Phiếu ôn tập, dạy thêm Ngữ văn 7 (kì 2 chất lượng)

Bộ phiếu ôn tập - Bộ đề đọc hiểu môn Ngữ văn 7 kì 2 được biên soạn chi tiết, công phu, Ngữ liệu biên soạn bám sát sách giáo khoa. Từng phiếu đọc hiểu câu hỏi được thiết kế để rèn kĩ năng nhớ kiến thức văn bản, vận dụng làm các câu hỏi liên quan đến phần Văn, tiếng Việt và viết đoạn văn. Từng phiếu học tập (đề đọc hiểu) có đáp án chi tiết, cụ thể để Gv và HS tham khảo.

GIÁO ÁN DẠY THÊM Ở NHÀ MÔN NGỮ VĂN 7 KÌ 2

(CÓ PHIẾU HỌC TẬP, ĐỀ, ĐÁP ÁN CHI TIẾT, GỒM 335 TRANG) BUỔI 1 TÌM HIỂU CHUNG VỀ TỤC NGỮ

+Quy luật thiên nhiên+kinh nghiệm lao động sản xuất+Kinh nghiệm về con người và xã hội-Những bài học kinh nghiệm về quy luật tự nhiên và lao độngsản xuất là nội dung quan trọng của tục ngữ

2 Đặc điểm

hình thức

- Tục ngữ ngắn gọn có tác dụng dồn nén,thông tin,lời ít ý nhiều; tạo dược ấn tượng mạnh trong việc khẳng định

- Tục ngữ thường dùng vần lưng ,gieo vần ở giữa câu làm cholời nói có nhạc điệu dễ nhớ,dễ thuộc

- Các vế thường đối xứng nhau cả về hình thức và nội dung thể hiện sự sáng tỏ trong cách suy nghĩ và diễn đạt

- Tục ngữ là lơì nói giàu hình ảnh khiến cho lời nói trở nên hấp dẫn,hàm súc và giàu sức thuyết phục

3-Phân biệt

tục ngữ với

thành ngữ

và ca dao

*Giống: Là những đơn vị có sẵn trong ngôn ngữ và lời

nói ,đều dùng những hình ảnh để diễn đạt ,đều dùng cái đơn nhất để nói cái chung được sử dụng ở nhiều hoàn cảnh khác nhau trong đời sống

*Khác

-Tục ngữ với thành ngữ

+Tục ngữ: Là những câu nói hoàn

-Tục ngữ với ca dao

+Tục ngữ :Là những câu nói ngắn gon, có vần nhịp, thường có hai vế, thiên về lí

chỉnh diễn đạt trọn vẹn một phán đoán hay kết luận, một lời khuyên

VD:Người sống đống vàng

+Thành ngữ : Là cụm từ có cấu tạo cố định, có chức năng định danh – gọi tên sự vật, tính chất, trạng thái, hành động của sựvật, hiện tượng

VD: Mặt hoa da phấn

trí, diễn đạt những kinh nghiệm về đời sống và xã hội VD: Người ta là hoa đất + Ca dao: Là lời thơ của dân gian, thiên về trữ tình, biểu hiện đời sống nội tâm của con người

VD:Công cha như núi ngất trời

Nghĩa mẹ như nước

ở ngoài biển Đông

4 Tục ngữ có

nhiều chủ đề : + Quan niệm về giới tự nhiên : Các câu đã học - Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt - Ráng mỡ gà có nhà thì giữ

- Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng

Ngày tháng mười chưa cười đã tối

+ Đời sống vật chất : Người sống về gạo, cá bạo về

bể

+ Đời sống xã hội : Nhà nào giống ấy.

cây có cội, sông có nguồn ; Giỏ nhà ai ,quai nhà nấy ;

giấy rách giữ lề;

Một giọt máu đào hơn ao nước lã….

+ Đời sống tinh thần và những quan niệm vè nhân sinh :

Người là hoa đất ; Người như hoa ở đâu thơm đấy ; Trông mặt mà bắt hình dong ; Lớn vú bụ con ;

Cái răng cái tóc là góc con người

; Môi dày ăn vụng đã xong- môi mỏng hay hớt môi cong hay hờn ; tẩm ngẩm mà đấm chết voi …

5 Giá trị nội

dung

Những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất đãphản ánh, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu của nhândân trong việc quan sát các hiện tượng thiên nhiên và tronglao động sản xuất Những kinh nghiệm ấy là “túi khôn” củanhân dân nhưng chỉ có tính chất tương đối chính xã vì không

ít kinh nghiệm được tổng kết chủ yếu dựa vào quan sát

– Một mặt người bằng mười mặt của

– Học thầy không tày học bạn

– Thương người như thể thương thân

Phép so sánh được sử dụng rất đa dạng, linh hoạt Trong câu thứ nhất, so sánh "bằng", hai âm "ươi" (người  mười) vần

và đối nhau qua từ so sánh Trong câu thứ hai cũng diễn đạt quan hệ đó, dân gian so sánh "tày", vần với âm "ay" trong vế đưa ra so sánh (thầy) Câu thứ ba dùng phép so sánh "như" Các cách sử dụng đó có tác dụng dễ thuộc, dễ nhớ, chuyển tải

ý tưởng một cách dễ dàng

* Diễn đạt bằng hình ảnh ẩn dụ:

– ăn quả nhớ kẻ trồng cây

– Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

Hình ảnh ẩn dụ trong câu thứ nhất: từ quả – cây nghĩa đenchuyển sang thành quả và người có công giúp đỡ, sinh thành Tương tự như vậy, cây và non chuyển sang nghĩa một cá nhân

và việc lớn, việc khó là những phép ẩn dụ có tác dụng mở rộng nghĩa, diễn đạt uyển chuyển các ý tưởng cần nêu

* Dùng từ và câu có nhiều nghĩa:

– Cái răng, cái tóc (không những chỉ răng tóc cụ thể, mà còn chỉ các yếu tố hình thức nói chung – là những yếu tố nói lên hình thức, nhân cách con người)

– Đói, rách (không những chỉ đói và rách mà còn chỉ khó khăn, thiếu thốn nói chung); sạch, thơm chỉ việc giữ gìn tư cách, nhân phẩm tốt đẹp

– Ăn, nói, gói, mở ngoài nghĩa đen còn chỉ việc học cách giao tiếp, ứng xử nói chung

– Quả, kẻ trồng cây, cây, non cũng là những từ có nhiều nghĩa, như đã nói trong câu 3

Các cách dùng từ này tạo ra các lớp nghĩa phong phú, thích ứng với nhiều tình huống diễn đạt và hoàn cảnh giao tiếp

THAM KHẢO

Tục ngữ được hình thành từ cuộc sống thực tiễn, trong đời sống sản xuất và

đấu tranh của nhân dân, do nhân dân trực tiếp sáng tác; được tách ra từ tác phẩm văn học dân gian hoặc ngược lại; được rút ra tác phẩm văn học bằng con đường dân gian hóa những lời hay ý đẹp hoặc từ sự vay mượn nước ngoài

Giữa hình thức và nội dung, tục ngữ có sự gắn bó chặt chẽ, một câu tục ngữ

thường có hai nghĩa: nghĩa đen và nghĩa bóng. Tục ngữ có tính chất đúc kết, khái quát hóa những nhận xét cụ thể thành những phương châm, chân lý Hình tượng của tục ngữ là hình tượng ngữ ngôn được xây dựng từ những biện pháp so sánh, nhân hóa, ẩn dụ…

Đa số tục ngữ đều có vần, gồm hai loại: vần liền và vần cách Các kiểu ngắt

nhịp: trên yếu tố vần, trên cơ sở vế, trên cơ sở đối ý, theo tổ chức ngôn ngữ thơ ca… Sự hòa đối là yếu tố tạo sự cân đối, nhịp nhàng, kiến trúc vững chắc cho tục ngữ Hình thức đối: đối thanh, đối ý Tục ngữ có thể có 1 vế, chứa 1 phán đoán, nhưng cũng có thể có thể gồm nhiều vế, chứa nhiều phán đoán

đã sáng   Ngày thángmười chưa

-  Câu tục ngữ là kinh nghiệm về thời tiết củanước ta Là một nước ở bán cầu Bắc và gầnđường xích đạo, mùa hè nước ta kéo dài từ tháng

4 đến tháng 6 còn mùa đông từ tháng 9 đếntháng 12

+ Vào mùa hè tháng năm thì ngày dài đêm ngắncòn ngày mùa đông thì ngày ngắn đêm dài

đặc điểm ấy: “chưa nằm đã sáng, chưa cười đãtối”.

