giáo trình quản trị rủi ro

Nguyễn Lân -Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn thiệt hại…Từđiển Oxford -Rủi ro là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, t

QUẢN TRỊ RỦI RO

ThS Nguyễn Minh Thoại

GIẢNG VIÊN

ThS Nguyễn Minh Thoại

Khoa Quản trị Kinh doanh

Trường Đại học Kinh tế - Luật Email: thoainm@uel.edu.vn DĐ: 0919163238

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Nguyễn Quang Thu (2008), Quản trị rủi ro và bảo hiểm trong doanh

nghiệp, NXB Thống kê

2 Nguyễn Quang Thu, Ngô Quang Huân, Võ Thị Quý, Trần Quang Trung

(1998), Quản trị rủi ro, NXB Giáo dục

3 Đoàn Thị Hồng Vân (2009), Quản trị rủi ro và khủng hoảng, NXB Lao

động – Xã hội

4 Etti Baranoff, Patrick Lee Brocket, Yehuda Kahane (2009), Risk

Management for Enterprises and Individuals, NXB Saylor Foundation

THANG ĐIỂM

• Thuyết trình (# GK): 25%

• Phản biện (#QT): 25%

• Cuối kỳ : 50%

TTCK Vàng, ngoại tệ Đầu tư

dự án

RR Hoạt động SX- KD

XNK

SX

Sp

Mar ketin g

Môi trường kinh doanh

Vĩ mô (chung)

Vi mô (ngành)

…….

CÁCH CHỌN ĐỀ TÀI

DẪN NHẬP

Chúng ta đang kinh doanh trong môi trường như thế nào?

QUÁ BIẾN ĐỘNG VÀ NHIỀU THAY ĐỔI

Làm thế nào chúng ta kiểm soát được những rủi ro đó?

Chiến tranh thương mại, Xung đột chính trị - lợi ích quốc gia

• Xét về mặt tích cực,

Việt Nam là nước nằm trong top 5 quốc gia mà Mỹ có thâm hụt thương mại lớn nhất thế giới với hơn 38 tỷ USD (2017) => chiếm lĩnh thị phần.

 USD tăng giá, NDT giảm giá => có lợi cho xuất khẩu của Việt Nam trong ngắn hạn.

 Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam cũng có thể tăng lên trong bối cảnh dòng vốn FDI vào các nước bị Mỹ đánh thuế cao sẽ có xu hướng chững lại.

Ô nhiễm môi trường, khí thải, xả thải, thiếu nước ngọt, xâm

nhập mặn, mưa bão lũ lụt

Số liệu mới nhất của Tổng cục Thủy lợi (Bộ NN&PTNT) , đến nay, xâm nhập mặn đã gây thiệt hại khoảng 43.500 ha cây trồng, khoảng 96.000 hộ dân gặp khó khăn về nước sinh hoạt; trong khi

ở Nam Trung Bộ cũng có trên 26.600

ha bị dừng, chuyển đổi sản xuất vụ Đông Xuân do hạn hán, thiếu nước.

Thiệt hại sản lượng hải sản khai thác ven bờ và

vùng lộng ước tính khoảng 1.600 tấn/tháng;

diện tích nuôi tôm bị chết hoàn toàn là 5,7 ha

tương đương 9 triệu tôm giống và khoảng 7 tấn

tôm thương phẩm sắp đến kỳ thu hoạch; có trên

3.000 ha nuôi tôm thâm canh và bán thâm canh

đã thả giống bị nhiễm độ mặn cao, môi trường

suy giảm nên tôm chậm lớn, xuất hiện bệnh và

có trên 350 ha nuôi tôm bị chết rải rác.

1.200ha chuối ngập lụt, HAGL Agrico lỗ gần

nghìn tỷ quý 3 dù đã "bán con"

KHÔ HẠN

Hàng giả, hàng nhái, lừa đảo, đa cấp

“Đĩ là dấu hiệu của việc che đậy, làm giả nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm”, Phĩ Cục trưởng Cục Sở

hữu trí tuệ khẳng định.

Theo ơng Lâm, việc xác định rõ ràng sản phẩm lắp ráp tại Việt Nam (Assembled in Vietnam) hay sản xuất tại Việt Nam (Made in Vietnam) đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi chúng ta đã tham gia vào CPTPP cũng như hàng loạt các FTA thế hệ mới Nếu làm khơng đúng, Việt Nam sẽ bị đánh giá là để cho các doanh nghiệp lạm dụng nguồn gốc của quốc gia trong khi nguồn gốc Việt Nam đang được hưởng ưu đãi thuế trong nội khối CPTPP.

