De HSG Van 9 1

_ Vận dụng được phương pháp làm văn biểu cảm, tự sự, nghị luận để kể lại truyện theo ngôi kể mới hoặc tŕnh bày cảm nhận về nhân vật, phân tích tác phẩm, phân tích một vấn đề trong tác p[r]

Ng y so à ạn: 15/1/2015

BU

Ổ I 6 luyện tập nghị luận về một sự việc hiện tợng đời sống

và nghị luận t tởng đạo lí.

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức: Giúp học sinh nắm đợc kiến thức về văn bản nghị luận sự việc hiện tợng và nghị

luận t tởng đạo lí Hiểu rõ đợc yêu cầu từng phần của dàn ý mỗi kiểu bài

2 Kỹ năng: Rèn cho học sinh có kỹ năng tạo lập văn bản nghị luận.

3 Thái độ: Giáo dục học sinh có ý thức chuẩn bị bài ở nhà, ý thức thực hành viết bài.

1 Khái niệm: Là bàn về một sự việc hiện tợng có ý nghĩa đối với xã hội, đáng khen, đáng chê

hay có vấn đề đáng suy nghĩ

2 Đề bài văn nghị luận về một sự việc hiện t ợng đời sống.

* Ví dụ dạng đề bài:

- Hiện nay hiện tơng vứt rác bừa bãi ở cả nông thôn và thành thị trở thành hiện tợng đáng báo

động Em có suy nghĩ gì về vấn đề này

- Hiện tợng tham nhũng, mê tín dị đoan, bệnh thành tích, tai nạn giao thông, chất độc màu dacam, H5N1, những tấm gơng trong học tập , xem thêm đề trong SGK…

3 Cách làm bài nghị luận về một sự việc hiện t ợng.

+ Mở bài: Giới thiệu sự việc hiện tợng có vấn đề

+ Thân bài: Liên hệ thực tế, phân tích các mặt, đánh giá nhận định

+ Kết luận khẳng định, phủ định, lời khuyên

* Thực hành

Đề bài1:

Hiện nay hiện tựơng vứt rác bừa bãi ở cả nông thôn và thành thị trở thành hiện tợng

đáng báo động Em có suy nghĩ gì về vấn đề này.

Rác thải - Mối đe doạ của toàn nhân loại

* Gợi ý dàn ý:

I Mở bài: Giới thiệu sự việc hiện tợng có vấn đề.

II Thân bài:

1 Những biểu hiện:

- Vứt rác bừa bãi là hiện tợng khá phổ bến ở nớc ta ở bất kỳ đâu nhơ: Bến xe, công viên vỉa hè

bờ hồ, di tích lịch sử, bài biển ta cũng có thể đợc chứng kiến những cảnh tợng rất không đẹpmắt này

- Công viên, bờ hồ là nơi công cộng mà con ngời có thể th dãn, hít thở không khí trong lành,dạo chơi, ngắm cảnh vứt rác bừa bài không những làm cho cảnh quan xung quanh không đẹp

mà còn làm cho con ngời không còn cảm giác thoải mái khi đến đây

- ở những khu dân c đông đúc, rác không những vứt lung tung mà còn chất thành đống, bốcmùi hôi thối, có khi đống rác to lấn chiếm cả lòng lề đờng, cản trở giao thông

- Các khu chợ từ nông thôn đến thành thị, sau buổi họp chợ là một bài chiến trờng với đầy đủcác chủng loại rác và mùi hôi thối

2 Nguyên nhân:

- Do ý thức con ngời, đó là thái độ vô trách nhiệm, lối sống ích kỷ Họ chỉ biết làm sạch chomình mà không nghĩ đến môi trờng xung quanh

- Họ cha ý thức đợc tác hại của rác thải đối với sức khởe của con ngời

- Các cấp chính quyền cha có đợc giải pháp hợp lí đối với vấn đề rác thải nh: Cha xây đựng đợcnhững nơi chứa rác tập trung, cha trang bị đầy đủ các thùng rác nơi công cộng, cha xây dựngcác nhà máy xử lí rác thải

- Giáo dục, tyuên truyền cho mọi ngời biết đợc tác hại do rác thải gây ra

- Mỗi ngời phải có ý thức trách nhiệm với môi trờng

- Các cơ quan chức năng phải có kế hoạch phân loại rác thải và xử lí rác thải một cách hợp lí.Xây dựng các hố rác xa nơi dân cư

III Kết bài: Kết luận, khẳng định đa ra lời khuyên.

và nghị luận t tởng đạo lí (T).

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức: Giúp học sinh nắm đợc kiến thức về văn bản nghị luận sự việc hiện tợng và nghị

luận t tởng đạo lí Hiểu rõ đợc yêu cầu từng phần của dàn ý mỗi kiểu bài

2 Kỹ năng: Rèn cho học sinh có kỹ năng tạo lập văn bản nghị luận.

3 Thái độ: Giáo dục học sinh có ý thức chuẩn bị bài ở nhà, ý thức thực hành viết bài.

Nớc ta có nhiều tấm gơng vượt lên số phận học tập thành công (nh anh Nguyễn Ngọc Ký bị

hỏng tay, dùng chân viết chữ, anh Hoa Xuân Tứ bị cụt tay, dùng vai viết chữ, anh Đỗ Trọng Khơi

bị bại liệt đã tự học thành nhà thơ; anh Trần Văn Thớc bị tai nạn lao động, đã tự học (học giỏi…) lấy nhan đề "Những ngời không chịu thua số phận" em hãy viết bài văn nêu suy nghĩ của mình về những con ngời ấy

* Gợi ý dàn ý:

1 Mở bài: Giới thiệu nhân vật chính của bài viết: Ngời ấy là ai? Có đặc biệt gì về nghị lực vợt

khó? anh Nguyễn Ngọc Ký quê ở Hải Hậu

đợc bác hồ tặng huy hiệu anh học hết cấp hai hết cấp ba và đợc chuyển thẳng vào đại học tổnghợp khoa văn anh học xong về dạy học ở quê nhà trở thành một giáo viên dạy giỏi

+ Nêu những sự việc thể hiện phẩm chất và nghị lực phi thờng vợt lên trên hoàn cảnh khó khăncủa con ngời đó

- Nêu suy nghĩ của em về những phẩm chất và nghị lực của con ngời đợc giới thiệu

+ Họ chính là những tấm gơng sáng để chúng ta những ngời học sinh rất cần học hỏi

+ Ôi chao! những ngời đó mới dũng cảm và kiên cờng vì mục đích của mình mà giám vợt quanhững số phận mà ông trời đã đặt ra cho họ thật đáng kính

+ Họ thật là dũng cảm, vì mục đích tơng lai cuộc sống đã vợt lên chính số phận khắc nghiệt củamình để vơn dậy

- Rút ra bài học từ tấm gơng con ngời vợt lên số phân

3 Kết bài:

- Nêu khái quát ý nghĩa và tác động của tấm gơng quyết tâm vợt lên số phận

Đề bài 3: Anh chị cú suy nghĩ gỡ về hiện tượng “nghiện” Internet trong nhiều bạn trẻ hiện nayMB: Internet – nơi hội tụ cỏc nguồn thụng tin trở thành thế giới thu nhỏ được mọi người đặc biệt quan tõm, nhất là cỏc bạn học sinh, thanh niờn -> dẫn đến tỡnh trạng nghiện ngập và trở thành vấn đề núng mà mọi người vụ cựng bức xỳc

TB: Nghiện Internet là lạm dụng quỏ mức, sử dụng vụ tổ chức ở mọi lỳc mọi nơi, khụng làm chủ bản thõn, bỏ cả ăn uống, nghỉ ngơi, học hành mà sa đọa trong thế giới hư ảo

- Nguyờn nhõn dẫn đến nghiện Internet:

+ Bản thõn cỏc bạn trẻ chưa nhận thức được mặt trỏi của Internet, cũn ham chơi, tũ mũ, hiếu động, muốn chứng tỏ bản thõn với người xung quanh

+ Cỏc bậc phụ huynh chưa quản lớ chặt chẽ con em mỡnh, cũn thiếu sút trong vấn đề giỏo dục

+ Nhà nước và chớnh quyền địa phương khụng quản lớ cỏc tiệm Net, để mặc cỏc chủ tiệm mở cửa sỏt bờn trường học và mọc lờn ngày càng nhiều.

