Ai nấy đều cầm đũa mời nhau, còn người khách không có đũa đứng dậy nói với chủ nhà rằng:.. - Cho tôi xin một chén nước lạnh.[r]
Trang 1Ngày soạn 7 tháng 3 năm 2013
Tiết 124: nghĩa tờng minh và hàm ý
A mức độ cần đạt :
- Hiểu thế nào là nghĩa tờng minh và hàm ý Học sinh biết nhận diện nội dung cua hàm ý (từ nghĩa tờng minh) từ một số câu văn, đoạn văn
1 Kiến thức :
- Khái niệm nghĩa tờng minh và hàm ý
- Tác dụng của việc tạo hàm ý trong giao tiếp hàng ngày
2 Kĩ năng :
- Nhận biết đợc nghĩa tờng minh và hàm ý trong câu
- Giải đoán đợc hàm ý trong văn cảnh cụ thể
- Sử dụng hàm ý sao cho phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
3 Thái độ : có ý thức sử dụng hàm ý trong giao tiếp hàng ngày.
B Chuẩn bị:
- Giáo viên: Thiết kế bài giảng - Tài liệu tham khảo - bảng phụ
- Một số bài tập kỹ năng Ngữ văn 9
C.hoạt động lên lớp :
* ổn định tổ chức :
* Bài cũ: GV cho tình huống: Theo em, cách hỏi giờ ở t/h 1 và t/h2 có giống nhau không?
Sắp đến giờ vào lớp, cô giáo hỏi một bạn HS :
- Mấy giờ rồi em?
-> cô giáo muốn hỏi giờ bạn học sinh.
Nam đi học muộn, đến sân trờng gặp cô giáo chủ nhiệm, cô hỏi:
- Mấy giờ rồi em?
-> Cô giáo muốn nhắc nhở việc Nam đi học muộn.
GV:Cùng một câu hỏi nhng trongnhững t/h khác nhau có thể có những cách hiểu khác nhau ->
đó chính là nghĩa tờng minh và hàm ý, để rõ -> tiết 124
* Bài mới :
GV chiếu vd: HS đọc
GV cho Hs thảo luận câu hỏi:
? Qua câu “ Trời ơi, chỉ còn có 5 phút”, em
hiểu anh thanh niên muốn nói điều gì?
? Theo em, có phải ai cũng hiểu theo cách
này không?
? Vì sao anh thanh niên không nói thẳng
điều đó với ông hoạ sĩ và cô gái?
GV: Anh thanh niên hốt hoảng vì sự gặp gỡ
sắp kết thúc,ý suy ra không chỉ dựa vào
câu chữ mà còn dựa vào hoàn cảnh gấp
rút của cuộc chia tay ( dựa vào diễn biến s
việc).
VD:
- Có nhiều cách hiểu:
Cách 1: thời gian còn 5 phút nữa là phải chia tay -> đây là cách hiểu ai cũng biết -> cách hiểu phổ biến
Cách 2:
- Tiếc quá không còn đủ thời gian để trò chuyện, tâm tình
- Thế là tôi lại phải lủi thủi một mình
- giá mà 2 ngời ở lại thêm một ít thời gian nữa thì hay biết mấy
- Không, vì đây không phải là cách hiểu phổ biến nên không phải ai cũng hiểu nh thế
- Anh rất tiếc vì t/gian còn lại quá ngắn nhng anh không muốn nói thẳng điều đó có thể anh ngại ngùng vì che dấu t/cảm của mình
- Cách 1: Diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
Trang 2? Qua các cách hiểu trên , cách hiểu nào
đ-ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu,
cách hiểu nào không đợc diễn đạt bằng từ
ngữ trực tiếp trong câu?
? Theo em, câu “ ồ! Cô còn quên chiếc
khăn mùi soa đây này?có ẩn ý gì không?
=> GV chiếu:
? Qua tìm hiểu Vd em hãy phân biệt nghĩa
tờng minh và hàm ý?
Cho Hs lấy VD?
=> GV chiếu nd bài tập
? GV phát phiếu học tập cho HS làm bài
2,3 / sgk
? Tìm câu chứa hàm ý và cho biết nội dung
hàm ý?
=>Btập nhanh: Thi ai nhanh hơn.
