Chết vì chứng khoán 2

Chết vì chứng khoán: Jesse Livemore - Câu chuyện về một nhà đầu tư chứng khoán vĩ đại nhất mọi thời đại - của tác giả Richard Smitten viết về cuộc đời của Jesse Livemore, một trong những nhà kinh doan

* Cbương 2 * Câu chuyện quá khứ

Tuổi thơ hình thành nên con người

Như buổi sáng bắt đâu một ngàu mới

John Milton

-ESSE LIVERMORE sinh ngay 26 thang 7 nam 1877

tai Shrewsbury, bang Massachusetts Cha mẹ cậu là Laura va Hiram Livermore Cha ong la mot nong dan nghèo, người luôn cố gắng kiếm sống bằng việc canh tac

trên vùng đất New England khô cằn Hiram Livermore đã

mất khu trang trại đầu tiên khi Jesse còn rất nhỏ và cả gia đình phải chuyển đến Paxton, bang Massachusetts để Sống với ông của Jesse Cuối cùng, Hiram cũng dành dụm

đủ tiên để mua một trang trại ở miền Nam Acton

Livermore nhanh chóng hiểu được việc canh tác trên những cánh đỏng đây đá sỏi của New England là như thế nao Công việc đảu tiên của cậu là nhặt ra các viên đá to sau khi cày đất Trong thời buồi chuyển giao thế kỷ nước

Mỹ, kiếm sống trên một mảnh đất nhỏ ở Massachusetts rất vất vả, dù làm việc gãy cả lưng nhưng bạn cũng chẳng kiếm được bao nhiêu

Khi còn là một cậu bé, Livermore mảnh khanh, gay va hay ốm Điều này dân đến việc cậu đọc sách rất nhiều, đặc biệt là một số báo và tạp chí cậu có trong tay Cậu

đọc ngấu nghiến bất cứ quyền sách nào mình có và trốn

vào thế giới tư duy tưởng tượng mà những cuốn sách mở

ra cho cậu

Livermore hay tưởng tượng và rất thông minh, có khả năng dùng tư duy để đưa ra các kết luận logic Cậu khóng

CÂU CHUYỆN QUÁ KHU | 47

mất nhiều thời gian để rút ra kết luận rằng giấc mơ vẻ sự thành công và những cuộc phiêu lưu của tuổi thơ sẽ không thể thực hiện được nếu không thoát khỏi cuộc

sống trang trại ở New England

Cha Livermore là người dè đặt và kín đáo, ông không

dễ thể hiện ra là mình đang bị tác động bởi điều øì Ông

quản lý gia đình theo một khuôn mẫu, kiên quyết và thẳng thắn trong cuộc sống Mẹ cậu thì ngược lại - âu yếm và nhẹ nhàng Bà dành nhiều thời gian chăm sóc đứa con có năng khiếu của mình

Ở trường, Livermore rất giỏi toán Trên lớp cậu có thể

giải nhầm phương trình và đưa ra đáp số, hoặc có thể đưa

ra nhiều cách giải khác nhau cho một bài toán Có lản

cậu còn thách đố thảy giáo thi xem ai giải một bài toán

phức tạp nhanh hơn Cậu đã thắng Livermore nhanh

chóng tiến bộ trong môn toán và được theo học nhiều

khoá học cao cấp để thỏa mãn sự khao khát được học thêm của mình

Toán học như một người bạn và nó đến với cậu rất dễ

dàng Cậu chỉ cản một năm đề hoàn thành các bài toán ở

trường mà bình thường phải giải trong ba năm Cậu có thể nhớ trong đảu rất nhiều con số và công thức Các con

số luôn phải đâu hàng trước một bộ não như máy tính

của cậu

Khi Livermore 13 tuổi, cha cậu giải thích rằng giáo dục

là không cản thiết đối với cuộc sống của người làm trang trại đơn thuản Đến năm 14 tuổi, cha Livermore bắt cậu thôi học và đưa cho cậu những chiếc áo lao động Cha giải

