HS lËp dµn ý, thuyÕt tr×nh.[r]
Trang 1A Ngày soạn: 03 - 03 - 2008
B Ôn luyện:
hai đứa trẻ (Thạch lam)
Thời gian: 3 tiết
C Mục đích- yêu cầu:
1 Ôn tập, củng cố kiến thức về Thạch Lam và truyện ngắn Hai đứa trẻ
2 Rèn kĩ năng phân tích đề, lập dàn ý, phân tích tác phẩm
D Chuẩn bị:
- GV: soạn hệ thống câu hỏi ôn tập kiến thức và rèn kĩ năng; tham khảo các đề bài về tác phẩm HĐT
- HS: đọc kĩ lại tác phẩm, thuộc dẫn chứng tiêu biểu, ôn lại bài giảng và các đề đã
đ-ợc ôn tập và rèn kĩ năng về tác phẩm (lớp 11)
E Tiến trình lên lớp:
1 ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi:
Qua truyện ngắn Chữ ngời tử tù, anh (chị) hiểu gì về phong cách nghệ thuật của
Nguyễn Tuân trớc cách mạng?
Yêu cầu: từ nội dung, nghệ thuật, t tởng chủ đề của truyện ngắn này, HS cần chỉ ra một số đặc điểm của phong cách nghệ thuật của NT trớc CM nh: viết về cái đẹp của một thời vang bóng, nhân vật tài hoa nghệ sĩ tập trung ở 1 lớp ngời đặc tuyển, kiến thức tài hoa, uyên bác, ngôn ngữ vừa cổ kính vừa hiện đại
3 Ôn luyện:
Lập dàn ý chi tiết
Tìm ý và phân tích một
chi tiết nghệ thuật
- HS liệt kê các chi tiết
mêu tả thiên nhiên, đời
sống và phân tích, nhận
xét về nghệ thuật miểu tả
* Đề 1: Những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện
ngắn Hai đứa trẻ?
Gợi ý:
1 Giới thiệu về Thạch Lam; đặc điểm truyện ngắn Thạch Lam; truyện HĐT và yêu cầu của đề
2 Những đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm:
- Truyện trữ tình ( truyện không có chuyện) chỉ qua hình ảnh thể hiện tâm trạng của nhân vật
- Cấu tứ nh một bài thơ trữ tình, mỗi phần giống nh một đoạn thơ, các chi tiết đợc tổ chức nhằm diễn tả cảm xúc, tâm trạng của nhân vật
- Ngôn ngữ nghệ thuật tinh tế, điêu luyện, giàu hình
ảnh, nhạc điệu và sức gợi có khả năng diễn tả chính xác thế giới nội tâm của nhân vật
* Đề 2: Phân tích nghệ thuật miêu tả bức tranh thiên
nhiên và đời sống trong tác phẩm Hai đứa trẻ?
Gợi ý:
1 Giới thiệu về tác giả; Truyện HĐT tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của TL đã miêu tả một cách
đầy ám ảnh bức tranh đời sống ở phố huyện nghèo lúc chiều tối và tâm trạng đợi tàu của HĐT Qua tác phẩm ta thấy đợc độc đáo trong nghệ thuật miêu tả của TL
2 Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên:
- Thiên nhiên hiện lên qua các hình ảnh và màu sắc: hoàng hôn đỏ rực, dãy tre làng sẫm lại, ngàn sao lấp
lánh, đôm đóm nhấp nháy, bóng tối thăm thẳm, dày đặc;
Trang 2HS xác định yêu cầu của
đề, thảo luận câu hỏi đặt
ra ở đề bài và bày tỏ ý
kiến của mình qua dàn ý
HS trình bày dàn ý trớc
lớp
GV gợi ý:
qua âm thanh: tiếng ếch nhái văng vẳng, tiếng muỗi vo
ve, tiếng hoa bàng khe khẽ rụng từng loạt ; qua mùi vị:
mùi quen thuộc của cát bụi, mùi riêng của đất , của quê hơng này
- Nghệ thuật miêu tả:
+ Đặt thiên nhiên dới con mắt quan sát của Liên - một đứa trẻ với những cảm nhận tinh tế của một tâm hồn mới lớn đầy nhạy cảm, gắn bó tha thiết với quê hơng
+ Câu văn có nhịp điệu nh thơ
+ Hình ảnh bóng tối đợc láy đi láy lại nhi một môtip nghệ thuật đầy sức ám ảnh
+ Âm thanh, màu sắc, mùi vị khéo hoà hợp với nhau
3 Nghệ thuật miêu tả bức tranh đời sống:
- Các hình ảnh và hoạt động:
những ngời bán hàng về muộn đứng nán lại nói chuyện, mấy đứa bé nghèo lom khom nhặt nhạnh các thanh nứa, thanh tre, chõng nớc tồi tàn của mẹ con chị
Tí, gánh phở vắng khách của bác Siêu, cảnh nhếch nhác của gia đình bác Xẩm, cừa hàng tạp hoá nhỏ xíu của chị em Liên
- Nghệ thuật miêu tả:
+ Ngòi bút tả chân sắc sảo gần với các nhà văn hiện thực phê phán
+ Tập hợp một loạt các chi tiết tơng đồng gợi không khí tàn tạ (ngày tàn, chợ tàn, kiếp ngời tàn)
+ Dựng lên những mẩu đối thoại vẩn vơ
+ Nhấn mạnh sự đối lập giữa cái mênh mông của bóng tối với vùng sáng nhỏ nhoi của ngọn đèn + Chú ý làm rõ trạng thái tâm hồn nhân vật
4 Đánh giá: Nghệ thuật tả cảnh đặc sắc, tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của TL, qua cảnh lộ ra trạng thái tâm hồn nhân vật và tình cảm của nhà văn đối với những kiếp ngời nhỏ bé, bất hạnh trong
XH cũ
* Đề 3: Giữa cuộc sống hiện đại xô bồ, ồn ã của ngày hôm nay, câu chuyện về hai đứa trẻ đêm đêm cố thức
để đợi một chuyến tàu đêm đi qua phố huyện còn đủ sức hấp dẫn đối với anh (chị) hay không?
