* Giới thiệu bài: Không chỉ nói với con về cội nguồn sinh dưỡng, mong con biết yêu quý, trân trọng gia đình và quê hương, người cha còn nói với con về những đức tính của người đồng mình
Trang 1Ngày soạn: 26/ 2/ 2013
Ngày dạy : / 3/ 2013
Tuần 26- Tiết 124- Văn bản :
NÓI VỚI CON (Tiết 2)
(Y Phương )
A- Mục tiêu bài học: Học xong bài này học sinh có được:
1- Kiến thức.
- Cảm nhận được sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của dân tộc mình qua lời thơ của Y Phương
- Tình cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con cái
- Tình yêu và niềm tự hào về vẻ đẹp, sức sống mãnh liệt của quê hương
- Hình ảnh và cách diễn đạt độc đáo của tác giả trong bài thơ
2- Kĩ năng.
- Đọc- hiểu văn bản trữ tình
- Bước đầu hiểu được cách diễn tả độc đáo, giàu hình ảnh cụ thể, gợi cảm của thơ
ca miền núi
3- Thái độ.
- Trân trọng, tự hào về tình cảm gia đình, con người quê hương
B- Chuẩn bị:
- GV : Kế hoạch bài học, máy chiếu, bút dạ, hình ảnh minh họa
- HS: Học bài cũ, chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK
C- Phương pháp: Nêu vấn đề, thuyết trình, vấn đáp, học theo nhóm, dùng lời có
nghệ thuật
D- Tổ chức các hoạt động dạy- học.
Hoạt động 1: Ổn định tổ chức: 1 phút.
Hoạt động 2: Kiểm tra bài cũ :
- Mục tiêu: Gợi nhớ, khắc sâu kiến thức đã học tiết 1 bài Nói với con; tạo tâm thế
và định hướng chú ý cho HS
- Phương pháp: Vấn đáp.
- Thời gian: 5 phút.
Em hãy đọc thuộc lòng đoạn 1 bài thơ “ Nói với con” của Y Phương? Trình bày cảm nhận của em về những câu thơ sau:
“Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười”
Hoạt động 3: Tổ chức dạy học bài mới:
Trang 2- Mục tiêu: Phân tích để hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ.
- Phương pháp: Nêu vấn đề, thuyết trình, vấn đáp, học theo nhóm, phân tích chi tiết, bình giảng
- Thời gian: 35 phút
* Giới thiệu bài: Không chỉ nói với con về cội nguồn sinh dưỡng, mong con biết yêu quý, trân trọng gia đình và quê hương, người cha còn nói với con về những đức tính của người đồng mình và gửi vào đó lời dặn dò, mong muốn Chúng ta cùng tìm hiểu đoạn 2 của bài thơ để thấy rõ điều đó Trước khi tìm hiểu, cô giới thiệu với các em một số hình ảnh về cuộc sống và con người vùng núi cao Cao Bằng Em cảm nhận được điều gì về con người và cuộc sống ở đây ? Và bây giờ chúng ta cùng tìm hiểu xem Y Phương nói về họ như thế nào
* Nội dung dạy học:
? Đoạn 2 của bài thơ có thể chia làm mấy
phần?
? Hãy xác định giới hạn và nội dung từng
phần?
(Mỗi phần đều có lời cha nói với con về
đức tính của người đồng mình và lời dặn
dò, mong ước của người cha)
I Đọc và tìm hiểu chung:
II Phân tích:
1/ Nói với con về cội nguồn:
2/ Nói với con về đức tính của người đồng mình và mong ước của cha.
- 2 phần:
+ Phần 1: " Người đồng mình Không
lo cực nhọc"
+ Phần 2: “ Người đồng mình thô sơ da thịt”-> “ Nghe con”.
a- Phần 1:
Người đồng mình thương lắm con ơi Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn Sống trên đá không chê đá gập ghềnh Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Sống như sông như suối Lên thác xuống ghềnh
Trang 3- Quan sát vào phần 1 của đoạn thơ Mở
đầu phần một Y Phương viết: Người đồng
mình thương lắm con ơi/ Cao đo nỗi
buồn/ Xa nuôi chí lớn.
? Nhận xét cách nói của Y Phương ở
những câu thơ này ?
? Theo em khác lạ ở chỗ nào?
? Em hiểu người đồng mình “buồn” vì
điều gì ?
? “Chí lớn” của người đồng mình được nói
tới ở đây là gì ?
? Em đánh giá như thế nào về người đồng
mình qua nỗi buồn và chí lớn đó ?