thích rằng, cậu sắp chính thức trở thành chủ trang trại

và bắt buộc phải đóng góp cho chi tiêu của gia đình

Nhưng Livermore đã thông minh hơn Cậu làm ra vẻ

chiều theo ước mong của người cha, nhưng thực tế cậu trốn đi với sự ủng hộ của mẹ Trong vòng vài tuản, với

năm đô la được mẹ cho trong túi, cậu trốn khỏi trang trại

và bắt một chiếc xe ngựa tới Boston Cậu hiểu rằng làm như vậy là đúng Cậu cản phải bắt đầu khám phá thế giới

và thử vận may của mình Trong khi chưa có kế hoạch gì

đặc biệt, cậu vẫn biết là mình đang đi đúng hướng

Khi đến Boston, Livermore mới chỉ 14 tuổi Tuy vậy,

trong cái thế giới của người lớn ấy, cậu đã lập sẵn chương trình cho cuộc sống của mình và khắc sâu nó vào trong

não Cậu nhận ra giá trị của công việc nặng nhọc Cậu có cái sức mạnh của sự lâm lì, ít nói và cái quyết tâm của

người dân New England - những người chỉ quen làm việc với mảnh đất khô cản, với thời tiết khắc nghiệt và với

những rối loạn vẻ tài chính

Hình ảnh người đàn ông trong Livermore dựa vào khuôn mẫu của người cha: lâm lì, chịu khó, cứng cỏi, xa cách, không tình cảm, quyết đoán, ít giao tiếp, và là người độc tài trong gia đình Hình ảnh người phụ nữ trong cậu

chính là hình ảnh của mẹ cậu và các cô gái cậu gặp ở

trường: hiển dịu, thông minh, đảm đang, tình cảm và giàu tình thương Cậu cũng biết rằng phụ nữ có vẻ yêu mến và

luôn đối xử tốt với cậu

Ở tuổi 14, cậu đã nhận ra rằng thành công, thịnh vượng

và danh tiếng chỉ có thể đến trực tiếp qua lao động trí óc

CÂU CHUYỆN QUÁ KHU | 49

chứ không phải bằng lao động chân tay Cậu cùng nhận ra rằng hành động là phải đếm được - chứ không phải nói

được, điều này thì Livermore học được từ cha mình

Nhưng chính me Livermore đã cho cậu số tiền ít oi can thiết để đi đến Boston cho cuộc sống mới Cậu sẽ trả lại cho bà ngay khi có thể Trả nợ đã ăn sâu vào cậu và đó là điều cậu bé đã làm trong suốt cuộc đời, cho dù phải mất bao nhiêu thời gian

Livermore đến Boston năm hơn 14 tuổi, cuộc sống chỉ

mới bắt đâu nhưng cậu không bao giờ quên những bài

học khi còn nhỏ Tuy nhiên, lúc này cậu cân tập trung

vào tương lai của mình Cậu cất giữ hình ảnh vẻ mẹ và

cha mình ở một ngăn trong tim và khoá chặt ngăn đó lại Nếu muốn thanh cong thi Livermore khong thé sao nhang công việc Khả năng dỏn nén tinh cam, chia tinh cam thành ngăn cậu có được một cách tự nhiên Livermore có

thể làm việc mà không phụ thuộc vào tình cảm trong cuộc sống Cậu đã chiến đấu cả đời đề tách biệt hoàn toàn giữa

công việc kinh doanh của mình với cuộc sống riêng tư Và cau hau nhu đã thành công

Ở tuổi 14 Livermore có mái tóc vàng hoe, mắt xanh, gay mảnh và thông minh với nụ cười duyên và hàm răng

trang déu Cau co long tu tin rất vững chắc

Livermore xuống xe ngựa ở Boston và đứng ngoài văn phòng Paine Webber mot lat, quan sát kể ra người vào, roi bước vào bên trong Cậu quan sát những khách hàng đến

và đi Những thiết bị nhận điện báo giá cổ phản luôn kêu

lách cách và xổ ra những vạt băng giấy màu trắng dài võ

tận Những chú bé dán bảng thì chạy lên, chạy xuống dọc theo cái bảng xanh có chiểu dài bằng cả căn phòng như

những vũ công trên sân khấu Họ đánh giá cổ phản nhanh không kém người gọi cổ phiếu - thường là một

khách hàng ngồi ở phòng dài đang quan sát cái băng giấy

- kêu niêm yết giá hiện tại cho họ

Các vị khách ngồi trên những chiếc ghế đối diện bức tường, hau háu quan sát chiếc bảng dài, thỉnh thoảng

