Tài liệu C IV tiep-tội phạm học doc

Nhiều trường quá chú trọng đến việc dạy các môn học chính để chạy theo thành tích mà không quan tâm đến giáo dục đạo đức cũng như các hoạt động thể thao, giải trí, sinh hoạt tập thể…đ

CHƯƠNG IV NGUYÊN NHÂN CỦA TỘI PHẠM

I KHÁI NIỆM NGUYÊN NHÂN CỦA TỘI PHẠM

trong của

người phạm tội

+

Các yếu

tố bên ngoài của

môi trường sống

II MÔI TRƯỜNG BÊN NGOÀI TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ

HÌNH THÀNH NHỮNG PHẨM CHẤT TÂM LÍ TIÊU

CỰC CỦA CÁ NHÂN

Môi trường gia đình

Môi trường trường học

Môi trường bạn bè

Môi trường lao động, sinh hoạt chung

Xã hội vĩ mô

1 MÔI TRƯỜNG GIA ĐÌNH

(6 Trường hợp) Gia đình quá nuông chiều con: Hình thành sự ích kỉ, hẹp hòi

của đứa trẻ Đứa trẻ chỉ biết đòi hỏi quyền lợi và thoả mãn các nhu cầu của mình mà không

quan tâm đến lợi ích của người khác

Cha mẹ thiếu trách nhiệm đối với gia đình, đối với việc chăm sóc, nuôi dạy con:

Người con cảm thấy thiếu

thốn tình cảm, thiếu sự chia

sẻ, tâm sự Đứa trẻ camt thấy

cô đơn ngay trong chính gia

đình mình

Gia đình thiếu sự tôn trọng lẫn nhau Bố,

mẹ thường xuyên đánh chửi nhau:

Đứa trẻ sẽ coi thường sự dạy bảo của

cha mẹ, không vâng lời và do vậy khi ra

xã hội cũng sẽ thiếu sự tôn trọng đạo

đức, pháp luật, dễ nhiễm các thói hư tật xấu của bạn bè của những người không tốt khác Nhiều đứa trẻ chứng kiến cảnh cha mẹ chửi, đánh nhau thường nảy sinh

sự căm ghét bố, mẹ và trong một tình

huống tiêu cực nào đó dễ làm phát sinh

Gia đình quá nghiêm khắc

trong sự dạy bảo giáo dục con Quá nghiêm khắc, luôn áp

dụng các hình thức xử lí

nghiêm khắc với đứa trẻ,

thường xuyên đánh mắng…sẽ làm cho đứa trẻ cảm thấy xa

cách với bố mẹ, cảm thấy bất công, chán nản

Gia đình không đầy đủ (những gia đình vì những lí do nào đó như li hôn, li thân, bố hay mẹ

Gia đình có một hay nhiều thành viên

trữ các chất ma tuý, kinh doanh hoạt động mại dâm

2 MÔI TRƯỜNG TRƯỜNG HỌC

Sự thiếu quan tâm, thiếu trách nhiệm, phân biệt đối xử của một bộ phận giáo viên đối với các học sinh, nhất là các

học sinh yếu kém, có hoàn cảnh khó

khăn đã tạo nên một môi trường giáo

dục không lành mạnh

Việc thường xuyên bị nhắc nhở, kỉ luật, thường xuyên bị điểm kém, thường

xuyên bị nêu tên…chính là nguyên

nhân tạo ra phẩm chất tâm lí tiêu cực:

Bi quan, chán học, sự căm hận…

Một bộ phận giáo viên tiêu cực có những hành vi xử sự không đúng: Học sinh không đi học thêm thì dù làm bài tốt cũng không được điểm tốt, nếu cha mẹ học sinh không

quan tâm đến thầy cô, không hay tặng quà dịp lễ tết… sẽ bị trù dập… Điều này cũng làm hình thành tâm

lí bi quan chán nản, không còn

lòng tin vào thầy cô

Một bộ giáo viên yếu kém có phẩm chất đạo đức không tốt, chuyên

môn yếu đã làm ảnh hưởng

nghiêm trọng đến chất lượng học tập của học sinh Học sinh không hiểu bài, điểm kém…tạo ra tâm lí