“Vấn đề thực chất là thuế Doanh nghiệp chỉ đơn giản nghĩ “ngắn” là trốn thuế được, lợi nhuận càng cao càng tốt mà khơng nghĩ đến hậu quả cực lớn đối với cả một ngành cơng nghiệp điện tử gia dụng, các doanh nghiệp sản xuất thiết bị, cơng nghệ Việt và cả uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế”, ơng Lê

Ngọc Lâm nhấn mạnh.

Marketing, quảng cáo sai

Dù quảng cáo trên bao bì là "đặc biệt kháng đạo ôn" nhưng thực tế Thiên ưu 8 chỉ kháng đạo ôn ở mức trung bình Đại diện công ty cung cấp giống đã chính thức

lên tiếng về dòng quảng cáo gây thiệt hại 600 tỉ cho người dân.

“Đáng lý là chỉ nên ghi chống chịu sâu bệnh trung bình Về mặt bao bì, công ty đã nhận sai với các cơ quan chức năng Chúng tôi có “nói quá một chút”, ông Vọng nói.

Hỏa hoạn, cháy nổ, thiếu ý thức kinh doanh

Công ty Rạng Đông lựa chọn Bảo hiểm PVI và Giám định Quốc tế Việt Nam (VIA)

để xác định giá trị thiệt hại tài sản của sự cố ngày 28/8/2019 theo yêu cầu của Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an TP Hà Nội Đồng thời phê duyệt chủ trương xây

Tranh chấp, kiện tụng với khách hàng

Ngoài số tiền gốc trong 3 sổ tiết kiệm, Eximbank có trách nhiệm trả lãi cho bà Chu Thị Bình khi

để xảy ra sự việc quản lý ngân hàng chiếm đoạt hàng trăm tỉ đồng qua tài khoản tiết kiệm

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ RỦI RO

THEO TRƯỜNG PHÁI CỔ ĐIỂN

-Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến (Từ điển

Tiếng Việt)

-Rủi ro (đồng nghĩa với rủi) là sự không may (GS Nguyễn Lân)

-Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn thiệt hại…(Từđiển Oxford)

-Rủi ro là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp (Nguồn khác )

 “Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các

yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người”.

THEO TRƯỜNG PHÁI TRUNG HÒA

- Rủi ro là những bất trắc có thể đo lường được (F Knight)

- Rủi ro là sự bất trắc liên quan đến việc xuất hiện những biến cố không mong đợi (A Willett)

- Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn của những kết quả; có thể xuất hiện trong

hầu hết hoạt động của con người; nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước (A William, Jr Micheal, L Smith)

 Rủi ro là những bất định có thể đo lường được, có thể mang tính tích cực hoặc tiêu cực (mất mác, tổn thất, nguy hiểm nhưng cũng có thể là

cơ hội)

THÀNH PHẦN CƠ BẢN CỦA RỦI RO

• Mối đe dọa: các loại nguy hiểm có thể mang lại lợi ích hoặc tổn thất,

sẽ trở thành hiểm họa nếu như được gia tăng khả năng xảy ra và tổnthất nếu có là rất lớn

• Nguồn: môi trường mà trong đó mối đe dọa (hiểm họa) tồn tại và phát

triển

• Các nhân tố thay đổi: có tác động xu hướng làm tăng hay giảm KHẢ

NĂNG (xác suất xuất hiện) và TỔN THẤT (mức độ thiệt hại) của rủiro:

- Đa số mối nguy hiểm là nguyên nhân của một biến số

- Sự thay đổi dẫn đến sự bất định và gây ra những hậu quả khi có sự

cố rủi ro

• Hậu quả: kết quả xuất hiện khi rủi ro xảy ra

BỐN THÀNH PHẦN CƠ BẢN

CỦA RỦI RO

MỐI ĐE DỌA

Năng lượng tự nhiên

Sai lầm của con người

Chủ tâm gây hại

Tình huống xấu

NGUỒN

Nhà Đất và MMTB Nguyên vật liệu Lao động

PHÂN LOẠI RỦI RO

Dựa trên CƠ SỞ THANG ĐO TIỀN TỆ

 Rủi ro không có tổn thất về thang đo tiền tệ

Sự mất niềm tin của các ứng viên tổng thống, chính

trị gia từ phía người dân, người ủng hô; mất niềm tin của nhân viên đối với lãnh đạo doanh nghiệp

 Rủi ro có tổn thất về thang đo tiền tệ

Sự sụt giảm mạnh về doanh thu, gia tăng nhanh về

chí phí của doanh nghiệp.

