VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP TRÊN

Lâm sàng: Triệu chứng bắt đầu 1 – 2 ngày sau khi tiếp xúc  Dấu hiệu chính: xuất tiết mũi, sung huyết mũi, chảy mũi, nước mũi lúc đầu lỏng, trong, sai 1, 2 ngày trở nên đặc và có thể có

VIÊM ĐƯỜNG HÔ HẤP TRÊN A/ VIÊM MŨI HỌNG ( Nasopharyngitis , Common cold, Rhinopharyngitis )

- Thường gặp Tần suất thay đổi theo tuổi, cao nhất ở trẻ < 6tuổi Mỗi năm trẻ có từ 6 – 8 đợt bệnh

- Nguyên nhân chủ yếu do virus, có khỏang > 200 virus gây

bệnh, hay gặp là Rhinovirus, Coronavirus, RS virus, Influenza viruses (type A và B), Adenovirus, Enterovirus, Parainfluenza

- Diễn tiến bệnh: các triệu chứng thường giảm và khỏi sau 5 –

7 ngày Thường kéo dài khoảng 10 ngày

1/ Lâm sàng:

Triệu chứng bắt đầu 1 – 2 ngày sau khi tiếp xúc

 Dấu hiệu chính: xuất tiết mũi, sung huyết mũi, chảy mũi, nước mũi lúc đầu lỏng, trong, sai 1, 2 ngày trở nên đặc và có thể có màu vàng, trắng, hoặc xanh và sau vài ngày trở lại trong và khô; nghẹt mũi

 Đau họng, ngứa họng, nuốt đau, khó nuốt

 Ho cả ngày, tăng về đêm , hơi thở hôi, nhức đầu, giảm khứu giác, sợ ánh sáng, chảy nước mắt

 Sốt nếu cĩ xảy ra sớm, sốt nhẹ, kéo dài 1 – 2 ngày

 Triệu chứng tiêu hóa: buồn nôn, ói mửa, tiêu chảy, đau bụng

 Đau cơ, mệt mỏi, khĩ ngủ, ăn kém

 Khám mũi: niêm mạc mũi sung huyết đỏ, xuất tiết dịch trong hay đục

 Khám họng: niêm mạc họng đỏ, có nhớt đục từ trên xuống

 Hạch cổ có thể lớn

2/, CLS:

Chỉ làm khi nghi ngờ có biến chứng

3/ Biến chứng

 Nhiễm trùng tai

 Viêm xoang cấp

 Viêm phổi

 Suyễn: URI gây wheezing ở trẻ trước đĩ khơng cĩ ,hoặc khởi phát suyễn ở trẻ cĩ tiền căn suyễn

4/ Chẩn đóan phân biệt:

 Viêm mũi dị ứng

 Viêm mũi vận mạch

 Dị vật đường thở

 Dị dạng đường hô hấp trên

KS được chỉ định khi có biến chứng, các triêu chứng mũi

không giảm, kéo dài > 10 ngày

Dùng KS uống nhóm Beta-lactam: amoxicilline, cephalosporine thế hệ 1, 2, amox/clavulanic acid

Thời gian dùng KS: 10 ngày

- Làm thông thóang mũi: Nhỏ mũi với dd nước muối 0.9%, hút mũi , rửa mũi

- Hạ sốt, giảm đau họng: Dùng Paracetamol, Ibuprofene, súc họng nước muối Không dùng aspirin vì gây hội chứng Grey

- Kháng histamine thế hệ 1: có thể dùng cho trẻ > 6 tuổi

- Cung cấp đủ dịch Không cần thiết uống nhiều nước khi trẻ không có dấu hiệu mất nước vì gây hạ natri máu

Kẽm, Probiotics

- Giải thích, trấn an cha mẹ

B/ VIÊM HỌNG CẤP (Pharyngitis)

- Là tình trạng viêm cấp tính ở vùng hầu và hạnh nhân

- Nguyên nhân :

+ Virus: Adenovirus, Rhinovirus, Coronavirus chiếm khoảng 30%;

Influenzaviruses chiếm 4%;, EBV chiếm 1 %

+ Vi trùng: Streptococcus tan huyết β nhóm A (GAS) chiếm khỏang 37% các trường hợp viêm họng, gây biến chứng thấp khớp cấp, viêm cầu thận cấp Vi trùng khác: bạch hầu, Neisseria gonorrhoeae, Corynebacterium diphtheria, VT yếm khí

- Bịnh gặp ở trẻ từ 5 – 15 tuổi

I) CHẨN ĐOÁN

1/ Lâm sàng: LS không phân biệt được viêm họng do siêu vi

hay vi trùng

- 4 triệu chứng: Xuất tiết ở A-mi-đan, Sốt, Sưng đau hạch bạch huyết vùng cổ trước, Không có ho