đứng dậy, đến bên những người môi giới của họ như thể

họ đang đặt cược trong cuộc đua ngựa vậy Livermore

quan sát thật kỹ từng hành động: tiếng kêu lách cách của

những thiết bị nhận điện báo thông tin cổ phiếu, tiếng

lách cách của phán viết lên bảng và tiếng mọi người nói chuyện to, hào hứng Tất cả những hoạt động đó khiến cậu rất hứng chí Những ngón nó khiến cậu có cảm giác ngập ngừng chạm vào quả cậu thuỷ tỉnh của thiết bị nhận điện báo, tay cậu vừa nóng, vừa lạnh Nó giống như một quả bóng trong suốt, do đó ngoại trừ bạn có thể đọc

được vận may của nó thì bạn sẽ giàu như Croesus, người giàu nhất thế giới Livermore quan sát Mọi người đang giàu lên từng giây dựa vào những gì cái băng giấy vô cảm

kia biểu hiện Cau không hé nghĩ đến thất bại

Cậu thích mùi của căn phòng này, đặc quánh với mùi thơm của gỗ, phấn, giấy và mực, cả sự phấn khích đảy

sinh lực của con người, người ta pha cà phê và ăn ngay

trên bàn Cậu thích cái tỉnh tuý này ngay từ giây phút bước chân vào văn phông của Paine Webber ở Boston

Livermore da di qua xa trang trai

CÂU CHUYỆN QUÁ KHU | 51

Cậu bảo như thế mặc bộ quản áo rộng thùng thình Mẹ cậu để cậu còn có thể mặc được khi lớn lên Cậu thấy người quản lý, ông ta hít một hơi thật sâu và vỏ vào vai

cậu Người quản lý này là một người đàn ông trạc ngoại tứ

tuần Ông ta nhìn Livermore và nhận ra một chú bé quê

mùa, một quả bí ngô vùng nông thôn

“Cháu muốn gì đây, cậu bé?” ông ta nhìn cậu hỏi

“A, chung ta dang thiéu mot cau bé viét bang Mot

người được ta trông đợi nhưng chưa xuất hiện" Ông ta thăm dò Livermore “Cháu sẽ là đứa bé ấy chứ? Cháu sé không làm ta thất vọng chứ?”

“Không thưa ông Cháu sẽ cho ông thấy.”

Ông ta mỉm cười: “Được Ta sé trả công cho cháu, chú

bé ạ Chính ta đã bắt đảu bằng cách ấy đấy, tức là làm

một cậu bé viết bảng.”

“Vâng, thưa ông.” Livermore trả lời

“Và hãy nhìn ta này, sau 25 năm, bây giờ ta da là ông

'chủ nơi đây Đừng bao giờ quên rằng đây là nước Mỹ, chú

bé ạ, bất kỳ ai cũng có thể làm bất cứ điều gì nếu ho quyết tam Bây giờ, ta không thể đứng đây nói ba hoa với

chú cả ngày Ta đang kiếm tiền Chau muốn có một công việc phải không?”

“Vâng, thưa ông”

“Được Hãy cởi cái áo khoác của anh trai cả cháu ra

chú bé, và hãy bước lên hành lang này.”

“Cháu không có người anh nào cả.”

“Ta không bận tâm cháu có hay không Ta chi giéu

cháu chút thôi, nhóc ạ, vì cái áo của cháu rộng quá Hãy bước lên đây đi Chú mày chưa bị giéu bao gid a?”

