Phân tích tác phẩm Vội vàng

Đây là bài phân tích chi tiết tác phẩm vội vàng của nhà thơ Xuân Diệu trong chương trình ngữ văn 11 do chính tay mình viết. Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo mà mình muốn gửi đến mọi người. Hy vọng sẽ giúp ích được cho các bạn

VỘI VÀNG

XUÂN DIỆU

PHÂN TÍCH KHỔ 1:

Bàn về sức sống của văn chương nghệ thuật trong bài thơ “Nghĩ lại về Pau –xtop – ki” –nhà thơ Bằng Việt từng viết: “Những trang sách suốt đời đi vẫn nhớ/ Như đám mây ngũ sắc ở trong đầu” Vâng! Có những tác phẩm ra đời để rồi chìm khuất vào

ồn ào náo nhiệt của phiên chợ văn chương, nhưng cũng có những tác phẩm lại như

“những dòng sông đỏ nặng phù sa”, như “bản trường ca rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn” để rồi in dấu ấn và chạm khắc trong tâm khảm ta những gì đẹp nhất để “suốt đời đi vẫn nhớ” Đó là những tác phẩm đã “vượt qua mọi băng hoại” của thời gian trở thành “bài ca đi cùng năm tháng” và để lại trong tâm hồn bạn đọc bao thế hệ những dư âm không thể nào quên Một trong số bài ca đó phải kể đến “Vội vàng” của Xuân Diệu Dường như nổi bật nhất và có thể xem là linh hồn của bài thơ đó chính là 13 câu thơ đầu, qua đó tác Xuân Diệu như đắm chìm, say mê, chất ngất trước khung cảnh thiên nhiên tựa như bức tranh thiên đường nơi chốn trần thế hơn:

“Tôi muốn tắt nắng đi

…

Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân”

Trước khi đi vào đoạn trích ta hãy cùng điểm qua một số nét về tác giả Xuân Diệu (1916-1985) tên thật là Ngô Xuân Diệu, sinh ra tại làng Trảo Nha, xã Phước Hòa, Tuy Phước, Bình Định, nhưng cuộc đời của ông chủ yếu gắn liền với mảnh đất Quy Nhơn Ngoài bút danh Xuân Diệu ra thì ông còn được biết đến với danh là Trảo Nha, giống như Nam Cao ông lấy chính nơi mình sinh ra để làm bút danh cho mình Cha ông là Ngô Xuân Thọ là một nhà Nho, bởi lẽ sinh ra trong chính cái nôi của Nho học mà ông ít nhiều gì cũng đã bị ảnh hưởng Năm 1937, sau khi tốt nghiệp tú tài ông đã đi dạy học và bắt đầu đến với sự nghiệp văn chương tại mảnh đất phồn hoa Hà Nội Năm 1939, ông vào Mỹ Tho tiếp tục con đường học vấn của mình Năm 1942, ông tiếp tục ra Hà Nội công tác Năm 1944, ông tham gia mặt trận Việt Minh cứu quốc Xuân Diệu là một người thành công ở cả trước và sau cách mạng, ông là một nhà văn hóa lớn và là một nghệ sĩ có sức sáng tạo mãnh liệt Bên cạnh đó ông còn được biết đến với nhiều bút danh: nhà thơ của mùa xuân, nhà thơ của tình yêu và là nhà thơ của tuổi trẻ Ông là “nhà thơ mới nhất trong những nhà thơ mới” bởi lẽ trong từng câu từng chữ của ông và hơn thế nữa về mặt nội dung trong các thi phẩm đều mang mùi vị lẫn hơi thở của sự hiện đại, mới mẻ mà ít