+ Phép đối xứng giữa hai vế câu làm nổi bật sựtrái ngược trong tính chất của đêm mùa hạ vàngày mùa đông

- Câu tục ngữ ngắn gọn, dễ nhớ giúp chúng ta cóthể sắp xếp thời gian một cách hợp lí để làmviệc và bảo vệ sức khỏe

+ Mau sao là những hôm trời nhiều sao cònvắng sao tức là ít sao vào ban đêm Vào nhữnghôm trời mau sao thì ngày hôm sau thường sẽnắng to, còn những hôm nào bầu trời không nhìnthấy được vì sao nào thì ngày mai có thể trời sẽmưa

+ Điều này có thể giải thích bằng khoa học mộtcách dễ hiểu là những hôm nào quang mây, nhìnthấy được bầu trời trong vắt thì sẽ nắng còn nếu

có nhiều mây thường là trời sắp mưa

+ Kinh nghiệm này cho đến ngày hôm nay vẫnthường xuyên được các ông bà sử dụng Nếuhôm nay bạn chưa xem chương trình dự báo thờitiết thì có thể dùng cách này để biết được thờitiết ngày mai thế nào để chủ động trong côngviệc Tuy nhiên vì chỉ dựa trên phán đoán vàkinh nghiệm nên điều này đôi khi chưa hẳn đãđúng

vàng giống như màu mỡ gà Ráng mỡ gà thườngxuất hiện ở phía chân trời trước khi trời có bão.Nhìn vào đấy người ta có thể biết mà lo chốnggiữ nhà cửa, sửa soạn để hạn chế thấp nhất hậuquả do bão gây ra Cấu trúc hai vế nhưng rấtngắn gọn của câu tục ngữ khiến ai nghe quacũng có thể nhớ ngay được.

   Ngày nay, khoa học công nghệ đã phát triển,chúng ta có thể dự đoán được chính xác diễnbiến của từng cơn bão Tuy nhiên những kinhnghiệm dân gian vẫn còn giá trị đến ngày hômnay

   “Tháng bày kiến bò, chỉ lo lại lụt”

   Những loài vật sống dưới mặt đất như kiếnthường rất nhạy cảm với những thay đổi củathời tiết Khi trời sắp mưa to kiến thường bò rakhỏi tổ để kiếm thức ăn dự trữ Tuy nhiên vớinhững năm có lũ lớn, đàn kiến thường bò hết rakhỏi tổ và mang theo cả trứng, di chuyển chỗ ởlên cao để tránh bị ngập nước và bảo toàn nòigiống Ông cha ta đã dựa vào tập tính đó đểphán đoán xem năm nay có lũ hay không, nhất

là vào những dịp tháng Bảy âm lịch ở nước ta làmùa mưa

   Thông qua câu tục ngữ này ta có thể thấy conngười ngày xưa đã có những quan sát rất tỉ mỉ

và kì công với bất kì hiện tượng nào ngoài thiênnhiên Ngày nay dựa vào việc quan sát sinh hoạtcủa loài kiến và một số loài vật sống dưới mặtđất khác người ta cũng có thể dự đoán khá chínhxác về tình hình thời tiết để có những phương

án dự phòng phù hợp

=>   Bốn câu tục ngữ đầu tiên là những triết lí về các hiện tượng thiên nhiêntrong đời sống Để sinh tồn và phát triển, ông cha ta đã phải tự thân quan sát mọihiện tượng xung quanh từ những điều nhỏ nhất Dù chỉ bằng những cách thô sơnhất nhưng kết quả của những quan sát trên lại có giá trị lâu dài cho đến ngàyhôm nay.

   Bên cạnh tìm hiểu về các hiện tượng thiên nhiên, với đặc điểm là một nướcthuần ông, các thế hệ trước cũng đã đúc rút những bài học để có được vụ mùabội thu để truyền lại cho con cháu đời sau Nó được thể hiện qua các câu tục ngữ

từ câu 5 đến câu 8 trong phần ngữ liệu trên

Câu 5 là lời răn dạy về giá trị của đất đai: Tấc làđơn vị đo lường của người thời xưa, một tấc đấtchỉ bằng 1/10 thước, tức chỉ là một khoảng đất nhỏcòn tấc vàng thì lại là một lượng vàng rất lớn và cógiá trị Câu tục ngữ là một phép so sánh được tốigiản hóa chỉ còn hai vế so sánh Người xưa đã vítấc đất với tấc vàng, một vật có giá trị rất nhỏ vớimột vật có giá trị rất lớn nhằm khẳng định vị tríđặc biệt quan trọng của đất đai đối với người nôngdân Họ đã khẳng định rằng dù chỉ là một mảnhđất rất nhỏ thôi nhưng còn quý hơn cả một lượngvàng lớn Vàng bạc dẫu quý giá nhưng nếu cứ ănmãi rồi cũng sẽ hết, chỉ có đất mới nuôi sống conngười được lâu dài

   Đối với những người nông dân, đất đai khôngchỉ là phương tiện sản xuất mà còn là một phầntrong cuộc sống với sự gắn bó keo sơn Ngườinông dân luôn ví đất là mẹ vì từ đất họ có thể làm

ra những vật phẩm để nuôi sống bản thân và giađình Câu tục ngữ khuyên dạy ta cần phải sử dụngđất sao cho hợp lí, không sử dụng lãng phí và bảo

vệ nguồn đất, phải nhận thức đúng giá trị của đất

mẹ để có thể gắn bó và yêu quý đất đai

Câu 6:

 “Nhất canh Câu tục ngữ thứ 6 là những lời nhận xét và kinhnghiệm về thứ tự hiệu quả mà các mô hình kinh tế

   Câu tục ngữ trên sử dụng từ Hán-Việt, giải nghĩa

ra có nghĩa là thứ nhất là đào ao nuôi cá, thứ hai làlàm vườn, thứ ba là làm ruộng Nội dung của câutục ngữ này có nghĩa là trong các hoạt động canhtác của nhà nông, đem lại hiệu quả kinh tế nhanh

và nhiều nhất lần lượt là chăn nuôi thủy hải sảnsau đó đến làm vườn và cuối cùng là trồng hoamàu ở đồng ruộng Có thể sắp xếp như vậy bởinuôi trồng thủy hải sản ít tốn thời gian và côngchăm sóc, thu hoạch nhanh hơn và đạt giá trị kinh

tế cao hơn Làm vườn trồng cây ăn quả và trồnghoa màu đòi hỏi thời gian và công sức dài hơn, rủi

ro do mất mùa cũng cao hơn

   Câu tục ngữ trên cũng là một gợi ý cho ngườinông dân cân nhắc khi bắt tay vào xây dựng kinh

tế Tuy nhiên nếu muốn áp dụng càn phả xem xétđược đặc điểm tình hình tự nhiên và các nguồn tàinguyên của địa phương thì mới có thể thành công

   “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”

   Phép liệt kê vừa có tác dụng nêu rõ thứ tự, vừanhấn mạnh vai trò của từng yếu tố Câu tục ngữnày cũng sử dụng các yếu tố Hán-Việt, đó là các

số đếm Nhất, nhì, tam tứ có nghĩa là thứ nhất, thứhai, thứ ba, thứ tư Nghĩa của câu này là khi trồnglúa, quan trọng nhất là phải có nguồn nước đầy đủ,thứ hai là phải bón phân, thứ ba là sự cần cù chămchỉ của con người và thứ tư là phải có giống tốt.Bốn yếu tố trên kết hợp lại với nhau sẽ cho một vụmùa bội thu

   Câu tục ngữ trên đã giúp ta thấy được vai trò củatừng yếu tố để có một vụ mùa thắng lợi Cho đến

ngày hôm nay, câu nói trên vẫn được bà con nôngdân áp dụng trong quá trình canh tác của mình.