Người quản lý quan sát khi cậu bé Livermore lột chiếc

áo khoác ra và leo thang lên hành lang Cậu ngay lập tức nhặt một viên phấn cạnh một trong những cậu bé khác

“Đây, nhóc, hãy cảm lấy cái này." Một thằng bé đưa cho

cậu một chiếc áo văn phòng làm bằng lông len anphaca

“Nhóc hả? Anh gọi tôi là nhóc? Anh cũng chỉ là một

thằng nhóc mà thôi.” Livermore nói

*Tao không phải là nhóc Tao đã làm công việc này bốn

năm rồi.” Thằng kia mỉm cười

*Này chú bé.” người quản lý gọi Livermore

*Gì ạ?” Livermore trả lời, e sợ rằng ông ta đã thay đổi ý

định vẻ công việc

"Cháu chưa hẻ hỏi ta vẻ tiền công.”

*Vậy công sẽ là bao nhiêu ạ?” Livermore trả lời

“Sau đô la một tuản,” người quản lý trả lời "Và chú bé, khóng được làm như thế nữa, phải luôn biết thương

CÂU CHUYỆN QUA KHU | 53

lượng Đừng lấy những cái mà tên kia đưa cho chau Co

thể ta sẽ tăng lên bảy đô la Ý ta là, ta đã cho cháu một

dau mdi Ta da noi voi chau rang ta dang can một cậu bé

Chau sẽ được nhận được nhiều hơn cháu có thể làm việc

ở thế giới này Hãy biết thương lượng.”

“Vâng thưa ông.”

Người quản lý nháy mắt với cậu và trở lại làm việc

Livermore ở Boston chưa được nửa giờ Cậu đã có một công việc và một bài học miễn phí vẻ thương lượng, và

cậu đã quyết định tự mua cho mình một cái áo vừa vặn

Cậu không muốn bị chế giểu vẻ cách ăn mặc của mình Livermore đã tự tìm cho mình một căn phòng có bảng, gan cac van phong Paine Webber Hàng ngày cậu thức dậy rất sớm va luôn là người đầu tiên đến văn phòng,

thường phải chờ người quản lý tới để mở cửa văn phòng

Cậu yêu thích tất cả mọi thứ trong công việc của mình

Làm một cậu bé viết bảng cũng giống như đi học đại học

vẻ thị trường chứng khoán Livermore khám phá vẻ bí mật

của văn phòng Ban dau thi chu mù tịt, nhưng mỗi ngày

qua đi, chú bé lại khám phá thêm được điều mới lạ và

hiểu ra rằng nếu một ngày nào đó có thể phá được mật

mã và phát triển một hệ thống mua bán thì cậu sẽ trở nên

thời gian nhàn rồi, trong giờ nghỉ và vào bữa trưa Văn

phòng được dùng vào một việc, đó là kiếm tiên từ hoạt

động của thị trường chứng khoán Mỗi người ở đây là một người chơi Livermore và những đứa trẻ khác là một phản

của cuộc chơi ấy Chúng đi lên đi xuống dọc theo hành

lang, viết những giao dịch thực lên bảng

Làm việc với bảng sẽ trở thành một trong những chìa

khoá cho sự thành công của Livermore sau này Cậu nhanh chóng nhận ra rằng những gì mà những người môi

giới, những khách hàng hay báo chí nói là không đáng tin

cậy, thứ duy nhất quan trọng là những gì viết trên băng giấy Cậu cũng quan sát thấy những gì viết trên băng giấy

rất hiếm khi đúng với điều dự đoán của những người môi

giới hay của khách hàng Cái băng giấy có cuộc sống riêng của nó, và đó là cuộc sống quan trọng nhất Phán quyết

của nó mới là cuối cùng

Livermore thích những hoạt động thật sự chỉ mang

tính chất chân tay tức là viết các yết giá lên bảng vì cậu

có một trí nhớ hình ảnh khi nó chuyền thành số Trí nhớ

về các con số của cậu là hoàn hảo - tiếng hô các yết giá từ

thiết bị nhận điện báo là không đủ nhanh đối với

Livermore Cậu chưa bao giờ tụt lại sau trong việc viết

những yết giá cho dù chúng đến nhanh như thế nào chăng nữa Chúng vụt đến trong não cậu giống như củi chất thành đống

