- Nhân vật chính chỉ xuất hiện trong chốc lát nhưng đủ để các nhân vật khác kịp ghi một ấn tượng về chân dung để từ đó cảm nhận về con người Sa Pa: những con người lặng lẽ làm việc và hi[r]
Trang 1Tiết 66-67: LẶNG LẼ SA PA
(Nguyễn Thành Long).
A Mục tiêu cần đạt:
a Kiến thức:
- Học sinh vận dụng kiến thức của các môn học Ngữ văn, Lịch sử, Âm nhạc,
Mĩ thuật, Địa lí, Ngoại ngữ, giáo dục công dân để thấy, hiểu và cảm nhận được
vẻ đẹp nên thơ của bức tranh Sa Pa và vẻ đẹp của người lao động mới – những con người thầm lặng cống hiến quên mình vì Tổ Quốc trong tác phẩm
- Hiểu, cảm nhận được nghệ thuật kể chuyện, miêu tả sinh động, hấp dẫn trong truyện
b Kĩ năng:
- Học sinh có năng lực vận dụng kiến thức các môn học để tiếp cận và nắm bắt được nội dung mà văn bản trình bày:
- Vận dụng kiến thức môn Ngữ văn để nắm bắt diễn biến truyện, phân tích được nhân vật trong tác phẩm tự sự, cảm nhận được một số chi tiết nghệ thuật độc đáo trong tác phẩm
- Vận dụng kiến thức môn Địa lí để hiểu về vị trí địa lí, địa hình, khí hậu, các dân tộc anh em ở Sa Pa,
- Vận dụng kiến thức Lịch sử để hiểu lịch sử ra đời của khu du lịch Sa Pa
- Vận dụng kiến thức Âm nhạc, Mĩ thuật để cảm nhận một cách toàn diện vẻ đẹp của Sa Pa: một danh thắng, một khu du lịch, một khu nghỉ dưỡng nổi tiếng của nước ta
- Vận dụng kiến thức về môi trường để nhận xét đánh giá về môi trường tự nhiên, xã hội của Sa Pa
- Vận dụng kiến thức giáo dục công dân để học sinh tự xây dựng nhận thức tình cảm, tự điều chỉnh thái độ và hành vi của bản thân
c Thái độ:
- Yêu mến, tự hào về vẻ đẹp của đất nước và người lao động, có ý thức trong việc giới thiệu, quảng bá danh thắng của đất nước ta với bạn bè thế giới
B Chuẩn bị:
- Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài Chuẩn bị máy chiếu, Máy tính, băng đĩa Sa
Pa, phiếu học tập, đọc các tài liệu liên quan,
- HS: Đọc văn bản, soạn bài, tóm tắt truyện Sưu tầm tranh ảnh trong và ngoài nước liên quan đến khu du lịch Sa Pa
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:
1 ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
GV kiểm tra phần chuẩn bị bài mới của học sinh: Bài soạn, tư liệu, tranh ảnh về
Sa Pa.
3 Bài mới:
Tiết 1:
Hoạt động 1: Tìm hiểu chung
Bước1: Tìm hiểu tác giả, tác phẩm
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả, tác phẩm:
a Tác giả: Nguyễn Thành Long
Trang 2- HS tự đọc chú thích SGK Quan sát
màn hình máy chiếu
Giáo viên trình chiếu ở Power Point chân
dung tác giả và hình ảnh một số tác phẩm
tiêu biểu.
- GV bổ sung: Phong cách văn xuôi nhẹ
nhàng, giàu chất thơ, đậm chất kí…
- Các tác phẩm: Bát cơm cụ Hồ, Gíó bấc
gió nồm (ký), Trong gió bão, Tiếng gọi
(truyện).
? Tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa được sáng tác
trong hoàn cảnh nào
(Chú ý: Hoàn cảnh đất nước năm 1970 khi
miền Bắc đang xây dựng CNXH- Phong
trào Thanh niên ba sẵn sàng)
Bước 2: Hướng dẫn đọc, tóm tắt TP:
(Kết hợp đọc trong quá trình phân tích)
- GV tóm tắt phần đầu truyện.(in chữ lớn)
HS tóm tắt phần còn lại
Bước 3: Tìm hiểu cốt truyện và tình
huống truyện:
? Nhận xét về cốt truyện và tình huống cơ
bản của truyện? Tác phẩm này, theo tác
giả, là "một bức chân dung" Theo em, đó
là bức chân dung của ai? Hiện ra trong cái
nhìn và suy nghĩ của những nhân vật nào?
Em có nhận xét gì về điểm nhìn trần thuật?
? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy, cách
kể này có tác dụng gì?
