Tài liệu Viêm amiđan docx

Viêm amiđan là một bệnh lí viêm nhiễm của amiđan còn gọi là hạnh nhân khẩu cái.. Nếu nguyên nhân gây bệnh là siêu vi thì các triệu chứng thường nhẹ hơn và xuất hiện thường vào mùa lạnh..

Viêm amiđan

Viêm amiđan là gì?

Viêm amiđan là một bệnh lí viêm nhiễm của amiđan (còn gọi là hạnh nhân

khẩu cái)

Có hai hạnh nhân nằm hai bên ở thành sau cổ, thuộc hệ miễn dịch của cơ thể

Giống như các thành phần khác của hệ miễn dịch, trong hạnh nhân khẩu cái chứa các

tế bào có nhiệm vụ đặc biệt đó là bắt và tiêu diệt các loại vi trùng, virus (siêu vi) Nếu

ổ nhiễm trùng nằm ngay tại amiđan, nó sẽ sưng phồng lên, đỏ, và có thể xuất hiện lốm

đốm màu trắng (còn gọi là giả mạc)

Viêm amiđan có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường nhất là thanh thiếu nhi Ðặc trưng của bệnh là cảm giác đau ở cổ và khó nuốt

Viêm amiđan thường tự giới hạn, tuy nhiên sẽ tiến triển nhanh và tốt hơn nếu điều trị Bệnh ít khi gây biến chứng

Nguyên nhân nào gây ra viêm ami-đan?

Bệnh có thể do lây nhiễm virus hay vi trùng qua không khí (đường hô hấp), qua tiếp xúc tay chân, và lây khi hôn nhau

Có nhiều chủng virus và vi trùng có thể gây bệnh này Ví dụ virus Epstein - Barr (gây bệnh sốt tuyến) là nguyên nhân khá phổ biến Thường gặp nhiều ở người trẻ tuổi, nhất là người sống tập thể, trong các kí túc xá nơi mà sinh hoạt hàng ngày có nhiều sự đụng chạm, chung chạ Liên cầu khuẩn nhóm A là loại vi khuẩn gây bệnh thường gặp nhất Giai đoạn ủ bệnh (giai đoạn từ khi nhiễm bệnh đến khi có triệu chứng) thường từ 2 đến 4 ngày, đôi khi thời gian này còn ngắn hơn nữa

Triệu chứng của viên amiđan là gì?

Ðau họng kéo dài ít nhất 48 giờ, đau có thể kèm theo khó nuốt Ðôi khi đau lan

ra tai

Khám thấy họng đỏ, hai amiđan sưng phồng, có thể những đốm màu trắng trên amiđan

Có thể có sốt

Sưng các hạch vùng dưới cằm, hạch cổ

Ðau đầu

Khàn tiếng hay mất tiếng

Nếu nguyên nhân gây bệnh là siêu vi thì các triệu chứng thường nhẹ hơn và xuất hiện thường vào mùa lạnh Do virus Coxsackie, thường xuất hiện những bóng nước ở hai amiđan và vòm họng, khi các bóng nước này vỡ ra chỗ vỡ sẽ mọc vẩy và gây đau cho bệnh nhân

Do liên cầu trùng (streptococcal), amiđan thường sưng lên, có tưa, và đau họng Bệnh nhân có sốt, hơi thở hôi, và có thể cảm thấy khá mệt mỏi

Tuy nhiên không phải lúc nào cũng là những dấu hiệu trên, mà chúng thay đổi Nên không thể chỉ quan sát họng bệnh nhân mà có thể chẩn đoán được tác nhân gây

bệnh (chỉ gợi ý phần nào trong trường hợp các tổn thương khá điển hình).Cần phải làm gì khi bị viêm ami-đan?

Nếu họng đau kéo dài vài ngày, hay khó nuốt nghiêm trọng, sốt cao và nôn ói, thì nên đi khám bác sĩ

Uống nước ấm, ăn thức ăn mềm dễ nuốt, dùng các thuốc ngậm trị đau họng, nước xúc miệng để cải thiện tình trạng khó nuốt

Có thể dùng các thuốc thông thường không cần kê đơn, mua tại tiệm thuốc

Uống nhiều nước, vì ngoài tính trạng khó nuốt ảnh hưởng đến việc ăn uống thì sốt và thở bằng đường miệng khi bệnh làm mất nhiều nước của cơ thể Sự thiếu nước càng làm cho bệnh nhân mệt mỏi

Cần nghỉ ngơi tại một nơi ấm áp, tránh lạnh

Chấn đoán viêm ami-đan bằng cách nào ?

Bác sĩ có thể chỉ dựa vào các triệu chứng lâm sàng để chẩn đoán bệnh, nhưng đôi khi cũng cần những xét nghiệm khác như : xét nghiệm chất dịch tiết ra từ vùng viêm nhiễm (bằng cách dùng gạc thấm chất dịch này và đem đi nuôi cấy xác định loại

vi khuẩn gây bệnh) hay các xét nghiệm máu

Các biến chứng có thể gặp khi bị viêm ami-đan ?

