Bai 12 Thanh ngu

Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh….. THÀNH NGỮ Thành ngữ có thể làm chủ[r]

GV: Lê Minh Công

Kiểm tra bài cũ

1 Thế nào là từ đồng âm?

2 Hãy đặt một câu với cặp từ đồng

âm sau đây:

đậu (động từ) - đậu (danh từ)

Trả lời:

1 Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau.

2 Câu có cặp từ đồng âm: đậu (động từ) - đậu (danh từ) . Con ruồi đậu trên mâm xôi đậu

(động từ) (danh từ)

Cụm từ đó có cấu tạo như thế nào?

Cụm từ đó có cấu tạo như thế nào?

Cụm từ nào chúng ta cần chú ý trong câu ca dao?

Cụm từ nào chúng ta cần chú ý trong câu ca dao?

 Cụm từ cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

 Cụm từ cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

A Tìm hiểu chung.

Lên thác xuống ghềnh

Lên núi xuống ghềnh.

Lên núi xuống rừng

Leo thác lội ghềnh.

Lên trên thác xuống dưới ghềnh.

Lên thác cao xuống ghềnh sâu Lên ghềnh xuống thác.

Lên xuống ghềnh thác

Không thể thay thế bằng từ khác.

Nêu nghĩa của cụm từ lên thác xuống Nêu nghĩa của cụm từ lên thác xuống

ghềnh?

khăn, nguy hiểm.

“lên thác xuống ghềnh”

 Cụm từ cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh



2 Ghi nhớ:

2 Ghi nhớ: Thành ngữ là cụm từ có cấu tạo cố định

và biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

3 Nghĩa thành ngữ

3 Nghĩa thành ngữ

a Lên thác xuống ghềnh

b Nhanh như chớp

Nhanh như chớp

R ất nhanh , chỉ trong khoảnh khắc.

(Như ánh

chớp loé lên rồi tắt ngay)

Tại sao lại nói nhanh như chớp? Em hiểu nhanh như chớp

có nghĩa là gì ?

Nhanh như chớp bắt nguồn từ nghĩa gì? từ nghĩa đen Bắt nguồn

của các từ tạo nên nó

“lên thác xuống ghềnh”

 Cụm từ cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh



2 Ghi nhớ:

2 Ghi nhớ: Thành ngữ là cụm từ có cấu tạo cố

định và biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

Năm châu bốn biển

 Trái đất có năm châu lục và bốn đại dương (biển).

Năm châu bốn biển bắt nguồn từ nghĩa gì? Năm châu bốn biển có nghĩa là gì?

Bắt nguồn từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó.

Nghĩa

của

thành ngữ

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa (Ẩn dụ,

so sánh)

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa (Ẩn dụ,

so sánh)

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó

Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…

-Đứng núi này trông núi nọ

Tìm những biến thể của các thành ngữ sau :

Đứng núi này trông núi khác

 Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng vẫn có thể có những biến đổi nhất định.

Đứng núi này trông núi kia

-Nước đổ lá khoai Nước đổ lá môn

Nước đổ đầu vịt

-Lòng lang dạ thú Lòng lang dạ sói



II Sử dụng thành ngữ:

1 Ví dụ:

Xác định vai trò ngữ pháp của thành ngữ: Xác định vai trò ngữ pháp của thành ngữ:

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm Bảy nổi ba chìm với nước non.

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm Bảy nổi ba chìm với nước non.

(Hồ Xuân Hương) (Hồ Xuân Hương)

b.“Tôn sư trọng đạo” là câu thành ngữ nói lên lòng

kính trọng và sự tôn vinh nghề giáo viên Chủ ngữ

So sánh hai cách nói sau:

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

với nước non Bảy nổi ba chìm

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Lênh đênh, trôi nổi với nước non.

Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh

bấy nay.

Nước non lận đận một mình Thân cò gian nan, vất vả, gặp nhiều

nguy hiểm bấy nay.

Câu hỏi thảo luận 2’

Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong hai câu trên?

2 Ghi nhớ: Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình

tượng, tính biểu cảm cao.

THÀNH

NGỮ

Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao

Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…

Thành ngữ là cụm từ có cấu tạo cố định và biểu thị

một ý nghĩa hoàn chỉnh

Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…

B LUYỆN TẬP:

Bài 1.Tìm và giải thích nghĩa các thành ngữ trong những câu sau:

a Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì

(Bánh chưng, bánh giầy)

b Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó.Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “Người này khỏe như voi Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu” Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em.Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời

(Thạch Sanh)

c Chốc đà mười mấy năm trời

Còn ra khi đã da mồi tóc sương

( Truyện Kiều)

sơn hào hải vị, nem công chả phượng

khỏe như voi

tứ cố vô thân

da mồi tóc sương

Bài tập 1

 Những món ăn ngon, quý hiếm được lấy trên rừng, dưới biển.

 Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp.

( Những món ăn của vua chuá ngày xưa )

a Sơn hào hải vị:

Nem công chả phượng:

b Khoẻ như voi:

Tứ cố vô thân:

 Rất khoẻ.

 Mồ côi, không anh em họ hàng thân thích, nghèo khổ.

c Da mồi tóc sương: Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi.

Ếch Ngồi đáy giếng

- Lời tiếng nói

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn

- Chân cứng đá …

- Máu chảy … mềm

mềm ruột

Bài tập 3

Rừng và biển đem lại nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý báu.

1 Rừng vàng biển bạc:

2 Nhanh như sóc: Rất nhanh

3 Chậm như rùa: Rất chậm

4 Chuột sa chĩnh gạo: Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng, đầy đủ, nhàn hạ

5 Ăn cháo đá bát: Sự bội bạc, phản bội, vong ơn, bội nghĩa

6 Được voi đòi tiên: Lòng tham không giới hạn, ngày càng quá đáng

7 Mẹ tròn con vuông: Lời chúc phúc lúc sinh nở, an toàn, mẹ con đều khỏe mạnh

8 Quẹt mỏ như gà: Sự bội bạc, phản bội, vong ơn, bội nghĩa

9 Khầu phật tâm xà: Miệng nói lời nhân nghĩa, lòng dạ ác độc

10 Đầu xuôi đuôi lọt: Công việc rất thuận lợi

nhắm – mở

 Mắt nhắm mắt mở.

Nước mắt cá sấu

 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.

Ha ha ha

Ta là Lửa đây.

Con người ta tốt hay xấu, có tài giỏi hay không thì phải được tôi luyện và bộc lộ trong những môi trường sống và hoạt động gay go, gian khổ, khó khăn, phức tạp

Là lá la la…Trâu ơi!

Ta bảo trâu này…

 Đàn gảy tai trâu

Ám chỉ những người ngốc nghếch (hay ngu ngốc) đến nỗi dù có giảng giải đến mấy thì người đó cũng không hiểu

Thiệt tình chả hiểu gì

hết

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai

Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương

Đầu Ngô mình Sở dở dang

Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …

như gà

như gà

- Học thuộc phần ghi nhớ, xem kĩ bài giảng.

- Sưu tầm tiếp các thành ngữ theo yêu cầu bài tập 4- SGK/ 145.

- Chuẩn bị bài “Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học” SGK/ 146