có nhà thơ cùng thời nào có được, như gửi gắm vào trong chính các tác phẩm của mình cả nỗi lòng lẫn tâm tư của bản thân mà cụ thể là khát vọng sống mãnh liệt Chủ đề thường trực trong các thi phẩm của ông chính là mùa xuân, tình yêu và tuổi trẻ: cụ thể có tập thơ Thơ Thơ (1938), tập thơ Gửi hương cho gió (1945), tập thơ Riêng chung (1960)… Nổi bật nhất trong số các tác phẩm của ông và có thể nói đây là mẩu thơ gối đầu giường của biết bao nhiêu thế hệ đó chính là thi phẩm Vội Vàng: được trích trong tập Thơ thơ mà tôi mới vừa đề cập ở trên Bao trùm trong chính tác phẩm là một tâm hồn yêu đời, yêu sống và hơn thế nữa ta nhận ra được một quan niệm nhân sinh mới mẻ từ tác giả Trong chính thi phẩm dạt dào xúc cảm như Vội Vàng thì chính những xúc cảm ấy có thể xem như là bề nổi, nhưng thẩm sâu trong chính bề nổi ấy lại là một tầng sâu thăm thẳm được phủ đầy với những triết luận sâu sắc có thể nói đây chính là mạch ngầm chảy trôi trong thi phẩm Vội Vàng Bài thơ được chia thành 3 phần, nhưng nổi bật nhất vẫn là 13 câu đầu qua đó

ta thấy được tình yêu cuộc sống tha thiết, đắm say nơi tác giả

Đến giờ rồi, chuyến tàu đưa ta đến vùng đất mang tên Vội vàng sẽ đáp xuống ngay bây giờ Quý khách vui lòng không chen lấn và lần lượt xuống tàu, hãy cùng người hướng dẫn viên du lịch là tôi khám phá vùng đất thiên đàng nơi đây Đã bao giờ bạn thắc mắc tại sao lại có tên là Vội vàng mà không phải là một thứ gì khác? Tôi xin khẳng định rằng sẽ không có một từ ngữ nào thích hợp hơn cho tiêu đề này! Còn nếu bạn không tin vào những gì tôi nói thì xin hãy đọc tiếp những dòng dưới đây, tôi cá chắc rằng bạn sẽ có câu trả lời cho chính bản thân mình Trước hết

ta hãy đến với 4 câu thơ đầu và dường như đặc biệt nhất trong cả bài thơ:

“Tôi muốn tắt nắng đi

Cho màu đừng nhạt mất

Tôi muốn buộc gió lại

Cho hương đừng bay đi”

Qua 4 câu thơ trên ta dễ dàng nhận thấy nghệ thuật điệp cấu trúc “tôi muốn…cho”

đã được tác giả sử dụng Thế tại sao lại là tắt nắng? Tắt nắng để cho màu đừng nhạt mất Tại sao lại buộc gió? Buộc gió cho hương đừng bay đi Trong chính hai hành động mà tác giả đưa ra ở trên ta nhận thấy được một niềm khát khao mạnh mẽ trong chính con người ông Một khát khao muốn được lưu giữ khoảnh khắc của hiện tại bằng cách chặn đứng bước đi của thời gian Một hành động gần như không thể đối với một người trần xác thịt như ông, ấy vậy mà ông vẫn mạnh mẽ nêu lên

nó, nêu lên chính những ước muốn, những khát vọng sâu thẳm trong con người

mình Nhưng con người sao có thể chống chọi lại quy luật của trời đất, ông cũng không ngoại lệ, bởi lẽ biết mình không thể nên ông đã bám víu lại niềm khao khát

ấy bằng một lời cầu xin - một lời cầu xin khẩn thiết: được thể hiện rõ nét nhất qua điệp từ “đừng”

Sau một màn khát khao không tưởng và cầu xin khẩn thiết cũng chính là một bức tranh thiên đường nơi trần thế mà tác giả đã phơi bày ra trước mắt chúng ta:

“Của ong bướm này đây tuần tháng mật

…

Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân”