chán học, không muốn đến

trường cũng làm nảy sinh phẩm

chất tâm lí tiêu cực

Nhiều trường quá chú trọng đến

việc dạy các môn học chính để

chạy theo thành tích mà không

quan tâm đến giáo dục đạo đức

cũng như các hoạt động thể thao, giải trí, sinh hoạt tập thể…điều này vừa gây áp lực học tập cho học

sinh vừa không tạo được sự hưng phấn trong học tập của học sinh

3 MÔI TRƯỜNG BẠN BÈ

Nếu quan hệ với những người bạn tốt, luôn quan tâm giúp đỡ nhau

Nếu quan hệ với những người bạn không tốt, đua đòi, ăn chơi, chán học, thường xuyên bỏ học để rủ

nhau tụ tập chơi game, uống

rượu, hút thuốc lá thậm chí sử

dụng chất ma tuý… Sẽ ảnh hưởng đến việc hình thành nhân cách

lệch lạc (phẩm chất tâm lí tiêu

cực): Chạy theo đồng tiền để thoả mãn các nhu cầu ăn chơi, đua đòi

4 MÔI TRƯỜNG TẬP THỂ LAO ĐỘNG CHUNG

Một môi trường đoàn kết,

thương yêu gắn bó, giúp đỡ lẫn nhau trong công việc với bầu

không khi đầm ấm, lành mạnh thì sẽ có tác động rất lớn đến

việc hình thành nhân cách tốt

của con người

Ngược lại một tập thể mất đoàn kết, thường xuyên đố kị, ganh ghét, tìm mọi cách làm mất uy tín, danh dự,

làm hại nhau sẽ làm nảy sinh phẩm chất tâm lí tiêu cực: Sự ghen ghét, thù hận… và trong những tình

huống tiêu cực cụ thể sẽ làm phát sinh ý định phạm tội, hình thành

quyết định thực hiện hành vi phạm tội và thúc đẩy việc thực hiện hành

Nếu trong một tập thể có một số

người có các thói quen xấu như

cờ bạc rượu chè, nghiện hút…sẽ làm ảnh hưởng đến các cá nhân

khác nhất là khi những người này

rủ rê, lôi kéo những người khác

cùng tham gia các hoạt động xấu của mình Nhiều người đã bị các đồng nghiệp rủ rê, lôi kéo vào con đường phạm tội

5 MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI

Xã hội với những chính sách

tích cực và được quản lí tốt sẽ làm giảm đi các hiện tượng

tiêu cực trong xã hội như thất nghiệp, thất học, nghèo đói,

nghiện hút, mại dâm, cờ bạc,

rượu chè…

Những chính sách xã hội như trợ cấp thất nghiệp, tạo công ăn việc làm, tổ chức các trại trẻ mồ côi, người già, người tàn tật, người

không nơi nương tựa; tổ chức

tốt các khu vui chơi giải trí, các

chính sách khuyến khích phát

triển kinh tế…sẽ giúp hạn chế

triển kinh tế…sẽ giúp hạn chế

đến mức thấp nhất tác động xấu của môi trường xã hội đối với sự hình thành phẩm chất tâm lí tiêu

III NẠN NHÂN CỦA TỘI PHẠM

VÀ VAI TRÒ CỦA NẠN NHÂN TRONG CƠ CHẾ HÀNH VI

PHẠM TỘI

1 KHÁI NIỆM NẠN NHÂN CỦA TỘI PHẠM

Theo nghĩa rộng, nạn nhân của tội phạm là những cá nhân, tổ

chức bị hành vi phạm tội trực

tiếp xâm phạm gây thiệt hại về

tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm tài sản hoặc các

quyền hay lợi ích hợp pháp khác

Theo nghĩa hẹp nạn nhân

Nạn

nhân

Nạn nhân của tội

phạm

Nạn nhân của tai nạn (thiên tai, lao động…)

Cá nhân (con

người)

Tổ chức

Cá nhân

+

2 VAI TRÒ CỦA NẠN NHÂN TRONG CƠ CHẾ THỰC HIỆN HÀNH VI PHẠM TỘI

Cơ chế thực hiện hành vi phạm tội đầy đủ bao gồm các giai

vi phạm

Thực hiện hành

vi phạm tội

2.1 Vai trò của nạn nhân trong việc thúc đẩy sự hình thành ý định phạm tội của chủ thể

Những hành vi, xử sự không đúng mực trong cuộc sống

hàng ngày là một trong những nguyên nhân thúc đẩy sự hình thành ý định phạm tội (nhất là các tội xâm phạm tính mạng, sức khoẻ)