- Kể theo ngôi thứ ba nhưng tác giả lại đặt
điểm nhìn chính vào nhân vật ông họa sĩ
già Cách kể và ngôi kể này có tác dụng
làm cho các nhân vật hiện ra một cách
chân thực, khách quan, mặt khác tạo điều
kiện thuận lợi để chất trữ tình nổi rõ, đào
sâu suy tư nhân vật.
GV: LLSP có cốt truyện đơn giản, xoay
quanh tình huống gặp gỡ bất ngờ, ngắn
ngủi giữa ba nhân vật: ông hoạ sĩ già, cô
kĩ sư trẻ và anh thanh niên- nhân vật
chính- một cán bộ khoa học khí tượng kiêm
vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn.
- Nhân vật chính hiện ra qua cái nhìn và
ấn tượng của các nhân vật khác.
(1925-1991) Quê: Quảng Nam
- Cây bút chuyên về truyện ngắn
b Tác phẩm: St 1970.
- In trong: “Giữa trong xanh”
2 Đọc - tóm tắt truyện:
a Tóm tắt truyện:
b Tìm hiểu chú thích: 1,2.4, 5
3 Cốt truyện, tình huống truyện:
a Cốt truyện: đơn giản, nhẹ nhàng
b Tình huống truyện:
- Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa ông họa sĩ,
cô kĩ sư với anh thanh niên trên đỉnh núi Yên Sơn
- Nhân vật chính: Anh thanh niên
- Điểm nhìn trần thuật: nhiều điểm nhìn
Trang 3- Điểm nhìn trần thuật: nhiều điểm nhìn
(điểm nhìn chính là ông hoạ sĩ.)
Giáo viên trình chiếu videoclip giới thiệu
Sa Pa, bài hát “Sa Pa thành phố trong
sương” do nghệ sĩ Trọng Tấn trình bày.
? Cảm nhận chung của em sau khi xem
videoclip và nghe ca khúc Sa Pa thành
phố trong sương ?
HĐII: Hướng dẫn HS phân tích văn
bản:
Bước1: Hướng dẫn tìm hiểu bức tranh
thiên nhiên Sa Pa:
? Hãy đọc các đoạn văn miêu tả thiên
nhiên Sa Pa?
? Thiên nhiên Sa Pa được miêu tả qua
những chi tiết nào
- Những rặng đào, đàn bò lang cổ có đeo
chuông, đồng cỏ, hoa đào thung lũng
Những cây thông "rung tít trong nắng”
-Mây cuộn tròn…chui vào gầm xe
- Nắng đốt cháy rừng cây…mạ bạc cả con
đèo”
- Những cây tử kinh màu hoa cà.
- Nắng đã mạ bạc cả con đèo, đốt cháy
rừng cây hừng hực như một bó đuốc lớn./
Nắng chiều làm cho bó hoa
? Em hiểu gì về nhận định sau của tác giả:
Sa pa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ
đến chuyện nghỉ ngơi?
? Nhận xét nghệ thuật miêu tả?
Một số hình ảnh thiên nhiên Sa Pa được tác
giả Nguyễn Thành Long miêu tả trong văn
bản (trình chiếu nội dung ở Power Point)
* Sa Pa không chỉ là một danh thắng, một
khu du lịch mà đây còn là nơi nghỉ dưỡng
tuyệt vời -> mời gọi, cuốn hút, hấp dẫn du
khách và mọi người
?Thảo luận nhóm: (4 nhóm)
Vận dụng kiến thức bộ môn Địa lí, em hãy
giới thiệu thêm về địa danh Sa Pa? (vị trí
địa lí, khí hậu, dân cư, những địa điểm du
lịch nổi tiếng?
Đại diện các nhóm trình bày
II Phân tích.
1 Thiên nhiên Sa Pa:
- Rặng đào, đàn bò, đồng cỏ
- Nắng rực rỡ, mây tinh nghịch
- Rừng thông, cây tử kinh
-> so sánh, nhân hóa
* Thiên nhiên Sa Pa thơ mộng, tráng
lệ, đầy sức sống, đầy chất thơ
* Sa Pa: danh thắng, khu du lịch, khu nghỉ dưỡng tuyệt vời
-> mời gọi, hấp dẫn du khách
(Tích hợp kiến thức địa lí)
* Vị trí:
Sa Pa nằm trên một mặt bằng ở độ
cao 1500 đến 1650 mét ở sườn núi Lô Suây Tông Đỉnh của núi này có thể nhìn thấy ở phía đông nam của Sa Pa,
có độ cao 2228 mét Từ thị trấn nhìn xuống có thung lũng Ngòi Dum ở phía đông và thung lũng Mường Hoa ở phía tây nam.