Tác giả đã sử dụng phép điệp cấu trúc “của…này đây” kết hợp cùng với phép đảo tạo nên “này đây…của”, bên cạnh đó còn có thủ pháp liệt kê được vận dụng một cách linh hoạt Tất cả dường như đã phơi bày ra chính vẻ đẹp tựa thiên đường ngay tại chính nơi trần gian Đề cảm nhận được bức tranh tuyệt mỹ này ta cần phải căng

mở tất cả các giác quan mới cảm thụ được hết chính thanh sắc và hương vị của cuộc đời “Của ong bướm này đây tuần tháng mật” ta dường như cảm nhận được chính vị ngọt trong câu thơ, một sự ngọt ngào dường như đang lan tỏa và khẽ chạm vào nơi vị giác “Này đây hoa của đồng nội xanh rì”:hãy nhẹ nhàng hé mở thị giác

và khướu giác ta có thể cảm nhận được chính hương thơm ngào ngạt tỏa ra những cánh hoa tươi thắm nơi cánh đồng xanh tươi ngoài kia, bên cạnh hương thơm ngào ngạt thì cũng chính là sắc xanh tươi thắm của cánh đồng ngoài kia Phản phất ánh xanh từ xa vọng lại cùng chính hương thơm đang dần lan tỏa khắp không gian quanh đây “Này đây lá của cành tơ phơ phất” cũng bằng chính thị giác qua câu thơ

ta cảm nhận được sự thanh mảnh, uyển chuyển của chính lá, của cành tơ; chúng hài hòa đến lạ thường, cùng nhau hòa nhịp tạo nên một điệu múa hết sức thánh thoát

mà lại vô cùng tha thiết vui tươi “Của yến anh này đây khúc tình si” khẽ khép hờ thị giác, căng mở thính giác ta lại nghe đâu đây một khúc nhạc, có chăng đấy chính

là khúc nhạc tình được hòa tấu bởi cặp yến anh Hòa hợp vào nhau, cùng nhau cất lên giai điệu tình yêu – một âm thanh tình tứ bậc nhất “Và này đây ánh sáng chớp hàng mi” thứ anh sáng long lanh, tinh khiết cứ thế khẽ chạm trước mắt ta, ánh sáng

ấm áp có thể nói đây chính là ánh sáng mang hơi ấm của bình minh-bình minh xuân tươi thắm Tất cả các hình ảnh trên dường như đã phơi bày ra ngay trước mắt

ta một bàn tiệc: một bàn tiệc của cảnh sắc và hương thơm Cụ thể hơn ta có thể bắt gặp được bức tranh tươi đẹp này vào mỗi buổi sáng: “Mỗi buổi sớm thần Vui hắng

gõ cửa” cứ thế mở cánh cửa ra là ta có thể thưởng thức được một bàn tiệc thịnh soạn từ thiên nhiên Mỗi ngày được mở mắt ra đón chào ngày mới đã là niềm hạnh phúc Qua chính câu thơ này ta nhận ra được đây là một quan niệm nhân sinh mới

mẻ nơi Xuân Diệu Ta có thể bắt gặp chính quan niệm hiện đại này trong thơ ca phương tây: ví như câu thơ của Kahlil Gibran “Cảm ơn đời mỗi sớm mai thức dậy/

Ta có thêm ngày nữa để yêu thương” Qua “nhà thơ mới nhất trong những nhà thơ

mơi”-Xuân Diệu dường như đã tiếp thu tư tưởng hiện đại và mới mẻ hơn cả trong chinh suy nghĩ và nhận thức của bản thân Tất thảy đều đã làm nổi bật lên được chính vẻ đẹp thiên nhiên nơi trần thế

Bên cạnh bức tranh mùa xuân thiên nhiên, được mệnh danh là “ông hoàng thơ tình” thì sao ta có thể bỏ qua được chính bước tranh mùa xuân vườn tình của ông Khu vườn mùa xuân tươi đẹp, mơn mởn giờ đây đã trở thành nơi chốn yêu đương, trở thành một vườn yêu-vườn hạnh phúc Nổi bật trong chính khu vườn tình là những hình ảnh đôi: ong bướm- tuần tháng mật, hoa – đồng nội, lá - cành tơ, yến

