I- Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý 1- Ví dụ 2- Nhận xét -Phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.nghĩa tường minh -Phần thông báo không được diễn đạt trực tiếp b[r]
Trang 2KIỂM TRA BÀI CŨ
? Phân tích các câu
thơ nói lên con được
lớn lên trong tình
yêu thương của cha
mẹ , trong sự đùm
bọc của quê hương ?
? Phân tích các câu
thơ nói lên con được
lớn lên trong tình
yêu thương của cha
mẹ , trong sự đùm
bọc của quê hương ?
? Người cha nói với con về những đức tính cao đẹp gì của người “đồng mình” , từ đó nhắc nhở con điều gì?
? Người cha nói với con về những đức tính cao đẹp gì của người “đồng mình” , từ đó nhắc nhở con điều gì?
Trang 3Tiết 123
Trang 4Tiết 123
I Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý
1.Tìm hiểu ví dụ: (sgk/74,75), 2 Nhận xét :
* Ghi nhớ :- Nghĩa tường minh,
Trang 51 Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý:
Đọc đoạn trích sau:
Trời ơi, chỉ còn có năm phút!
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên.Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn đến trả cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
( Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
Ti t 123 ế
Trang 6Tiết 123 : Nghĩa tường minh và hàm ý
I- Phân biệt nghĩa tường
- Trời ơi, chỉ còn có năm phút!(1)
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi xoa đây này!(2)
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp
giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
( Nguyễn Thành Long)
-Câu (1): + Anh thanh niên thông báo thời gian nóichuyện giữa anh và mọi người chỉ còn năm phút
+ Anh thanh niên còn muốn nói thêm rằng: anh rất
tiếc…
-Câu (2): Anh thanh niên thông báo cho cô gái biết việc
cô quên chiếc mùi xoa
(nghĩa tường minh)
(Hàm ý)
Trang 71.Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu.
2 Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt một cách trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
Ti t 123 ế
I/ Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý :
? Vậy em hiểu nghĩa
tường minh là gì ?
hàm ý là gì ?
Trang 8Một người bạn có nhã ý mời em đến dự sinh nhật, nhưng em lại không thể đến (hoặc không muốn đến)
Trong trường hợp trên, theo em, nên dùng hàm ý hay câu có nghĩa
tường minh? Em sẽ nói thế nào?
? Trong giao tiếp hàng ngày, khi nào dùng câu nói có nghĩa hàm ý, khi nào dùng câu
nói có nghĩa tường minh?
Trang 9Tiết 123 : Nghĩa tường minh và hàm ý
I- Phân biệt nghĩa tường
Trang 10Tiết 123 : Nghĩa tường minh và hàm ý
I- Phân biệt nghĩa tường
- Tưởng là con rận, hoá ra không phải.(1)
Có người cúi xuống đất cố tình tìm được con rận,
nhặt lên:
- Tưởng là không phải, hoá ra con rận.(2)
- Câu (1) có hàm ý: Tôi không phải là người ở bẩn
- Câu (2) có hàm ý: Anh là người ở bẩn
(nghĩa tường minh)
(Hàm ý)
Trang 11THẢO LUẬN NHÓM BÀN (2 phút)
So sánh chỉ ra điểm giống và khác nhau giữa nghĩa tường minh và hàm ý?
2:00 0:15HÕt giê
Trang 12Vậy, em hiểu thế nào là nghĩa tường minh? nghĩa hàm ý?
GHI NHỚ:
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực
tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể
suy ra từ những từ ngữ ấy.
Trang 13II/ Luyện tập :
Ti t 123 ế
I/ Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý :
1/ Tìm ý trong các câu sau:
a) Câu “Nhà họa sĩ tặc lưỡi đứng dậy ” đặc biệt là cụm từ tặc lưỡi
b) Trong câu cuối đoạn văn , những từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái liên quan tới chiếc mùi soa là :
- Mặt đỏ ửng ( ngượng )
- Nhận lại chiếc khăn ( không tránh được );
- Quay vội đi ( quá ngượng ).
Trang 142/ Đọc đoạn trích sau và cho biết hàm ý các câu in
đậm:
Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội họavà cô gái:
- Đây, tôi giới thiệu với anh một họa sĩ lão thành nhé Và cô đây là kĩ sư nông nghiệp Anh đưa khách
về nhà đi Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm
quá Anh hãy đưa ra cái món chè pha nước mưa thơm
như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.