+ Mặt lợi của internet mang lại, Internet trở thành từ điển sống của tất cả mọi người Nhờ

Internet, con người cú thể tra cứu tài liệu, cập nhật thụng tin hàng ngày, hàng giờ mà khụng mấtthời gian, cụng sức; là cụng cụ làm việc đối với một số ngành cụng nghệ thụng tin; cung cấp cỏc thể loại giải trớ như phim, õm nhạc, trũ chơi,…

+ Tỏc hại : rất nhiều những thụng tin mang tớnh chất đồi trụy; cỏc trũ chơi giải trớ bạo lực khiến nhiều bạn trẻ nghiện bỏ rơi cuộc sống thực tại Từ đú tệ nạn xó hội cũng xảy ra nhiều hơn như giết người, trộm cắp để thỏa cơn nghiện… Rất nhiều bạn mắc bệnh hoang tưởng từ những trũ chơi khiến gia đỡnh vụ cựng lo lắng, xó hội vụ cựng bức xỳc Cú thể núi Internet cũng là nguyờnnhõn dẫn đến suy thoỏi đạo đức con người

“Hóy để chỳng ta làm chủ Internet và đừng bao giờ để Internet điều khiển chỳng ta”

A Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức: Giúp học sinh nắm đợc kiến thức về văn bản nghị luận t tởng đạo lí Hiểu rõ đợc

yêu cầu từng phần của dàn ý mỗi kiểu bài

2 Kỹ năng: Rèn cho học sinh có kỹ năng tạo lập văn bản nghị luận.

3 Thái độ: Giáo dục học sinh có ý thức chuẩn bị bài ở nhà, ý thức thực hành viết bài.

* Ví dụ vấn đề tư tưởng đạo lí: Tranh giành và nhường nhịn, Thời gian là vàng, có chí thì nên

2 Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí.

- Giải thích nội dung ý nghĩ của vấn đề tư tưởng đạo lí

- Nhận định, đánh giá nội dung ý nghĩa của tư tưởng đạo lí

- Liên hệ thực tế cuộc sống lấy lía lẽ, dẫn chứng để chứng minh tư tưởng đạo lí

- Bàn bạc mở rộng vấn đề tư tưởng đạo lí trong hoàn cảnh xã hội chung, riêng

+ Kết bài: Kết luận, tổng kết, nêu nhận thức mới, tỏ ý khuyên bảo hoặc tỏ ý hành động

GVHDHS Thùc hµnh

1 Đề bài: Suy nghĩ về đạo lí Uống nước nhớ nguồn.

Bư ớc 1:

- Tri thức cần có:

+ Hiểu biết về tục ngữ Việt Nam

+ Vận dụng cái tri thức về đời sống

- Giải thích nội dung câu tục ngữ

- Đánh giá nội dung câu tục ngữ

c, Kết bài: - Khẳng định một truyền thống tốt đẹp của dân tộc

- Nêu ý nghĩa của tục ngữ với ngày hôm nay

* Bư ớc 3: Viết bài:

a, Viết đoạn mở bài: Có nhiều cách mở bài tuỳ theo góc độ nhìn nhận vấn đề

- Đi thẳng vào vấn đề: Uống nớc nhớ nguồn đang là truyền thống đạo lí tốt đẹp của người Việt

Để hiểu một cách đầy đủ ý nghĩa sâu sắc của đạo lí đó chúng ta cùng bàn luận

b, Viết đoạn thần bài

- Giải thích câu tục ngữ: (Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng)

+ Nước là mọi thành quả mà con người được hưởng thụ từ các giá trị đời sống vật chất (nhưcơm ăn, áo mặc, điện thắp sáng, nước dùng, cả non sống gấm vóc, thống nhất hoà bình) cho đếncác giá trị tinh thần (văn hoá phong tục tín ngưỡng, nghệ thuật…)

+ " Nguồn" là những ngời làm ra thành lịch sử truyền thống sáng tạo, bảo vệ thành quả

"Nguồn" là tổ tiền, xã hội, dân tộc, gia đình… Nhớ nguồn là thể hiện lòng biết ơn đối với những

người làm ra thành quả Đạo lí "Uống nước nhớ nguồn" là đạo lí của người hưởng thụ thànhquả

+ Nhớ nguồn thể hiện tâm, trách nhiệm của người được hưởng thành quả đối với người tạo rathành quả

- Bình:

+ Câu tục ngữ nêu đạo lí làm người

+ Câu tục ngữ nêu truyền thống tốt đẹp của dân tộc

+ Câu tục ngữ nêu một nền tảng tự duy trì và phát triển của xã hội

+ Câu tục ngữ là lời nhắc nhở đối với ai vô ơn

+ Câu tục ngữ khích lệ mọi người cống hiến cho xã hội, dân tộc

- Luận:

+ Giá trị của câu tục ngữ trong hoàn cảnh XH hiện nay

+ Phê phán những biểu hiện sai trái

c, Viết đoạn kết bài:

- Đi từ nhận thức tới hành động

Bư

ớc 4: Đọc lại và sửa lỗi

- Lập luận giải thích, chứng minh và phân tích tổng hợp

Giúp HS củng cố và nâng cao hiểu biết về khái niệm liên kết câu và liên kết đoạn đã được học

- Rèn kỹ năng thực hành vận dụng làm các BT liên quan

Y/c HS nhắc lại các nội dung kiến thức của chuyên đề đã được học

1 Liên kết nội dung.

GVHDHS làm bài tập Bài 1: Phân tích tính liên kết về nội dung giữa các câu trong đoạn văn sau:

Trong cuộc đời đầy truân chuyên của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp xúc với văn hóanhiều nước, nhiều vùng trên thế giới, cả phương Đông và phương Tây Trên những con tàuvượt trùng dương, Người đã ghé lại nhiều hải cảng, đã thăm các nước Châu Phi, châu á, châu

Mĩ Người đã từng sống dài ngày ở Pháp, ở Anh Người nói và viết thạo nhiều thứ tiếng ngoạiquốc: Pháp , Anh, Hoa, Nga…và Người đã làm nhiều nghề

Bài 2: Tìm các phương tiện liên kết hình thức trong các phần trích sau:

a/ Tết năm nay là sự chuyển tiếp giữa hai thế kỷ, và hơn thế nữa, là sự chuyển tiếp giữa haithiên niên kỉ Trong thời khắc như vậy, ai ai cũng nói tới việc chuển bị hành trang bước vào thế

kỉ mới, thiên niên kỉ mới

Trong những hành trang ấy, có lẽ sự chuẩn bị bản thân con người là quan trọng nhất Từ cổchí kim, bao giờ con người cũng là động lực phát triển của lịch sử Trong thế kỉ tới mà ai aicũng thừa nhận rằng nền kinh tế tri thức sẽ phát triển mạnh mẽ thì vai trò của con người lạicàng nổi trội

b/ Cây dừa gắn bó với người dân Bình Định chặt chẽ như cây tre đối với người dân miền Bắc.Cây dừa cống hiến tất cả của cải của mình cho con người: thân cây làm máng, lá làm tranh,cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa già làm chõ đồ xôi, nước dừa để uống, để kho cá, kho thịt,nấu canh, làm nước mắm,…Cùi dừa ăn sống với bánh đa, làm mứt, làm bánh keooj, ép lấy dầudùng để thắp, để ăn, để chải đầu, nấu xà phòng Sọ dừa làm khuy áo, làm gáo, làm muôi Vỏdừa bện dây rất tốt đối với người đánh cá vì nó mềm, dẻo, dai, chịu mưa, chịu nắng Cây dừagắn bó với đời sống hằng ngày là như thế đấy

Bài 3: Chỉ ra lỗi liên kết trong các đoạn văn sau:

a/ Gần đây, cách ăn mặc của một số bạn có nhiều thay đổi, không còn giản dị và lành mạnh nhưtrước nữa Có bạn mặc mãi một kiểu áo không thay đổi gì cả Thật là thiếu phong cách hiện đại.Nhà trường đang phát động phong trào ủng hộ đồng bào bị thiên tai

b/ Đoàn thuyền đánh cá ra khơi trong cảnh màn đêm buông xuống Sóng biển cài then, đêm sậpcửa, vũ trụ đi vào yên tĩnh, vắng lặng Bốn bề không còn một tiếng động Lá cờ nhỏ trên cộtbuồm bay phần phật trước gió Những đường chỉ viền óng ánh như sáng rực trong đêm

c/ Thúy Kiều và Thúy Vân là hai chị em Nhưng Thúy Kiều là chị, còn Thúy Vân là em Họđều là những người con gái có nhan sắc

Bài 4: Vì sao các câu trong đoạn trích sau đây liên kết được với nhau?

