Đi liền với hình ảnh chiều tàn, chợ tàn là hình ảnh những kiếp người tàn như là linh hồn, là đỉnh cao cảnh quan bức tranh chân thực về đời sống ở phố huyện nghèo.. Trong khung cảnh chiều[r]
Trang 1Đề bài: Phân tích bài "Hai Đứa Trẻ" của Thạch Lam
Hướng dẫn làm bài
Tiểu dẫn:
a Tác giả (1910 - 1942)
Tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh (sau đổi thành Nguyễn Tường Lân)
Là em ruột của hai nhà văn lớn Nhất Linh - Hoàng Đạo và cả ba người đều là thành
viên, cây bút chủ chốt của “Tự lực văn đoàn”
Thuở nhỏ sống ở quê ngoại - phố huyện Cẩm Giàng - Hải Dương, một phố huyện nghèo có một cái chợ, cái ga xép đêm đêm có một chuyến tàu chạy qua, sau này trở thành không gian nghệ thuật cho nhiều sáng tác của nhà văn
Là người đôn hậu, điềm đạm và rất đỗi tinh tế
Có biệt tài về truyện ngắn - truyện không có chuyện, chủ yếu khai thác thế giới nội tâm nhân vật Mỗi truyện như một bài thơ trữ tình đượm buồn, giọng điệu điềm đạm Văn Thạch Lam trong sáng, giản dị mà thâm trầm sâu sắc
b Tác phẩm
Truyện này rút từ tập truyện “Nắng trong vườn” - 1938, truyện rất tiêu biểu cho
phong cách truyện ngắn Thạch Lam
Đề 1:
Vì sao chị em Liên đêm đêm cố thức để đợi chuyến tàu đêm vụt qua phố huyện? Ý nghĩa?
Bài Làm
Thạch Lam (1910 - 1942) là một trong những cây bút truyện ngắn xuất sắc nhất của văn học Việt Nam thế kỉ XX Truyện của ông là những chuyện tâm tình Đằng sau những trang truyện đậm chất thơ, ta vẫn thấy thấp thoáng hình ảnh tác giả, đó là một con người có tâm hồn đôn hậu, tinh tế, rất nhạy cảm đối với mọi biến thái tinh vi của lòng người và tạo vật Qua “…” chúng ta cũng có thể thấy rõ điều đó (“…” tuỳ vào từng đề)
1 Một bức tranh quê đầy chất thơ.
“Hai đứa trẻ” là một truyện ngắn đơn giản hầu như không có chuyện Truyện chỉ kể
lại hình ảnh hai đứa trẻ ngồi trên chiếc chõng nát ngắm nhìn phố xá chìm dần vào đêm tối, tuy đã buồn ngủ díp mắt nhưng vẫn cố thức để đợi chuyến tàu đêm đấy ánh sáng vụt qua
Trang 2rồi mới khép cửa hàng đi ngủ Cậu chuyện đơn sơ như vậy sẽ làm thất vọng những ai đi tìm cốt truyện giàu kịch tính với những chi tiết li kì, lắt léo Tuy nhiên, dưới ngòi bút
Thạch Lam, “Hai đứa trẻ” không hề nhạt nhẽo, trái lại rất ám ảnh, thấm thía, đầy dư vị.
Tác phẩm mở đầu bằng một bức tranh chiều quê phố huyện sinh động như một bài
thơ về quê hương quen thuộc mà rất thi vị: “Chiều chiều rồi! Một chiều êm ả như ru” Lời
văn rất nhẹ nhàng, nhịp văn êm ái đã đưa con người vào thế giới thanh bình của cảnh vật Ngòi bút tinh tế và tạo hình của Thạch Lam chỉ chấm phá vài nét mà đã vẽ được một bức
tranh rất sinh động với đủ đường nét, màu sắc, âm thanh, hương vị “phương Tây đỏ rực…
và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn trong lò Dãy tre làng trước mắt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời” Giữa những hình ảnh sinh động của cảnh vật vang lên
âm thanh “tiếng trống thu không” gọi buổi chiều xen lẫn với tiếng “ếch nhái kêu ran ngoài đồng theo làn gió nhẹ đưa vào”, “muỗi bắt đầu vo ve”, “đom đóm bay nhấp nháy”, “hoa bàng rụng khẽ”… chỉ bằng mấy câu văn ngắn gọn, Thạch Lam đã đưa độc giả trở về
khung cảnh đầy linh hồn, thân thiết của quê hương, làng mạc, của nông thôn Việt Nam muôn đời Nó khơi gợi trong tâm hồn con người một tình cảm gắn bó thiết tha với miền quê lam lũ Nơi ấy không chỉ có những cảnh sắc thanh bình, thơ mộng, êm đềm mà còn có