- anh và cả “hàng mi” tượng trưng cho một mỹ nhân Ong bướm giờ đây có đôi có cặp và hơn thế nữa đang trong tuần trăng mật ngọt ngào hạnh phúc cùng nhau, còn hình ảnh nào ngọt ngào hơn thế nữa; hoa:một tạo vật có thể nói là xinh đẹp và gần như tuyệt mỹ nhất của thiên nhiên nay cũng đã được đặt để trong chính nơi thích hợp với mình là đồng nội, hẳn cả hai đều rất hạnh phúc bên nhau bởi lẽ cả hai sinh

ra là dành cho nhau; lá xanh kề cạnh chính cành tơ:không thể nào thích hợp hơn thế nữa: lá xanh mướt như đang nhảy múa cùng cành tơ đang vươn mình hòa nhịp cùng lá; yến –anh một cặp trời sinh:nay lại tề tụ cùng nhau hòa lên khúc giao tấu của tình yêu, một thứ tình yêu ngọt ngào, lãng mạn, đắm say lại vô cùng thiết tha giữa khung cảnh hoa mộng nơi vườn tình; chốt hạ cho tất cả các hình ảnh trên là hình ảnh của một hàng mi: đã từ rất lâu hàng mi dường như là một tượng đài của nhan sắc –một nhan sắc tuyệt mĩ thế gian, nay lại được chính Xuân Diệu đưa vào thi phẩm của mình, nét đẹp tuyệt mỹ lại cộng hưởng cùng thứ ánh sáng ấm áp của bình minh đã gợi cho ta một sự nhẹ nhàng, thanh thoát lại hết sức ấm áp của khung cảnh buổi sớm bình mình nơi chôn vườn tình mộng ảo Xuân Diệu dường như từ một “thi nhân” tài hoa đặc tả cảnh mùa xuân thiên nhiên đất trời, giờ đây đã trở thành “tình nhân” đang lạc chân vào bến bờ hoa mộng, tình tứ nơi chốn vườn tình nồng nhiệt mà tha thiết của mùa xuân

Nếu như đọc kỹ tiểu đoạn trên ta bất chợt nhận ra sự kỳ lạ ở câu thơ “Tháng Giêng ngon như cặp môi gần”, qua câu thơ này ta nhận ra được chính thủ pháp nghệ thuật

so sánh, qua từ so sánh là “như”, được Xuân Diệu vận dụng một cách độc đáo Phép so sánh dùng làm rõ hai sự vật có nét tương đồng với nhau, ở đây cũng không ngoại lệ Nếu như chỉ đọc lướt qua thì chắc hẳn ai trong chúng ta đều không nhận

ra được chính nét giống nhau giữa hai sự vật đúng không? Tuy nhiên hãy ngẫm lại sâu hơn chút: Tháng giêng: tháng đầu tiên của mùa xuân, tháng mà trăm hoa đua

nở, tháng mà vạn vật đều được khí trời tươi mới, nồng nàn sự ấm áp của năm mới chiếu rọi dường như vạn vật đều tươi mới đẹp đẽ và khoe sắc rực rỡ nhất Cặp môi gần: ta cảm nhận được chính vị ngọt ngào từ hình ảnh này, cặp môi gần ở đây ta dễ dàng liên tưởng đến một người thiếu nữ đang trong độ tuổi căng tràn sức sống, sức trẻ của tuổi xuân thì Cả hai hình ảnh lúc bấy giờ lại dường như giao nhau ở

phương diện: tươi mới, căng tràn nhựa sống của tuổi xuân, ta thấy được chính sự

so sánh tương giao mà Xuân Diệu dụng ý đặt vào trong câu thơ Giữa hai hình ấy

tươi mới ấy lại xuất hiện tính từ “ngon”, liệu có thích hợp hay không? Vâng, câu trả lời là hết sức thuyết phục! Tác giả đã sử dụng thủ pháp chuyển đổi cảm giác trong câu thơ này: Tháng Giêng –một thứ vô hình và khá là trừu tượng nay lại hiện lên qua hình ảnh cặp môi gần dần trở nên hữu hình và cụ thể hơn rất nhiều, lại được đặt với từ “ngon” thì lại càng hiện hữu trước mắt ta rõ hơn, khiến ta cảm như rằng có thể dùng vị giác của chính bản thân mình nếm được chính hương vị ngọt ngào ấy của mùa xuân Qua đây ta cũng thấy được sự mới mẻ, tiến bộ trong chính

tư tưởng của nhà thơ khi so sánh hình ảnh tháng giêng với cặp môi gần Nếu như trong thơ văn trung đại thì chuẩn mực của cái đẹp là thiên nhiên, là đất trời: “Hoa cười ngọc thốt đoan trang/ Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da” (Truyện Kiều –Nguyễn Du), thì giờ đây chính con người lại là chuẩn mực của cái đẹp Trong nơi trần thế này còn gì tuyệt mỹ hơn chính cái đẹp của con người, con người giờ đây

