Vào bài: Để tồn tại và phát triển, động vật cần phải đầu tư cho các quá trình: tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn, bài tiết...bài trước chúng ta đã tìm hiểu về tiêu hóa ở động vật và thấy được [r]
Trang 1Ngày soạn: 10/10/2013
Ngày dạy: 15/10/2013
Tiết 17:
Bài 17: HÔ HẤP Ở ĐỘNG VẬT
I Mục tiêu bài học
1.Kiến thức
-Nêu được những đặc điểm thích nghi trong cấu tạo và chức năng của cơ quan hô hấp đối với các nhóm động vật trong các điều kiện môi trường sống khác nhau -Nêu được khái niệm hô hấp ngoài, các đặc điểm của bề mặt trao đổi khí; trình bày được các hình thức hô hấp, nêu được đại diện của mỗi hình thức hô hấp
2.Kỹ năng
-Đọc sách giáo khoa, phân tích, khái quát, tổng hợp kiến thức
-Quan sát, phân tích hình vẽ So sánh, thảo luận nhóm
3.Thái độ
-Thấy được thế giới sinh vật đa dạng phong phú, các sinh vật muốn tồn tại và phát triển được cần phải thích nghi với môi trường sống
-Rèn luyện sức khỏe để tăng khả năng hô hấp
II.Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1 Chuẩn bị của giáo viên
-Giáo án, giáo án điện tử, các hình ảnh, clip minh họa các hình thức hô hấp ở động vật, sách giáo khoa
2.Chuẩn bị của học sinh
-Sách giáo khoa, vở ghi
Trang 2III Tiến trình dạy học
1 Ổn định lớp
2.Kiểm tra bài cũ
( không kiểm tra bài cũ)
3.Dạy bài mới
Vào bài: Để tồn tại và phát triển, động vật cần phải đầu tư cho các quá trình: tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn, bài tiết bài trước chúng ta đã tìm hiểu về tiêu hóa ở động vật và thấy được tiêu hóa rất quan trọng với đời sống động vật Tuy nhiên, còn có quá trình có vai trò quan trọng không kém tiêu hóa, là quá trình hô hấp
Vậy hô hấp là gì? Động vật có các hình thức hô hấp nào? Để trả lời các câu hỏi trên, chúng ta cùng tìm hiểu trong bài 17: Hô hấp ở động vật
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm hô hấp ở động vật ( 5 phút)
Đưa ra câu hỏi trắc
nghiệm trong sgk-71 Yêu
cầu học sinh chọn đáp án
đúng về khái niệm hô hấp
và giải thích lí do chọn
đáp án
Nhận xét, đánh giá.( Đáp
án đúng: B)
Gv: quá trình hô hấp bao
gồm hô hấp ngoài ( trao
đổi khí giữa cơ thể với
môi trường) và hô hấp
trong ( hô hấp xảy ra
Suy nghĩ cá nhân và trả lời
Suy nghĩ cá nhân và trả
1.Hô hấp là gì?
Hô hấp là tập hợp những quá trình, trong đó cơ thể lấy oxy từ bên ngoài để oxy hóa các chất trong tế bào và giải phóng năng lượng cho các hoạt động
Trang 3trong tế bào) Bài 17 chỉ
đề cập đến hô hấp ngoài
cacbonic ra ngoài
Hoạt động 2: Tìm hiểu bề mặt trao đổi khí ( 10 phút)
Cơ quan nào của cơ thể là
cơ quan đầu tiên tiếp xúc
với không khí để lấy oxy?
Nếu học sinh không trả lời
được, giáo viên gợi ý:
Ếch nhái lấy oxy qua bộ
phận nào? Giun đất lấy
oxy qua bộ phận nào? Cá
lấy oxy qua bộ phận nào?
Người lấy oxy qua bộ
phận nào?
Gv: các bộ phận như
mang, da, phổi gọi là bề
mặt trao đổi khí Bề mặt
trao đổi khí là gì? Có
những đặc điểm nào
chúng ta cùng tìm hiểu
trong phần 2
Gv: Từ ví dụ trên, yêu cầu
học sinh trình bày khái
niệm bề mặt trao đổi khí
theo ý hiểu
Gv: nghiên cứu sgk, nêu
khái niệm chính xác
Bề mặt trao đổi khí có đặc
điểm gì, chúng ta cùng
nghiên cứu phần 2.2
Gv: Các nhà khoa học đã
nghiên cứu và cho thấy ở
người có 300 triệu phế
nang với tổng diện tích:
Suy nghĩ cá nhân và trả lời ( da, phổi, )
Suy nghĩ cá nhân và trả lời
Đại diện học sinh trả lời
Suy nghĩ cá nhân và đưa
2.Bề mặt trao đổi khí
2.1.Khái niệm
Bề mặt trao đổi khí là bộ phận cho oxy từ môi trường ngoài khuếch tán vào trong tế bào ( hoặc máu) và caccbonic khuếch tán từ tế bào ( hoặc máu)
ra ngoài
Trang 4140 m 2 Nhận xét về diện
tích trao đổi khí ở động
vật?
Gv: Như vậy, đặc điểm
đầu tiên của bề mặt trao
đổi khí là bề mặt trao đổi
khí rộng
Gv: khi bắt giun đất hoặc
cá, ếch và lột da chúng
Nhận xét về da của các
loài trên: da mỏng hay
dày, trơn hay khô?
Gv: Đây là đặc điểm thứ 2
cần phải chú ý về bề mặt
trao đổi khí: bề mặt trao
đổi khí mỏng và ẩm ướt
giúp oxy và cacbonic dễ
dàng khuếch tán qua
Gv: Giải thích tại sao phổi
người, mang cá có màu
hồng?