- Chửi Kêu Đấm Đá Thụi Bịch (Nguyễn Công Hoan)

Bài 5:

a/ Sử dụng phép lặp, phép thế, phép liên tưởng, phép nối, hãy viết một đoạn văn khoảng 10 câu

có chủ đề: Em yêu lời ru của mẹ

b/ Chỉ ra các phép liên kết và phương tiện liên kết trong đoạn văn vừa viết

 Tham khảo HD giải trong Chuyên đề Ngữ văn 9/Tr127,128

Bài tập: 1,2,3,4,5 (Sách một số kiến thức ngữ văn lớp 9 –trang145)- hướng dẫn giải-tr254

- Giỳp HS củng cố kiến thức về tỏc phẩm thơ Mựa xuõn nho nhỏ.

- Rốn kỹ năng cảm thụ tỏc phẩm thơ qua một số bài tập vận dụng.

B Tiến trình lên lớp.

1 ổ n định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

Nội dung ụn luyện.

Bài 1: Nờu hoàn cảnh sỏng tỏc bài thơ " Mựa xuõn nho nhỏ" ( Thanh Hải) Em hiểu ý nghĩa

nhan đề " Mựa xuõn nho nhỏ" như thế nào?

* ý nghĩa nhan đề:

- Mựa xuõn nho nhỏ gắn với mựa xuõn thiờn nhiờn, đất nước

- Mựa xuõn nho nhỏ ẩn dụ cho khỏt vọng sống, lý tưởng sống đẹp đẽ, cao quý của nhà thơ:

muốn hiến dõng những điều cao đẹp nhất của cuộc đời mỡnh để gúp phần làm nờn mựa xuõn lớnchung của mọi người

- Cỏch đặt tờn bài thơ Mựa xuõn nho nhỏ thật đặc biệt :

+ “Mựa xuõn” là khỏi niệm trừu tượng, chỉ mựa nhưng lại kết hợp với “nho nhỏ” là tớnh từ, nờnmựa xuõn trở niờn hiện hữu, cú hỡnh khối Tờn bài thơ gợi sự hấp dẫn

+Tờn bài thơ cũng là một cõu thơ trong bài, được trớch gần như nguyờn vẹn Như vậy, chủ đềbài thơ được nhấn mạnh, lưu giữ

+ So sỏnh cỏch đặt tờn tỏc phẩm của Thanh Hải với một số nhà thơ khỏc sỏng tỏc về mựa xuõn

để thấy rừ sự sỏng tạo của Thanh Hải (Vườn xuõn; Hoa cỏ mựa xuõn ) và sự tiếp nối (Mựaxuõn chớn; Mựa xuõn xanh )

Bài 2: Viết đoạn văn trinh bày hoàn cảnh ra đời của bài thơ “ Mựa xuõn nho nhỏ” của nhà thơ

Thanh Hải, trong đú cú cõu mở rộng thành phần (gạch chõn cõu đú)

- Đoạn văn minh hoạ:

Thanh Hải là một nhà thơ cỏch mạng, tham gia hai cuộc khỏng chiến, bỏm trụ ở quờhương Thừa – Thiờn - Huế(1) ễng cú cụng trong việc xõy dựng nền văn học cỏch mạng miền

Nam từ những ngày đầu khỏng chiến (2) Bài thơ “ Mựa xuừn nho nhỏ” được sỏng tỏc thỏng 11 năm 1980, chỉ ớt lõu sau thỡ nhà thơ qua đời(3) Mặc dự bị bệnh trọng, đang nằm trờn giường

bệnh nhưng với tỡnh yờu đời, yêu cuộc sống, Thanh Hải mở rộng hồn mỡnh để cảm nhận mùa xuân thiên nhiên của đất nước, mùa xuân của Cách mạng ( 4) Bài thơ như một lời tâm niệm

chân thành, gửi gắm thiết tha của nhà thơ để lại cho đời trước lúc ông đi xa (5)

(Câu 4 là câu mở rộng thành phần)

Bài 3: Viết một đoạn văn ngắn giải thích nhan đề của tác phẩm “ Mùa xuân nho nhỏ” của

Thanh Hải (trong đó có sử dụng phép thế và một câu hỏi tu từ kết thúc đoạn)

- Đoạn văn minh hoạ:

Bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ Thanh Hải ca ngợi cảnh sắc thiên nhiên tươi

đẹp của đất nước, một mùa xuân tươi vui, tràn đầy sức sống Tác giả của bài thơ là người sốnghết mình thuỷ chung cho đất nước, đem cả cuộc đời phục vụ cho Tổ quốc: đất nước bị Mĩ -Diệm và bè lũ tay sai âm mưu chia cắt làm hai miền, ông hoạt động bí mật trong vùng giặc, gâydựng phong trào cách mạng, coi thường cảnh máu chảy đầu rơi Cảm động hơn nữa là bài thơ

ra đời trong một hoàn cảnh đặc biệt, khi nhà thơ đang nằm trên giường bệnh, một tháng trước

lúc ông qua đời Bởi thế nên “Mùa xuân nho nhỏ”” không chỉ thể hiện lòng yêu thiên nhiên, yêu

quờ hương đất nước của tác giả mà còn thể hiện tình yêu trước cuộc đời của người nghệ sĩ

Nhan đề bài thơ chứa đựng một ý nghĩa sâu sắc: Mùa xuân nho nhỏ gắn với mùa xuân thiên nhiên, đất nước mỗi con người hãy trở thành “ một Mùa xuân nho nhỏ”” để làm nên mùa xuân bất tuyệt của đất nước Ai cũng phải có ích cho đời! “Mùa xuân nho nhỏ”” là một ẩn dụ đầy sáng tạo khắc sâu ý tưởng: “ Mỗi cuộc đời đã hóa núi sông ta” (Nguyễn Khoa Điềm) Nhà thơ

Thanh Hải đã góp cho thơ ca dân tộc một bài thơ xuân đẹp, đậm đà tình nghĩa Tuy một tâmhồn, tài năng thơ đã khép lại, nhưng những gì thuộc về chất ngọc trong trái tim, tấm lòng nhà

thơ còn để đời cho hậu thế trân trọng nâng niu Làm sao không quý, không yêu những vần thơ của một hồn thơ đáng kính nhường này?

Phép thế đại từ: Thanh Hải, nhà thơ, ông, hồn thơ.

Câu kết thúc đoạn văn là câu hỏi tu từ

Bài 2:

Mở đầu bài thơ " Mùa xuân nho nhỏ" nhà thơ Thanh Hải viết: " Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc".

a) Câu thơ trên sử dụng biện pháp tu từ gì? Hãy nêu hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu

từ ấy trong văn cảnh

b) Hãy chép 5 dòng thơ tiếp theo để hoàn thiện khổ thơ đầu của tác phẩm

c) Viết đoạn văn từ 8 đến 10 câu nêu cảm nhận về khổ thơ trên ( đề ôn 2009-2010)

d) Trong đoạn văn có sử dụng biện pháp nhân hoá ( Gạch chân biện pháp nhân hoá)

Gợi ý:

a) Cấu trúc đảo ngữ: gợi sức sống mùa xuân

Có thể so sánh: trong thơ xưa, hình ảnh cánh hoa, cánh bèo thường gợi liên tưởng về kiếpđời lênh đênh, chìm nổi Trong câu thơ của Thanh Hải, bằng biện pháp tu từ đảo ngữ, tác giả đãđem đến một liên tưởng hoàn toàn khác: bông hoa như mọc lên từ dòng sông, được nuôi dưỡngbằng nguồn sức sống của mùa xuân

Kh¸i qu¸t néi dung «n tËp.