Gv chiếu thể lệ cuộc thi
=>GV: chiếu phần lu ý:
GV nói: Lời nói có hàmý là lời nói mà xét
theo câu chữ ngời nói đã cố tình vi phạm 1
hoặc hơn một phơng châm hội thoại nào
đó
=> GV chiếu phần ghi nhớ HS đọc.
-> Nghĩa tờng minh
- Cách 2:không đợc diễn đạt bằng từ ngữ trực tiếp
trong câu -> Hàm ý
- Không, có hàm ý mà chỉ diễn đạt sự việc thông báo cho cô kĩ s bỏ quên chiếc khăn mùi soa nghĩa này thông báo trực tiếp bằng từ ngữ trong lời
nói.-> Nghĩa tờng minh
I Phân biệt nghĩa tờng minh và hàm ý:
Nghĩa tờng minh Hàm ý
Giống đều là phần thông báo của ngời nói gửi
đến ngời nghe
Khác Là phần thông báo
đợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ
trong câu
Là phần thông báo
không đợc diễn đạt bằng từ ngữ trực tiếp trong câu
VD:
- Bây giờ là 11 giờ.-> hiện tại bây giờ là 11 giờ
- Bây giờ đã 11 giờ.-> đã muộn
- Bây giờ mới 11 giờ.-> còn sớm
a, Tuổi già cần nớc chè: ở Lào Cai đi sớm quá -> Ông hoạ sĩ già cha kịp uống nớc
b, Cơm chín rồi!
->Ông vô ăn cơm
1 Muốn mợn cái bút.
A Bút của mình hỏng rồi ( cậu còn có cái biút nào nữa không?)
B May quá tớ có mang thêm một cái đây này
2 Muốn ăn ổi.
A Những quả ổi trôngngon cha kìa!
B Cành cây cao quá không với đợc
3 Muốn bật quạt điện.
A Trời nóng quá
B Mất điện rồi
* L u ý:
- Ngời có năng lực thì có thể đoán ra hàm ý trong lời nói có chứa hàm ý
- Ngời nói luôn luôn có thể chối bỏ rằng họ không thông báo hàm ý nào đó trong lời nói của mình, tức là ngờinói có thể không chịu trách nhiệm về hàm ý chứa trong lời nói của chính họ
VD: Một chàng trai tự giới thiệu với cô gái trong
cuộc liên hoan: tôi là Nam, kĩ sự xây dựng, năm nay 26 tuổi, cha có vợ.Cô gái lập tức sẽ nghi ngờ anh ta có ý đồ gì đó vì những thôngtin cung cấp nhiều hơn đòi hỏi trong hoàn cảnh ấy
* Ghi nhớ: SGK
Trang 3II Luyện tập:
1 a Câu: Nhà hoạ sĩ tặc lỡi đứng dậy -> cho thấy nhà hoạ sĩcha muốn đứng dậy.
b - Mặt đỏ ửng: ngợng Cô gái đang bối rối đến vụng về vì
- nhận lại chiếc khăn : không tránh đợc -> ngợng , ý cô muốn để lại chiếc khăn làm
- quay vội đi: quá ngợng kỉ niệm, nhng anh TN thật thà gọi cô trả lại
2 Bài tập làm thờm: Tỡm hàm ý trong truyện cười dõn gian sau:
Xin nước lạnh Chủ nhà dọn cơm đói khỏch, mang thiếu một đụi đũa Ai nấy đều cầm đũa mời nhau, cũn người khỏch khụng cú đũa đứng dậy núi với chủ nhà rằng:
- Cho tụi xin một chộn nước lạnh
Chủ nhà hỏi:
- Hả, để làm gỡ vậy?
- Để rửa tay cho sạch mà bốc đồ ăn
->Lời trỏch khộo của người khỏch vỡ sự tiếp đún khụng chu đỏo của gia chủ.
D HD tự học:
1 Học bài:
- Đọc kĩ bài trong SGK – Thuộc ghi nhớ.
- Luyện tập để phõn biệt được nghĩa tường minh và hàm ý Rốn luyện kĩ năng dựng hàm ý
và hiểu hàm ý.
2 Chuẩn bị :
NGHỊ LUẬN VỀ 1 ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
- Đọc kĩ bài KHÁT VỌNG HOÀ NHẬP, DÂNG HIẾN CHO ĐỜI; trả lời cỏc cõu hỏi
hướng dẫn tỡm hiểu bài trong SGK.78
- Học bài cũ: Nghị luận về tỏc phẩm truyện.