cả những mảng đời lam lũ, tăm tối
2 Tâm trạng của chị em Liên trước bức tranh chân thực về đời sống phố huyện nghèo lúc chiều tối.
Vì thế “Hai đứa trẻ” ngoài mở ra bức tranh thiên nhiên còn đi sâu vào tái hiện bức
tranh chân thực về đời sống phố huyện nghèo và chỉ qua bức tranh đó, ngòi bút nhân đạo, cái nhìn tinh tế, nhạy cảm của Thạch Lam mới có dịp phát huy đầy đủ nhất
Cuộc sống con người phố huyện trong thế giới “chìm chìm, nhạt nhạt” và vắng lặng
của buổi chiều tối được dựng lên bằng những nét kí hoạ rất đỗi chân thực và được nhà văn gửi gắm qua cái nhìn ngây thơ của chị em Liên Trong con mắt của hai đứa trẻ, từ cảnh vật cho đến cảnh sinh hoạt nơi phố huyện, đâu đâu cũng gợi lên sự tàn tạ, quẩn quanh, bế tắc
a Mở đầu là khung cảnh ngày tàn
Sự tàn tạ được cảm nhận bắt đầu bằng một hình ảnh: một buổi chiều tà, khoảng thời gian vốn dễ khơi dậy nhiều nỗi niềm trong tâm hồn con người Buổi chiều quê lặng lẽ khép
lại bằng “tiếng trống thu không” báo hiệu ngày tàn Những ánh sáng yếu ớt của thiên nhiên
rồi cũng tắt dần Thời điểm hoàng hôn đã trở thành khoảng thời gian đặc biệt gắn bó với văn chương Khoảnh khắc giao thoa giữa ánh sáng và bóng tối, giữa sự sống náo nhiệt và
sự yên lặng lụi tàn luôn gây cho lòng người nỗi buồn thấm thía Xuân Diệu, thi sĩ của những vần thơ xôn xao, rạo rực xuân tình, đắm say cảnh sắc cũng đã hơn một lần cảm thấy
Trang 3“không gì buồn bằng những buổi chiều; mà ánh sáng hoà cùng bóng tối”… “không gian tưởng sắp tàn thành lệ”.
b Cảnh chợ cũng tàn
Cái buồn của hình ảnh chiều tàn ở đây dường như được cộng hưởng, được nhân lên
với hình ảnh của một buổi chợ tàn “chợ họp giữa phố huyện vắng từ lâu Người về hết và tiếng ồn ào cũng mất Trên đất chỉ còn rác rưởi: vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn, lá mía…”.
Không khí náo nhiệt, nhộn nhịp người mua kẻ bán đã lắng xuống, chỉ còn lại sự trống vắng quạnh hiu Có gì vui hơn là cảnh chợ đông, có gì buồn hơn là cảnh chợ tàn?
Giữa khung cảnh chợ tàn ấy, tâm hồn nhạy cảm của Liên đã nhận ra thứ mùi vị rất
riêng của xứ sở “cái mùi cát bụi quen thuộc quá mà Liên tưởng là mùi riêng của đất, của quê hương này” Chính là mùi vị quen thuộc của nghèo khổ, lầm than, bế tắc Hiện thực
cuộc sống trong tác phẩm của Thạch Lam không phải là sự cày xới ngổn ngang những mảnh đời đau thương, bi đát, quằn quại như cuộc đời nhân vật của Nam Cao, Ngô Tất Tố… Hiện thực trong tác phẩm của Thạch Lam được thể hiện qua những chi tiết bình thường, giản dị như trên nhưng lại có sức ám ảnh đặc biệt cho tâm hồn người đọc
c Bức tranh về kiếp người tàn
Đi liền với hình ảnh chiều tàn, chợ tàn là hình ảnh những kiếp người tàn như là linh hồn, là đỉnh cao cảnh quan bức tranh chân thực về đời sống ở phố huyện nghèo Trong khung cảnh chiều tàn, phố huyện tiêu điều sau phiên chợ vãn người, cuộc sống sinh hoạt vất vả, đơn điệu của những người dân nghèo khổ lam lũ hiện lên đáng thương biết bao
Đó là mấy đứa trẻ con nhà nghèo ven chợ cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi
“chúng nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre hay bất cứ thứ gì có thể dùng được của người bán hàng để lại” Hình ảnh những đứa trẻ con ngây thơ cúi đầu tìm kiếm những vật dụng nhỏ nhoi vô nghĩa lý đem lại cho người đọc cảm nhận: dường như gánh nặng cuộc đời cũng đang đè nặng lên đôi vai chúng Cái vô tư, hồn nhiên, tinh nghịch vốn có ở những đứa trẻ
đã sớm mất đi bởi đời sống khốn khổ, tàn tạ nơi phố huyện
Đó là chị Tý “đi mò cua bắt tép, tối đến chị mới dọn cái hàng nước” Cái cửa hàng
của chị cũng nghèo nàn như cuộc đời của chị Nó chỉ là một cái chõng tre, một tí đồ điếu
đóm, tất thảy vừa một chuyến đầy xách tay của chị và thằng cu bé “chả kiếm được bao nhiêu nhưng chiều nào chị cũng dọn hàng từ chập tối cho đến đêm”.