Câu 8:

 “Nhất thì, nhì thục”

Ngoài việc trồng lúa, khi trồng các loại cây khácông cha ta cũng đúc rút được những lời khuyêncho thế hệ sau Một trong số đó là câu:

   “Nhất thì, nhì thục”

   Nghĩa tiếng Vệt của câu này là thứ nhất là đúngthời gian, thứ hai là đất đai được làm thuần thục,nhuần nhuyễn Câu tục ngữ đã khẳng định rằngtrong trồng trọt quan trọng nhất là trồng đúng thờigian, mùa vụ và thứ hai là đất đai được chuẩn bị kĩcàng Kinh nghiệm này đã đi sâu vào thực tế, dùtrồng bất kì loại cây nào nếu đúng mùa và chuẩn

bị tốt sẽ cho ra sản phẩm đạt chất lượng

=> Thông qua các câu tục ngữ trên, ta có thể nhận thấy hình thức của chúng là

rất ngắn gọn bởi đặc thù truyền miệng của văn học dân gian, tuy nhiên ý nghĩalại rất cô đọng, hàm súc và đầy đủ Hình ảnh, từ ngữ được sử dụng mang tínhbiểu đạt cao, các câu tục ngữ luôn có sự dí dỏm như bản tính vốn có của ngườinông dân Việt Nam

   Từ những kinh nghiệm được truyền lại thông qua những câu tục ngữ trên ta cóthể thấy rằng dù trong điều kiện hết sức khó khăn nhưng thế hệ cha ông ta ngàytrước đã không ngừng quan sát và học hỏi, tạo nên những bài học quý giá chothế hệ con cháu sau này Ngày nay dù khoa học phát triển nhưng những kinhnghiệm thực tế đó chưa bao giờ bị lãng quên Sự kết hợp hài hóa của hai yếu tốtrên đã mang lại nhiều lợi ích cho nông dân Việt Nam

II Các câu hỏi ôn tập kiến thức

Câu 1 Trắc nghiệm

1: Tục ngữ là một thể loại của bộ phận văn học nào ?

A Văn học dân gian

B Văn học viết

C Văn học thời kì kháng chiến chống Pháp

D Văn học thời kì kháng chiến chống Mĩ

2: Dòng nào không phải là đặc điểm về hình thức của câu tục ngữ ?

D Thứ nhất cày ải, thứ nhì vãi phân

4: Nhận xét nào sau đây giúp phân biệt rõ nhất tục ngữ và ca dao ?

A Tục ngữ là những câu nói ngắn gọn, còn ca dao, câu đơn giản nhất cũngphải là một cặp lục bát (6/8)

B Tục ngữ nói đến kinh nghiệm lao động sản xuất còn ca dao nói đến tư tưởngtình cảm của con người

C Tục ngữ là những câu nói ngắn gọn, ổn định, thiên về lí trí, nhằm nêu lênnhững nhận xét khách quan còn ca dao là thơ trữ tình, thiên về tình cảm, nhằmphô diễn nội tâm con người

D Cả A, B, C đều sai

5: Câu “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng bay vừa thì râm” thuộc thể loại văn học dân gian nào ?

A Thành ngữ     B Tục ngữ

6: Nội dung những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất nói về điều gì ?

A Các hiện tượng thuộc về quy luật tự nhiên

B Công việc lao động sản xuất của nhà nông

C Mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người

D Những kinh nghiệm quý báu của nhân dân lao động trong việc quan sát cáchiện tượng tự nhiên và trong lao động sản xuất

7: Những kinh nghiệm được đúc kết trong các câu tục ngữ về thiên nhiên

và lao động sản xuất có ý nghĩa gì ?

A Là bài học dân gian về khí tượng, là hành trang, “túi khôn” của nhân dân laođộng, giúp cho họ chủ động dự đoán thời tiết và nâng cao năng xuất lao động

B Giúp nhân dân lao động chủ động đoán biết được cuộc sống và tượng laicủa mình

C Giúp nhân dân lao động có một cuộc sống vui vẻ, nhàn hạ và sung sướnghơn

D Giúp nhân dân lao động sống lạc quan, tin tưởng vào cuộc sống và côngviệc của mình

8: Em hiểu câu tục ngữ “Tấc đất tấc vàng” như thế nào ?

A Đề cao, khẳng định sự quý giá của đất đai

B Cuộc sống và công việc của người nông dân gắn với đất đai đồng ruộng, đấtsản sinh ra của cải, lương thực nuôi sống con người, bởi vậy đối với họ, tấc đấtquý như vàng

C Nói lên lòng yêu quý, trân trọng từng tấc đất của những người sống nhờ đất

D Cả ba ý trên

9: Các câu tục ngữ trong bài học Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất nói riêng và tục ngữ nói chung nên được hiểu theo nghĩa nào ?

A nghĩa đen B Nghĩa bóng

C Cả A và B đều đúng D Cả A, B và C đều sai

10: Câu tục ngữ nào trong các câu sau đồng nghĩa với câu

“Thâm đông, hồng tây, dựng mây Ai ơi ở lại ba ngày hãy đi ?

A Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa

B Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt

C Trăng quầng trời hạn, trăng tán trời mưa

D Mống đông, vồng tây, chẳng mưa dây cũng bão giật

Câu 2.Vì sao nói tục ngữ là “túi khôn” của nhân dân ?

Câu 3 Nêu giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của “Tục ngữ về thiên nhiên

và lao động sản xuất”.

Câu 4 Những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất có đặc điểm

nào giống nhau về hình thức? Nêu tác dụng về mặt hình thức đó?

III LUYỆN TẬP

Phần 1 Nhứng trường hợp sau đây, trường hợp nào là thành ngữ, trường hợp

nào là tục ngữ

- Xấu đều hơn tốt lỏi

- Con dại cái mang

- Giấy rách phải giữ lấy lề

- Già đòn non nhẽ

- Dai như đỉa đói

- Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa

- Cạn tàu ráo máng

- Giàu nứt đố đổ vách

- Cai khó bó cái khôn

- Lươn ngắn chê chạch dài

Phần 2 Trình bày cơ sở thực tiễn và giá trị kinh nghiệm nêu trong các câu tục

ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

câu tục ngữ cơ sở thực tiễn Giá trị kinh nghiệm

Đêm tháng năm chưa

Nhất thì nhì thục

Phần 3 Cho câu tục ngữ:

" Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối"

a Câu tục ngữ trên đã sử dụng các biện pháp tu từ nào ?

b Hãy phân tích nghệ thuật của câu tục ngữ này? Nêu bài học được rút ratrong câu tục ngữ

ĐÁP ÁN PHIẾU ÔN TẬP TỤC NGỮ

Chủ đề: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

II Các câu hỏi ôn tập kiến thức

*Gợi ý

-Vì nội dung của tục ngữ chứa đựng những kinh nghiệm của nhân dân về đời sống xã hội ,những đúc rút về thiên nhiên giúp con người thông thái hơn,hiểu rõ và lí giải được nhiều vấn đề trong cuộc sống

Câu 3 Giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của “Tục ngữ về thiên nhiên và

lao động sản xuất”.