Dựa trên CƠ SỞ NGUYÊN NHÂN TÁC ĐỘNG

- Rủi ro tĩnh:

• Rủi ro tĩnh là kết quả của sự thay đổi trong môi trường kinh doanh (thay

đổi sở thích người tiêu dùng, thay đổi công nghệ, thay đổi lãi suất…) tác động đến tất cả lĩnh vực, các công ty, doanh nghiệp, cá nhân…

• Rủi ro tĩnh có thể ảnh hưởng đến nhiều đối tượng và thiệt hại nếu có thường rất lớn vì đối tượng bị ảnh hưởng thường chủ quan cho rằng nó không nguy hiểm bằng rủi ro động

Giả sử anh/chị là chủ công ty sản xuất đồng hồ, máy tính bỏ túi, máy nghe nhạc, điện thoại cố định…Hãy cho ý kiến về sự ảnh hưởng của smartfone đến lĩnh vực kinh doanh của mình?

 ảnh hưởng tính cực hay tiêu cực

 triển vọng phát triển trong tương lai

• Dựa trên CƠ SỞ CÓ PHÁT SINH LỢI ÍCH

 Rủi ro thuần túy: là loại rủi ro chỉ mang lại những hậu quả không có lợi

hoặc những tổn thất

- Phân loại rủi ro thuần túy:

• Rủi ro cá nhân: chết sớm, tuổi già, mất sức lao động, thất nghiệp

• Rủi ro về tài sản: tổn thất trực tiếp, gián tiếp đối với tài sản

• Rủi ro pháp lý: phát sinh kiện tụng, tranh chấp pháp lý

 Rủi ro suy đoán: là loại rủi ro vừa có thể mang lại tổn thất nhưng cũng

có thể mang lại lợi ích

- Phân loại rủi ro suy đoán:

• Rủi ro do kinh nghiệm và kỹ năng quản lý

• Rủi ro do sự thay đổi thị hiếu của khách hàng

• Rủi ro do lạm phát

• Rủi ro do điều kiện không ổn định của thuế quan

• Rủi ro do thiếu thông tin

• Rủi ro tình hình chính trị bất ổn

VÍ DUÏ

 Ví dụ rủi ro thuần túy: DN đầu tư mua xe xịn, nhập khẩu từ Đức, Mỹ để BGĐ làm phương tiện đi lại  điều này làm gia tăng chi phí cho DN trong việc duy trì, vận hành và bảo dưỡng  gia tăng chi phí chung trong quản lý DN (chưa bao gồm các phát sinh khi tham gia giao thông có thể gây tai nạn dẫn đến thiệt hại về tài sản và pháp lý)

 Ví dụ rủi ro suy đoán: DN đầu tư dự án phát triển sản phẩm mới Kết quả có thể giúp DN gia tăng thị phần, doanh thu nếu sp thành công và ngược lại sẽ là một gánh nặng nếu sp mới thất bại.

Hãy nhận dạng, phân tích 3 rủi ro thuần túy và 3

rủi ro suy đoán đối với sinh viên trong quá trình

làm việc part-time?

• Dựa trên CƠ SỞ NGUỒN GỐC MÔI TRƯỜNG PHÁT SINH:

 Rủi ro do môi trường Thiên nhiên: các hiện tượng thiên nhiên như

động đất, núi lửa, lũ lụt, sóng thần, hạn hán, xâm nhập mặn có thể gâythiệt hại, tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanhnghiệp (động đất thường xuyên tại Nhật Bản, sóng thần tại Inđô, lũ lụt tại Việt Nam, hạn hán tại Trung Quốc )

 Rủi ro do môi trường Văn hóa: do sự khác biệt,thiếu hiểu biết về

phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lối sống, nghệ thuật của các dân tộc ,nhóm người khác từ đó dẫn đến cách hành xử, tiếp cận không phù hợp,gây ra những thiệt hại,mất cơ hội kinh doanh…

(quảng cáo Sony tại Thái Lan, tặng quà cho người Trung Quốc, bán hàng Coca Cola tại Trung Quốc)

Rủi ro do môi trường Xã hội: sự thay đổi các chuẩn mực giá trị, hành vi

của con người, cấu trúc xã hội

( kinh doanh tại Nhật Bản, Hàn Quốc phải biết các chuẩn mực trọng tuổi tác, địa

vị xã hội, trọng nam, đặt nặng mối quan hệ; hay tại các nước hồi giáo trọng tôn giáo, trọng nam )