Cuối cùng thì Livermore phát hiện ra những mô hình

lặp lại thể hiện rö ở những con số Đến đêm, khi còn một

mình trong phòng, cậu viết ra những con số mà cậu còn nhớ được Cậu củng bắt đảu ghi lại những con số vào

CAU CHUYEN QUA KHU | 55

nhật ký và cả những mô hình con số lặp lại chắc chắn da phát sinh Cậu còn nhận thấy rằng, các con số chuyền động với quy tắc sóng nhất quán, thường là có xu hướng

lặp lại nhịp nhàng Khi giá của một cổ phản bắt đảu tăng

lên hoặc giảm xuống, thì xu hướng ấy sẽ vẫn tồn tại cho đến khi có một áp lực nào đó làm cho nó biến đổi ngược lại Đảu mối của hoạt động này thường là bắt nguồn từ

những mô hình số

Cậu nghĩ: “Cổ phân hoạt động phù hợp với những quy luật vật lý Một vật thể hoạt động luôn có xu hướng giữ

hoạt động ấy cho đến khi có một lực hoặc một trở ngại

nào đó làm nó dừng lại hay bị thay đổi” Cậu giữ những ghi chép về cổ phản cần thận và cậu lại phát hiện ra rằng:

Có những mô hình trong mô hình, thậm chí xuất hiện những mô hình lớn hơn

Livermore bí mật giữ cuốn nhật ký và không bàn luận

với ai về những quan sát của mình Cậu có bản tính kín

„đáo Cậu rất tự tin vẻ khả năng toán học của mình, thậm chí mới ở tuổi 14 Bên cạnh đó, cậu quá bận rộn trong

việc viết những con số và quan sát hoạt động của thị

trường trên bảng để chú ý vào biểu đỏ trong suốt thời

gian mua bán

Bởi vì Livermore làm việc với bảng - lắng nghe những yết giá được đưa ra, những giá bị xoá đi, viết những con

số mới hàng trăm lản một ngày, hàng nghìn lần một tuần

- nên cậu học được cách chỉ quan tâm đến sự thay đổi vẻ giá cả chứ không quan tâm đến nguyên nhân của sự thay

déi day Cau khong lãng phí phút nào đề cố gắng hợp lý

hóa hoạt động của cổ phản Có hàng triệu lý do vì sao giá

lại thay đổi Những lý do sẽ xuất hiện sau đó, sau sự thật Nhưng đến khi người ta hiểu ra những lý do này thì sự

thay đổi sẽ trở thành một sự kiện của quá khứ và lúc ấy

đã là quá muộn để kiếm tiên

Quyền sổ nhỏ của Livermore được viết cần thận và cực

kỳ chính xác Ở tuổi 15, cậu bắt đâu tìm kiếm những mỡ

hình lặp lại, khám phá một hệ thống, cố gắng tìm ra những

quy luật hoạt động của toán học tự nhiên trong thị trường

Livermore cũng thấy rằng đa số người chơi trong văn

phòng đều thua lỗ Những người này có vẻ như đang hành động không có mục đích Họ không có kế hoạch,

không có cách tiếp cận thị trường một cách nhất quán và

hợp lý Họ chỉ đang đánh bạc, giống như đi trên một con

đường mòn, chỉ chơi bằng linh cảm Có ngày họ chơi theo

sở thích, ngày hôm sau chơi theo suy đoán viển vông hoặc

dùng các lời mách nước; hoặc họ sẽ mua một phiếu chào

hàng và chơi theo gợi ý của người mách nước - một hành

động chơi chứng khoán tuỳ tiện

Những ngày này là những ngày gây ra nhiều kích thích với Livermore Cậu yêu thích từng giây phút của mình trong các thị trường, và cậu sắp kiếm được tiền vì điều ấy