Cùng với số phận của chị Tý là số phận của bác phở Siêu với gánh hàng phở leo lét
ánh lửa Đó là thứ hàng dù ngon nhưng “là một thứ quà xa xỉ” với người dân phố huyện cho nên “bóng bác mênh mang ngả xuống đất, kéo dài đổ xuống đất” Sự kéo dài của cái
bóng dường như cũng là sự kéo dài của nỗi buồn, sự bế tắc tàn tạ trong cuộc đời bác
Trang 4+Gia đình bác xẩm :
“Ngồi trên manh chiếu, cái thau sắt trắng để trước mặt… thằng con bò ra đất, nghịch nhặt những rác rưởi vùi trong cát bên đường”, thoang thoáng “mấy tiếng đàn bầu bật trong yên lặng” càng gợi lên cảm giác đơn điệu hiu hắt.
+Hai chị em Liên :
Với “cửa hàng tạp hoá nhỏ xíu mẹ dọn ngay từ khi cả nhà bỏ Hà Nội về quê ở vì thầy Liên mất việc”, hôm nay là phiên chợ mà bán hàng cũng chẳng ăn thua gì, cô trở
thành người con gái đảm đang và dường như phải sớm lo toan, già đi trước tuổi Hình ảnh bà cụ Thi nghiện rượu, hơi điên với dáng đi lảo đảo lẫn vào bóng tối và tiếng cười khanh khách Đó có lẽ là tiếng cười duy nhất của các nhân vật trong truyện Nhưng tiếng cười ấy không mang lại cho mọi người cảm giác vui lây Trái lại, nó gây cho Liên sự sợ hãi Bởi trong tiếng cười ấy dồn nén, chất chứa bao nỗi đắng cay, tủi nhục, bế tắc Vì vậy, bà cụ Thi là hiện thân của kiếp người tàn
Đi vào những số phận nhỏ bé, những cuộc đời thường của người dân trên phố huyện, Thạch Lam đã nhóm lên ở đó chất thơ của đời thường, chất thơ của lòng trắc
ẩn, của sự đồng cảm, chia sẻ nhân đạo
d Tâm trạng của chị em Liên trước bức tranh đêm tối mênh mông của đất trời phố huyện +Bóng tối làm chủ tất cả
Khi ánh chiều đã tắt thì bóng tối ập xuống Tâm trạng của chị em Liên lại xoay quanh cái quầng sáng thu nhỏ xung quanh ngọn đèn con trên chõng hàng nước ế ẩm của chị Tý
Cả phố huyện giờ chỉ thu nhỏ vào cái ngọn đèn con leo lắt ấy, còn xung quanh, bóng tối làm chủ tất cả “tối hết cả, con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ
về nhà, các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn nữa”, bên cạnh có gánh phở bác Siêu, ngọn đèn Hoa Kỳ vặn nhỏ của Liên… Tất cả mấy đốm sáng, hột sáng thưa thớt tù mù Những hột sáng nhỏ nhoi ấy chẳng thể khiến cho đêm tối thêm mịt mùng dày đặc Một nhịp sống quẩn quanh, đơn điệu, bế tắc trong bóng tối ấy là những cuộc đời bóng tối quẩn quanh, bế tắc Hình ảnh ngọn đèn con của chị Tý chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ được nhắc đi nhắc lại nhiều lần là một hình ảnh có sức gợi tả đặc biệt Hình ảnh ấy có ý nghĩa như một biểu tượng về kiếp người nhỏ bé, vô danh, vô nghĩa, sống leo lắt trong đêm tối mênh mông của xã hội cũ không có hạnh phúc, không có tương lai Hình ảnh ấy cũng gợi về nhịp sống lặp đi lặp lại một cách uể oải, đơn điệu, buồn chán, bế tắc ngày này sang ngày khác không có gì thay đổi Đúng như Tố Hữu
đã viết:
Trang 5“Giữa dòng ngày tháng âm u đó
Không đổi nhưng mà trôi cứ trôi”
Những người dân nghèo khổ trong cảnh ấy vẫn mơ hồ bâng quơ “mong đợi cái gì
đó tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ” “Một cái gì đó” là cái gì vậy? Rất mông lung, mơ hồ, điều đó càng nói lên tình cảnh tội nghiệp của những người sống mà không biết cuộc sống của mình ra sao (Thạch Lam là một nhà văn lãng mạn nhưng có nhiều trang rất hiện thực Bức tranh đời sống nghèo nói trên là một trong những trang tiêu biểu nhất Nó đã nói lên được một cách thấm thía và ám ảnh tình trạng cuộc sống âm u, mòn mỏi, bế tắc của người dân nghèo, đồng thời bày tỏ tấm lòng xót thương bao la của tác giả đối với những kiếp người sống tù mù ấy Đó là nguyên nhân nảy sinh tâm trạng của Liên