đã trở thành trung tâm của vũ trụ bao la

Kết lại khổ thơ là hai câu thơ:

“Tôi sung sướng Nhưng vội vàng một nửa

Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân”

Qua đây ta thấy được chính tâm trạng suy tư và cảm xúc rối bời của Xuân Diệu Nổi bật trong chính hai câu thơ này là dấu chấm được đặt giữa dòng như chia đôi câu thơ ra Và cũng chính dấu chấm này đã ngắt mạch cảm xúc của tác giả thành hai thái cực: một nửa thì vui sướng cảm thụ chính vẻ đẹp của mùa xuân, một nửa thì lại hết sức vội vàng bởi lẽ sợ sự chóng vánh của xuân xanh Để rồi tác giả

“không chờ nắng hạ mới hoài xuân”: không đợi xuân hết rồi mới tiếc nuối, Xuân Diệu đã bộc lộ chính niềm nuối tiếc của bản thân cho mùa xuân ngay cả khi mùa xuân vẫn còn chưa đi qua, ngay cả khi mùa xuân vẫn còn đang hiện hữu và căng tràn sức sống nhất

Bài thơ là một điển hình cho sự mới mẻ và hiện đại trong tư tưởng lẫn cách hành văn của Xuân Diệu Nổi bật trong bài thơ ta thấy được các thủ pháp nghệ thuật như: so sánh, phép đảo, phép điệp…Tất cả đều như là cầu nối để có thể liên kết hòa hợp giữa mạch cảm xúc và mạch luân lý, triết luận của tác phẩm Bên cạnh đó tác phẩm còn thể hiện cách nhìn, cách cảm mới và sáng tạo độc đáo trong hình ảnh thơ của Xuân Diệu Có sự kết hợp giữa yếu tố cổ điển và hiện đại, hòa hợp về tư tưởng phương đông và phương tây

Bài thơ là một quan niệm nhân sinh , thẩm mỹ mới mẻ của Xuân Diệu –Một người nghệ sĩ của niềm khao khát giao cảm với đời Đến bây giờ chắc hẳn bạn đã có câu trả lời cho câu hỏi mà tôi đặt ra ở đầu bài rồi chứ? Vội vàng ở đây là một thái độ sống gắn bó, yêu quí cuộc đời, biết tận hưởng tất cả những vẻ đẹp, những giá trị của cuộc sống trần gian Vội vàng không đồng nghĩa với lối sống chỉ biết đến

hưởng thụ, ích kỷ,đề cao vật chất mà phải biết tận hưởng một cách cao đẹp; tận hưởng đi cùng với nâng niu và sáng tạo Nhưng trong cuộc sống hiện nay thì mấy

ai thấu hiểu được những giá trị cao đẹp ấy nữa? Hay họ chỉ biết sống một cách thờ

ơ với cuộc đời, sống qua loa, sống một cách thụ động, ngày qua ngày thường nhật như thế? Hãy dưng lại đi, hãy tập mở lòng mình ra đón nhận những giá trị thiện mỹ của cuộc sống này Đừng chỉ tồn tại hãy sống sao cho đáng sống, sống sao để đến khi nhìn lại sẽ không cảm thấy hối tiếc với những chặng đường mình đã đi qua

“Con người sinh ra không phải để tan biến đi như hạt cát vô danh mà hãy ghi dấu trong cuộc đời này và trong trái tim của người khác”

Tóm lại, thi phẩm “Vội vàng” hay chính 13 câu đầu của tác phẩm đã mở ra trước mắt ta một bàn tiệc mùa xuân thiên nhiên cả hương lẫn sắc Hơn thế nữa còn cho ta thấy một quan niệm nhân sinh mới mẻ của Xuân Diệu, hãy sống một cách vội vàng

để không phải hối tiếc chính cuộc đời mình