- GV bình: Khát vọng của họ rất đáng
trân trọng Họ luôn muốn vươn tới những
điều tốt đẹp, muốn làm cho quê hương
phát triển giàu mạnh như những vùng quê
khác nhưng trong điều kiện hiện tại họ
chưa thể thực hiện được khát vọng đó nên
họ buồn là điều dễ hiểu Đó không phải là
nỗi buồn cơm áo, gạo tiền thường nhật
mà là nỗi buồn lớn lao.
- Yêu cầu h/s quan sát tiếp vào những
dòng thơ:
“ Sống trên đá không chê nghèo
đói”.
? Nhận xét về những hình ảnh “ đá”,
“ thung” ?
- Trước hết những từ ngữ này phản ánh
được điều gì ?
- Đằng sau lớp nghĩa thực đó, những hình
ảnh này còn là ẩn dụ cho điều gì ?
- GV bình: Và đó là một thực tế không
thể phủ nhận Bởi đặc điểm vùng miền
Không lo cực nhọc.
* Nói với con về đức tính của người đồng mình:
- Cách nói ngắn gọn, khác lạ: Mượn cái
cụ thể để nói cái trừu tượng, lấy chiều cao và độ xa để đo nỗi buồn và ý chí
+ Người đồng mình buồn vì chưa làm
cho quê hương phát triển giàu mạnh như những vùng quê khác
+ Người đồng mình có ý muốn và quyết tâm đạt được những điều tốt đẹp trong tương lai
-> Người đồng mình có khát vọng lớn lao.
- Những hình ảnh đa nghĩa: “đá”,
“ thung”:
+ Phản ánh đặc điểm vùng miền nơi người đồng mình sinh sống
+ Ẩn dụ cho những điều kiện sống còn nhiều khó khăn, vất vả
Trang 4nên người đồng mình phải sống trên
những triền đá cheo leo hay sống trong
những thung lũng luôn tiềm ẩn những mối
đe dọa Vì thế, người đồng mình rất khó
tìm thấy những điều kiện thuận lợi cho
cuộc mưu sinh.
Nhưng trong điều kiện ấy người đồng
mình vẫn sống như thế nào Để trả lời cho
câu hỏi đó, các em hãy chú ý vào cụm từ
“không chê”.
? Đây là cách nói như thế nào ?
Với cách nói đó nhà thơ đã khẳng định
điều gì?
? Với những hình ảnh thơ đa nghĩa và
cách nói phủ định ấy, Y Phương đã làm
nổi bật phẩm chất nào của người đồng
mình ?
Yêu cầu HS quan sát vào 3 dòng thơ cuối:
? Những thủ pháp nghệ thuật nào được sử
dụng trong 3 dòng thơ cuối ?
- Chú ý vào các từ “thác”,
“ghềnh” ? Hình ảnh này biểu trưng cho
điều gì ?
- Em còn nhận thấy biện pháp tu
từ nào nữa ?
Tác dụng của biện pháp so sánh này ?
- GV bình: Nếu như sông, suối trong
dòng chảy tự nhiên bao giờ cũng gặp
nhiều ghềnh thác và phải có một sức chảy
dẻo dai, mãnh liệt mới có thể hòa được
vào biển lớn thì người đồng mình cũng
vậy, mạnh mẽ và khoáng đạt, người đồng
mình đã vượt qua bao gian nan thử thách
để đạt đến đích của cuộc sống
- Theo em, từ ngữ nào lặp lại cách
nói phủ định để khẳng định ở trên ? Dụng
ý của sự lặp lại đó ?
? Bằng những thủ pháp nghệ thuật trên, Y
- Cách nói phủ định để khẳng định:
“ không chê”( không chê đá gập ghềnh,
không chê thung nghèo đói): khẳng định
thái độ sống gắn bó thủy chung
-> Người đồng mình sống vất vả nhưng bền bỉ gắn bó với quê hương cho dẫu quê hương còn nhiều đói nghèo cực nhọc.
- Hình ảnh ẩn dụ “ thác”, “ ghềnh” :
biểu trưng cho những gian nan, thử thách
- Hình ảnh so sánh “ Sống như sông
như suối / lên thác xuống ghềnh / Không
lo cực nhọc” : Cụ thể hóa cách sống
mạnh mẽ, khoáng đạt
- Cách nói phủ định được lặp lại: “
không lo”( không lo cực nhọc) : Khẳng
định rõ hơn về ý chí, niềm tin
Trang 5Phương đã khẳng định đức tính nào nữa
của người đồng mình ?
Quan sát lại toàn bộ phần 1:
? Nhận xét việc sử dụng từ “sống” và tác
dụng của nó trong việc biểu đạt ý thơ?
? Quan sát lại toàn bộ phần 1 và nhận xét
về cách thể hiện niềm mong muốn của
người cha?