Sau sáu tháng liên tục làm việc như vậy, cuối cùng

Livermore đã ghi lại hàng loạt những cá cược trong cuốn

sổ nhỏ của cậu và cậu luôn theo dõi chúng, cậu vẫn thiếu

một phân rất quan trọng của phương trình và cậu biết

diéu dy Cau đã mua cổ phản đảu tiên Cậu hiểu rằng

nếu cậu không thực sự mua một cổ phản thì sẽ không

bao giữ biết cách điều khiển được bản thân mình như thế

CÂU CHUYỆN QUÁ KHỨ | 57

nào Giống như một con bạc mà chưa bao giờ đặt cược thì

sẽ chỉ có nói suông và suy đoán cho đến khi anh ta chịu

quẳng tiền ra Cậu kiêu căng khi một người đâu cơ da đặt

cược thì mọi thứ sẽ thay đổi Chỉ khi đó người đâu cơ mới bước vào một mớ tình cảm nóng bỏng Livermore biết

rằng cậu sẽ luôn kiểm soát được trí tuệ của mình và đó là

một trí tuệ lớn Điều cậu không biết chính là liệu cậu có kiểm soát được tình cảm của mình hay không

Cậu đã quan sát mọi người trong văn phòng Paine

Webber và cậu biết chính tình cảm của cậu sẽ cứu hay

huỷ diệt cậu - đặc biệt là vui mừng và lo sợ, hai cảm giác

ma quỷ của thị trường Hoặc là bạn kiểm soát chúng hoặc

là sẽ bị chúng kiểm soát

Đã đến lúc Livermore mua một cổ phản, nhưng cậu

có rất ít tiền Vậy thì, cậu có thể mua một cổ phản gia

rẻ ở đâu?

Livermore sau này lấy vợ và có 2 người con trai là Jesse

Jr va Paul Ong da ké lai cho chung nhiéu lan vé noi mà

ong đã tìm được những cổ phiếu rẻ: các văn phòng cá

cược nhỏ dựa vào giá cổ phản hiện thời

“Ngàu 6 tháng 11 năm 1928, trong một phòng bệnh tối tăm

ở bệnh vién ven ving Hell’s Kitchen phia Tay Manhatan,

ông uua kiếm tiên đã qua đời Qua bóng tối lan dân trong

trí não, ông có thể nghe một giọng mệt mỏi liên tục nhác lại

câu hỏi: “Ai đã làm uiệc đó, ông Rothstein?" giọng nói nay hỏi một cách lơ đăng va máu móc: "Ai đã bắn ông?” Nhưng

Rothstein khong trả lời Phản ứng duụ nhất của ông là từ tù

quau mặt uào tường uà lẩm bẩm: “Nếu tôi sống, tôi sẽ nhằm tới nó.” Sau đó ông nhắm mắt uà qua đời.”

- William Klingaman,

1929: Nam Đại Phá Sản -

Arnord Rothstein, được thế giới ngằm biết đến như là

một “bộ não” kiếm tiền thiên tài Ban đầu, ông ta là một

con bạc, nhưng sau hàng loạt những thành công lớn ông

ta trở thành ông vua của thế giới ngâm Ông ta bị buộc

rất nhiều tội, trong số đó có việc dàn xếp một loạt vụ của

thế giới “Tất Den” nam 1919 Gia sản của ông ta rất lớn

Những vòi bạch tuộc tài chính của ông ta vươn đến tận

từng ngõ ngách của nước Mỹ trụy lạc

Hâu hết những văn phòng cá cược trong các thành phố lớn của nước Mỹ là một phần trong số rất nhiều cổ phản của Rothstein Văn phòng đó trông giống như văn phòng của một người môi giới Nó có một phòng trưng bày cho

khách hàng, một bảng phấn để ghi lại những yết giá cổ phản, và một thiết bị nhận điện báo thông tin cổ phản luôn hoạt động xổ ra những giao dịch hàng ngày dựa vào

dữ liệu hiện thời Nhưng nó giống một văn phòng chuyên

cá cược đua ngựa hơn là một văn phòng của người môi giới thực sự Ở văn phòng cá cược, người giao dịch có thể thao túng thị trường với 10% biên lợi Nói một cách khác,

người giao dịch chỉ cân có 10% giá của cổ phản mà họ

muốn mua Các quy tắc thật đơn giản: Yết giá 10% và đánh cược bằng cách mua một cổ phản, một cái thẻ với số

mua sẽ được in ra ngay lập tức và đưa cho người mua Cái thể này sẽ chỉ ra thời gian, giá mua cổ phản cùng với