- Giúp HS củng cố kiến thức về tác phẩm thơ Mùa xuân nho nhỏ.

- Rèn kỹ năng cảm thụ tác phẩm thơ qua một số bài tập vận dụng.

1 Một bạn học sinh đã giới thiệu Thanh Hải và bài thơ Mùa xuân nho nhỏ bằng đoạn văn

sau Hãy nhận xét và sửa lại các lỗi kiến thức, từ và câu mà bạn mắc phải (chú ý giữ nguyên ý

và hạn chế thêm bớt từ)

Thanh Hải (1930 - 1980) tên khai sinh là Phan Bá Ngoan Ông quê ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế, Thanh Hải hoạt động văn nghệ từ thời kháng chiến chống Pháp Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước là một trong những cây bút có công, xây dựng nền văn học Cách mạng ở miền Nam từ những ngày đầu Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ được viết tháng 11 năm 1978 trước khi nhà thơ qua đời Tác phẩm đã thể hiện niềm yêu tha thiết cuộc sống và ước nguyện chân thành được cống hiến cho đất nước của nhà văn.

2 Nhà thơ Thanh Hải đặt tên cho bài thơ của mình là Mùa xuân nho nhỏ Nhan đề đó có gì

đặc biệt và gợi cho em suy nghĩ gì ?

3 a) Hãy chép lại đoạn thơ có 8 câu thể hiện rõ ý nghĩa hình ảnh mùa xuân nho nhỏ trong

bài thơ cùng tên của Thanh Hải

b) Viết đoạn văn khoảng 10 câu theo cách lập luận tổng hợp - phân tích - tổng hợp để làm

rõ lẽ sống cao đẹp của con người trong các câu thơ đã chép ở mục a

Bài làm:

1 Đoạn văn sau khi đã chữa: Thanh Hải (1930 - 1980) tên khai sinh là Phạm Bá Ngoãn.

Ông quê ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế Thanh Hải hoạt động văn nghệ từ thời kháng chiến chống Pháp Trong thời kì chống Mĩ cứu nước, ông là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng ở miền Nam từ những ngày đầu Bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" được viết tháng 11 năm 1980, trước khi nhà thơ qua đời Tác phẩm đã thể hiện niềm yêu tha thiết cuộc sống và ước nguyện chân thành được cống hiến cho đất nước của nhà thơ.

2.Thanh Hải đặt tên cho bài thơ của mình là Mùa xuân nho nhỏ Nhan đề đó đặc biệt ở

chỗ: mùa xuân là một khái niệm trừu tượng, lại được đặt cạnh nho nhỏ là một tính từ.

Đây chính là sáng tạo của nhà thơ, dù trước đó đã có những bài thơ mang tên mùa xuânnhư: Mùa xuân chín, Mùa xuân xanh

Tên bài thơ thể hiện chủ đề tác phẩm: ước nguyện làm một mùa xuân, sống đẹp, làm mùaxuân nho nhỏ góp phần vào mùa xuân lớn của đất nước

3 a) Đoạn thơ 8 câu thể hiện ý nghĩa hình ảnh mùa xuân nho nhỏ trong bài thơ:

Ta làm con chim hót

Ta làm một mùa hoa

Ta nhập vào hoà ca Một nốt trầm xao xuyến.

Một mùa xuân nho nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai mươi

+ Ước nguyện đó vô cùng cao đẹp

+ Ước nguyện của nhà thơ cho ta hiểu mỗi người phải biết sống, cống hiến cho cuộc đời Thếnhưng hiến dâng, hào nhập mà vẫn giữ được nét riêng của mỗi người

Tham khảo:

Trong cái ước mơ chung cho đất nước, nhà thơ cũng gửi gắm niềm mơ ước riêng thật giản dị,thể hiện một lẽ sống cao đẹp:

Ta làm con chim hót

Một nốt trầm xao xuyến

Không mơ ước những gì lớn lao, cao siêu, nhà thơ chỉ ước được làm một tiếng chim hót đểcất lên tiếng hót lảnh lót như con chim chiền chiện, góp phần làm cho mùa xuân quê hươngthêm rạo rực, sống động Nhà thơ nguyện làm một cành hoa, một cành hoa nhỏ bé tô điểm thêm

cho hương sắc của mùa xuân quê hương đất nước Không mơ làm một nốt nhạc cao vút trongbản hoà ca của dân tộc, nhà thơ khiêm nhường làm một nốt trầm xao xuyến lòng người Nốttrầm ấy không thể thiếu bởi nó là một yếu tố góp phần làm nên sự thành công của bản hoà ca.

Điệp ngữ ta làm được lặp lại nhiều lần như càng nhấn mạnh những ước nguyện tuy đơn sơ,

bình dị nhưng không kém phần da diết, trăn trở của nhà thơ, Nếu như ở khổ thơ trên, nhà thơ

xưng tôi thì ở khổ thơ này nhà thơ lại xưng ta; đó là biểu tượng cho sự gặp gỡ giữa cái tôi và

cái ta, cái chung và cái riêng Ta vừa là số ít (nhà thơ), vừa là số nhiều (tất cả) Dường như

ước nguyện của mỗi cá nhân đã hoà vào dòng chảy của muôn người: tất cả đều muốn cống hiếnmột phần công sức nhỏ bé của mình cho quê hương đất nước:

Một mùa xuân nho nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời

Một “mùa xuân nho nhỏ” hay phải chăng cũng là một ẩn dụ cho cuộc đời Thanh Hải: sống là

cống hiến, cống hiến là mùa xuân cuộc đời nhà thơ Nhà thơ khiêm nhường xin làm một “Mùa xuân nho nhỏ” và nếu mỗi người là một “mùa xuân nho nhỏ” thì sẽ có một mùa xuân lớn lao

của dân tộc Thế nhưng, có lẽ điều làm cho người đọc xúc động chính là sự khiêm nhường ấy

đồng nghĩa với những hi sinh thầm lặng “lặng lẽ dâng cho đời” và sự hi sinh thầm lặng ấy là vô

điều kiện, nó vượt qua mọi không gian, thời gian quy ước:

Dù là tuổi hai mươi

Dù là khi tóc bạc "Tuổi hai mươi” và "khi tóc bạc" ở đây là hai hình ảnh hoán dụ giàu sức gợi Nó không những chỉ

một đời người từ trẻ đến già mà còn chỉ mọi thế hệ: già cũng như trẻ, gái cũng như trai Điệp

ngữ “dù là” được láy lại như một lời hứa, lời khẳng định của nhà thơ: sống là cống hiến! Phải

chăng đó chính là lẽ sống cao đẹp đầy trách nhiệm mà Thanh Hải muốn nhắn gửi đến chúng ta?

Bài 5: Đề ôn HN 2009-2010

Bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" tiếng lòng tha thiết, tình yêu đối với đất nước, cuộc đời, thể hiện khao khát chân thành của nhà thơ Nhà thơ muốn góp "một mùa xuân nho nhỏ" của mình vào mùa xuân lớn của cuộc đời, của dân tộc Bài thơ theo thể 5 tiếng, nhạc điệu trong sáng, gần gũi với dân ca Những hình ảnh đẹp, giản dị, những so sánh và ẩn dụ sáng tạo đã góp phần diễn tả ước nguyện khiêm nhường mà vô cùng thiêng liêng, cao đẹp của nhà thơ.

1.a) Chép lại đoạn văn trên sau khi chữa hết lỗi về ngữ pháp và thay hai trong ba từ nhà thơ trong đoạn văn bằng từ khác để tránh lặp từ.

b) Việc thay thế từ như vậy đã làm thay đổi phép liên kết câu như thế nào?