1.Giá trị nội dung:

- Những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất đã phản ánh, truyềnđạt những kinh nghiệm quý báu của nhân dân trong việc quan sát các hiệntượng thiên nhiên và trong lao động sản xuất Những kinh nghiệm ấy là “túikhôn” của nhân dân nhưng chỉ có tính chất tương đối chính xã vì không ít kinhnghiệm được tổng kết chủ yếu dựa vào quan sát

Giá trị nghệ thuật:

- Lối nói ngắn gọn, có vần, có nhịp

- Giàu hình ảnh, lập luận chặt chẽ

- Các về thường đối xứng nhau cả về hình thức lẫn nội dung

Câu 4 Những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất có đặc điểm

nào giống nhau về hình thức? Nêu tác dụng về mặt hình thức đó?

=> Đặc điểm về hình thức nghệ thuật gì của tục ngữ:

- Ngắn gọn: Mỗi câu tục ngữ gồm số lượng từ không nhiều

- Thường có vần, nhất là vần lưng: Hầu như câu tục ngữ nào cũng có vần lưng

- Các vế đối xứng nhau cả về hình thức và nội dung

⇒ Tác dụng: Khiến câu tục ngữ ngắn gọn, dễ nhớ, gần gũi, đưa những kinhnghiệm mà ông cha tích lũy được lưu truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác, làbài học kinh nghiệm quý báu trong lao động và sản xuất giúp thế hệ sau vậndụng vào thực tiễn

Phần 1 Nhứng trường hợp sau đây, trường hợp nào là thành ngữ, trường hợp

nào là tục ngữ

-Xấu đều hơn tốt lỏi

- Con dại cái mang

- Giấy rách phải giữ lấy lề

- Cai khó bó cái khôn

Dai như đỉa đói

- Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa

- Cạn tàu ráo máng

- Già đòn non nhẽ

- Giàu nứt đố đổ vách

- Lươn ngắn chê chạch dài

Phần 2 Trình bày cơ sở thực tiễn và giá trị kinh nghiệm nêu trong các câu tục

ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

câu tục ngữ cơ sở thực tiễn Giá trị kinh nghiệm

Đêm tháng năm chưa

Câu tục ngữ giúp người dân lao động có thể chủ động sắp xếp công việc cày cấy, sản xuất phù hợp với thời gian từng mùa

Mau sao thi nắng, vắng

sao thì mưa.

Dựa vào sự quan sát của nhân dân về thời gian ngày – đêm vào hai mùa trong năm

Giúp cho người nông dân

dự đoán được thời tiết ngày hôm sau để chủ độngtrong việc gieo trồng, gặt hái, cày bừa

Ráng mỡ gà, có nhà thì

giữ. Dựa trên hiện tượng tự nhiên đã xảy ra mà

nhân dân đã quan sát

Giúp người dân phòng chống được giông bão, giảm thiểu thiệt hại Nhắc

có lụt xảy ra chúng sẽ tìm cách bò lên chỗ cao.

Từ hiện tượng tự nhiên đó giúp cho ta chủ động ý thức phòng chống lũ lụt đểbảo vệ mùa màng, tài sản

và tính mạng của con người

Tấc đất tấc vàng.

Đất đai được dùng để sản xuất nông nghiệp, xây dựng nhà cửa, xây dựng đường giao thông,khu công nghiệp…

phục vụ cho mọi hoạt động của đời sống con người Mảnh đất nhỏ bằng một lượng vàng lớn Đất quý ngang vàng (Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu)

Câu tục ngữ nhắc nhở con người nâng cao ý thức vàoviệc bảo vệ đất đai đồng thời nêu cao ý thức về việccải tạo đất

Nhất canh trì, nhị canh

viên, tam canh điền.

Đất đai được dùng để sản xuất nông nghiệp, xây dựng nhà cửa, xây dựng đường giao thông, khu công nghiệp… phục vụ cho mọi hoạt động của đời sống con người Mảnh đất nhỏ bằng một lượng vàng lớn Đất

Giúp con người nêu cao ý thức về việc bảo vệ, khai thác có hiệu quả các điều kiện tự nhiên để tạo ra củacải vật chất

nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu).

Nhất thì nhì thục Thông qua lao động

sản xuất, ông cha ta đã thấy rõ tầm quan trọng của các yếu tố đó

Câu tục ngữ đã đưa ra mộtkinh nghiệm quí báu trongsản xuất nông nghiệp Nhắc nhở người dân gieo trồng đúng thời vụ, cày bừa kĩ càng trước khi gieo trồng

Phần 3 Đáp án:

a.Sử dụng lối nói quá nhằm nhấn mạnh đặc điểm ngắn của đêm thánh năm,đêm dài của ngày tháng mười

b Nghệ thuật sử dụng trong câu tục ngữ:

- Sử dụng lối nói quá để nhấn mạnh từng đặc điểm của ngày và đêm theotháng năm

- Sử dụng phép đối xứng giữa 2 vế câu: đêm- ngày; sáng- tối -> làm nổi bật sựtrái ngược tính chất đêm và ngày giữa mùa hạ và mùa đông

-> Bài học được rút ra trong câu tục ngữ : Lịch làm việc mùa hạ khác mùađông để chủ động trong công việc

THAM KHẢO

1 Sưu tầm một số câu tục ngữ có nội dung phản ánh kinh nghiệm của nhân dân ta về các hiện tượng mưa, nắng, bão, lụt.

"Chuồn chuồn bay thấp mưa ngập bờ ao,

Chuồn chuồn bay cao mưa rào lại tạnh"

Giải thích: Nếu thấy chuồn chuồn bay thấp thì trời mưa rất to, còn nếu chuồnchuồn bay cao thì chứng tỏ vừa có 1 cơn mưa rào đã tạnh

-Cơn đằng đông, vừa trông vừa chạy,

Cơn đằng nam, vừa làm vừa ăn

Vàng mây thì gió, đỏ mây thì mưa.

-Mây kéo xuống bể thì nắng chang chang

Mây kéo lên ngàn thì mưa như trút.

-Mây xanh thì nắng, mây trắng thì mưa.

2.Một số câu tục ngữ về thiên nhiên và LĐSX

1 Con trâu là đầu cơ nghiệp

Câu tục ngữ này được hiểu là con trâu gần gũi và quan trọng hàng đầu đối với cuộc sống của người nông dân Câu tục ngữ nói về tầm quan trọng của việc tạo duyên và giữ duyên trong định hướng nghề nghiệp và xây dựng cơ nghiệp

2 Chuồng gà hướng đông cái lông chẳng còn

Câu tục ngữ này là hoàn toàn chính xác Tự cổ chí kim không ai làm chuồng gà, chuồng gia cầm, gia súc theo hướng Đông là vì nguyên nhân hướng gió Một việc làm đầy tính khoa học và đúng đắn

3 Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng bay vừa thì râm

Kinh nghiệm này phản ánh khá đúng thực tiễn Chuồn chuồn bay thấy hay bay cao phụ thuộc vào áp suất của khí quyển Ông cha ta nhận thấy khi sắp mưa những hạt hơi nước nhỏ bé sẽ đọng lại trên các cánh mỏng của chuồn chuồn, làm tăng tải trọng

và khiến chúng phải bay thấp là đà sát mặt đất Do vậy mà đã nghĩ ra câu tục ngữ này để có thể dễ dàng dự báo thời tiết

4 Đầu năm vú to, cuối năm vú lép

Câu tục ngữ này cho thấy kinh nghiệm quan sát hiện tượng tự nhiên của ông cha ta, qua đó mà có thể dự báo được trước thời tiết để sản xuất