+Chính số phận quẩn quanh, bế tắc của những kiếp người tàn, bức tranh của ngày tàn đã như thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của Liên, gây cho Liên một nỗi buồn man mác +Liên hồi tưởng về kỉ niệm tuổi thơ tươi sáng trước đây ở Hà Nội Liên và An ngửi thấy mùi phở thơm và nhớ lại khi ở Hà Nội “chị được hưởng những thứ quà ngon lạ như thế… được đi chơi Bờ Hồ, uống những cốc nước lạnh xanh đỏ” Liên bâng khuâng nhớ về “Hà Nội nhiều đèn quá, tạo nên một vùng sáng rực và lấp lánh” Nhưng giờ đây, ánh sáng ấy chỉ là bóng mờ kí ức trong đêm
+Và trong bóng bối cảnh của bức tranh phố huyện tối tăm, tù túng vốn là người có trái tim rất nhạy cảm nên Liên đã để lại cho tâm hồn mình vượt ra khỏi hiện thực ngột ngạt, vươn tới một giấc mơ, một khát vọng khác với cảnh sống nghèo nàn, tăm tối, bế tắc hiện tại Liên ngồi chờ đợi đoàn tàu, không phải để đi bán hàng, không phải vì nhu
cầu vật chất, không mong gì ai mua mà vì một lí do khác “muốn được nhìn chuyến tàu, đó là hoạt động cuối cùng trong đêm” Nghĩa là Liên khát khao một sự đổi thay,
khao khát một cái gì khác thường khuấy động cái không khí đơn điệu, buồn tẻ, quẩn quanh, tù túng, lụi tắt dần trong đêm tối Thực chất đó là nhu cầu khát vọng về tinh
thần, nhu cầu được sống dù trong khoảnh khắc cùng một thế giới “với tiếng còi rít lên, tàu chạy rầm rộ với những toa tàu sang trọng đèn điện sáng trưng Trong đó có những con người gợi về Hà Nội huyên náo và vui vẻ” Con tàu như đem một chút thế
giới khác đi qua, một thế giới khác hẳn đối với Liên, khác hẳn cái vầng sáng ngọn đèn chị Tý và ánh lửa bác Siêu leo lắt giữa cái đêm tối mênh mông của đất trời phố huyện
+Niềm vui sướng duy nhất chờ đợi trong một ngày đã đi qua nhanh chóng, phố huyện lại chìm đi trong đêm tối Liên càng cảm thấy buồn hơn khi trở về với hiện tại Trong
Trang 6giấc mơ chập chờn, cô bé phố huyện như cảm thấy mình sống giữa bao nhiêu sự xa xôi không biết, như chiếc đèn con của chị Tý chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ
* Tác phẩm giàu tính nhân đạo.
+Qua tâm trạng của chị em Liên, Thạch Lam muốn bộc lộ những ý nghĩ kín đáo, nhẹ nhàng nhưng thấm thía biết bao cho tâm hồn người đọc Đó là tác giả muốn bày tỏ nỗi niềm xót thương đối với những kiếp người nhỏ bé vô danh, không bao giờ biết đến ánh sáng hạnh phúc Trong xã hội cũ, có biết bao con người như thế Họ phải sống cuộc đời tẻ nhạt vô nghĩa, đến trong mơ cũng không biết mơ gì hơn một chuyến tàu đêm vụt qua phố huyện tiêu điều, lụi tắt của cuộc đời mình Cuộc sống của họ cũng sẽ “mốc lên, rỉ đi, mòn ra, mục rữa” trong tăm tối đói nghèo, buồn chán nơi phố huyện và nơi đất nước lầm than nô lệ
+Qua đó Thạch Lam đồng thời cũng muốn đánh thức, lay tỉnh những tâm hồn đang uể oải, lụi tàn ngọn lửa của lòng khát khao được sống một cuộc sống có ý nghĩa hơn, khao khát được thoát ra khỏi cuộc sống tăm tối, tù đọng, mòn mỏi đang muốn chôn vùi họ
Kết bài:
Phải có sự thức tỉnh của cái “tôi” mới có được niềm thương và sự lay tỉnh đáng quý ấy.