2 Khổ thơ đầu và khổ thơ thứ tư của bài thơ Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải) có những

hình thơ được lặp đi lặp lại Đó là những hình ảnh nào? Bằng một đoạn văn ngắn, hãytrình bày ý nghĩa sự trở lại của những hình ảnh đó

Bài làm:

1 a) Đoạn văn sau khi chữa hết lỗi:

Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ" là tiếng lòng tha thiết, là tình yêu đối với đất nước, cuộc sống, thể hiện khát vọng chân thành của Thanh Hải Nhà thơ muốn góp “một mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của cuộc đời, của dân tộc Bài thơ theo thể năm tiếng, nhạc

điệu trong sáng, gần gũi với dân ca Những hình ảnh đẹp, giản dị, những so sánh và ẩn dụ sángtạo đã góp phần diễn tả ước nguyện khiêm nhường mà vô cùng thiêng liêng, cao đẹp của thinhân

b) Việc thay thế từ như vậy đó làm thay đổi phộp liờn kết cõu: từ liờn kết bằng phộp lặpchuyển sang liờn kết bằng phộp thế

2 Cỏc từ lặp lại ở hai khổ thơ là: hoa, con chim Sự lặp lại của cỏc hỡnh ảnh đú tạo sự đối

ứng chặt chẽ và làm cho cỏc hỡnh ảnh mang ý nghĩa vừa mới mẻ vừa sõu sắc: ước mơ cống hiến

là lẽ tự nhiờn của con người, sống cú mục đớch đỳng đắn

- Giỳp HS củng cố kiến thức về tỏc phẩm thơ Mựa xuõn nho nhỏ.

- Rốn kỹ năng cảm thụ tỏc phẩm thơ qua một số bài tập vận dụng.

B Tiến trình lên lớp.

1 ổ n định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

Nội dung ụn luyện.

Bài 6: Trong phần thứ nhất của bài thơ “ Mựa xuõn nho nhỏ”, Thanh Hải viết:

“ Mọc giữa dũng sụng xanh

Một bụng hoa tớm biếc

Ơi con chim chiền chiện

Hút chi mà vang trời

Từng giọt long lanh rơi

Tụi đưa tay tụi hứng”

Đoạn thơ đẹp như một bức tranh Em thớch nhất hỡnh ảnh nào trong bức tranh đú? Hóyviết một đoạn văn, cú sử dụng cõu ghộp phõn tớch hỡnh ảnh ấy

- Đoạn văn minh hoạ 1:

“ Mựa xuõn nho nhỏ” của Thanh Hải là một bài thơ ca ngợi cảnh sắc thiờn nhiờn tươi đẹp

của đất nước, một mựa xuõn vui tươi, tràn đầy sức sống Sỏu cõu thơ đầu đẹp như một bứctranh, bức tranh thơ được vẽ bằng nột bỳt tài hoa của người nghệ sĩ, bằng một niềm yờu mếnthiết tha cảnh sắc thiờn nhiờn đất nước Khung cảnh mựa xuõn đú khơi nguồn cho bao thi sĩ.Mựa xuõn trong thơ Trần Nhõn Tụng với hỡnh ảnh:

“Song song đụi bướm trắng Phất phới sấn hoa bay”.

( Xuừn hiểu)Hay trong thơ Nguyễn Trãi đó lại là hình ảnh:

“ Trong tiếng cuốc kêu xuân đã muộn Đầy sân mưa bụi nở hoa xoan”

( Cuối xuừn tức sự)Trong thơ Nguyễn Du ta mới bắt gặp hình ảnh:

“ Cỏ non xanh tận chân trời Cành lê trắng điểm một vài bông hoa”

( Truyện Kiều)

Ta đó được chiêm ngưỡng nhiều bức tranh về mùa xuân song bức tranh mùa xuân trong thơ Thanh Hải lại mang một nét đẹp hoàn toàn mới mẻ, tạo cho người xem một nguồn cảm hứng hoàn toàn mới lạ nhưng cũng dạt dào tha thiết Trong bức tranh mùa xuân này, hình ảnh thơ ấn

là một bức tranh đẹp với những nét vẽ tài hoa của người nghệ sĩ, một bức tranh có đủ đường nétmàu sắc Ở đây các gam màu được phối hợp một cách hài hoà: giữa cái nhin xanh của Dòngsông nổi lên sắc tím biếc của bông hoa Phải nói rằng Thanh Hải có một cái nhin rất tinh tế củamột hoạ sĩ thực thụ trong sự hoà phối các gam màu để tạo nên cho bức tranh xuân một vẻ đẹpdịu dàng nhưng thật đằm thắm, tạo cảm giác êm ái trong lũng người đọc mỗi khi xuân về

- Đoạn văn minh hoạ 2:

Bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ” được Thanh Hải viết vào năm 1980, trong khung cảnh hoà

bỡnh, xừy dựng đất nước Một hồn thơ trong trẻo Một điệu thơ ngân vang Sáu câu thơ đầu nhưmột tiếng hát reo vui đón chào một mùa xuân đẹp đó về Tớn hiệu đầu xuân là bông hoa tím

biếc mọc trên Dòng sôngxanh của quê hương Màu xanh của nước hoà với màu “ tớm biếc” của

hoa đó tạo nờn bức tranh xuừn chấm phỏ mà đằm thắm Bức tranh thơ ấy sống động hơn, có giátrị thẩm mĩ đặc sắc bởi một hình ảnh thơ gợi tả gợi cảm: tiếng chim Đứng trước Dòng sôngxanh, bông hoa tím, ngẩng nhìn bầu trời, nhà thơ vui sướng lắng tai nghe chim chiền chiện hót

Chim chiền chiện còn gọi là chim sơn ca Từ “ơi” cảm thán biểu lộ niềm vui ngây ngất khi nghe

chim hót:

“Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời”

Hai tiếng “ hót chi” là giọng điệu thân thương của người dân Huế được tác giả đưa vào

diễn tả cảm xúc thiết tha giữa người với tạo vật Chim chiền chiện hót gọi xuân về, tiếng chimngân vang, rung động đất trời đem đến bao niềm vui Ngắm dòng sông, nhìn bụng hoa đẹp,nghe chim hót, nhà thơ bồi hồi sung sướng:

“ Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng”

“Đưa tay…hứng” là một cử chỉ bình dị trân trọng, thể hiện sự xúc động sâu xa “ Giọt long lanh” là sự liên tưởng đầy chất thơ Là giọt sương mai, giọt nắng hay giọt âm thanh tiếng

chim chiền chiện? Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (thính giác - thị giác) đó tạo nên hình khối thẩm

mĩ của âm thanh Chỉ với ba nét vẽ: Dòng sôngxanh, bụng hoa tím biếc và đặc biệt là tiếng chimchiền chiện hót …Thanh Hải đã vẽ nên một bức tranh xuân đẹp tươi và đáng yêu vô cùng! Đó là

vẻ đẹp đầy sức sống mặn mà của đất nước vào xuân

Bài tập 7: Đã có nhiều nhà thơ sáng tạo nên những hình ảnh đất nước rất đẹp Thế nhưng, nếu đã

đọc Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải, ta không thể quên khổ thơ:

Đất nước bốn nghìn năm Vất vả và gian lao

Đất nước như vì sao

Cứ đi lên phía trước.

Em hãy trình bày ấn tượng về đất nước qua việc phân tích các biện pháp tu từ được sử

dụng trong khổ thơ trên

Gợi ý: Trong bốn câu thơ, Thanh Hải đã nhân hoá đất nước vất vả và gian lao Hình ảnh đất

nước trở lên gần gũi, mang vóc dáng người mẹ, người chị tần tảo, cần cù "vất vả và gian lao".