Đây là câu ca dao mà ông cha đã truyền lại cho chúng ta rất chính xác nhờ vào những gì mà mình đã đúc kết được trong cuộc sống mà ngày nay nó vẫn rất khả thi

Ý nghĩa là tháng năm thì thời gian ban ngày dài hơn thời gian ban đêm, còn vào tháng mười thì thời gian ban ngày ngắn hơn thới gian ban đêm

6 Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt

Ngày xưa , ông cha ta thấy kiến bò là đoán lụt và hay đề phòng lũ lụt sau tháng 7

âm Do kiến là loại bò sát nên có thể biết được những thiên tai trước con người 1 cách nhanh nhạy , nó bò để chuẩn bị thức ăn , nơi trú ẩn để tránh nạn ( các bạn quansát sẽ thấy trước khi mưa kiến thường bò đoàn dài trên tường )

7 Ếch kêu uôm uôm, ao chuôm đầy nước

Cũng là một kinh nghiệm về việc dự đoán trời mưa Ếch là một loài động vật rất mẫn cảm với việc đổi thay thời tiết, nhất là khi trời trở trời mưa Khi trời chuẩn bị kéo cơn mưa, ếch thường cất tiếng kêu lên bờ ao, hồ, đồng ruộng Chính vì thế mà dựa vào tiếng kêu của ếch, dân gian ta có thể biết trước trời sắp có mưa, mà hệ quả của trời mưa chính là "ao chuôm đầy nước"

8 Gió thổi là đổi trời

Câu tục ngữ này phản ánh thực tiễn về hiện tượng tự nhiên, gió thổi là đổi trời dễ dàng nhận biết để giữ gìn cơ thể

9 Giàu đâu những kẻ ngủ trưa Sang đâu những kẻ say sưa tối ngày

Câu tục ngữ này có lẽ muôn đời đúng Ám chỉ những thanh niên lười biếng Điều đáng buồn là những thành phần như vậy trong xã hội ngày càng nhiều, đặc biệt là giới trẻ, lớp người tưởng như “tuổi 17 bẻ gãy sừng trâu”

10 Kiến đen tha trứng lên cao Thế nào cũng có mưa rào rất to

Loài kiến đen hoặc kiến lửa có tập tính sống dưới đất Khi trời sắp mưa độ ẩm môi trường lớn, nên độ ẩm dưới đất sẽ rất cao Vì thế, loài kiến phải đi tránh những không khí ẩm đấy bằng cách di chuyển lên vùng cao hơn, cũng là để bảo vệ trứng

Do kinh nghiệm quan sát, ông cha ta kết luận và tạo thành câu ca dao này

11 Lúa chiêm lấp ló đầu bờ Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên

Lúa Chiêm là giống lúa có xuất xứ từ khu vực Nam Trung Bộ, gieo vào tháng giêng

và thu hoạch khoảng tháng năm âm lịch Khoảng tháng 2 tháng 3 khi mùa mưa bắt đầu, có nhiều sấm sét là điều kiện quan trọng giúp cố định một lượng lớn nitơ bổ sung dinh dưỡng cho đất, đặc biệt nó là là nguồn dinh dưỡng khoáng quan trọng chocây lúa

12 Lợn ăn xong lợn nằm lợn béo Lợn ăn xong lợn réo lợn gầy.

Đây là 2 câu thơ cho thấy kinh nghiệm nuôi lợn của ông cha ta, 2 câu thơ lột tả thực

sự cách nuôi heo làm sao để béo tốt

13 Mau sao thì nắng ,vắng sao thì mưa

Câu tục ngữ này là một kinh nghiệm hay và đúng đắn về dự báo thời tiết khi trời đang ở vào lúc mùa hè

14 Mặt trời có quầng thì hạn, mặt trăng có tán thì mưa

Ông bà ta thường dựa vào Trăng quầng, trăng tán để đự báo thời tiết Tuy nhiên, hiện tượng tán và quần có thể xảy ra cùng một lúc chứ không phải là không đội trời chung

15 Mưa chẳng qua ngọ, gió chẳng qua mùi

Giờ Ngọ từ 11 giờ đến 13 giờ Giờ Mùi từ 13 giờ dến 15 giờ Một kinh nghiệm về thời tiết

16 Muốn cho lúa nảy bông to Cày sâu bừa kĩ phân tro cho nhiều

Ý muốn nhắn nhủ người trồng lúa cần phải cày sâu và bón phân nhiều và đầy đủ thì cây lúa mới tươi tốt

17 Mống đông vồng tây, chẳng mưa dây cũng bão giật

Cầu vồng, mống cụt xuất hiện là một dự báo thời tiết đáng sợ Nhân dân đã đúc kết thành kinh nghiệm quý báu lâu đời để phòng tránh, để lo liệu làm ăn:

18 Quạ tắm thì ráo, sáo tắm thì mưa

Các biến đổi bất thường về cây cỏ, sâu bọ, chim chóc, loài vật là những hiện tượng, qua đó nhân dân lao động đã đúc rút được nhiều câu tục ngữ có giá trị thực tiễn to lớn Dự báo thời tiết của dân gian rất phong phú

19 Rét tháng ba, bà già chết cóng

Câu tục ngữ này được truyền lại với quan niệm là tháng 3 âm lịch (thường tương đương với tháng 4 dương lịch), trong lịch sử đã xảy ra những đợt rét vào thời kỳ này

20 Vàng mây thì gió, đỏ mây thì mưa

“Ráng” là đám mây phản chiếu ánh mặt trời về buổi sáng hay buổi chiều, thường cómàu sắc rất thắm, đẹp và nên thơ Nhìn ráng mây người ta có thể đoán ra thời tiết theo câu tục ngữ

3 Tập làm văn

Đề bài: Trong kho tàng ca dao, tục ngữ Việt Nam có khối lượng lớn những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất Bằng những hiểu biết của mình, em hãy phân tích tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất. 

-Phân tích các câu tục ngữ về thiên nhiên:

+ Câu tục ngữ “Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa”, “Ráng mỡ gà, có nhà thìgiữ”, dựa vào chính đặc điểm của trời đất mà dự báo về thời tiết sắp tới

+ Trời đêm càng trong và cao thì càng nhìn rõ nhiều sao, ban ngày sẽ ít mây vàtrời nắng, còn nếu như không nhìn thấy sao thì chứng tỏ mây mù nhiều, dễ có khảnăng mưa

-Phân tích các câu tục ngữ về lao động sản xuất:

+ Câu “Tấc đất tấc vàng” là sự so sánh giá trị của đất quý như vàng, đất là nguồntài nguyên quý giá có thể tái sử dụng, không nên lãng phí đất đai

+ “Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền” ý nói về lợi ích của các ngànhnghề, lợi ích nhất là nghề nuôi cá, tiếp theo là làm vườn và sau cùng mới là làm ruộng

3 Kết bài

Nhận xét giá trị ý nghĩa của những câu tục ngữ: Qua các câu tục ngữ trên, ta có thểthấy, các câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất cùng có cấu tạo ngắn gọn,thường đối nhau và có vần điệu dễ đọc, dễ nhớ.

