Sự hài ước của câu chuyện lên đến đỉnh điểm khi thầy đồ, dù đã biết mình dạy dốt vẫn cứ nhất quyết bao biện cho mình bằng một cái "lí sự cùn" hoàn toàn không thể tin tưởng được.. Tất c[r]
Trang 1SỞ GD VÀ ĐT BÌNH THUẬN CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trường THPT Bắc Bình Độc Lập – Tự Do – Hạnh phúc
……….
Bắc Bình, ngày 10 tháng 10 năm 2015
BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ GIÁO DỤC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC QUA TRUYỆN CƯỜI: TAM ĐẠI CON GÀ – NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG
HAI MÀY
GV viết báo cáo: Lương Nữ Triều Hân.
GV dạy: Đặng Xuân Lộc .Lớp dạy: 10A12 .Ngày dạy: 15/10/2015
I Mục đích và biện pháp thực hiện của chuyên đề
1 Mục đích: GV tích hợp giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc qua bài học.
- Đặc điểm của truyện cười
- Phân tích nội dung và nghệ thuật gây cười
- Tôn trọng,tự hào,gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
* Trọng tâm : tích hợp giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc qua bài học.
2 Biện pháp thực hiện.
a Chuẩn bị của giáo viên:
- Soạn giáo án, tìm hiểu về truyện cười, sưu tầm một số hình ảnh có liên quan đến bài dạy
- Hướng dẫn học sinh đọc và tiếp cận với tác phẩm
- Khi giảng dạy giáo viên sử dụng phương pháp: nêu vấn đề, đặt tình huống cho HS, kết hợp với hình thức trao đổi thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi
b Về phía học sinh:
- Soạn bài theo sự hướng dẫn của giáo viên
- Chủ động đọc văn bản soạn bài, sưu tầm tài liệu có liên quan đến bài học
- Tìm hiểu các câu hỏi trong phần hướng dẫn đọc bài để nắm vững yêu cầu của bài học
- Tìm hiểu : giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc qua bài học
II.Nội dung thực dạy:
1 Nội dung bài dạy: GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung thứ nhất qua các câu hỏi sau: Phương pháp nhận thân, kinh nghiệm thực tiễn, phát hiện, nêu vấn đề, đặt tình huống và suy luận , sau đó học sinh trả lời giáo viên chốt lại các ý chính GV đặt câu hỏi làm sao để khơi gợi được HS có hứng thú để phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo.GV cho HS tái hiện văn bản qua đoạn kịch.
* Bài 1: “Tam đại con gà”:
Câu hỏi: Tình huống gây cười được tạo nên bởi những mâu thuẫn trái với tự nhiên, mâu thuẫn
đó được bộc lộ như thế nào trong “Tam đại con gà”?
- Đối tượng của gây cười: Học trò dốt làm thầy đồ dạy trẻ
- Mâu thuẫn gây cười: qua cử chỉ, hành động và lời nói của thầy đồ bằng nghệ thuật tăng tiến
Câu hỏi: Các mâu thuẫn trái với tự nhiên được tác giả dân gian mô tả như thế nào?
- Thầy đồ đi dạy học trò nhưng "thấy mặt chữ nhiều nét rắc rối, không biết chữ gì, học trò lại hơi gấp, thầy cuống, nói liều ".
Khi bị người nhà phát hiện dạy sai, thầy ra sức bao biện để chối tội và giấu dốt.
Trang 2- Trong lần thứ nhất, để "giải quyết tình huống", "ông thầy" đã nhắm mắt chọn cách nói liều Hài ước hơn khi ngay sau đó, "ông thầy" còn viện đến thổ công để "chứng giám" một cách hú họa cho sự dốt nát của mình
- Trong tình huống thứ hai, "ông thầy" đã giải quyết để bào chữa cho mình bằng một cái "lí sự cùn".
- Qua chỉ hai tình huống, cái bản chất "dốt" của thầy đồ đã được bộc lộ rõ ra Cái mâu thuẫn trái tự nhiên ở nhân vật này là dốt >< khoe giỏi Thầy đồ đi dạy học mà dốt đến mức cái chữ tối thiểu trong sách cũng không biết, không đọc được Dốt như vậy mà thầy đồ vẫn ham khoe giỏi (sau khi khấn thổ công, "thầy lấy làm đắc chí lắm, hôm sau bệ vệ ngồi trên giường, bảo trẻ đọc cho to") Sự hài ước của câu chuyện lên đến đỉnh điểm khi thầy đồ, dù đã biết mình dạy dốt vẫn cứ nhất quyết bao biện cho mình bằng một cái "lí sự cùn" hoàn toàn không thể tin tưởng được Tất cả những hành động cố gắng "lấp liếm" cái dốt này, quả thực chỉ làm cho thầy
đồ càng thảm hại hơn thôi.