? Từ việc nói với con về đức tính của
người đồng mình, người cha mong muốn
điều gì?
? Trong 2 câu thơ “Người đồng mình thô
sơ da thịt / Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu
con”, Y Phương đã sử dụng cặp hình ảnh
-> Người đồng mình sống mạnh mẽ, khoáng đạt biết chấp nhận khó khăn thử thách và vượt qua nó bằng nghị lực và niềm tin của mình.
- Điệp ngữ “ sống” đứng đầu ba dòng
thơ liên tiếp (Sống trên đá , Sống trong thung , Sống như sông như suối ),
khiến lời thơ là lời khẳng định về cách sống, về lẽ sống chân chính của con người: Đó là cách sống bền bỉ, gắn bó thủy chung; là cách sống mạnh mẽ, khoáng đạt, tự tin, dám đối mặt với khó khăn, thử thách như một lẽ tự nhiên của cuộc sống
* Nói với con niềm mong muốn:
- Lồng ghép niềm mong muốn vào ngay
những câu thơ nói về người đồng mình: vừa để con cảm nhận được vẻ đẹp của người đồng mình vừa thể hiện niềm mong muốn một cách tự nhiên
=> Muốn con phải biết sống nghĩa tình, thủy chung với quê hương, biết chấp nhận và vượt qua thử thách bằng
ý chí và niềm tin của mình.
b/ Phần 2:
Người đồng mình thô sơ da thịt Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương
Còn quê hương thì làm phong tục Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường Không bao giờ nhỏ bé được Nghe con
* Nói với con về đức tính của người đồng mình:
Trang 6nào để nói về người đồng mình?
? Hai hình ảnh này có mối quan hệ với
nhau như thế nào?
? Hãy chỉ rõ mối quan hệ đối ứng đó?
- Em hiểu thế nào về hình ảnh “thô
sơ da thịt” ?
- “chẳng nhỏ bé” nghĩa là thế nào?
? Với hình ảnh đối ứng này, Y Phương
khẳng định được phẩm chất nào của người
đồng mình ?
? Để nói tới phẩm chất khác của người
đồng mình, trong hai câu thơ “Người đồng
mình tự đục đá kê cao quê hương / Còn
quê hương thì làm phong tục”, Y Phương
đã sử dụng cặp hình ảnh nào?
? Hai hình ảnh này có mối quan hệ như
thế nào với nhau?
- Em hiểu gì về người đồng mình qua
hình ảnh “tự đục đá kê cao quê hương” ?
- Người đồng mình xây dựng quê hương
còn quê hương có ý nghĩa như thế nào với
người đồng mình ?
? Em nhận thấy phẩm chất nào nữa của
người đồng mình qua 2 hình ảnh có tính
chất bắc cầu, qua lại này ?
- GV bình: Cho dù điều kiện hoàn cảnh
thực tế không hề thuận lợi, còn nhiều khó
khăn, vất vả nhưng người đồng mình vẫn
tự nguyện đem hết khả năng của mình để
đưa quê hương phát triển Và khi đó cuộc
sống cộng đồng sẽ đem lại cho mỗi cá
nhân bầu không khí đậm chất nhân văn
mà phong tục chính là bầu không khí đó.
Như vậy đôi câu thơ đã thể hiện rất rõ
mối quan hệ bắc cầu giữa cá nhân với
cộng đồng: Mỗi cá nhân chỉ cần cố gắng
- Sử dụng cặp hình ảnh có mối quan
hệ đối ứng: “ thô sơ da thịt”- “ chẳng
nhỏ bé”.
+ “thô sơ da thịt”: Vẻ ngoài giản dị,
mộc mạc
+ “ chẳng nhỏ bé”: không nhỏ bé về tâm
hồn, ý chí, mong ước
-> Người đồng mình giản dị, mộc mạc nhưng giàu chí khí, niềm tin, nghị lực.
- Sử dụng cặp hình ảnh có mối quan
hệ qua lại: “ tự đục đá kê cao quê
hương”, “ quê hương thì làm phong tục + “ tự đục đá kê cao quê hương”:
Người đồng mình tự nguyện, tự lực xây dựng và phát triển quê hương
+ “ quê hương thì làm phong tục”: Quê
hương là nơi nuôi dưỡng người đồng mình về tâm hồn và lối sống
-> Người đồng mình cần cù, chủ động, sáng tạo xây dựng quê hương, làm nên quê hương với truyền thống, với phong tục tập quán tốt đẹp.
Trang 7hết sức mình vì cuộc sống cộng đồng thì
đổi lại, cuộc sống cộng đồng sẽ đem lại
cho họ những điều tốt đẹp.