- Khi so sánh đất nước với "vì sao - cứ đi lên phía trước", nhà thơ đã sáng tạo nên hình ảnh

đất nước rất khiêm nhường (là vì sao chứ không dùng hình ảnh mặt trời) nhưng cũng rất tráng lệ

Là một vì sao nhưng ở vị trí đi lên phía trước dẫn đầu Đó là hình ảnh của cách mạng Việt Nam,của đất nước trong lịch sử thế giới

- Hình ảnh thơ đặc sắc và hàm súc đã ca ngợi sự trường tồn, hướng về tương lai của đấtnước Đó chính là lòng tự hào dân tộc sâu sắc

Bài 8:

Trong hai câu thơ :

Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng

Từ giọt có người hiểu là giọt mưa xuân, có người lại cho là giọt âm thanh tiếng chim ở câu

thơ trước đó Nêu cách hiểu của em và phân tích hai câu thơ trên

Gợi ý :

Hiểu từ giọt trong hai câu thơ trên là giọt mưa (hay giọt sương) cũng có chỗ hợp lí Mưa xuân

cũng là một nét quen thuộc của khung cảnh mùa xuân và dễ gợi cảm xúc xôn xao trong lòngngười, vì mưa xuân thường nhẹ và ấm không giá lạnh như trong tiết đông Nhưng cũng có chỗchưa thật hợp lí, vì mưa xuân thường là mưa bụi, mưa nhỏ, khó có thể tạo thành từng giọt longlanh rơi Cách hiểu giọt là giọt âm thanh tiếng chim chiền chiện xuất phát từ chỗ cho rằng giữacâu thơ này với hai dòng thơ trước nó là liền mạch Hiểu như vậy thì câu thơ, không dừng lại ở

tả thực mà là biểu hiện một sự chuyển đổi cảm giác: Tiếng hót lảnh lót, vang vọng vủa conchim chiền chiện được cảm nhận như một dòng âm thanh tuôn chảy trong ánh sáng tươi rạng rỡcủa trời xuân, giọt âm thanh cũng long lanh và nhà thơ nâng niu, trân trọng đưa tay đón lấytừng giọt Tuy nhiên, cách hiểu sau có vẻ không quen thuộc với bút pháp vốn bình dị của nhàthơ Thanh Hải

Bài 9:

Trong bài Mùa xuân nho nhỏ, Thanh Hải viết :

Ta làm con chim hót

Ta làm một nhành hoa.

Kết thúc bài Viếng lăng Bác, Viễn Phương có viết :

Mai về Miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác.

a Hai bài thơ của hai tác giả viết về đề tài khác nhau nhưng có chung chủ đề Hãy chỉ ra tưtưởng chung đó.

b Viết một đoạn văn khoảng 5 câu phát biểu cảm nghĩ về 1 trong hai đoạn thơ trên

+ Các nhà thơ đều dùng những hình ảnh đẹp của thiên nhiên là biểu tượng thể hiện ướcnguyện của mình

b HS chọn đoạn thơ để viết nhằm làm nổi bật thể thơ, giọng điệu thơ và ý tưởng thể hiệntrong đoạn thơ

- Đoạn thơ của Thanh Hải sử dụng thể thơ 5 chữ gần với các điệu dân ca, đặc biệt là dân camiền Trung, có âm hưởng nhẹ nhàng tha thiết Giọng điệu thể hiện đúng tâm trạng và cảm xúccủa tác giả : trầm lắng, hơi trang nghiêm mà tha thiết khi bộc bạch những tâm niệm của mình.Đoạn thơ thể hiện niềm mong muốn được cống hiến cho đời một cách tự nhiên như con chimmang đến tiếng hót Nét riêng trong những câu thơ của Thanh Hải là đề cập đến một vấn đề lớn:

ý nghĩa của đời sống cá nhân trong quan hệ với cộng đồng

- Đoạn thơ của Viễn Phương sử dụng thể thơ 8 chữ, nhịp thơ vừa phải với điệp từ muốn làm,

giọng điệu phù hợp với nội dung tình cảm, cảm xúc Đó là giọng điệu vừa nghiêm trang, sâulắng, vừa thiết tha thể hiện đúng tâm trạng lưu luyến của nhà thơ khi phải xa Bác Tâm trạnglưu luyến của nhà thơ muốn ở mãi bên lăng Bác và chỉ biết gửi tấm lòng mình bằng cách hoáthân hoà nhập vào những cảnh vật bên lăng: làm con chim cất cao tiếng hót

4 Cñng cè:

Kh¸i qu¸t néi dung «n tËp

5 H íng dÉn vÒ nhµ:

- N¾m v÷ng néi dung «n tËp

- ViÕt bµi hoµn chØnh

- Ôn lại toàn bộ kiến thức đã học và hoàn thiện các bài tập

******************************************

Ngày soạn: 22/2/2015

BUỔI 13

ễn tập văn bản: Viếng lăng bỏc

A Mục tiờu cần đạt

- Giỳp HS củng cố kiến thức về tỏc phẩm thơ Viếng lăng Bỏc.

- Rốn kỹ năng cảm thụ tỏc phẩm thơ và kỹ năng viết đoạn qua một số bài tập vận dụng.

B Tiến trình lên lớp.

1 ổ n định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

Nội dung ụn luyện.

Nhà thơ Viễn Phương sinh năm 1928, quờ ở tỉnh An Giang ễng là một trong những cõy bỳt cú mặt sớm nhất của lực lượng văn nghệ giải phúng ở miền Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước ThơViễn Phương thường nhỏ nhẹ, giàu tỡnh cảm, khỏ quen thuộc với bạn đọc thời khỏng chiến chống đế quốc Mỹ

2 Bài thơ Viếng lăng Bỏc được viết khi lăng Chủ tịch Hồ Chớ Minh được xõy dựng xong, đất

nước thống nhất, đồng bào miền Nam đó cú thể thực hiện được mong ước ra viếng Bỏc Trong niềm xỳc động vụ bờ của đoàn người vào lăng viếng Bỏc, Viễn Phương đó viết bài thơ này

3 Cảm xỳc bao trựm trong bài thơ là niềm xỳc động thiờng liờng, thành kớnh, lũng biết ơn và tựhào xen lẫn nỗi xút đau khi tỏc giả vào lăng viếng Bỏc Giọng điệu trong bài thơ là giọng thành kớnh, trang nghiờm trong những suy tư trầm lắng

Cảm xỳc đú được thể hiện theo trỡnh tự cuộc vào lăng viếng Bỏc Mở đầu là cảm xỳc về cảnh bờn ngoài lăng, tiếp đú là cảm xỳc trước hỡnh ảnh dũng người bất tận ngày ngày vào lăng viếng Bỏc Nỗi xỳc động thiờng liờng khi vào lăng được gợi lờn từ những hỡnh ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng: mặt trời, vầng trăng, trời xanh Trong khổ thơ cuối, tỏc giả thể hiện niềm mong ước thiếttha muốn tấm lũng mỡnh mói mói ở lại bờn lăng Bỏc

4 Hàng tre là hỡnh ảnh đầu tiờn được tỏc giả miờu tả trong bài thơ Đõy là hỡnh ảnh thực nhưng đồng thời cũng cú ý nghĩa biểu tượng sõu sắc Đú là hỡnh ảnh thõn thuộc của làng quờ, của đất nước Việt Nam, một biểu tượng của dõn tộc Việt Nam kiờn cường, bất khuất, bền bỉ Cuối bài

thơ, hỡnh ảnh hàng tre cũn được lặp lại với ý nghĩa cõy tre trung hiếu Đú cũng là một phẩm

chất tiêu biểu của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam Cách kết cấu như vậy gọi là kết cấu đầu cuối tương ứng, làm đậm nét hình ảnh, gây ấn tượng sâu sắc và cảm xúc được nâng cao lên.

5 Tình cảm của nhà thơ, của mọi người đối với Bác đã được thể hiện qua sự kết hợp giữa những hình ảnh thực với những ẩn dụ đặc sắc:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

Hình ảnh mặt trời trong câu thơ thứ hai vừa nói lên sự vĩ đại của Bác Hồ vừa thể hiện được sự thành kính của nhà thơ và của cả dân tộc đối với Bác

Đến hai câu tiếp theo, hình ảnh “dòng người đi trong thương nhớ” là thực nhưng “Kết tràng hoadâng bảy mươi chín mùa xuân” lại là một ẩn dụ đẹp và rất sáng tạo, thể hiện sâu sắc những tìnhcảm thành kính, thiêng liêng của nhân dân đối với Bác

Đến khổ thứ ba, dòng người đang yên lặng đi qua linh cữu Bác trong nỗi nhớ thương và xót xa

vô hạn Không khí tĩnh lặng, khung cảnh yên tĩnh nơi đây đã khiến cho ngay cả hình ảnh thơ cũng thay đổi:

Bác nằm trong giấc ngủ bình yên

Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền

Hình ảnh mặt trời rực đỏ trong lăng đã được thay bằng vầng trăng “sáng dịu hiền” Sự thay đổi

ấy thể hiện rất nhiều ý nghĩa Bác không chỉ là một người chiến sĩ cách mạng, là ngọn đuốc sáng soi đường cho dân tộc (ý nghĩa biểu tượng từ mặt trời), Bác còn là một người Cha có “đôi mắt Mẹ hiền sao!” Hình ảnh vầng trăng còn gợi ta nhớ đến những bài thơ tràn ngập ánh trăng của Người

Đến hai câu thơ sau, mạch xúc cảm ấy đã được bộc lộ trực tiếp:

Vẫn biết trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong tim.

