Chết vì chứng khoán: Jesse Livemore - Câu chuyện về một nhà đầu tư chứng khoán vĩ đại nhất mọi thời đại - của tác giả Richard Smitten viết về cuộc đời của Jesse Livemore, một trong những nhà kinh doan
Trang 1* Chuong 10 *
Vu sap san nam 1929
“Vu s@p san nam 1929 khong phdi la mot chuyén xua nay
hiếm Các vu nhu vay thudng xdy ra dinh ky 20 dén 30 nam
mét lan vi do la khoảng thời gian của sự kiện tài chính Đó cũng
là khoảng thời gian cân thiết cho những người mới hòa nhập thị
trường, hụ uọng họ có uị thế mới tuuệt uời trong tương lai”
- John Kenneth Galbraith,
Vụ sụp đồ kinh hoàng năm 1929
Trang 2-284 | CHET Vi CHUNG KHOAN
ụ kiện bất ngờ trong một thời gian ngắn đã làm Livermore rối bời khi ông đang tập trung vào thị
trường dau cơ cổ phiếu lên giá tăng giá sôi động, đảy
náo loạn
Ngày mỏng 4 tháng 4 năm 1929, 93 nhà đảu tư
chính thức kiện tập đoàn phát triển Mizner của
Livermore và T.Coleman Du Pont, đòi bồi thường 1,45
triệu đô la Các nhà đảu tư quả quyết họ bị tổn hại
trong vụ sụp đổ do cơn sốt đất vùng Boca Raton Đứng
đầu nhóm các nhà đầu tư bất bình nay là Maximilian Morgenthau, con trai của cựu đại sứ Mỹ tại Thổ Nhi Kỳ, ông Henry Morgenthau
Morgenthau đệ trình đơn kiện dài 870 trang Đó là đơn
kiện dài nhất tính đến thời điểm đó Đơn kiện nói rõ Tập đoàn phát triển Mizner đã phạm tội lừa gạt Nó nêu rõ
vùng Boca Raton, bang Florida có nhiều lô đất đã bị phân tích sai và tập đoàn Mizner, có chức năng xúc tiến phát triển, đã hoạt động mà không am hiểu vẻ việc buôn bán
và quản lý kinh doanh bất động sản
Đơn kiện nêu thêm rằng hành động phạm tội đảu tiên
xảy ra vào ngày 12 tháng 4 năm 1925 khi tập đoàn
Mizner bổ nhiệm ông Addison Mizner làm chủ tịch Ông nay la mot kiến trúc sư không hẻ có kinh nghiệm trong
phát triển kinh doanh bất động sản Sau đó, Mizner lại bổ
Trang 3VU SAP SAN NAM 1929 | 285
nhiém em trai, Wilson Mizner, mot nha soan kich khong
có chuyên môn vẻ kinh doanh bat dong san, lam thu ký tập đoàn
Giới báo chí có một ngày đi thực tế vẻ vụ kiện Ban
giám đốc tập đoàn nhanh chóng giải quyết nó một cách
kín đáo Chi tiết vụ hòa giải không được tiết lộ Toàn bộ
vụ việc nhanh chóng trôi ra khỏi các trang báo
Van dé bat dau vao nam 1925 khi Addison Mizner, mot kiến trúc sư nổi tiếng vùng Palm Beach, có sáng kiến phát
triển Boca Raton, một khu vực chưa phát triển nằm phía
nam Palm Beach Mizner có ý tưởng xây một sân chơi thể thao có kiến trúc đẹp nhất thế giới Ông muốn xây một khách sạn tráng lệ 1.000 phòng, có sân chơi polo và một
song bạc ngay trong năm đâu tiên và mở rộng ra thành