Quan sát lại toàn bộ phần 2:
? Hãy đọc những dòng thơ thể hiện niềm
mong muốn của người cha
? Cách thể hiện niềm mong muốn có gì
khác với ở phần 1 ?
? Cụm từ “lên đường” ở đây được dùng
với nghĩa nào ?
? Việc nhắc lại 2 cụm từ “ thô sơ da thịt”
và “nhỏ bé” trong thế tương quan đối lập
có tác dụng gì?
? Nhận xét về lời thơ ?
? Với cách nói ấy, người cha mong muốn
con điều gì ?
? Vận dụng kĩ năng tổng hợp, hãy khái
quát :
- Những đức tính của người đồng mình
trong lời cha nói với con ở toàn bộ đoạn
2?
- Điều lớn lao nhất mà người cha muốn
truyền cho con qua những lời này là gì?
* Nói với con niềm mong muốn:
- Tách riêng những dòng thơ để nhấn
mạnh niềm mong muốn và khiến con phải ghi nhớ sâu sắc
- Hình ảnh ẩn dụ “lên đường”: gợi suy
nghĩ sâu xa về con đường đời, về cuộc sống
- Nhắc lại 2 hình ảnh “thô sơ da thịt”
và “nhỏ bé” trong thế đối lập: Khẳng
định con là người đồng mình, vậy nên trong đường đời con phải sống như người đồng mình, không được nhỏ bé về
ý chí, niềm tin và nghị lực
- Lời thơ giản dị nhưng hàm chứa dụng ý sâu xa :
+ Vừa là lời nhắn nhủ thân thương, trìu mến
+ Vừa là mệnh lệnh nghiêm khắc đối với con
=> Người cha mong muốn con biết tự hào với truyền thống quê hương và cần
tự tin, vững bước trên đường đời.
* Tóm lại:
- Đoạn 2 của bài thơ trước hết là người cha nói với con về những đức tính của người đồng mình:
+ Người đồng mình sống vất vả nhưng
có khát vọng lớn lao, có sức sống mạnh
mẽ, bền bỉ gắn bó với quê hương
+ Người đồng mình giản dị mộc mạc nhưng giàu niềm tin, không nhỏ bé về tâm hồn, ý chí, mong ước xây dựng quê hương
- Người cha muốn truyền cho con niềm
Trang 8? Trên cơ sở những điều đã phân tích, em
hãy tổng hợp những nét đặc sắc về nghệ
thuật của bài thơ?
? Với những đặc sắc về nghệ thuật trên,
bài thơ đã thể hiện được nội dung nào?
? Ta hiểu gì về Y Phương qua bài thơ
Nói với con?
tự hào và sự tự tin để con bước vào đời
III- Tổng kết
1- Nghệ thuật.
- Thể thơ tự do không bị gò bó bởi câu chữ
- Giọng điệu thơ thiết tha, trìu mến, ấm áp
- Cách diễn đạt của thơ ca miền núi (vừa
cụ thể, mộc mạc vừa có tính khái quát, giàu chất thơ)
2- Nội dung - ý nghĩa:
- Mượn lời nói với con, Y Phương đã thể hiện tình cảm gia đình ấm cúng, ca ngợi truyền thống cần cù, sức sống mạnh mẽ của quê hương và dân tộc mình
- Bài thơ giúp ta hiểu thêm về sức sống,
về vẻ đẹp tâm hồn của một dân tộc miền núi, gợi nhắc tình cảm gắn bó với truyền thống, với quê hương và ý chí vươn lên trong cuộc sống
-> Y Phương là một con người giàu tình cảm, biết trân trọng những vẻ đẹp truyền thống
Hoạt động 4: Luyện tập, củng cố:
- Mục tiêu: HS biết khái quát hóa, liên hệ để khắc sâu kiến thức vừa học
- Phương pháp: Lập sơ đồ tư duy
- Thời gian: 5 phút
? Với từ khóa “ NÓI VỚI CON”, hãy hệ thống hóa giá trị nội dung, nghệ thuật của bài thơ bằng một sơ đồ tư duy
+ GV khái quát lần lượt bằng sơ đồ tư duy
+ GV chốt: Như vậy cảm xúc thơ đi từ tình cảm gia đình mà mở rộng ra tình cảm quê hương; từ những kỉ niệm gần gũi, thiết tha mà nâng lên thành lẽ sống Chủ
đề của bài thơ được bộc lộ, dẫn dắt một cách tự nhiên, có tầm khái quát nhưng vẫn thấm thía
Hoạt động 5: Hướng dẫn các hoạt động tiếp nối: 1'
- Học thuộc lòng bài thơ
- Phân tích để thấy rõ giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật bài thơ
Trang 9- Làm bài luyện tập(sgk)
- Chuẩn bị bài : Mây và sóng