Đây là những câu thơ hết sức chân thành, mãnh liệt Tình cảm mãnh liệt của tác giả đã khiến cho câu thơ vượt lên trên ý nghĩa biểu tượng thông thường, đồng thời tạo nên một mạch liên kếtngầm bên trong Hình ảnh Bác được ví với mặt trời rực rỡ, với mặt trăng dịu mát, êm đềm và với cả trời xanh vĩnh cửu Đó đều là những vật thể có ý nghĩa trường tồn gần như là vĩnh viễn nếu so với đời sống của mỗi cá nhân con người Mặc dù vậy, tác giả vẫn thốt lên: “Mà sao nghenhói ở trong tim”

Đó là lời giãi bày rất thực, xuất phát từ những tình cảm mãnh liệt của nhân dân, đồng bào đối với Bác Thông thường, trong những hoàn cảnh tương tự, việc sử dụng hình ảnh ẩn dụ là một thủ pháp nhằm giảm nhẹ nỗi đau tinh thần Mặc dù vậy, tác giả thốt lên: “Mà sao nghe nhói ở trong tim” Dường như nỗi đau quá lớn khiến cho những hình ảnh ẩn dụ trở nên không còn ý nghĩa, chỉ có cách diễn tả trực tiếp tâm trạng mới có thể giúp nhà thơ giãi bày tình cảm của mình

Khổ thơ cuối thể hiện ước nguyện của nhà thơ được mãi mãi ở bên Bác Đã đến giờ phút phải chia tay, tác giả chỉ có thể biểu hiện tấm lòng mình bằng ước muốn hoá thân vào những cảnh vật, sự vật ở bên Bác: muốn làm con chim cất cao tiếng hót, muốn làm đoá hoa toả hương đâu đây, và nhất là muốn làm cây tre trung hiếu để có thể mãi mãi ở bên Bác

Câu hỏi:

Câu 1: Trong bài thơ Viếng lăng bác, Viễn Phương đã nhiều lần nhắc đến h/a cây tre.

a/ Chép chính xác các câu thơ ấy và giải thích ngắn gọn ý nghĩa của h/a cây tre trong văn cảnh?b/ Trong chương trình ngữ văn THCS cũng có một VB khác viết về cây tre, đó là VB nào? củaai?

Đáp án

a/ Ôi! Hàng tre…

Bão táp mưa sa…

- H/a vừa thực vừa tượng trưng Cây tre với màu xanh bát ngát đứng thẳng tắp bên lăng… Câytre cứng cáp, hiên ngang vẫn đứng thẳng hàng trong bão táp mưa sa H/a mang ý nghĩa aane dụtượng trưng cho sức sống bất khuất của con người VN

- Muốn làm cây tre trung hiếu chốn nàyhoàn thiện vẻ đẹp của cây tre-biểu tượng của conngười VN Dt ta là vậy, rất kiên trì, bền bỉ, sức sống mạnh mẽ hiên ngang, bất khuất…

Câu 2: Cảm nhận của em về những ha sóng đôi trong bài thơ Viếng lăng Bác?

- Ngày ngày dòng người…

… bảy mươi chín mùa xuân

- Dòng người đi trong thương nhớh/a thực gợi ra trước mắt người đọc cảnh ngày ngày dòngngười bất tận đi trong niemf thương nhớ xúc động khi được đứng bên cạnh vị cha già kínhyêu…Dòng người đó là tràng hoa kết bằng nỗi thương nhớ, thành kính của nhà thơ, của ngườidân VN kính dâng lên vị cha già

- Dâng bảy mươi chín mùa xuân h/a hoán dụ mang ý nghĩa tượng trưng cao đẹp Bác đã dângcho đất nước, cho dt mình 79 mùa xuân của cuộc đời Cuộc đời thanh cao của Bác là 79 mùaxuân làm rạng ngời đất nước VN Chi tiết thực về tuổi đời Bác đã làm cho tứ thơ thêm xúcđộng, lòng người thêm bồi hồi thương tiếc

4 Cñng cè:

Kh¸i qu¸t néi dung «n tËp

5 H íng dÉn vÒ nhµ:

- N¾m v÷ng néi dung «n tËp

- ViÕt bµi hoµn chØnh

- Ôn lại toàn bộ kiến thức đã học và hoàn thiện các bài tập

**************************

Ngày soạn: 29/02/2015

BUỔI 14

ễn tập văn bản: Viếng lăng bỏc

A Mục tiờu cần đạt

- Giỳp HS củng cố kiến thức về tỏc phẩm thơ Viếng lăng Bỏc.

- Rốn kỹ năng cảm thụ tỏc phẩm thơ và kỹ năng viết đoạn qua một số bài tập vận dụng.

B Tiến trình lên lớp.

1 ổ n định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

Nội dung ụn luyện.

Cõu 3: Bằng hiểu biết về bài thơ Viếng lăng bỏc, em hóy:

a/ Phõn tớch ý nghĩa h/a hàng tre?

b/ Viết một đoạn văn 10 cõu phõn tớch khổ thơ 2 của bài theo kiểu DD, trong đú cú sd phộp lặpc/ NX giọng điệu và td của nú trong bài thơ?

Đỏp ỏn

a,b/ Tham khảo đ/a của bài 1,2 HS viết đoạn văn theo y/c

c/ Cảm hứng bao trựm bài thơ là niềm xỳc động thiờng liờng, thành kớnh và biết ơn, tự hào phalẫn nỗi xút đau khi tg từ miền Nam ra thăm lăng Bỏc Cảm hứng ấy đó chi phối giọng điệu bàithơ: thành kớnh, trang nghiờm và suy tư, trầm lắng

- Giọng thành kớnh, trang nghiờm phự hợp với khụng khớ thiờng liờng ở lăng- nơi yờn nghỉ củaBỏc

- Giọng thành kớnh, trang nghiờm, sõu lắng, tha thiết phự hợp để thể hiện tõm trangjg xỳc độngcủa nhà thơ và người dõn khi vào lăng viếng Bỏc

- Giọng suy tư, trầm lắng phự hợp để thể hiện cảm xỳc chủ đạo cảu bài thơ: nỗi đau xút khi phảiđối diện với thực tế là Bỏc đó qua đời, lẫn niềm tự hào khi nghĩ về bỏc bất diệt, trường tồn cựngđất trời

Cõu 4:Cảm nhận của em về hai khổ thơ sau:

“ngày ngày…

……….nghe nhúi ở trong tim”

* Khổ 1: Lũng thành kớnh và biết ơn sõu nặng của nh/d đối với Bỏc

- NT: thể thơ 7 chữ tạo sự trang trọng, thành kớnh; lối núi ẩn dụ, so sỏnh, điệp ngữ

* Khổ 2: Cảm xúc và suy nghĩ của tg khi vào lăng viếng Bác H/a Bác giữa một không khítrang nghiêm, yên tĩnh gợi tâm hồn thanh cao, trong sáng của người Khổ thơ sử dụng các h/a

ẩn dụ, lối diễn đạt trực tiếp cảm xúc đau xót,…

 TK Hỏi đáp kiến thức….Tr 178

Câu 5: Câu thơ:

“ Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ”

( Viếng lăng Bác- Viễn Phương)

a- Hãy phân tích ý nghĩa hình ảnh ẩn dụ "mặt trời trong lăng” ở câu thơ trên

b-Tìm những câu thơ có hình ảnh ẩn dụ mặt trời trong một bài thơ mà em đó học ( ghi rõ tên vàtác giả bài thơ)

Gợi ý:

+ Phân tích để thấy:

- Hai câu thơ sóng đôi hình ảnh thực và ẩn dụ “ Mặt trời” điều đó khiến ẩn dụ “mặt trời trong lăng” nổi bật ý nghĩa sâu sắc.