B Bài tham khảo

Kho tàng tục ngữ trong văn hóa dân gian Việt Nam rất đa dạng và phong phú, gồmrất nhiều chủ đề mà trong đó nổi bật lên là chùm tục ngữ về thiên nhiên và lao độngsản xuất Những câu tục ngữ là đại diện cho trí tuệ và triết kí, kinh nghiệm quý báucủa người đi trước đúc rút và truyền lại cho người đời sau Nhờ có những câu tục ngữnày mà chúng ta hiểu hơn về thiên nhiên về cuộc sống lao động sản xuất

Trước hết, tìm hiểu về tục ngữ, có thể hiểu một cách đơn giản, tục ngữ là một câunói, thường diễn đạt trọn vẹn một ý, một nhận định, nhận xét và phán đoán đúc kết ramột quy luật nào đó Các câu tục ngữ thường ngắn gọn, có hình ảnh, nhịp điệu, dễ nhớ

và dễ lưu truyền, các câu tục ngữ về thiên nhiên lao động sản xuất thường diễn đạttheo nghĩa đen Các câu tục ngữ về thiên nhiên đa số dựa trên quy luật vận động củaTrái đất:

“Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,Ngày tháng mười chưa cười đã tối”

Ý nói sự thay đổi thời gian ngày và đêm theo mùa, mùa hạ thì thời gian ban ngàynhiều hơn ban đêm, còn vào mùa đông thì thời gian ban đêm lại nhiều hơn thờigian ban ngày Cũng tương tự như vậy, câu tục ngữ “Mau sao thì nắng, vắng sao thìmưa”, “Ráng mỡ gà, có nhà thì giữ”, dựa vào chính đặc điểm của trời đất mà dự báo

về thời tiết sắp tới Trời đêm càng trong và cao thì càng nhìn rõ nhiều sao, ban ngày sẽ

ít mây và trời nắng, còn nếu như không nhìn thấy sao thì chứng tỏ mây mù nhiều, dễ

có khả năng mưa Khi bầu trời xuất hiện những vầng sáng màu vàng mỡ gà thì đó làbáo hiệu cho sự xuất hiện của bão

“Tháng bảy kiến bò, chỉ lo lại lụt”, từ quan sát thực tế, nhân dân ta thấy kiến rấtnhạy cảm với thời tiết, vào tháng 7 nếu kiến bò nhiều thì có thể xảy ra lũ lụt, cần đềphòng Về mảng tục ngữ lao động sản xuất, các câu ngắn gọn, cô đọng và súc tích, sosánh cường điệu và có phần nhấn mạnh Câu “Tấc đất tấc vàng” là sự so sánh giá trị

của đất quý như vàng, đất là nguồn tài nguyên quý giá có thể tái sử dụng, không nênlãng phí đất đai.

“Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền” ý nói về lợi ích của các ngành nghề,lợi ích nhất là nghề nuôi cá, tiếp theo là làm vườn và sau cùng mới là làm ruộng

“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” lại đề cập tới các yếu tố quan trọng và thứ tựcủa các yếu tố trong hoạt động sản xuất nông nghiệp Quan trọng nhất là nguồn nước,tiếp theo là phân bón, sự cần cù của con người và cuối cùng là loại giống “Nhất thì,nhì thục”, “thì” ở đây là thời vụ, còn “thục” là đất canh tác, câu tục ngữ khẳng địnhcác khâu trong trồng trọt, quan trọng nhất là thời vụ và thứ hai là đất canh tác

Qua các câu tục ngữ trên, ta có thể thấy, các câu tục ngữ về thiên nhiên và laođộng sản xuất cùng có cấu tạo ngắn gọn, thường đối nhau và có vần điệu dễ đọc, dễnhớ Tuy hình thức ngắn gọn nhưng nội dung vẫn đầy đủ và được cô đọng hàm xúc,

dễ hiểu Từ những kinh nghiệm được đúc rút trong câu tục ngữ đã góp phần khôngnhỏ trong việc phát triển nền nông nghiệp nước nhà

BUỔI: PHIẾU ÔN TẬP TỤC NGỮ

Chủ đề: Tục ngữ về con người và xã hội I.Ôn tập lí thuyết:

1 Phương pháp tìm hiểu 1 câu tục ngữ:

-

………

…

Là lời khẳng định to lớn, quý báu của con người:

- Một mặt người là cách nói hoán dụ dung bộ phận

để chỉ toàn thể, có nghĩa tương đương như mộtngười Của là của cải vật chất Mười mặt của ý nóiđến số của cải rất nhiều

- Tác giả dân gian vừa dung hình thức so sánh(bằng), vừa dung hình thức đối lập giữa đơn vị chỉ

số lượng ít và nhiều (một >< mười) để khẳng định

sự quý giá gấp bội của con người so với của cải

Di bản của câu tục ngữ này là: Một mặt người hơnmườimặt của càng khẳng định điều đó

 -  Không phải là nhân dân ta không coi trọng củacải, nhất là những thứ do mồ hôi nước mắt củamỗi người và của cả gia đình làm việc cật lực cảđời mới có được Nhưng nhân dân đặt con ngườilên trên mọi thứ của cải, coi con người là thứ củacải quý báu nhất, không vàng ngọc nào so sánhđược

 -  Câu tục ngữ khuyên mọi người hãy yêu quý,tôn trong và bảo vệ con người, không nên để củacải che lấp con người Ngoài ra nó còn phản ánhmột hiện thực là người xưa ước mong có nhiều

đàn, dày lũ Rậm người hơn rậm cỏ Người ta làhoa đất ) Ông bà, cha mẹ thường dành tất cảtình yêu thương cho con cháu.

   Bên cạnh đó, câu tục ngữ trên còn phê phán thái

độ coi trọng của cải và an ủi, động viên nhữngngười gặp trường hợp không may: (Của đi thayngười Người làm racủa, của không làm ra người )

   Một số câu tục ngữ có nội dung tương tự làmsang tỏ thêm quan điểm quý trong con người củaông cha ta: Người sống hơn đống vàng Lấy củache thân, không ai lấy thân che của Có vàng vàngchẳng hay phô, Có con nó nói trầm trồ dễ nghe

- Ý nghĩa của câu tục ngữ này là khuyên mọingười hãy giữ gìn hình thức bên ngoài cho ngọngang, sạch sẽ vì hình thức bên ngoài thể hiện phầnnào tính cách bên trong Qua câu tục ngữ trên, tathấy cách nhìn nhân, đánh giá và quan niệm về vẻđẹp của nhân dân lao động thật tinh tế Trong cadao, dân ca có rất nhiều lời ca ngợi hàm răng, máitóc của người phụ nữ:

Tóc em dài, em cài hoa lí,Miệng em cười hữu ý, anh thương!

Nói về quan niệm sống trong sạch của người xưa:

- Hình thức câu tục ngữ này đặc biệt ở chỗ trong

mỗi vế đã có sự đối lập về ý: đói >< sạch ; rách

>< thơm và sự đối lập giữa hai vế : Đói cho sạch

-rách cho thơm

- Đói và rách là cách nói khái quát về cuộc sốngkhổ cực, thiếu thốn Sạch và thơm là những tính từchỉ tính chất của sự vật nhưng đã được chuyểnnghĩa, dung để miêu tả phẩm giá trong sang, tốtđẹp mà con người cần phải giữ gìn, dù trong bất

cứ hoàn cảnh nào Các từ nói trên vừa được hiểutách bạch trong từng vế, vừa được hiểu trong sựkết hợp giữa hai vế của câu

- Nghĩa đen của câu là: Dù đói vẫn phải ăn uốngsạch sẽ, dù rách vẫn phải ăn mặc thơm tho Tuyvậy, nghĩa chính lại là nghĩa hàm ngôn : Dù nghèokhổ, thiếu thốn đến đâu chăng nữa thì con ngườivẫn phải giữ gìn lối sống trong sạch và phẩm giácao quý; không vì nghèo khổ ma làm điều điềuxấu xa, tội lỗi

- Câu tục ngữ có hai vế đối nhau rất chỉnh Ngườixưa mượn chuyện cái ăn, cái mặc để nhắc nhở mọingười phải giữ gìn cái sạch, cái thơm của nhâncách trong những tình huống khăn để giống nhưhoa sen : Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.   Bài học rút ra từ câu tục ngữ trên là trong đạolàm người, điều cần giữ gìn nhất là phẩm giá trongsạch, không vì nghèo khổ mà bán rẻ lương tâm,đạo đức Trong dân gian còn lưu luyến rộng rãinhững câu như: Giấy rách phải giữ lấy lề Chếttrong cònhơn sống đục có nội dung tương tự

- Nói về sự tỉ mỉ, công phu của việc học hành:

- Câu tục ngữ này gồm bốn vế có quan hệ bổ sung

ý nghĩa cho nhau Động từ học lặp lại bốn lần, vừanêu cụ thể những điều cần thiết mà con người phảihọc vừa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc họctrong suốt đời người

- Ông bà xưa rất quan tâm đến việc khuyên nhủ,

dạy bảo con cháu bằng những câu tục ngữ như :.Lời nói đọi máu Ăn trông nồi, ngồi trông hướng.