chương trình phát triển đất thô với dự án xây dựng thêm
3 khách sạn lớn tương tự
Tập đoàn phát triển Mizner được thành lập đề quản lý
và tài trợ cho dự án phát triển đây tham vọng, với sự tham gia của nhiêu nhân vật có quyền lực trong các lĩnh
vực tài chính, giải trí và xã hội, như Harold Vanderbilt, Paris Singer, Jesse Livermore, Irving Berlin, W.K
Vanderbilt II, Addison va Wilsen Mizner, Elizabeth Arden,
T Coleman Du Pont, Rodman Wanamaker va mot vai ten
tudi khac
Tap đoàn mua hai dặm đường đi dạo chơi quanh vịnh
Boca Raton và 1.600 mẫu dat Tap đoàn thành lập với
năm triệu do la von dau tu ban dau đã phát hành bán
500.000 đô la cổ phiếu ra công chúng Trong vòng chưa
Trang 4286 | CHET VI CHUNG KHOAN
đến một tuản cổ phiếu đã được bán hết Giá đất trong
khu vực có dự án đâu tư đã tăng vọt
Trên to Palm Beach Post ngay 15 thang 5 nam 1925
xuất hiện đoạn quảng cáo:
Quản lý điều hành Tập đoàn phát triển Mizner là nhóm các ông bà võ cùng giàu có Họ dự định xây dựng thành phố nghỉ mát tuyệt vời nhất thế giới theo ý tưởng của kiến trúc
sư thiên tài Addison Mizner Tổng nguỏn lực đóng góp của
các cổ đông có thể chiếm đến 1/3 toàn bộ của cải nước Mỹ Nói rằng những người mua đất có thể kiếm lời lớn và nhanh
chóng là một nhận định có căn cứ
Tên tuổi của những người nổi tiếng ủng hộ dự án
được đưa vào tất cả các mục quảng cáo và nỗ lực marketing để tuyên truyền quảng bá cho tập đoàn Ngày
mùng 6 tháng 8, các cổ đông tiến hành bầu ban giám
đốc tập đoàn Du Pont, tân thượng nghị sĩ vùng Delaware, được bảu là chủ tịch Hội đông, còn Livermore điều hành Ban tài chính Livermore và Ban tài chính nhanh chóng nhận ra những gì đang xảy ra và không đồng ý việc dùng tên tuổi của họ để tuyên truyền, quảng
bá cho dự án phát triển này Họ liên tiếp phản đối kịch liệt việc khuyếch trương tên tuổi họ như những cá nhân đảm bảo cho thành công vẻ tài chính của dự án
Họ không đỏng ý hứa hẹn với những nhà mua đất rằng
sẽ xây dựng ba khách sạn hoặc nhiều hơn, bao gồm một khách sạn Ritz-Carlton và ba sân gôn, sân chơi polo, và theo đó dự án tiến hành lát nhiều tuyến đường tuyệt đẹp
dài hàng dặm trong quá trình triển khai.
Trang 5VU SAP SAN NAM 1929 | 287
Cuối cùng, trước khi kết thúc năm, ngày 24 thang 11,
Du Pont từ chức và phát biểu với giới báo chí rằng mặc dù
dự án có nhiều khả năng nguôỏn lực nhưng nó không có
giải pháp kinh doanh hợp lý Livermore và một vài giám
đốc khác cũng từ chức
Việc đỏng loạt từ chức và nhiều vấn đẻ liên quan đăng
tải trên báo chí ngay lập tức kết thúc cơn sốt đất Boca
Raton Trong 6 tháng đầu hoạt động, công ty marketing