Gợi ý:
Tác phẩm vẫn có sức hấp dẫn đối với ngời đọc ngày nay vì: qua cảnh đợi tàu, TL gửi gắm nhiều điều thú vị và có ý nghĩa đối với chúng ta trong XH hiện đại này:
- Lòng cảm thơng, xót thơng vô hạn trớc những kiếp sống lụi tàn
- Khát vọng bứt thoát khỏi cuộc sống tù đọng thờng ngày, khao khát vơn tới một cuộc sống tơi sáng hơn
- Tác phẩm nh một lời khẳng định: tâm hồn mỗi con ngời
dù là ngời cùng khổ nhất vẫn luôn là một thế giới bí ẩn
mà phong phú mà ngời nghệ sĩ cần khám phá
- Tác phẩm nh một lời thông điệp: hãy quan tâm đến trẻ thơ, đừng để tâm hồn chúng lụi tàn
* Đề 4: Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật Liên
Trang 3HS lập dàn ý, thuyết trình.
GV nhận xét, đánh giá,
định hớng và đặc biệt
nhấn mạnh kĩ năng phân
tích tâm trạng nhân vật
HS chọn phân tích tâm
trạng Liên trong một đoạn
văn (thời gian: 30 phút) -
rèn kĩ năng diễn đạt
Gợi ý:
1 Truyện đợc chia làm 3 đoạn gắn với nhau theo lôgic tâm trạng Liên:
- Đoạn 1:
Tâm trạng Liên trớc cảnh chiều muộn nơi phố huyện: + Cảnh ngày tàn, trống thu không, phơng Tây đỏ rực nh lửa cháy Nhìn xuống đất là cảnh chợ tàn, cuối cùng là cảnh cụ Thi điên đi lần vào bóng tối càng tô đậm thêm cảnh sống tàn lụi, bế tắc nơi phố huyện nghèo
+ Tâm trạng Liên: buồn man mác; gắn bó với quê hơng, thơng trẻ con nhà nghèo, nhân hậu với cụ Thi
- Đoạn 2: Tâm trạng buồn chán của Liên truớc những cảnh đời tối tăm, quẩn quanh, đơn điệu của những c dân nơi phố huyện:
+ Cuộc sống lặp lại buồn tẻ, những kiếp ngời cơ cực, lầm than không bao giờ biết đến hạnh phúc và ánh sáng
+ Liên cảm nhận cuộc sống với sự nhạy cảm, tinh tế,
đồng cảm với số phận con ngời
- Đoạn 3: Tâm trạng đợi tàu: náo nức đợi chờ -> khát vọng bứt thoát khỏi cuộc sống quẩn quanh, bế tắc, gợi kí
ức về tuổi thơ đẹp đẽ
Đoàn tàu qua nhanh, nỗi buồn lại trở về cùng bóng tối
2 Qua tâm trạng Liên, TL muốn nói với ngời đọc:
- Xót thơng, đồng cảm với số phận con ngời
- Trân trọng ớc mơ của họ
- Kêu gọi hãy bảo vệ tâm hồn trẻ thơ
3 Đặc sắc nghệ thuật văn TL:
- Đi sâu diễn tả đời sống tâm hồn mong manh, tinh tế của con ngời
- Ngôn ngữ giàu chất thơ và sức gợi
* Hớng dẫn học bài:
- Nắm vững giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
- Nắm đợc cách giải quyết các đề bài đã cho
- Tham khảo các bài viết về tác giả và truyện ngắn HĐT
- Khuyến khích HS chọn các đề để viết thành bài hoàn chỉnh