Ăn tùy nơi, chơi tùy chốn Ăn ngay, nói thẳng.Một lời nói dối, sám hối bảy ngày Lời nói đọimáu Nói hay hơn hay nói Ăn nên đọi (bát), nóinên lời Lời nói gói vàng Lời nói chẳng mất tiềnmua, Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau

- Nghĩa của học ăn, học nói tương đối dễ hiểu, cònthế nào là học giỏi, học mở?

+ Về hai vế này có giai thoại sau đây : "Các cụ kểrằng ở Hà Nội trước đây, một số gia đình giàusang thường gói nước chấm vào lá chuối xanh rồiđặt vào lòng cái chén nhỏ bày trên mâm Lá chuốitươi rất giòn, dễ rách khi gói, dễ bật tung khi mở,phải thật nhẹ nhàng, khéo léo mới làm được.Người ăn phải biết mở sao cho khói tung tóe rangoài và bắn vào quần áo người bên cạnh Biếtgói, biết mà trong trường hợp này được coi là mộttiêu chuẩn của con người khéo tay, lịch thiệp Nhưvậy, để biết gói vào và mở ra đều phải học"

+ Suy rộng ra, nghĩa của học gói, học mở còn cóthể hiểu là trong cuộc sống hằng ngày, chúng taphải học nhiều thứ một cách kĩ càng, tỉ mỉ

- Mỗi hành vi đều là sự "tự giới thiệu" mình vớingười khác và đều được người khác nhận xét,đánh giá Vì vậy chúng ta phải học để thong quangôn ngữ và cách ứng xử, chứng tỏ mình là người

có văn hóa, lịch sự, tế nhị, thành thạo công việc,biết đối nhân xử thế

   Học hành là công việc khó khan, lâu dài, khôngthể coi nhẹ Học hành để trở thành người giỏigiang và có ích là hết sức cần thiết

Câu 5: “ Không

thầy đố mày làm

nên”

- Khẳng định vai trò quan trọng của người thấy:

- Thầy: tức là thầy dạy học (theo nghĩa rộng làngười truyền bá kiến thức mọi mặt) Mày: chỉ họctrò (theo nghĩa rộng là người tiếp nhận kiến thức)

Làm nên: làm được việc, thành công trong mọicông việc, lập nên sự nghiệp Không thầy đố màylàm nên có thể hiểu là nếu không được thầy dạybảo đến nơi đến chốn thì ta sẽ không làm đượcviệc gì thành công Trong quá trình học tập và tạodựng sự nghiệp của mỗi cá nhân, không thể thiếuvai trò quan trong của người thầy.

- Trong nhà trường, vai trò của người thầy đượcđặt lên hàng đầu Thầy dạy cho trò những kiếnthức cần thiết thong qua bài giảng trên lớp Thầy

là người dẫn đường chỉ lối, mở rộng, nâng cao trithức cho học sinh Đồng thời vói việc dạy chữ làdạy nghĩa Thầy dạy dỗ, giáo dục học sinh nhữngđiều hay lẽ phải, giúp các em hiểu và sống theođúng đạo lí làm người

- Với hình thức là một lời thách đố, nội dung câutục ngữ này khẳng định công ơn to lớn của ngườithầy Sự thành công trong từng công việc cụ thể vàrộng hơn nữa là sự thành đạt của mỗi học trò đều

có công lao to lớn của thầy Vì vậy chúng ta phảibiết tìm thầy mà học và mãi mãi yêu quý, kínhtrọng, biết ơn thầy

Câu 6: “ Học

thầy không tày

học bạn”:

Nói về tầm quan trọng của việc học bạn:

- Trước hết ta phải tìm hiểu nghĩa của các từ Họcthầy là học theo hướng dẫn của thầy, Học bạn làhọc hỏi bạn bè xung quanh Không tày: Khôngbằng Nghĩa của cả câu là : Học theo thầy có khikhông bằng học theo bạn Câu tục ngữ này đúc kếtkinh nghiệm : Tự học là cách học có hiệu quảnhất

- Người xưa khẳng định rằng muốn đạt kết quả tốtthì mỗi chúng ta phải tích cực, chủ động học hỏi ởbạn bè những điều nên học

- Sự học không phải chỉ bó hẹp trong phạm vi nhàtrường mà nó mở rộng ra nhiều lĩnh vực trongcuộc sống Chúng ta phải học mọi nơi, mọi lúc,

học suốt đời.

- Vậy thì nội dung câu tục ngữ Học thầy không tàyhọc bạn có trái ngược với câu Không thầy đố màylàm nên hay không ?

- Thực tế cho thấy vai trò người thầy trong quátrình học tập của học sinh là rất quan trọng Thếnhưng, lại có ý kiến cho rằng : Học thầy không tàyhọc bạn Chúng ta phải hiểu như thế nào chođúng ? Thực ra, ý của người xưa là muốn nhấnmạnh đến sự tác động tích cực của bạn bè đối vớinhau nên đã dung lối nói cường điệu để khẳngđịnh Bài thầy giảng trên lớp, có gì chưa hiểu, đemhỏi lại bạn bè và được bạn bè tận tình hướng dẫn.Lúc đó bạn bè cũng đã đóng vai trò của ngườithầy, dù chỉ trong chốc lát

- Quan hệ so sánh giữa hai vế trong câu (Học thầy,học bạn) được biểu hiện bằng từ không tày (khôngbằng) Câu tục ngữ đề cao vai trò của bạn bè trongquá trình học tập Bạn bè (đương nhiên là bạn tốt)

có thể học hỏi ở nhau nhiều điều có ích Câu tụcngữ khuyến khích chúng ta mở rộng đối tượng họchỏi chân thành học tập những điều hay, điều tốt từbạn bè Tình bạn cao quý là sản tinh thần vô giácủa mỗi con người trong suốt cuộc đời

   Hai câu tục ngữ trên một cu nhấn mạnh vai tròcủa người thầy, một câu về tâm quan trọng củaviệc học bạn.Để cạnh nhau, mới đầu tưởng nhưmâu thuẫn nhưng thực ra chúng bổ sung nghĩa chonhau để hoàn chỉnh quan hệ đúng đắn của ngườixưa : Trong học tập, vai trò của thầy và bạn đềuhết sức quan trọng

- Là lời khuyên về lòng nhân ái:

- Thương người: tình thương dành cho người khác.Thương thân: tình thương dành cho bản thân.Nghĩa cả câu là: thương mình thế nào thì thươngngười thế ấy

quan hệ

ứng xử

- Hai tiếng thương người đặt trước thương thân đểnhấn mạnh đối tượng cần sự đồng cảm, thươngyêu Câu tục ngữ khuyên chúng ta hãy coi ngườikhác như bản thân mình để từ đó có sự tôn trọng,thương yêu thật sự