- Triệu chứng khác: đau họng, khó nuốt Bệnh nhân có thể nhức đầu, mệt mỏi, đau thượng vị, buồn nôn, ói mửa

- Khám họng đỏ rực, có xuất tiết, chấm xuất huyết vòm khẩu cái mền, amygdales sưng đỏ, có xuất tiết

- Hạch cổ trước sưng đau

2/ .Dấu hiệu gợi ý VH do GAS hay siêu vi

VH do GAS VH do siêu vi

+ Đau họng khởi phát đột ngột Viêm kết mạc mắt

+ Buồn nôn, ói mửa, đau bụng Khàn giọng

+ Viêm vùng hạnh nhân hầu Viêm loét dạ dày riêng

biệt (discrete ulcerative Stomatitis )

+ Mảng xuất tiết vùng hạnh nhân hầu Ban siêu vi ( Viral Exanthem)

+ Chấm xuất huyết vòm khẩu cái

+ Hạch cổ trước đau

+ Ban tinh hồng nhiệt ( Scarlatiniform rash)

+ Xảy ra vào mùa đông hoặc đầu xuân

+ Có tiếp xúc với VH do streptococque

3/ CLS:

 CTM,VS, CRP

 ASO, Test nhanh liên cầu khuẩn tan huyết β nhóm A ( RAT) ,

không làm cho trẻ < 3 tuổi

 Test RAT làm khi trẻ có đau họng và có từ ≥ 2 triệu chứng sau:

a Không có ho

b Xuất tiết A-mi-đan

c Sốt

d Sưng đau HBH vùng cổ trước

 Phết họng làm PCR, cấy dịch vùng họng Nếu test RAT ( +) không cần cấy họng

4/ Biến chứng

- Viêm tai giữa

- Viêm xoang

- Viêm hạch cổ

- Áp-xe quanh amygdales

- Áp-xe vùng sau họng

- Viêm phổi

- Nhiễm trùng huyết

- Thấp khớp cấp

- Viêm vi cầu thận cấp

II) ĐIỀU TRỊ

 Kháng sinh:

- CĐ: * Viêm họng do Liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A, vi trùng khác

* Tình trạng lâm sàng nặng

* Có biến chứng

- Kháng sinh : nhóm Beta-lactam:

Penicillin V 10 – 15 mg/kg mỗi 8 giờ, uống, trong 10 ngày Benzathine benzylpenicilline, TB, 1 liều duy nhất

< 6 tuổi: 600.000 IU

> 6 tuổi: 1.2 MIU Amoxicillin 100 mg/kg/ngày , uống, trong 10 ngày Cephalosporines thế hệ 1, 2

* Nếu dị ứng Penicilline: Nhóm Macrolides: Erythromycin 50 mg/kg/ngày, Azythromycin 10mg/kg/ngày; Clindamycin;

Cephalosporine thế hệ 1,2: cephalexin, cefadroxil …  Corticoids: không dùng thường quy, dùng trong trường hợp nặng, khó nuốt trầm trọng test RAT (+)

 Điều trị triệu chứng

- Hạ sốt, giảm đau: Paracetamol, Ibuprofene, kháng viêm không steroids Không dùng Aspirine

- Giảm sung huyết mũi: nhỏ mũi với dd nước muối sinh lý 0.9%, thuốc kháng histamines uống

- Giảm ho : uống nước ấm, sirop ho

- Cung cấp đủ dịch

 Tái khám khi có các dấu hiệu ;

- Không ăn kéo dài

- Thay đổi tri giác: kích thích, lừ đừ

- Thở khó, tăng công thở , thở nhanh

- Sốt kéo dài > 3 ngày

- Sung huyết mũi không giảm, hoặc nặng hơn > 14 ngày

- Mắt đỏ, có chất xuất tiết màu vàng

- Có dấu hiệu nhiễm trùng tai: đau, fussiness

C/ VIÊM XOANG CẤP

- Biến chứng thường gặp của viêm đường hô hấp trên

- Yếu tố nguy cơ: RL chức năng vận chuyển lông nhày, dị ứng, suy giảm miễn dịch, trào ngược dạ dày thực quản, dị vật mũi,

VA, bất thường về cấu trúc giải phẫu bệnh

- Viêm xoang cấp: khi các triệu chứng kéo dài < 3 tuần, < 4 đợt trong năm

- Nguyên nhân phần lớn là do siêu vi ( 90 – 95% )