đã đạt được doanh số bán hơn 2B triệu đô la Nhưng với
việc giải thể ban giám đốc và lời nhận xét tiêu cực của Du
Pont trên tờ Neu York Times, công việc kinh doanh đột
ngột ngừng hẳn và dự án kết thúc
Từ dự án này, Livermore rút ra bài học rằng: nên làm
việc theo sở trường của mình Sở trường của ông là thị
trường chứng khoán Ông quay vẻ làm việc trên thị trường chứng khoán để thu lại khoản tiên ông bị mất trong hợp đông đất Florida, hợp đông mà người những bạn nổi tiếng
ở Palm Beach từng nói không thể thất bại
Từ cuối đông năm 1928 đến đảu xuân năm 1929,
Livermore chính thức là tay buôn cổ phiếu giá tăng
chuyên nghiệp trên thị trường đang tăng giá vùn vụt Ông
dang đợi thị trường đảo chiêu Việc đảo chiêu là hiện
tượng tất yếu Và ông đang đợi để bán khống cổ phiếu Kinh nghiệm dạy ông tốt nhất nên bán cổ phiếu sớm khi
thị trường đang tăng mạnh, đặc biệt khi ông nắm giữ các
dòng cổ phiếu trọng yếu dé bán tháo
Dau mùa hè năm 1929, trong cơn sốt của thị trường dau cơ cổ phiếu đang lên giá, cuối cùng Livermore bán
Trang 6288 | CHET Vi CHUNG KHOAN
tháo các cổ phiếu ông nắm giữ từ lâu Ông lập danh sách các cổ phiếu dẫn đâu thị trường Ông tin rằng giao dịch
những loại cổ phiếu này sẽ nhanh chóng tăng lên
Dòng cổ phiếu được nhiều người ưa chuộng đã đổi chiêu từ tăng sang giảm giá Ông tự hỏi liệu xu hướng giảm giá chỉ là sự điều chỉnh tạm thời chiêu lên của thị trường đâu cơ cổ phiếu hay là sự khởi đầu hiện tượng đảo
chiều trên toàn thị trường Liệu xu hướng thị trường có
thay đổi không? Có phải đang thực sự thay đổi trước mắt
mọi người hay là do tính quá tham lam của mọi người đã
tạo ra mức giá cao nhất?
Theo kinh nghiệm và trực giác của bản thân mách
bảo, ông thấy đây là mức giá cao nhất Ông biết tính toán thời điểm mua bán hợp lý là điều quan trọng nhất
Quan trọng không phải ở chỏ liệu có mức giá cao nhất hay không mà là khi nào sẽ đạt đến mức giá cao nhất Trước đây ông từng mắc sai lắm khi tham gia thị trường sớm chỉ để rút ra kết luận: ông dự đoán đúng hướng nhưng đặt lệnh quá sớm Vì vậy, ông quyết định đi theo
phương pháp thăm dò thị trường để xác lập vị thế ngắn hạn trên thị trường bán khống
Ngoài phòng làm việc căng thẳng, ông bắt đảu hoạt động bí mật tại văn phòng thuộc tòa nhà Heckscher ở 730 đại lộ số 5 Liên tục thay đổi người môi giới, ông có thể sẽ dùng đến khoảng 100 nhà môi giới để che đậy hoạt động
mua bán của mình trong 6 tháng tới không nói với ai
chiến lược của mình, sử dụng những ký hiệu bí ẩn trên
bảng ghi số liệu, và tránh xa giới báo chí cho đến khi vị
thế được thiết lập Ông bát đảu phân tích thị trường.