- Tình thương là một tình cảm rộng lớn, cao cả.Lời khuyên từ câu tục ngữ này là mọi người hãy

cư xử với nhau bằng lòng nhân ái và đức vị tha.Đây là đạo lí, là cách sống, cách ứng xử đầy tínhnhân văn bắt nguồn từ truyền thuyết Con Rồng,cháu Tiên, khẳng định cả dân tộc đều cùng từ một

mẹ sinh ra (đồng bào)

Câu 8: “ Ăn quả

nhớ kẻ trồngcây”

- Nói về lòng biết ơn:

 - Quả : hoa quả Cây : cây trồng sinh ra hoa quả

Kẻ trồng cây : người trồng trọt chăm sóc để cây rahoa kết trái Nghĩa đen cả câu : Hoa quả ta ăn đều

do công sức người trồng mà có, đó là điều nên ghinhớ Nghĩa hàm ngôn là : Khi được hưởng thụthành quả nào thì ta phải nhớ đên công ơn củangười đã gây dựng nên thành quả đó

- Trên đời này, không có cái gì tự nhiên mà có.Mọi thứ chúng ta được thừa hưởng đều do côngsức của con người làm ra Cho nên chúng ta phảibiết trân trọng sức lao động và biết ơn những thế

hệ đi trước đã sáng tạo ra bao thành quả vật chất,tinh thần tốt đẹp dành cho các thế hệ sau

- Câu tục ngữ này có thể được sử dụng trong rấtnhiều hoàn cảnh, chẳng hạn như để thể hiện tìnhcảm của con cháu đối vơi cha mẹ, ông bà, hoặctình cảm của học trò đối với thầy, cô giáo Caohơn nữa là để nói về lòng biết ơn của nhân dân tađối với các anh hùng, liệt sĩ đã chiến đâu, hi sinh,bảo vệ đất nước

Câu 9:

Một cây làm Khẳng định sức mạnh to lớn của sự đoàn kết:- Một cây, ba cây trong câu tục ngữ này không

chẳng lên non

Ba cây chụm lạilên hòn núi cao

phải là số từ cụ thể mà nó có ý nghĩa khái quát chỉ

số ít và số nhiều, chỉ sự đơn lẻ và sự liên kết Tạisao ba cây chụm lại nên hòn núi cao ? Câu nàyxuất phát từ hiện tượng tự nhiên là nhiều cây gộplại mới thành rừng rậm, núi cao

- Kinh nghiệm sống được đúc kết trong câu tụcngữ này là chia rẽ thì yếu, đoàn kết thì mạnh Mộtngười không thể làm nên việc lớn Nhiều ngườihợp sức lại sẽ giải quyết được những khó khăn, trởngại, dù là to lớn Do đó mỗi người phải có ý thứcmình vì mọi người, tránh thái độ cá nhân ích kỉ.Đoàn kết tạo nên sức mạnh vô địch, là yếu tốquyết định mọi thành công Điều đó đã đượcchứng minh hùng hồn qua thực thiễn lịch sử bốnngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ViệtNam Trong kháng chiến chống thực dân Phápxâm lược, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã kêu gọicác tầng lớp nhân dân:

Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kếtThành công, thành công, đại thành công

- Về hình thức, những câu tục ngữ về con người và

xã hội thường dùng các hình ảnh so sánh hoặc ẩn

dụ để người nghe dế hiểu và thấm thía, nhớ lâ Vềnội dung, những câu tục ngữ trên thể hiện quanđiểm đúng đắn của nhân dân ta về cách sống, cáchlàm người và tôn vinh giá trị con người

   Những bài học thiết thực, bổ ích mà tục ngữ đểlại đến bây giờ vẫn có tác động to lớn, giúp chúng

ta tự hoàn thiện về tình cảm và trí tuệ để trở thànhngười hữu ích cho gia đình và xã hội

=> T ục ngữ không chỉ đơn thuần là một câu nói mà thông qua những câu tục ngữ

đó ông cha ta đã gửi gắm cho ngàn đời những bài học sâu sắc về giá trị đạo đức, con người, những kinh nghiệm cuộc sống, hướng tới những điều tốt đẹp nhất

II Các câu hỏi ôn tập kiến thức

Câu 1 Trăc nghiệm

1: Đối tượng phản ánh của tục ngữ về con người và xã hội là gì ?

A Là các quy luật của tự nhiên

B Là quá trình lao động, sinh hoạt và sản xuất của con người

C.Là con người với các mối quan hệ và những phẩm chất, lối sống cần phải có.D.Là thế giới tình cảm phong phú của con người

2: Tục ngữ về con người và xã hội được hiểu theo những nghĩa nào ?

A.Cả nghĩa đen và nghĩa bóng B Chỉ hiểu theo nghĩa đen

C Chỉ hiểu theo nghĩa bóng D Cả A,B,C đều sai

3: Đặc điểm nổi bật về hình thức của tục ngữ về con người và xã hội là gì ?

A Diễn đạt bằng hình ảnh so sánh B Diễn đạt bằng hình ảnh ẩndụ

C Từ và câu có nhiều nghĩa D Cả 3 ý trên

4: Nội dung của hai câu tục ngữ “ Không thầy đố mày làm nên” và “ Học thầy không tày học bạn” có mối quan hệ như thế nào ?

A Hoàn toàn trái ngược nhau B Bổ sung ý nghĩa cho nhau

C Hoàn toàn giống nhau D Gần nghĩa với nhau

5: Trong các câu tục ngữ sau, câu nào có ý nghĩa giống với câu “ Đói cho sạch, rách cho thơm” ?

A Đói ăn vụng, túng làm càn B ăn trông nồi, ngồi trônghướng

C ăn phải nhai, nói phải nghĩ D Giấy rách phải giữ lấy lề

6: Trong các câu tục ngữ sau, câu nào có ý nghĩa trái ngược với câu “ Uống nước nhớ nguồn”?

A ăn quả nhớ kẻ trồng cây B Uống nước nhớ kẻ đàogiếng

C ăn cháo đá bát D ăn gạo nhớ kẻ đâm xaygiần sàng

7: Nội dung nào không có trong nghĩa của câu tục ngữ “ Học thầy không tày học bạn” ?

A Đề cao ý nghĩa, vai trò của việc học bạn

B Khuyến khích mở rộng phạm vi và đối tượng học hỏi

C Không coi học bạn quan trọng hơn học thầy

D Không coi trọng việc học thầy hơn học bạn

8: Câu tục ngữ “ăn quả nhớ kẻ trồng cây ” dùng cách diễn đạt nào ?

A Bằng biện pháp so sánh

B Bằng biện pháp ẩn dụ

C Bằng biện pháp chơi chữ

D Bằng biện pháp nhân hoá

9: ý nghĩa nào đúng nhất có trong câu tục ngữ “ Không thầy đố mày làm nên” ?

A Phê phán những trường hợp coi trọng của cải hơn con người

B An ủi, động viên những trường hợp mà nhân dân ta cho là “của đi thay

người”

C Nói về tư tưởng đạo lí, triết lí sống của nhân dân ta: đặt con người lên trên

mọi thứ của cải

D Khuyến khích việc sinh đẻ nhiều con

- Nghệ thuật …….

- Các số đếm 1 và 10 khẳng định

- Phê phán

………

………

………

2.Cái răng cái tóc

là

………

-……….i là một phần vẻ đẹp của con người

- ……… là những

……… nhưng góp phần làm nên ………

……….Những gì thuộc hình thức con người đều

- Câu tục ngữ nhắc nhở conngười ………

………

………

- Thể hiện cách nhìn nhận đánh giá con người :

………

………

Bài 3: Vì sao nói tục ngữ thường dễ thuộc ,dễ nhớ và có tính thực tiễn

c, Đói cho sạch, rách cho thơm

e Không thầy

g, Học thầy không tày học bạn

i, Ăn quả nhớ kẻ trồng cây