Vi khuẩn thường thấy là Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis,

Streptococci nhóm A và các nhóm khác VT ít gặp hơn gồm C pneumonia, Neisseria, VK yếm khí, và

gr (-), Tụ cầu

I) CHẨN ĐOÁN

1/ Lâm sàng

 Triệu chứng chính là chảy mũi đục, sung huyết mũi, đau vùng mặt

 Nghẹt mũi

 Sưng quanh hốc mắt

 Sốt > 390

 Ho nhiều về ban đêm

 Nhức đầu

 Có thể kèm theo VTG cấp

 Khám:

- Nhiều nước mũi vàng, xanh, đặc hay lỏng ở các khe mũi, sàn mũi

- Ấn điểm xoang đau

1.1/ Bệnh nhi bị viêm đường hô hấp trên nghi viêm xoang khi:

* Các triệu chứng xuất tiết mũi, ho, hoặc cả 2 kéo dài > 10 ngày mà không có thay đổi

* Diễn tiến xấu đi ( các triệu chứng xấu đi, hoặc mới xuất hiện, hoặc sốt sau khi bịnh đã cải thiện ban đầu )

* Bịnh khởi phát nặng: sốt cao 390C cùng với chất xuất tiết mủ ở mũi ít nhất 3 ngày liên tiếp

1.2/ Dấu hiệu nghi ngờ biện chứng

- Mắt sưng, nhất là kèm theo lồi mắt, giảm chức năng cơ vận nhãn

- Nhức đầu nhiều

- Sợ ánh sáng

- Co giật

- Dấu hiệu thần kinh khu trú

2) Xét nghiệm

- CT scan xoang, hoặc MRIï: dể xác định chẩn đoán, hoặc nghi ngờ có biến chứng mắt, hay thần kinh

- Chọc hút xoang để phân lập vi trùng khi kém đáp ứng với điều trị nội

- Nội soi mũi xoang không giữ vai trò quyết định chẩn đoán VX

3/ Biến chứng

- Viêm mô tế bào quanh hốc mắt

- Abscess quanh hốc mắt

- Thuyên tắc tĩnh mạch xoang hang

- Abscess dưới màng xương ( subperiosteal abscess)

- Abscess dưới màng cứng

- Viêm màng não

- Abscess não

- Viêm xương trán và xương hàm trên

II) Điều trị

- KS ban đầu: Amoxicilline, Amoxicillin-Clavulanate, Đánh giáđiều tri sau 3 ngày, nếu không có cải thiện thay đổi KS

- Trường hợp nặng ngay từ đầu: Dùng Cefotaxim, hoặc Ceftriaxon

IV Sau 48 giờ không cải thiện  hội chẩn với BS TMH

- Trường hợp dị ứng với β lactam → dùng KS nhóm Macrolid,

Cephalosporin Trẻ < 2 tuổi với bịnh cảnh TB  nặng, dị ứng với PNC, có thể kết hợp Clindamycin ( hoặc Linezolid ) và Cefixime; hoặc dùng Quinolone như Levofloxacin

- Nếu bn ói hoặc không thể dùng KS uống  dùng Ceftriaxon IV

- Trường hợp có biến chứng mắt , hoặc não: Vancomycin +

Ceftriaxone/ Ampicillin-sulbactam/Piperacillin Tazobactam Điều trị ngoại khoa nếu diễn tiến xấu, hoặc không đáp ứng với điều trị KS 24 -48 giờ

- Thời gian diều trị KS: từ 10 -20 ngày, hoặc KS sẽ tiếp tục thêm 7 ngày sau khi bn hết triệu chứng

- Nạo VA

- Trào ngược dạ dày thực quản

- Điều trị dị ứng

- Giảm đau: Paracetamol, Ibuprofene Không dùng Aspirine vì gay hội chứng Reye

- Giảm sung huyết mũi: nhỏ mũi và dẫn lưu mũi với nước muối sinh lý 0,9%

- Thuốc tiêu nhày (Mucolytic), kháng histamine, thuốc làm thông mũi ( nasal decongestant) không có hiệu quả

- Corticoid xịt mũi dùng cho trẻ lớn và người lớn có hiệu quả, đối với trẻ nhỏ không rõ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bv Nhi Đồng 1: phác đồ điều trị 2013

2 AAP: Clinical Practice Guideline for the Diagnosis and Management of Acute Bacterial Sinusitis in Children Age 1 to 18 years, 2013

3 IDSA Guideline of GAS Pharyngitis, 2012

4 IDSA Guideline for Acute Bacterial Rhinosinusitis in children and Adults, 2012

5 AAFP: Treatment of the Common Cold in Children and Adult, 2012

6 AAP: Antibiotic Use in Acute Upper Respiratory Tract Infections, 2012