GV diễn giảng bằng sơ đồ tư duy:
TÌNH HUỐNG: GẶP CHỮ KÊ : + NÓI LIỀU “DỦ DỈ LÀ CON DÙ DÌ”
+ BẢO HS ĐỌC KHE
+ KHẤN THỔ CÔNG: 3 ĐÀI – BẢO HS ĐỌC TO
ĐỐI MẶT VỚI CHỦ NHÀ: GIẢI THÍCH CHỐNG CHẾ , LÍ SỰ:
Bản chất ngây ngô, liều lĩnh; sự ngốc nghếch và sự thận trọng để giấu dốt.
Những câu hỏi gợi ý:
-Hành động xin đài âm dương hàm ý gì? ( Coi chuyện dạy học hệ trọng này chẳng khác gì chuyện đánh bạc cầu may)
-Lời nói giải thích lí sự của anh thầy đồ được sắp xếp theo trật tự như thế nào? ( Tăng tiến: diễn tả mức độ phi lí và sự nực cười)
Câu hỏi: Qua truyện này tác giả dân gian muốn nói điều gì? Các em rút ra bài học gì cho bản thân?
- Phê phán thói giấu dốt, thói hư tật xấu, thói mê tín dị đoan.
- Khuyện răn mọi người không nên giấu dốt mà phải mạnh dạn học hỏi không ngừng
* Bài 2: “Nhưng nó phải bằng hai mày”:
Câu hỏi: Đối tượng tập trung gây cười trong truyện là ai?
-Thầy Lý, Cải và Ngô Quan xử kiện.
Câu hỏi: Để chuẩn bị cho sự hình thành và phát triển mâu thuẫn của câu chuyện, tác giả dân gian đã xây dựng tình huống nào ? tình huống đó có tác dụng gì ? Khi xử kiện thầy lý đã xử ra
sao ? ở đây cái cười được miêu tả như thế nào ?
TÌNH HUỐNG: -Cải và Ngô đánh nhau.
Đi kiện- Đều đút lót thầy Lý
- Xử kiện: + Thầy Lý + Cải
*Tuyên bố đánh Cải 10 roi * Xoè 5 ngón tay phải – xin xét lại
*Xoè 5 ngón tay trái úp lên 5 ngón tay phải
*Nói: “ Mày phải nhưng nó phải bằng hai mày
Trang 3=>Xử kiện bằng tiền( tiền là thước đo công lí và là tiêu chuẩn để xử kiện)
(Lí trưởng là người cầm cân nảy mực, bảo vệ công lí ở nông thôn mà xử kiện giỏi thì thật đáng khen nhưng lại xảy ra mâu thuẫn : Thầy xử kiện giỏi>< Ngô, Cải đều đút lót Vậy Thầy lí đâu phải là người xử kiện giỏi- một cách giới thiệu thật mỉa mai
- Nói về cách xử kiện vì tiền thì quả thật lí trưởng là một tay xử kiện giỏi
+ Lẽ phải = tiền
+1 lẽ phải= 5 đồng
+2 lẽ phải= 10 đồng
=> Ngô thắng Cải là chuyện đương nhiên vì “Nén bạc đâm toạc tờ giấy »
Câu hỏi: Em có nhận xét gì về nghệ thuật gây cười ở đây ?Nêu cảm nhận của em qua nhân vật Ngô và Cải ?
- Nhân vật Ngô và Cải:Vừa là nạn nhân vừa là thủ phạm của tệ nạn tham nhũng -> vừa đáng thương vừa đáng trách
- Hành động của nhân vật Cải và Ngô: hai người đều tìm cách đưa đút lót trước cho thầy Lí mà không rõ hành động của người kia
- Thầy lí thì tham lam nên nhận tiền của cả hai người Khi xử kiện lại lấy bàn tay để ra hiệu
- Lời nói hài ước của các nhân vật: “ Xin xét lại, lẽ phải về con mà!”(Cải nói) “Tao biết mày phải… nhưng nó lại phải…bằng hai mày!” (lời đáp của thầy lí)
=> Nghệ thuật Chơi chữ (qua hành động, lời nói.)