Gv: Bề mặt trao đổi khí có
mạch máu và sắc tố hô
hấp làm tăng diện tích tiếp
xúc giữa máu và môi
trường
Gv: Nếu 1 người ở trong
phòng kín, đóng hết cửa
sổ và tiến hành hô hấp
Sau 1 thời gian, điều gì sẽ
xảy ra?
Đây chính là đặc điểm
cuối cùng của bề mặt hô
hấp
Tiểu kết: trong phần 2,
cần phải nhớ khái niệm bề
mặt trao đổi khí, bề mặt
ra nhận xét ( diện tích trao đổi khí lớn)
Suy nghĩ cá nhân và đưa
ra nhận xét ( da trơn, mỏng)
Suy nghĩ cá nhân và trả lời ( có mạch máu và sắc
tố hô hấp)
Suy nghĩ cá nhân và trả lời ( hết oxy, cần phải mở cửa ra để oxy lưu thông trong phòng)
2.2.Đặc điểm
-Bề mặt trao đổi khí rộng -Bề mặt trao đổi khí mỏng
và ẩm ướt -Bề mặt trao đổi khí có nhiều mao mạch và máu
có sắc tố hô hấp -Có sự lưu thông khí tạo
ra chênh lệch nồng độ khí oxy và cacbonic
Trang 5trao đổi khí có 4 đặc điểm.
Tuy nhiên, các loài động
vật khác nhau thì bề mặt
trao đổi khí có những đặc
điểm khác nhau
Hoạt động 3: Tìm hiểu các hình thức hô hấp ở động vật( 25 phút)
Căn cứ vào bề mặt trao
đổi khí, có thể chia thành
các hình thức hô hấp khác
nhau, các loài động vật
tùy thuộc vào môi trường
sống mà có những hình
thức hô hấp khác nhau
Hình thức hô hấp nào đạt
hiệu quả cao, loài nào trao
đổi khí hiệu quả nhất,
chúng ta cùng nhau tìm
hiểu trong phần 3: các
hình thức hô hấp ở động
vật
Giáo viên chia lớp thành
các nhóm từ 2 đến 3 học
sinh Yêu cầu:
-Nghiên cứu sách giáo
khoa trong 5 phút
-Hoạt động nhóm, hoàn
thành phiếu học tập trong
5 phút
-Gọi bất kì thành viên của
bất kì nhóm nào báo cáo
kết quả, các nhóm khác
nghe và nhận xét Giáo
viên đưa ra đáp án phiếu
học tập, yêu cầu các nhóm
chấm chéo kết qủa hoạt
Hoạt động nhóm, hoàn thành phiếu học tập Đại diện nhóm trình bày kết quả
3.Các hình thức hô hấp ở động vật
Nội dung trong đáp án phiếu học tập
Trang 6động của nhau.
Nhận xét đánh giá chung
về hoạt động của các
nhóm
Giáo viên đưa ra 1 số câu
hỏi:
-Quan sát hình 17.4, mô tả
sự lưu thông khí qua
mang cá
-Tại sao nói cá xương là
động vật hô hấp hiệu quả
nhất dưới nước?
-Sự thông khí ở phổi của
bò sát, chim, thú, lưỡng
cư diễn ra như thế nào?
-Trong các nhóm động vật
trên cạn, loài nào trao đổi
khí hiệu quả nhất? tại sao?
-Tại sao trong bể nuôi cá
cảnh hoặc trong các đầm
nuôi tôm cần phải có dụng
cụ sục khí?
-Tại sao khi ra đường cần
phải đeo khẩu trang?
*Dành cho học sinh khá
giỏi:Thú có thể hô hấp
dưới nước không? Tại sao
cá voi ( thú) lại có thể ở
lâu dưới nước?
Tại sao trẻ em lại cất tiếng
khóc chào đời? tại sao khi
chạy nhanh thì nhịp và độ
sâu hô hấp lại tăng lên?
Hiện tượng tràn dịch
màng phổi có hậu quả như
thế nào?
Suy nghĩ cá nhân và trả lời
Suy nghĩ cá nhân và trả lời
Suy nghĩ cá nhân và trả lời
Suy nghĩ cá nhân và trả lời
Trang 7Đáp án phiếu học tập
Em hãy nghiên cứu sách giáo khoa và hoàn thành bảng sau trong 10 phút.
Hình
thức
Đặc điểm
Qua bề mặt cơ
Đại diện Động vật đơnbào
Động vật đa bào thấp
Chân khớp
Bò sát Lưỡng cư Chim Thú Đặc điểm cấu
tạo bề mặt trao
đổi khí
có đủ các đặc điểm của bề mặt trao đổi khí
hệ thống ống khí phân nhánh
và tiếp xúc trực tiếp với tế bào.
mang gồm các cung mang, trên cung mang có phiến mang, phiến mang có
mạch.
Phổi gồm nhiều phế nang và mao mạch Phổi chim có thêm hệ thống ống khí
Đặc điểm trao
đổi khí oxy và cacbonickhuếch tán qua
bề mặt tế bào hoặc cơ thể
oxy và cacbonic trao đổi qua hệ thống ống khí
oxy khuếch tán
từ nước qua mang, vào máu;
cacbonic khuếch tán từ máu, qua mang, vào nước.
oxy và cacbonic trao đổi qua bề mặt phế nang.
4 Củng cố (5 phút)
Hoàn thành bản đồ khái niệm chưa hoàn chỉnh ( bản đồ khuyết)
5 Dặn dò
-Làm câu hỏi và bài tập sgk-75, 76
-Trả lời câu hỏi sau: tại sao tỉ lệ khí oxy và cacbonic khác nhau trong thành phần không khí khi hít vào và thở ra?
-Chuẩn bị bài 18: Tuần hoàn máu