Những sử xự này tác động qua lại với các yếu tố bên trong của chủ

thể (các phẩm chất tâm lí tiêu cực như sự thù ghét, lòng căm hận sự mong muốn trả thù…) làm phát

sinh ý định thực hiện hành vi phạm tội, nhất là các tội xâm phạm tính

mạng, sức khoẻ, danh dự nhân

phẩm con người

Sự lơ là, thiếu cảnh giác đối với sự bảo

vệ tính mạng, sức khoẻ và tài sản cũng

là một nguyên nhân thúc đẩy sự hình

thành ý định phạm tội, nhất là đối với

các tội xâm phạm tài sản, tội (Phụ nữ, trẻ em gái đi một mình trên những

đoạn đường vắng, vừa đi xe máy vừa

nghe điện thoại, đeo nhiều đồ nữ trang khi đi xe máy, khi sử dụng các phương tiện công cộng, vận chuyển nhiều tiền, vàng bằng xe máy, đeo đồ nữ trang

Sự thiếu hiểu biết, lòng tham,

sự hám lợi cũng là một yếu tố

quan trọng làm phát sinh ý định phạm tội nhất là các tội lừa

đảo, tội mua bán phụ nữ (119

BLHS) …

BLHS) …

2.2 Vai trò của nạn nhân trong quá trình hình thành quyết định thực hiện hành vi phạm tội.

Nếu ngay sau khi hình thành ý định phạm tội, những người có các hành vi xử sự không đúng mực khắc phục ngay những

Ngược lại, những hành vi xử

sự không đúng này vẫn tiếp

diễn sẽ là những yếu tố thuận lợi thúc đẩy chủ thể đi đến

quyết định sẽ thực hiện hành vi phạm tội.

2.3 Vai trò của nạn nhân trong quá trình thực hiện hành vi phạm tội.

Thực hiện hành vi phạm tội là quá trình tìm kiếm các công cụ,

phương tiện, lập kế hoạch, xác

định thời gian địa điểm phương

thức, thủ đoạn…và trực tiếp thực hiện các hành vi cụ thể để xâm hại đến tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tài sản hoặc các quyền

và lợi ích hợp pháp khác của nạn

nhân

Vai trò của nạn nhân trong việc thúc đẩy việc thực hiện hành vi phạm tội đến cùng, gây hậu

quả nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng (vai trò tiêu cực).

Nếu trong quá trình này, nạn nhân

vẫn có những hành vi khiêu khích

chủ thể hoặc nạn nhân vẫn tiếp tục

thực hiện những hành vi trái với các tiêu chuẩn đạo đức, pháp luật thì

những hành vi này sẽ kích động tâm

lí của người thực hiện hành vi phạm tội, làm tăng thêm quyết tâm thực

hiện hành vi phạm tội của chủ thể

Chủ thể sẽ gây ra hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng

Vai trò của nạn nhân trong việc tác động làm chủ thể

tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội, làm hạn chế thấp nhất thiệt hại do hành

vi phạm tội gây ra (vai trò tích cực)

Sau khi chủ thể đã bắt tay vào thực hiện hành vi phạm tội, xử sự của

nạn nhân theo hướng tích cực sẽ

làm cho chủ thể tự ý nủa chừng

chấm dứt việc phạm tội hoặc hạn

chế đến mức thấp nhất hậu quả do hành vi phạm tội gây ra Ví dụ nạn nhân chấm dứt các hành vi sai trái, nạn nhân có thái độ ăn năn, nhân

ra sự sai trái của mình…

2.4 Sự chuyển hoá giữa nạn nhân và chủ thể của tội phạm

Rất nhiều trường hợp, một người sau khi

đã thành nạn nhân của tội phạm thì vì

những lí do nhất định họ lại trở thành chủ thể của chính tội phạm đó Nhất là các tội buôn bán phụ nữ, tội cưỡng bức, lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma

tuý …đây chính là các trường hợp

chuyển hoá từ nạn nhân thành chủ thể

của tội phạm Trong một số trường hợp khác, những nạn nhân của các tội hành

hạ người khác (đ110) tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu, người có công nuôi dưỡng mình

(đ151)