Ti t 123 ế
I/ Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý :
II/ Luyện tập :
2/ Hàm ý câu in đậm :
Hàm ý câu in đậm là “Ông họa sĩ già chưa kịp
uống nước chè đấy”
Trang 15Tiết 123 : Nghĩa tường minh và hàm ý
I- Phân biệt nghĩa tường
- Vô ăn cơm!
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ
nó gọi “Ba vô ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
Trang 16Ti t 123 ế
I/ Phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý :
II/ Luyện tập :
3/ Tìm câu chứa hàm ý – cho biệt nội dung hàm ý :
Câu “ Cơm chín rồi !” có chứa hàm ý , đó là “Ông vô ăn cơm đi!”
Trang 17Bài tập 4/sgk.76: Đọc các đoạn trích sau đây (trích từ truyện ngắn “Làng” của Kim Lân), cho biết những câu in đậm có
phải là câu chứa hàm ý không? Vì sao? ( Thảo luận lớp )
a) Có người hỏi:
- Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà?
- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy !
Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng, cười nhạt một tiếng, vươn vai nói to :
- Hà, nắng gớm, về nào…
Ông lão vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng Tiếng cười nói
xôn xao của đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo
Câu in đậm không chứa hàm ý
mà chỉ là câu đánh trống lảng.
II Luyện tập:
Trang 18Tiết 123 : Nghĩa tường minh và hàm ý
I- Phân biệt nghĩa
- Tôi thấy người ta đồn…
Ông lão gắt lên:
- Biết rồi!
Bà Hai nín bặt Gian nhà lặng đi, hiu hắt.
(nghĩa tường minh)
(Hàm ý)
Trang 19b) – Này, thầy nó ạ !
Ông Hai nằm rũ ra ở trên giường không nói gì.
- Thầy nó ngủ rồi à ?
- Gì ?
Ông lão khẽ nhúc nhích.
- Tôi thấy người ta đồn…
Ông lão gắt lên:
- Biết rồi !
Bà Hai nín bặt Gian nhà lặng đi, hiu hắt.
Tôi thấy người ta đồn… => Câu nói
dở dang
II Luyện tập:
Bài tập 4/sgk.76: Đọc các đoạn trích sau đây (trích từ truyện ngắn “Làng” của Kim Lân), cho biết những câu in đậm có phải là câu chứa hàm ý không? Vì sao? ( Thảo luận lớp )
Trang 20* Lưu ý: Hàm ý phụ thuộc vào tình huống giao tiếp, tức
cùng một câu nói nhưng trong những tình huống khác nhau thì hàm ý sẽ khác nhau.
Ví dụ: Trời sắp mưa rồi đấy!
Hàm ý: - Lấy quần áo vào.
- Nhớ mang áo mưa theo.
- Đừng đi, kẻo ướt.
- …
Ti t 123 ế
Trang 21Tiết 123 : Nghĩa tường minh và hàm ý
I- Phân biệt nghĩa tường
- Cậu ghé vào hiệu sách với tớ một lát có được không?- An bảo Nam.
- 12 giờ rồi, mình đói lắm.- Nam trả lời.
(nghĩa tường minh)
(Hàm ý)
Trang 23HS chọn đáp án đúng trong các câu sau.
2 Hàm ý là phần thông báo:
A Trái ngược với nghĩa tường minh.
B Ẩn đằng sau nghĩa tường minh.
C Không diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
D Được diễn đạt trực tiếp trong câu.
3 Dùng hàm ý trong trường hợp nào sau đây?
A Khi không biết diễn đạt rõ ý.
B Khi không muốn nói rõ ý.
C Khi không muốn người nghe hiểu ý.
D Khi muốn chấm dứt cuộc thoại.
C
B
Trang 24Ví d : u Trời sắp mưa đấy! Câu trên có ý nghĩa gì? Câu trên có hàm ý không?
Câu trên đặt trong tình huống cụ thể: người mẹ
thấy trời sắp mưa, bà nhìn ra sào đang phơi quần
áo ngoài sân và nhìn con gái, nói:
- Trời sắp mưa đấy!
Câu trên có hàm ý không? Vậy hàm ý của câu ấy là gì?
Trang 25Tiết 123 : Nghĩa tường minh và hàm ý
I- Phân biệt nghĩa tường
- Làm các bài tập vào vở bài tập
- Tìm hiểu các điều kiện sử dụng hàm ý.
(nghĩa tường minh)
(Hàm ý)
Trang 26HƯỚNG DẪN SOẠN BÀI
- Thuộc bài học
- Chuẩn bị bài : Nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
+ Đọc văn bản sgk
+ Trả lời câu hỏi sau đoạn trích
+ Chuẩn bị phần luyện tập