Trang 4(Giáo viên trình chiếu nội dung ở Power
Point)
Nhóm 1-2-3:
? Vận dụng kiến thức bộ môn Lịch sử, em
hãy giới thiệu thêm về nguồn gốc tên gọi
và lịch sử ra đời của thị trấn Sa Pa
(Giáo viên trình chiếu nội dung ở Power
Point)
* Địa hình :
Nằm ở phía Tây Bắc của Việt Nam, thị trấn Sa Pa ở độ cao 1.600 mét so với mực nước biển , cách thành phố Lào Cai 38 km và 376 km tính từ Hà Nội
* Khí hậu:
- Sa Pa có khí hậu mang sắc thái ôn đới và cận nhiệt đới Một ngày có đủ bốn mùa: buổi sáng mùa xuân , buổi trưa vào hạ , buổi chiều mùa thu và đêm là mùa đông Nhiệt độ trung bình năm 15 °C, Mùa đông có khi dưới
0 °C, đôi khi có tuyết rơi Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng từ 1.800 đến 2.200 mm
*Dân cư:
- Đây là nơi sinh sống của dân cư 6 dân tộc Kinh , H'Mông , Dao đỏ , Tày , Giáy , Xa Phó
* Những địa điểm du lịch nổi tiếng:
- T hác Bạc cao khoảng 200 m
- Cầu Mây là một di tích lịch sử của người dân tộc.
- Cổng Trời là điểm cao nhất mà đường bộ có thể đi tới để đứng ngắm đỉnh Phanxipang,
- B ãi đá cổ Sa Pa nằm trong thung lũng Mường Hoa.
- Hàm Rồng là nơi trồng rất nhiều loại hoa, màu sắc sặc sỡ và được trồng theo từng khuôn viên
- Đỉnh Phan Xi Păng cao 3.143m trên dãy Hoàng Liên Sơn
- Khu chạm khắc cổ Thung lũng Mường Hoa có 196 hòn chạm khắc nhiều hình kỳ lạ.
- “C hợ tình Sa Pa " nổi tiếng.
(Tích hợp kiến thức lịch sử)
* Nguồn gốc tên gọi:
Tên Sa Pa có nguồn gốc từ tiếng Quan Thoại Trong tiếng Quan Thoại phát âm là SaPả hay SaPá, người phương Tây phát âm không dấu thành Sa Pa, viết bằng chữ Pháp
Trang 5Nhóm 4: (Học sinh giỏi môn Tiếng Anh)
Nếu có du khách nước ngoài hỏi về Sa Pa
thì em sẽ giới thiệu như thế nào”
Tiết 2:
Bước 2: Tìm hiểu nhân vật anh thanh
niên:
GV đọc mẫu đoạn: " Trong lúc mọi
người anh ta kia"(T.181)
HS đọc tiếp: "Những lời giới thiệu cho
bác vẽ hơn "(T.185)
? Bác lái xe đã giới thiệu như thế nào về
hoàn cảnh sống và công việc của anh TN?
? Qua những lời tâm sự của anh, em hiểu
gì về công việc mà anh đang làm?
- HS tìm những chi tiết chính
- Công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu.
- Đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo
chấn động mặt đất, lấy số liệu báo về
trung tâm, góp phần dự báo thời tiết, phục
vụ sản xuất và chiến đấu
công việc tuy không nặng nhọc nhưng đòi
hỏi tỉ mỉ, chính xác và phải có tinh thần
trách nhiệm cao.
- Công việc nhiều nhưng đơn điệu, dễ buồn
chán.
(Giáo viên trình chiếu một số hình ảnh về
nghề khí tượng ở Power Point)
? Suy nghĩ của em về cuộc sống và công
việc đó?
- HS nêu cảm nhận cá nhân > GV nhận
xét
GV chốt ý: Chính vì sống và làm việc
trong hoàn cảnh như vậy khiến anh trở
thành một trong những người “cô độc nhất
thế gian” và rất “thèm người” Đây là một
nét rất thú vị ở nhân vật người thanh niên.
thành “Cha Pa” Về sau, từ này được thống nhất là Sa Pa.
* Lịch sử ra đời của thị trấn Sa Pa:
Năm 1903 , đoàn thám hiểm Sở địa
lý Đông Dương đã khám phá ra cảnh quan mặt bằng Lồ Suối Tủng và làng
Sa Pả Sự kiện này đánh dấu việc ra đời của thị trấn Sa Pa.
Năm 1917 , một văn phòng du lịch được thành lập ở Sa Pa
Năm 1920 , Sa Pa được xem như thủ
đô mùa hè của Bắc Kỳ
2
Con người ở Sa Pa:
a Anh thanh niên:
* Hoàn cảnh sống:
- Sống trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m,
quanh năm mây mù bao phủ:“cô độc
nhất thế gian”, rất “thèm người”
* Công việc:
- Làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu
* Hoàn cảnh sống thật đặc biệt Công việc đơn điệu, dễ buồn chán
Trang 6? Trong hoàn cảnh như vậy nhưng anh vẫn
bám trụ và làm việc rất tích cực Điều gì
giúp anh vượt qua được hoàn cảnh ấy?