Trang 7VU SAP SAN NĂM 1929 | 289
Ông bán khống một vài cổ phiếu để thăm dò thị
trường Thị trường tiếp tục tăng giá và ông phải bù vào
mức giá đã bán khống và lỗ hơn 250.000 đô la, nhưng chỉ
là một phần nhỏ tài sản của ông Ông có đội ngủ hàng ngày theo dõi sáu bảng ghi giá Ông tích cực sử dụng hệ
thống điện thoại nối trực tiếp với thị trường London và thị
trường Paris Đường dây nối trực tiếp đến sản ngũ cốc ở Chicago thông báo cho ông biết giá của phản lớn hàng
hóa đang giảm tới mức thấp nhất từ trước đến nay Do
không ngừng đặt câu hỏi vẻ nên kinh tế, cả của Mỹ và các
nước khác, nên ông cảm thấy rằng thế giới sắp sửa rơi
vào tình trạng giảm lạm phát nghiêm trọng
Ông thử nghiệm thị trường lân thứ hai, kiểm tra suy
đoán của mình một lần nữa nhưng suy đoán không đúng khiến ông phải bù lỗ khi thị trường đi ngược lại với tính toán của ông Nhưng sau đó, vào cuối mùa hè, lản thứ ba ông tiến hành thử nghiệm Lân này, ông đã đúng
Tĩnh toán của ông đột nhiên mang lại lợi nhuận, không lớn nhưng ít nhất chúng cũng có lãi Giờ đây, ông hoàn
toàn tin rằng ông đã đúng
Tinh kiên nhãn của ông đã được đẻn đáp Đó là một
trong những lý do ông thích câu cá Nếu chuẩn bị môi tốt,
kiên trì và nhẫn nại, cuối cùng sẽ câu được cá Bây giờ,
đã có một con cá cắn câu, ông phải cuộn dây để bắt lấy
nó Thời gian này ông biết chắc ông đã đúng Và ông
chuẩn bị giao dịch với quy mô lớn hơn
Ông nổi tiếng với những biệt danh “Cậu bé nhào lặn”, “
Con gấu vĩ đại” và "Con sói đơn độc” của Phố Wall Ông
thực sự xứng đáng với danh tiếng của mình.
Trang 8290 | CHET VI CHUNG KHOAN
Mùa hè năm 1929, Livermore bat dau bán khống cổ phiếu trong khi thị trường vẫn đang tăng giá đủ để khớp lệnh bán của ông Ông dễ dàng vay lại đủ số cổ phiếu đã
bán khống vì thực tế mọi người làm tăng giá và nghĩ rằng
bán khống là ngu xuẩn Sự việc không thể tốt hơn: nên kinh tế lớn, tính linh động lớn và có dòng tiền khổng lỏ cho giới kinh doanh vay Không có dấu hiệu lạm phát,
trong thực tế, giá cả tiêu dùng đang giảm Bạn ông hỏi ly
do ông đặt lệnh bán
Livermore theo dõi tất cả các hiện tượng này và trực
giác của ông lại chiếm ưu thế, cái trực giác vốn có mà ông cho rằng đó hoàn toàn không chỉ là trực giác Đúng hơn,
đó là tổng cộng tất cả kinh nghiệm và kiến thức của ông Chúng giữ cho các giấc mơ của ông thay đổi mỗi đêm, đánh cắp giấc ngủ và mài mòn trí tuệ ẩn của ông
Có nhiêu tín hiệu cho thấy cuối cùng thị trường đã lên
đến đỉnh Tuy nhiên, thị trường không tăng vọt ngay lên
điểm cực đại rồi giảm xuống Không giống như các thị
trường trước đây, nó vận động từ từ, không có dao động,
giống như con tàu lớn đi trên đại dương nhưng thị trường
có đấu hiệu cho thấy nó đã đến đỉnh điểm Những dấu hiệu này Livermore đã quan sát thấy trước đây: giá các cổ phiéu dan dau cạnh tranh với nhau, làm cho không thể tạo ra mức giá cao mới; những người thông minh bán cổ phiếu cho công chúng có lòng tham vô hạn
Công chúng tham gia thị trường ở đây ám chỉ mọi
thành phan trong nên kinh tế Công nhân cơ khí, thợ cắt tóc, nhân viên bán giảy, các nhà vận chuyển giấy, các bà
Trang 9VU SAP SAN NAM 1929 | 291