Thông thường viêm hạnh nhân khẩu cái bệnh thường tự giới hạn trong khoảng

1 tuần, không gây biến chứng cũng như không để lại di chứng gì Nhưng nó cũng có thể gặp một số biến chứng sau :

Nhiễm trùng thứ phát vào tai giữa hay vào các xoang lân cận

Nếu nguyên nhân là liên cầu trùng, bệnh nhân có thể nổi mẩn đỏ trên da (phát ban màu đỏ) - sốt tinh hồng nhiệt

biến chứng hiếm gặp là áp xe ở họng Nếu ổ áp xe lớn đôi khi cần can thiệp phẫu thuật

Trong một số trường hợp hiếm gặp hơn nữa, bệnh tiến triển giống như sốt thấp (bệnh thấp cấp tính), hay gây biến chứng lên thận (gây viêm cầu thận cấp) Các trường hợp này ít gặp trong những thập niên gần đây (riêng tại Việt Nam vẫn còn khá nhiều)

Ðiều trị viêm ami-đan như thế nào ?

Hầu hết bệnh nhân viêm ami-đan do siêu vi chỉ cần dùng paracetamol để hạ sốt Aspirin vai trò cũng tương tự nhưng không nên dùng cho trẻ dưới 16 tuổi nếu không

có ý kiến của bác sĩ

Một số ít bệnh nhân viêm amiđan do vi trùng thì cần dùng penicillin hoặc erythromycin thay thế nếu bệnh nhân dị ứng với penicillin Khi đã sử dụng thuốc kháng sinh, cần dùng thuốc đủ liều và liên tục nếu không các nhiễm trùng này khó chữa khỏi

Phẫu thuật cắt bỏ amiđan có thể thực hiện được ở người bị nhiễm trùng nặng và tái đi tái lại không đáp ứng điều trị hay ở những bệnh nhân mà bệnh ảnh hưởng nhiều việc học tập lao động hàng ngày Tuy nhiên chỉ định mổ cắt amidan không còn rộng như ngày xưa

Đông y chữa viêm amiđan

Trong y học cổ truyền, bệnh này được gọi là nhũ nga Đây là tình trạng hai bên họng trong hố hạnh nhân sưng lên thành một cục hình dạng như con ngài tằm.

Nếu tình trạng sưng chỉ có ở một bên thì gọi là đơn nhũ nga, hai bên đều mọc gọi là song nhũ nga Nếu có hiện tượng lở loét gọi là lạn hầu nga Một bên là nhẹ, hai bên là nặng, loét ra thì càng nặng hơn

Nguyên nhân gây bệnh là ngoại tà xâm nhập cơ thể không được chữa trị kịp thời; hoặc

do ăn uống, sinh hoạt không giữ gìn, nóng lạnh đột ngột… Yết hầu là cửa ngõ của việc

ăn uống, hít thở, thường xuyên tiếp xúc với bên ngoài Khi ngoại tà theo đường ăn

uống, hít thở xâm nhập vào hầu họng, tà khí và chính khí sẽ giao tranh và gây ra sốt

Nếu chính khí khỏe thì tà khí lui, bệnh tình đỡ dần và khỏi Nếu chính khí suy giảm

hoặc không được chữa tri kịp thời thì họng càng đau tăng, đỏ, loét, gây ảnh hưởng tới

toàn thân Cách điều trị tùy thuộc vào thể bệnh:

Thực chứng: Sưng, đau, rát cổ họng, sốt cao, sợ gió Nhũ nga sưng cao, xung

quanh chân thu gọn Lúc mới phát, bệnh nhân sợ rét, phát nóng, đau, ăn nuốt khó

khăn, miệng ráo lưỡi khô; nặng thì nhũ nga chảy mủ vàng, ngoài gáy phát ra hạch nhỏ

lổn nhổn như hạt châu, di động

Dùng bài thuốc Ngưu bàng thang gia giảm: Ngưu bàng, phù bình, lô căn, cát

cánh, thiên hoa phấn, xạ can, sơn đậu căn, sinh địa mỗi thứ 12 g; thăng ma, nhân sâm

mỗi thứ 10 g; cam thảo, hoàng liên, liên kiều mỗi thứ 8 g Cho 1.500 ml nước, sắc lọc

bỏ bã lấy 150 ml Ngày uống 1 thang, chia đều 5 lần

Hư chứng: Nhũ nga sưng đau, sốt nhẹ, người mệt mỏi, bệnh tái phát liên tục hoặc dây

dưa không khỏi, ăn uống khó khăn, lâu ngày da vàng, chân tay đau mỏi, tiểu tiện vàng

và ít dần, có khi gây phù mặt; Nặng thì phù toàn thân

Dùng bài thuốc Bổ trung ích khí thang gia giảm: Hoàng kỳ 24 g, cam thảo, kim

ngân hoa, đương quy, hoàng cầm, hạnh nhân mỗi thứ 10 g; nhân sâm, trần bì, thăng

ma, sài hồ, bạch truật mỗi thứ 12 g, liên kiều 8 g Hoàng kỳ sao mật, nhân sâm bỏ

cuống, đương quy rửa qua rượu, hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn Cho 1.800 ml nước,

sắc lọc bỏ bã lấy 200 ml Ngày sắc 1 thang, chia đều 5 lần uống