Thảo luận nhóm:
? Anh thanh niên đã có những suy nghĩ
như thế nào về công việc, về nghề nghiệp,
về cuộc sống, về mối quan hệ giữa cá nhân
với tập thể, với sự nghiệp chung? Hãy
chứng minh?
+ Đối với nghề: Anh là người yêu nghề, có
suy nghĩ thật sâu sắc về nghề nghiệp, về
công việc xung phong lên công tác tại
Yên Sơn, anh không thấy cô đơn khi làm
việc ta với việc là đôi -> Yêu nghề.
+ Trong suy nghĩ : Ý thức được công việc
của mình gắn liền với bao nhiêu người
khác, là cần thiết cho đất nước, cho nhân
dân, anh hạnh phúc khi nghe biết mình góp
phần không quân ta bắn rơi máy bay Mĩ
trên bầu trời Hàm Rồng- T.185)
+ Trong cuộc sống
? Điều gì ở anh khiến mọi người gần gũi,
dễ mến (HS phát hiện sự cởi mở và quý
trọng mọi người qua việc mời khách lên
chơi, trò chuyện, tặng quà cho mọi
người ).
- Chi tiết anh hái hoa tặng cô gái, chạy về
trước pha trà chứng tỏ anh là người như
thế nào?( rất lịch sự, chu đáo và ân cần
với khách.)
- Chi tiết anh nhắc cô gái quên khăn và
cầm đưa trả tận nơi làm cho cô gái thẹn
thùng đến đỏ mặt thể hiện điều gì? (là một
chi tiết rất tinh tế, chứng tỏ anh là người
rất chu đáo).
- Từ chối khi họa sĩ vẽ mình, giới thiệu với
họa sĩ người khác anh cho là đáng vẽ hơn
chứng tỏ anh là người như thế nào?
Đại diện các nhóm trình bày
Từ nội dung thảo luận, em thấy anh thanh
niên có những phẩm chất đáng quý nào?
(Kĩ thuật khăn phủ bàn)
- HS ghi nhận xét của mình vào góc khăn
phủ bàn, phần trung tâm ghi ý kiến tổng
hợp
* Phẩm chất đáng quý:
+ yêu nghề, có suy nghĩ thật sâu sắc về nghề,
+ yêu đời, tìm thấy niềm vui trong công việc, cuộc sống,
+ biết chủ động tổ chức cuộc sống + quan tâm đến mọi người, quý trọng tình cảm con người
+ sống cởi mở thành thực, khiêm tốn
Trang 7Anh là người sống có lí tưởng cao đẹp,
một cán bộ khoa học trẻ yêu nghề, sống
lạc quan, khiêm tốn, giàu lòng nhân ái->
mẫu người lao động mới, thầm lặng cống
hiến, là một bức chân dung với những nét
đẹp về tinh thần, tình cảm và cách sống.
Giáo viên kiểm tra kết quả, các nhóm nhận
xét, bổ sung Giáo viên chốt kiến thức
Nhận xét nghệ thuật miêu tả nhân vật của
tác giả? Dụng ý của nhà văn khi không đặt
tên riêng cho nhân vật anh thanh niên?
=>Tình tiết nhẹ nhàng, diễn biến cuộc gặp
gỡ ngắn ngủi, nhân vật bộc bạch tự nhiên
những nét đẹp tính cách, tâm hồn, tình
cảm
- Nhân vật chính chỉ xuất hiện trong chốc
lát nhưng đủ để các nhân vật khác kịp ghi
một ấn tượng về chân dung để từ đó cảm
nhận về con người Sa Pa: những con
người lặng lẽ làm việc và hiến dâng cho
đất nước: "Trong cái im đất nước"
=> Điểm nhìn trần thuật chủ yếu từ điểm
nhìn và ý nghĩ của nhân vật ông hoạ sĩ
? Có ý kiến cho rằng: " Lặng lẽ Sa Pa có
dáng dấp như một bài thơ” Vậy chất thơ
đó được tạo nên bởi những yếu tố nào?
* Anh thanh niên là người yêu nghề,
yêu đời, khiêm tốn và giàu lòng nhân ái.
*Tiểu kết:
- Thiên nhiên Sa Pa tươi đẹp
- Con người Sa Pa đáng yêu
- Nghệ thuật: cốt truyện đơn giản, tình huống tự nhiên, nhẹ nhàng
D: Hướng dẫn học ở nhà
- Tiếp tục chuẩn bị nội dung tiết 68: Lặng lẽ Sa Pa
- Nắm nội dung bài học Tóm tắt cốt truyện Trình bày cảm nghĩ về nhân vật chính