Câu hỏi: Qua truyện tác gải dân gian muốn phê phán điều gì?Rút ra bài học gì cho bản thân?
-Phê phán lối xử kiện bằng tiền, thói tham nhũng cửa quyền của bọn quan lại
-Khuyên răn mọi người sống hoà thuận để tránh lâm vào cảnh kiện tụng
2 Nội dung tích hợp: Tích hợp giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc qua bài học.
* GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung chính thứ hai qua phần nêu vấn đề, cho HS làm việc nhóm, trao đổi và nhận xét đồng thời phát huy tính tích cực của HS qua các câu hỏi sau:
Câu hỏi: Như vậy, truyện cười ra đời không chỉ nhằm mua vui giải trí mà còn là điều khắc ghi lời răn dạy.Để lưu truyền và bảo tồn truyện cười dân gian chúng ta cần phải làm gì?
-Sưu tầm –Tìm hiểu- Góp nhặt- giữ gìn- tự hào
GV kể một số chuyện cười, HS đọc một số chuyện cười :
Sĩ diện:Một người nghèo nọ thường hay che đậy giấu giếm cảnh khổ Lần kia gặp bạn, bạn mời đi
ăn cơm Ông ta ưỡn bụng từ chối: "Tớ vừa xơi thịt chó xong không nuốt nổi cơm đâu Có điều uống vài cốc rượu thì được."
Vài cốc rượu xuống bụng xong anh ta say quá nên ọc hết đống thịt chó ban nãy ăn ở nhà ra
Hôm sau, bạn hỏi ông ta: "Anh bảo là ăn thịt chó sao hôm qua lại ói ra cám Thế nghĩa là sao?" Người đó ngẫm nghĩ rồi chép miệng: "Có lẽ con chó đó ăn cám mà tớ không biết."
Ngưu là con bò tót:Một thầy đồ dốt, ngồi dạy học ở nhà nọ Có nhiều chữ thầy không biết, nên
phải đi hỏi người ngoài rồi mới về dạy lại
Một hôm, dạy đến chữ "bôn" nghĩa là chạy, chữ chồng lên nhau, đoán mãi không ra chữ gì, mới hỏi dò người ta:- Có giống gì khoẻ bằng ba con trâu không nhỉ?
Có người bảo:- Có giống bò tót
Thầy về dạy học trò:- Ngưu là con bò tót
Một hôm khác, thầy lại đến dạy chữ "đinh", mặt chữ thì biết, mà nghĩa thì lại không hay, nhưng vội
Trang 4quá, không kịp đi hỏi Thấy chữ viết giống như cái giằng cối xay, thầy bèn dạy liều:- Ðinh là giằng
cối xay.Nhà chủ thấy thầy dốt quá, đành mời thầy cắp tráp ra cửa và đọc tiễn thầy một bài thơ:Ngưu
là con bò tót
Ðinh là giằng cối xay
Thầy dạy hay chữ quá
Xin thầy về đi cày
* Tổng kết:
-Nhận diện được các truyện cười của các DTTS cần bảo tồn và phát huy
-Hiểu được sự cần thiết và nhiệm vụ bảo tồn, phát huy di sản văn hóa các DTTS
-Giúp cho người học có nhận thức cụ thể, sâu sắc về BSVHDT và các giá trị của chúng trong đời sống sinh hoạt văn hóa xã hội của con người cùng các mối quan hệ tương tác lẫn nhau trên con đường vận động, phát triển của lịch sử dân tộc
-Giúp HS ý thức cũng như lòng tự hào về truyện cười của dân tộc mình và tôn trọng các giá trị văn hóa của các dân tộc anh em
2 GV Củng cố- dặn dò học sinh: -GV yêu cầu học sinh người dân tộc chuẩn bị nội dung truyện cười của dân tộc mình để trình bày trong giờ ngoại khoá văn học.
-Tìm hiểu những câu tục ngữ,giáo huấn qua truyện cười trong cuộc sống
III Kết quả chuyên đề:
-Hiểu được giá trị của truyện cười trong cuộc sống
-Tự hào về truyện cười của dân tộc mình
-Nhập thân vào nhân vật truyện cười.Từ đó có thái độ yêu thích, phê phán một số đối tượng trong XH
-HS tự giác tìm hiểu truyện cười của dân tộc tìm, tự kể và lưu truyền nó trong bạn bè các dân tộc anh
em trong cộng đồng cư dân
IV Rút kinh nghiệm:
Người viết
Lương Nữ Triều Hân