Khép trang sách lại, ta cứ phảng phất nỗi buồn thương sâu nặng về thân phận con người Phải chăng điều đó đúng với chức năng văn chương, ánh lên vẻ đẹp về khát vọng muôn thuở của con người, vẻ đẹp nhân văn
Đề 2:
Truyện ngắn “ Hai đứa trẻ ” là một tiêu biểu cho phong cách của Thạch Lam.
Anh/chị hãy trình bày những nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm trên.
1 Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” in trong tập “Nắng trong vườn” (1938) là một trong những truyện ngắn đặc sắc nhất của Thạch Lam Tác phẩm vừa có giá trị hiện thực cao, vừa thấm đượm một giá trị nhân đạo sâu sắc Qua truyện ngắn này, Thạch Lam cũng thể hiện một tài năng viết truyện bậc thầy
2 Truyện ngắn của Thạch Lam thường không có cốt truyện, mỗi truyện như một bài thơ
Thạch Lam có ba truyện viết về những kỉ niệm thời thơ ấu (Hai đứa trẻ, Nhà mẹ Lê, Gió lạnh đầu mùa) Ở truyện ngắn “Hai đứa trẻ”, toàn bộ câu chuyện chỉ kể về tâm trạng thao
thức của hai đứa trẻ Liên và An, mong mỏi, chờ đợi một chuyến tàu đêm đi qua phố huyện tiêu điều Thế nhưng qua câu chuyện kể tưởng như nhỏ nhặt, đơn giản ấy, Thạch Lam đã
Trang 7thể hiện khá chân thực khung cảnh nghèo nàn, đơn điệu của phố huyện nhỏ, thân phân và những ước mơ, khát vọng của những con người nơi đây
3 Trong “Hai đứa trẻ”, Thạch Lam chú trọng đi sâu vào nội tâm nhân vật với những cảm
xúc, cảm giác mơ hồ mong manh Những trang viết miêu tả tâm trạng của nhân vật (đặc biệt là nhân vật Liên) rất sâu sắc và tinh tế
4 Thạch Lam đã sử dụng thành công thủ pháp nghệ thuật đối lập, tương phản giữa các vùng
âm thanh và ánh sáng Cả một phố huyện chìm sâu vào bóng tối, chỉ còn một vài chấm sáng tù mù quen thuộc xung quanh ngọn đèn của chõng hàng nước, cái bếp lửa của hàng phở khuya vắng khách và ngọn đèn vặn nhỏ thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa của một hàng tạp hoá Những ngọn đèn tù mù như ngái ngủ đó tượng trưng cho cuộc sống tù đọng của những người dân quê nghèo khổ nơi phố huyện nhỏ của một vùng nông thôn Trong cái cảnh chìm chìm nhạt nhạt và vắng lặng đó, đêm nào cũng có một đoàn tàu
đi qua mang theo những luồng ánh sáng mạnh quét vào hai bên và tiếng ồn ào làm xao động cả một vùng quê yên tĩnh Đoàn tàu như mang đến một thế giới giàu sang và đầy ánh sáng, một thế giới lý tưởng và ước mơ, đối lập với cái hiện thực tĩnh lặng đầy bóng tối nơi phố vắng một huyện nhỏ Thủ pháp đối lập mà Thạch Lam dùng ở đây cũng là thủ pháp nghệ thuật quen thuộc của các nhà văn lãng mạn chủ nghĩa
5 Thạch Lam có một phong cách, một giọng điệu rất riêng Đó là lối kể chuyện thủ thỉ, tâm tình thấm đượm chất thơ Người đọc thấy ẩn hiện, kín đáo, lặng lẽ sau những hình ảnh, những dòng chữ, một tâm hồn Thạch Lam đôn hậu, tinh tế, hết sức nhạy cảm với mọi biến thái của tạo vật và lòng người
Giáo viên: Nguyễn Quang Ninh
Nguồn: Hocmai.vn