nội trợ và nông dân Giao dịch trên thị trường của họ
chiếm 10% lợi nhuận Họ nghĩ rằng chiến thắng trên thị trường chứng khoán rất đẻ; cứ đảu tư tiền là có lãi Đây là một thời đại mới chưa từng có trong lịch sử - thời đại của
sự thịnh vượng mãi mãi, với công thức duy nhất: mua cổ
phiếu và trở nên giàu có Cổ phiếu vận động một chiều -
đi lên, đi lên và đi lên Đây là kỷ nguyên mới cho sự thịnh vượng vĩnh viễn và quan trọng hơn cả, bất kỳ ai cũng có
thể tham gia
Livermore theo doi cổ phiếu tăng giá với dong tién 6 at
Cổ phiếu tốt bán ở mức gấp 30, 40, 50, 60 lần so với lợi
nhuận hàng năm của chúng Thông thường, chúng được mua bán ở mức 8 đến 12 lần so với lợi nhuận Ngoài ra,
đâu cơ cổ phiếu bừa bãi ngày càng nhiều, cổ phiếu các công ty công nghệ cao mới là một ví dụ điển hình Đó là những cổ phiếu hợp thời, được ưa chuộng
Ông cũng quan sát những loại cổ phiếu dan dau Chúng là những cổ phiếu dân đâu thị trường đang lên Ông theo dõi khi giá của chúng ngừng tăng và dao động,
không tạo ra được mức giá cao mới, giảm giá trở lại khi
thị trường bán ra ỏ ạt
Mùa thu năm 1929, Livermore ngỏi trong văn phòng và qua cửa kính lớn, ông theo doi sáu nhân viên ghi giá, đeo
tai nghe, đánh dấu sự vận động của các cổ phiếu trên
bảng xanh Đối với ông, các ký hiệu là những nốt nhạc nhưng bây giờ nỏ có âm hưởng cao đỉnh điểm đến điên
cuông, điểm cực đại kết thúc một bản nhạc lớn, bản nhạc ngọt ngào của nhiều năm qua Giờ đây, điểm kết thúc
đang đến gản; tốc độ tăng lên không kiểm soát được Sự
Trang 10292 | CHET Vi CHUNG KHOAN
hợp âm làm ông chói tai Ông ra khỏi phòng và ngồi hàng giờ đỏng hồ ở chiếc bàn họp dài, màu gụ, sáng bóng Ông
ngồi yên lặng theo dõi những nhân viên ghi giá ra vào trên
lối đi Trong khi quan sát, quyết tâm của ông tăng dản
Đây là điểm kết thúc Thỉnh thoảng, ông đi vào phòng
riêng và tiến hành giao dịch Sau đó, ông kể lại với Harry Edgar Dache, trợ lý đáng tin cậy của ông, người đáng lẽ
cần viết sách vẻ tất cả việc này
Thông thường, vào cuối ngày, giống như một trò chơi,
ông cùng Dache tính toán xem ông đang đứng ở đâu, cân đối cổ phản của ông đến từng xu một Livermore tự nhầm
tính trong đảu và ngay khi Dache định công bố kết quả đã
tính toán bằng máy tính, ông giữ tay anh ta và yên lặng nói ra con số ông đã tự nhầm tính Dache gật dau
Livermore luôn luôn đúng
Sau đó thị trường biến động - cơn bão nổ ra
Cơn đại hỏng thủy nổ ra ngay khi phién giao dich bat dau Trong 30 phút đâu tiên, một khối lượng cổ phiếu khổng lỏ -
50.000 cổ phiếu của hãng Chrysler, General Electric, Interntional Telephone va Telegraph, va Standard Oil, déu bi
bán hạ giá trên thị trường bởi các cá nhân và tổ chức giàu
có, ở mức giá làm mọi người kinh ngạc AT&T là cổ phiếu đã
đạt được đỉnh điểm với mức giá 310 đô la/cổ phiếu vào mùa
hè khi thị trường đang lên, nay phá vỡ thị trường giảm
xuống 204 đô la/cổ phiếu và còn có xu hướng tiếp tục giảm
Cổ phiếu của tập đoàn Thép Mỹ trượt qua mức 190, 180, rỏi
170 đô la và tiếp tục giảm RCA, loại cổ phiếu được ưa
chuộng nhất trước đây với mức 110, lúc này khó khăn mới khớp lệnh được ở mức 26 đô la do dư cung khối lượng lớn.