Rủi ro do môi trường Chính trị: sự thay đổi của hệ thống chính trị, cầm

quyền, giai tầng trong xã hội ảnh hưởng lớn đến bầu không khí kinh

doanh, có thể làm đảo lộn môi trường kinh doanh của nhiều doanh

nghiệp, tổ chức

(môi trường chính trị tại Thái Lan, Hoa kỳ, BREXIT và EU…)

http://cafef.vn/brexit-va-nhung-tac-dong-toi-kinh-te-viet-nam-20160623072603931.chn

 Rủi ro do môi trường Luật pháp: các chuẩn mực luật pháp không theo

kịp bước biến đổi của xã hội hay thay đổi quá nhiều, quá nhanh, không ổn định thì cũng tạo nên nhiều rủi ro cho doanh nghiệp

(xuất khẩu hàng hóa sang Hoa kỳ phải nắm rõ luật Liên bang, Luật Tiểu bang; đầu tư vào Việt Nam chuẩn bị đầy đủ thủ tục, giấy tờ, hồ sơ theo quy định của nhà nước; chính phủ Nhật áp thuế nhập khẩu khẩn cấp đối với 3 loại nông sản nhập từ Trung Quốc; BREXIT tác động tiêu cực đến nhập cư,)

Rủi ro do môi trường Kinh tế: mọi hiện tượng, biến động diến ra trong

môi trường kinh tế: suy thoái kinh tế, sụt giảm GDP, chỉ số giá cả (CPI), lạm phát, biến động tỷ giá hối đoái, biến động giá cả xăng dầu…đều có thể ảnh hưởng trực tiếp/gián tiếp đến hoạt động của các doanh nghiệp, gây nên những thiệt hại

(suy thoái kinh tế toàn cầu, tốc độ tăng trưởng nhanh của kinh tế Trung Quốc,

sự mất giá liên tục của đồng bản tệ Hy Lạp, tình trạng tăng trưởng âm của kinh tế Nhật, giá dầu liên tục giảm, sự yếu đi của đồng Nhân dân tệ, BREXIT làm chậm tốc độ phát triển kinh tế châu âu, anh quốc và kinh tế chung…)

Rủi ro do môi trường Hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp: có thể

phát sinh ở nhiều lĩnh vực như công nghệ, tổ chức bộ máy, văn hóa công

ty, tuyển dụng, đàm phán kinh doanh…

(máy móc bị hư hỏng, xảy ra tai nạn lao động, bị đối thủ cạnh tranh chèo kéo nhân sự, quảng cáo, tiếp thị bị sai sót, ô nhiễm môi trường, chậm thay đổi so

về công nghệ so với đối thủ cạnh tranh)

Rủi ro do môi trường Nhận thức của con người: nhận diện và phân

tích không đúng thì tất yếu sẽ đưa ra kết luận sai, giữa thực tế và nhận thức hoàn toàn khác nhau thì tiềm ẩn rủi ro sẽ vô cùng lớn

(đánh giá chủ quan của người thực hiện công việc đối với tình huống cụ thể như nhận thức, ý thức về rủi ro, sự bất cẩn của người thực hiện)

• Dựa trên CƠ SỞ MÔI TRƯỜNG QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP:

Rủi ro môi trường Bên trong:

- Theo các lĩnh vực: quản trị (hoạch định, tổ chức, thúc đẩy, lãnh đạo và

kiểm tra); marketing (nghiên cứu thị trường, sản phẩm/dịch vụ, giá cả, phân phối, chiêu thị); tài chính-kế toán, sản xuất-tác nghiệp…

- Theo bộ phận, phòng ban

- Theo chuỗi giá trị: các hoạt động đầu vào, quá trình tác nghiệp, quy trình

nghiệp vụ, các hoạt động đầu ra, marketing, bán hàng, dịch vụ

Rủi ro môi trường Bên ngoài:

- Theo môi trường vĩ mô: kinh tế, chính trị chính phủ, luật pháp, văn hóa

xã hội, nhân khẩu, địa lý, công nghệ thông tin

- Theo môi trường vi mô: khách hàng, nhà cung ứng, đối thủ cạnh

tranh…

• Dựa trên CƠ SỞ ĐỐI TƯỢNG CHỊU RỦI RO:

Rủi ro về tài sản: khả năng được hay mất đối với tài sản vật chất (nhà

máy, thiết bị, phương tiện vận tải ), tài sản tài chính (vốn, tiền mặt, cổ phiếu, trái phiếu ), tài sản vô hình (danh tiếng, thương hiệu )

(giá trị máy móc, thiết bị, nhà xưởng bị hư hao do vận hành sai, do bảo quản kém dẫn đến tổn thất; giá trị cổ phiếu công ty trên thị trường sụt giảm vì hỏa hoạn tại nhà xưởng; danh tiếng công ty bị ảnh hưởng xấu Nike, Vedan, THP với đại án con ruồi 500tr…)

(tài sản cũng có thể tăng lên thông qua đầu tư vào dự án, công nghệ mới…)

Rủi ro về nhân lực: gây tổn thương, thương vong, giảm thu nhập, mất

mác nhân sự ở cấp quản lý, nhân viên hay các đối tượng có liên quan…

(làm việc trong các điều kiện nguy hiểm hầm mỏ, nhà cao tầng, tiếng ồn lớn, hóa chất, kim loại nặng; có thể bị giảm thu nhập, chèo kéo từ phía đối thủ cạnh tranh )

 Rủi ro về pháp lý: liên quan đến tranh chấp kiện tụng kéo dài có thể ảnh

hưởng đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Rủi ro pháp lý có nguồn gốc từ:

• Do thay đổi về luật pháp liên quan đến kinh doanh

(luật pháp tại Mỹ, Châu Âu lục địa chống bán phá giá với mặt hàng thủy sản của Việt Nam)

• Thiếu kiến thức về pháp lý

(Nhiều DN VN khi thực hiện hợp tác kinh doanh với đối tác nước ngoài còn khá

lơ là trong việc tìm hiểu pháp luật nước bạn và vẫn làm ăn với họ theo “kiểu VN”)

• Thiếu chặt chẽ trong những hợp đồng kinh tế hoặc đầu tư

(Trong đơn kiện, ông Liberati cho biết từ tháng 9/1991 đến tháng 12/1992, đã được Falcomar - với tư cách đại diện của Vietnam Airlines - thuê làm một số việc, song chưa được thanh toán tiền công)

• Vi phạm pháp luật quốc gia như luật chống độc quyền…

Anh (chị) hãy nêu những rủi ro hiện nay của doanh nghiệp khi giá xăng dầu, điện nước tăng, sức mua giảm, hàng tồn kho cao? Anh (chị) có giải pháp nào để giảm thiểu các rủi ro cho doanh nghiệp của mình?

THẢO LUẬN

QUẢN TRỊ RỦI RO

KIẾN THỨC MỤC TIÊU

1 Khái niệm Quản trị rủi ro

2 Các yếu tố tác động đến Quản trị rủi ro

3 Nhiệm vụ của nhà quản trị rủi ro

4 Nội dung Quản trị rủi ro:

- Nhận dạng - Phân tích – Đo lường

- Kiểm soát – Phòng ngừa

- Tài trợ

KHÁI NIỆM QUẢN TRỊ RỦI RO

• Quan điểm truyền thống:

 Chủ yếu là việc mua bảo hiểm, bù đắp những tổn thất, mất mác có thể xảy ra từ phía thứ ba qua hợp đồng bảo hiểm

• Quan điểm hiện đại:

 Quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, ảnh hưởng bất lợi của rủi ro (Kloman và Haimes)

 Tìm cách biến rủi ro thành những cơ hội thành công

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN

QUẢN TRỊ RỦI RO

• Quy mô tổ chức: lớn thì rủi ro lớn, nhỏ thì rủi ro nhỏ

(rủi ro của tập đoàn, tổng công ty sẽ lớn hơn nhiều rủi ro của hộ kinh doanh

cá thế)

• Tiềm lực tổ chức: tài chính, nguồn lực con người mạnh hay yếu

(ngân hàng, tập đoàn, tổng công ty luôn đầu tư mạnh vào hoạt động quản trị rủi ro hơn so với các công ty TNHH, kinh doanh cá thể, hộ gia đình)

• Môi trường, lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh đặc thù: tổ chức hoạt

động: ít hay nhiều rủi ro

(ngân hàng, chứng khoán, ngoại hối, xuất nhập khẩu….)

• Nhận thức lãnh đạo tổ chức: có coi trọng công tác quản trị rủi ro hay

không?

(có tổ chức, doanh nghiệp hình thành bộ phận quản trị rủi ro, phòng quản lý rủi ro; có tổ chức không )