- Dùng hình ảnh ẩn dụ "mặt trời trong lăng” để viết về Bác, Viễn Phương đó ca ngợi sự vĩ đại

của Bác, công lao của Bác đối với non sông đất nước

- Đồng thời, hình ảnh ẩn dụ "mặt trời trong lăng” cũng thể hiện sự tôn kính, lòng biết ơn của

nhân dân với Bác, niềm tin Bác sống mói với non sông đất nước ta

b- Hai câu thơ có hình ảnh ẩn dụ mặt trời

“ Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi

Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng

(Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ- Nguyễn Khoa Điềm) Câu 7: Tình cảm chân thành và tha thiết của nhân dân ta với Bác Hồ được thể hiện qua bài

thơ “ Viếng Lăng Bác” của Viễn Phương.

a Mở bài :

- Khái quát chung về tác giả và bài thơ

- Tình cảm của nhân dân đối với Bác thể hiện rừ nột trong bài thơ “Viếng lăng Bỏc” của Viễn

Phương

b.Thõn bài:

Khổ 1 : Cảm xúc của tác giả khi đến thăm lăng Bác

- Câu thơ thật giản dị thân quen với cách dùng đại từ xưng hô “con” rất gần gũi, thân thiết, ấm

Khổ 2: Sự tôn kính của tác giả, của nhân dân đối với Bác khi đứng trước lăng Người.

- Hình ảnh ẩn dụ "mặt trời trong lăng" thể hiện sự tôn kính biết ơn của nhân dân đối với Bác.

Cảm nhận về sức sống tư tưởng Hồ Chí Minh, về suy nghĩ Bác cũn sống mói chứa đựng trongmỗi hình ảnh của khổ thơ

- Hình ảnh dòng người thành một tràng hoa trước lăng =>Hình ảnh “tràng hoa” một lần nữa tôđậm thêm sự tôn kính, biết ơn tự hào của tác giả cũng như của dân tộc VN đối với Bác

Khổ 3-4 : Niềm xúc động nghẹn ngào khi tác giả nhìn thấy Bỏc

- Những cảm xỳc thiờng liờng của nhà thơ về Bỏc

- Những cảm xỳc chõn thành, tha thiết ấy nõng lờn thành ước muốn sống đẹp

- Những cảm xỳc của nhà thơ về Bỏc cũng là cảm xỳc của mỗi người dõn miền Nam với Bỏc

c Kết bài :- Khẳng định lại tỡnh cảm chõn thành tha thiết của nhõn dõn đối với Bỏc.

- Suy nghĩ của bản thõn

4 Củng cố:

Khái quát nội dung ôn tập

5 H ớng dẫn về nhà:

- Nắm vững nội dung ôn tập

- Viết bài hoàn chỉnh

- ễn lại toàn bộ kiến thức đó học và hoàn thiện cỏc bài tập

Ngày soạn: 28/2/2015

BUỔI 15

ễn tập văn bản: Sang thu

A Mục tiờu cần đạt:

- Giỳp HS củng cố kiến thức về tỏc phẩm thơ Sang thu.

- Rốn kỹ năng cảm thụ tỏc phẩm thơ và kỹ năng viết đoạn qua một số bài tập vận dụng.

B Tiến trình lên lớp.

1 ổ n định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới:

Nội dung ụn luyện

Cõu 1: Sang thu là bài thơ đó thể hiện những cảm nhận tinh tế của Hữu Thỉnh về phỳt giao mựa

tuyệt đẹp của đất trời và khỏ sõu sắc những suy ngẫm của nhà thơ về cuộc đời

a/ Phỳt giao mựa ấy được thể hiện đặc sắc qua cỏc hỡnh ảnh nào?

b/ Chỉ ra cỏc cõu thơ chứa 2 lớp nghĩa của bài thơ?

c/ Cảm nhận của em về chuyển biến của đất trời phỳt sang thu bằng một đoạn văn dài 12 cõutheo cỏch dd, trong đú sd phương tiện LK cõu và một cõu cảm, gạch chõn cỏc yếu tố đú

d/ Cỏch cảm nhận mựa thu của tg cú gỡ độc đỏo? Cuối bài tg suy ngẫm về điều gỡ?

TL:

d/ Cỏch cảm nhận mựa thu của tg rất độc đỏo :

- Tg cảm nhận ở thời điểm giao mựa- thu sang với chuyển biến nhẹ nhàng mà rừ rệt củađất trời từ cuối hạ sang đầu mựa thu Khụng gian tưởng chừng như vụ cựng tĩnh lặng màchứa đựng bao nhiờu chuyển biến kỳ diệu của mộ mựa thu xụn xao đang đến gần

- Nhà thơ đó miờu tả những biến đổi của đất trời phỳt giao mựa gọi thu sang qua hương ổidịu nhẹ được làn giú se lạnh làm lan tỏa trong k/gian

- Những chuyển biến trong khụng gian lỳc thu sang được cảm nhận bằng những rung động

vụ cựng tinh tế qua nhiều yếu tố, nhiều giỏc quan Tất cả cảnh vật đều cú cảm giỏc , trạngthỏi riờng trong phỳt giao mựa: hương ổi đầu mựa, sương đầu thu giăng mắc nhẹ nhàng,chuyển động chậm; dũng sụng trụi thanh thản; cỏnh chim cũng vội và trong buổi hoànghụn; dấu ấn của mựa hạ vẫn cũn hiển hiện trong dỏng thu ở đỏm mõy; nắng cuối hạ đónhạt dần; những ngày giao mựa, mưa cũng bớt ào ạt…

- Tg suy ngẫm sõu sắc về cuộc đời: Khi con người đó từng trải thỡ cũng sẽ vững vàng hơntrước những tỏc động bất thường của ngoại cảnh, của c/đ

Câu 2: Viết đoạn văn diễn dịch phân tích khổ đầu của bài thơ Sang Thu, trong đó có sử dụng

câu ghép

Tham khảo: Sách tự ôn/63,64

Câu 3: Viết đoạn văn diễn dịch khoảng 6 câu trình bày cách hiểu của em về 2 câu thơ cuối bài

Sang thu

Gợi ý:

- Nghĩa cụ thể: câu thơ nói về hiện tượng tự nhiên “sấm” vào cuối hạ đầu thu Sấm mưavào thời điểm này giảm nhiều so với đầu mùa mưa Hiện tượng này gợi người đọc liêntưởng đến một quy luật khác, đó là quy luật của đời người

- Con người khi đã bước vào thời kì trung niên, người ta gọi là đứng tuổi, cũng như hàngcây lâu năm kia đã sống với thời gian, gặp nhiều sóng gió, giông bão, sấm chớp cuộc đờithì đến tuổi này, mọi sự bất thường, đường đột ấy cũng trở nên thường tình,Tinh thấnkhông dễ bị chao đảo, bất ngờ như thời còn trẻ

 Cái hay của câu thơ là mang ý nghĩa triết lý, chiêm nghiệm về cuộc đời

Vắt nửa mình sang thu

a Đoạn thơ trích trong bài nào? Của ai? Sáng tác năm nào?

b Giải nghĩa từ : “gió se”, ‘’chùng chình’’,”phả”

c Nêu ngắn gọn cảm nhận của em về vẻ đẹp của hình ảnh đám mây mùa hạ và sương

chùng chình qua ngõ trong khổ thơ trên.

d Bằng đoạn văn khoảng 8 câu, hãy phân tích sự cảm nhận tinh tế của nhà thơ về biếnchuyển trong không gian lúc sang thu ở hai khổ thơ trên

Gợi ý :

a/Bai “Sang thu” của Hữu Thỉnh,Bài thơ “Sang thu” được tác giả sáng tác vào gần cuối năm

1977 (in trong tập thơ “Từ chiến hào tới thành phố” xuất bản vào thỏng 5.1985)

b/ “giú se” : gió mùa thu nhẹ, khô và hơi lạnh ,phả : toả ra thành luồng,“ chùng chình”: chậm

chạp, như muốn dừng lại

c/- Sương“chùng chình” Tác giả đó nhõn húa làn sương.Nó bay (đi) qua ngừ nhà chậm chạp,

như muốn dừng lại, khác với mọi ngày Có cái gỡ đó duyên dáng, yểu điệu của một lànsương

Cũn đám mây mùa hạ mới thảnh thơi duyên dáng:

Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu