Van 8Tuan 15

b khi người ta khổ quá thì người ta chẳng còn nghĩ gì đến ai được Nam Cao, Lão Hạc Câu 5: 2 điểm Điền dấu câu thích hợp vào chỗ có dấu ngoặc đơn Anh Dậu lử thử từ cổng tiến vào với cả vẻ[r]

NGỮ VĂN – BÀI 15

Ngày soạn: 22 11.2012 Ngày dạy: 24.11.2012 Dạy lớp 8A, 8B

Tiết 57 Hướng dẫn đọc thêm Văn bản:

VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG CẢM TÁC

- Phan Bội Châu -

- Đọc – hiểu văn bản thơ thất ngôn bát cú Đường luật đầu thế kỉ XX

- Cảm nhận được giọng thơ, hình ảnh thơ ở các văn bản

3, Thái độ:

- Giáo dục học sinh lòng yêu kính nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội

Châu.Tích hợp nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS

a, Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu SGK, SGV, Tài liệu "Hướng dẫn thực hiện

chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn THCS" Tập II; soạn giáo án

b, Chuẩn bị của HS: Học và làm bài cũ; đọc và trả lời các câu hỏi phần Đọc –

Hiểu văn bản

III TIẾN TRìNH BÀI DẠY

* Ổn định tổ chức:

- Kiểm tra sĩ số lớp 8A: 8B: /32

1 Kiểm tra bài cũ: KT Miệng (5 phút)

* Câu hỏi: Hãy đọc thuộc lòng một bài thơ hoặc một đoạn thơ viết về quê

hương Sơn La? Tại sao em lại chọn bài thơ, đoạn thơ đó?

* Đáp án – Biểu điểm:

- Học sinh đọc thuộc lòng diễn cả bài thơ, đoạn thơ đã lựa chọn (5 điểm)

- Giải thích được lí do lựa chọn một cách rõ ràng, sâu sắc về phương diện

nghệ thuật, nội dung của bài thơ hay đoạn thơ đó (5 điểm)

* Đặt vấn đề vào bài mới (1') Phan Bội Châu là một chí sĩ yêu nước của Việt

Nam đầu thế kỉ XX Văn thơ của ông là lời tự bạch của một người anh hùng tràn đầynhiệt huyết, sẵn sàng xả thân vì nước, một người mang chí lớn, khát vọng cứu nước,cứu dân dù ở hoàn cảnh nào cũng vẫn giữ được phong thái ung dung, khí phách hiên

ngang Hôm nay, qua bài thơ "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" cô sẽ giúp các emphần nào thấy được phong thái khí phách đó.

2 Dạy bài mới

mê đắm, nghèo khó không thể làm cho thay lòng đổi dạ, uy vũ không thể làm chokhuất phục) Nhưng ông đã vượt xa khỏi mớ giáo lí thánh hiền xưa để tiếp cận những

tư tưởng dân chủ, dân quyền mới Ông đau đớn, xót xa cho đồng bào đang chịu cảnhlầm than nô lệ, say sưa cổ động duy tân đất nước, cải cách xã hội, ông nuôi khát vọngxoay chuyển càn khôn, đánh đuổi giặc thù Với lí tưởng đó, ông lao vào cuộc đấutranh mới, bất chấp mọi gian khổ, hi sinh,thậm chí khi phải đối diện với cái chết,cũng không hề sờn lòng nản chí: "Nếu chết xong đi thế cũng hay – Còn ta, ta lại tínhcho mày" Ông từng xuất dương sang Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan để mưu đồ sựnghiệp cứu nước

- Phan Bội Châu là nhà văn, nhà thơ lớn, có sự nghiệp sáng tác khá đồ sộ, tácphẩm của ông bao gồm rất nhiều thể loại, tất cả đều thể hiện lòng yêu nước, thươngdân tha thiết, khát vọng độc lập, tự do và ý chí chiến đấu bền bỉ

- Phan Bội Châu (1867 - 1940) hiệu Sào Nam quê huyện Nam Đàn tỉnh Nghệ

An, là nhà yêu nước, nhà cách mạng lớn của dân tộc trong vòng 20 năm đầu thế kỉ

XX và cũng là nhà văn, nhà thơ lớn với những tác phẩm thể hiện lòng yêu nước thương dân, khát vọng tự do, độc lập.

TB: Bài thơ "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" được sáng tác trong hoàn cảnh

nào?

GV: Phan Bội Châu đã từng bị thực dân Pháp kết án tử hình vắng mặt từ năm 1912,cho nên ông bị bọn quân phiệt Quảng Đông bắt giam và biết chúng có ý định trao trảcho Pháp ông nghĩ rằng mình khó có thể thoát chết Bởi thế, ngay từ những ngày đầuvào ngục (đầu năm 1914) Phan Bội Châu đã viết "Ngục trung thư" nhằm để lại mộtbức thư tuyệt mệnh tâm huyết cho đồng bào, đồng chí Bài thơ này bộc lộ cảm xúccủa ông trong những ngày đầu mới vào ngục, Phan Bội Châu nói là làm để "tự an ủimình",và kể lại rằng khi làm xong, ông đã "ngâm nga lớn tiếng rồi cả cười, vangđộng cả bốn vách, hầu như không biết thân mình đang nhốt trong ngục" Qua dòngcảm xúc đó, ta có thể cảm nhận được một hình ảnh tuyệt đẹp về tư thế của người cáchmạng lúc sa cơ, rơi vào vòng tù ngục

- "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" là một bài thơ Nôm nằm trong tập "Ngục trung thư" sáng tác đầu năm 1914, sau khi Phan Bội Châu bị bắt giam ở Trung Quốc.

2 Đọc

GV: Nêu yêu cầu đọc: đây là một bài thơ Đường luật mang khí phách và phong tháicủa Phan Bội Châu nên cần chú ý đọc diễn cảm phù hợp với khẩu khí ngangtàng,giọng điệu hào hứng của bài thơ Riêng cặp câu 3,4 cần đọc với giọng thốngthiết

- GV đọc một lần và gọi 2 HS đọc lại toàn bài thơ

Y: Giải thích nghĩa của từ: hào kiệt, phong lưu, bủa tay?

- HS dựa vào chú thích (1,2,5) để trả lời

G: Bài thơ "Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác" được sáng tác theo thể thơ nào?

Hãy nhắc lại đặc điểm của thể thơ đó?

- Bài thơ được sáng tác theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật

- Mỗi bài gồm 8 câu, mỗi câu 7 chữ, thường gieo vần bằng ở các tiếng cuối câu1,2,4,6,8 Bài thơ có sự bố trí thanh điệu hài hòa theo luật: nhất tam ngũ bất luận nhị

tứ lục phân minh Trong bài thơ thuộc thể này có hai cặp câu sử dụng nghệ thuật đốichỉnh là: cặp câu thực và luận Bố cục bài thơ gồm 4 phần: đề, thực, luận, kết; nhưngcũng có khi chia làm hai phần: 4 câu đầu, 4 câu cuối

TB: Căn cứ vào đặc trưng thể thơ, nội dung của toàn bài hãy cho biết bài thơ được

chia làm mấy phần?

- Bài thơ có bố cục 4 phần: 2 câu đề, 2 câu thực, 2 câu luận, 2 câu kết

GV: Để giúp các em thấy được bút pháp nghệ thuật đặc sắc và nội dung của bài thơ,

ta đi phân tích theo bố cục trên

II Phân tích (21 phút)

1 Hai câu đề

HS: Đọc hai câu đề

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu,

Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

GV: Trong thơ thất ngôn bát cú Đường luật phần đề gồm hai câu: 1 câu gọi là câuphá đề, 1 câu là câu thừa đề

Kh: Quan sát hai câu đề, em thấy hình thức câu thơ phá đề có gì đặc biệt? Tác dụng

của nó?

- Câu phá đề có hai vế tiểu đối cùng với điệp ngữ "vẫn" được điệp lại hai lầnlàm cho giọng thơ rắn rỏi, mạnh mẽ khẳng định một tâm thế "hào kiệt" và "phonglưu"

Kh: Đọc lại chú thích (1,2) và phân tích cặp câu 1 và 2 để thấy rõ khí phách và phong

thái của nhà chí sĩ khi rơi vào vòng tù ngục?

- Hai câu thơ là một lời tuyên ngôn khẳng định tư thế làm người của Phan BộiChâu Ông tự nhận mình là hào kiệt, phong lưu vì "chạy mỏi chân" nên tạm nghỉ ngơilại ở "nhà tù" Cụ Phan quả là một đấng anh hùng Điệp từ "vẫn" nhắc lại hai lần dẫndắt hai danh từ gốc Hán "hào kiệt, phong lưu" nhấn mạnh bản lĩnh không lay chuyển,

trước sau như một của người anh hùng Nó phủ nhận hoàn toàn cảnh ngộ cay đắnghiện tại của Phan Bội Châu: bị rơi vào vòng tù ngục mà cứ như người chủ động nghỉngơi để rồi lại tiếp tục bước đi trên con đường cứu nước.

*- Nghệ thuật tiểu đối, điệp từ, giọng thơ rắn rỏi, mạnh mẽ.

- Phong thái đoàng hoàng, tự tin, vừa ngang tàng bất khuất, vừa hào hoa tài tử.

GV: Hai câu thơ thể hiện một phong thái thật đường hoàng, tự tin, thật ung dung,thanh thản, vừa ngang tàng bất khuất, lại vừa hào hoa tài tử Bị rơi vào vòng tù ngục

mà cứ như người chủ động nghỉ chân ở một nơi nào đó trên đoạn đường buôn tẩu dàidặc Mà thực chất không phải như vậy, chính tác giả đã kể lại rằng mình bị áp giải đi

"nào xiềng tay,nào trói chặt" vào ngục lại bị giam "chung một chỗ với bọn tù xử tử"chứ đâu có được đãi như khách! Nhưng người anh hùng không bao giờ chịu cúi đầukhuất phục hoàn cảnh, chịu để cho hoàn cảnh đè bẹp mình, họ đứng cao hơn mọi sựcùm kẹp, đày đọa của kẻ thù, cảm thấy mình hoàn toàn tự do, thanh thản về mặt tinhthần Cho nên khi nói về một biến cố hiểm nghèo có quan hệ đến sự sống chết củamình mà Phan Bội Châu vẫn có giọng vui đùa Đây cũng là giọng điệu quen thuộctrong lối thơ khẩu khí khá phổ biến ở văn thơ truyền thống của dân tộc ta

2 Hai câu thực

Đọc hai câu thực Đã khách/ không nhà trong bốn bể,

Lại người/ có tội giữa năm châu.

TB: Em thấy giọng điệu hai câu này có gì thay đổi so với hai câu đề? Vì sao?

- Hai câu thực âm hưởng có phần chùng xuống, giọng điệu trầm thống diễn tảmột nỗi đau cố nén, khác hẳn giọng cười cợt đùa vui ở hai câu đề Với hai câu thựcPhan Bội Châu tự nói về cuộc đời buôn ba chiến đấu của mình, một cuộc đời đầygiông tố sóng gió và đầy bất trắc

Kh: Em có nhận xét như thế nào về việc sử dụng biện pháp nghệ thuật ở hai câu thơ

thực?

- Tác giả sử dụng nghệ thuật đối xứng khá chặt chẽ (đối ý, đối lời) "Đã khách– lại người; không nhà trong bốn bể - có tội giữa năm châu" Từng cặp từ ngữ đốinhau, từng ý đối nhau, hài hòa, vẽ lại hình ảnh con người từng trải qua cuộc đời lưu

ly chìm nổi, nhưng đáng tự hào, vẫn ngang tàng, có tầm vóc lớn lao phi thường

GV: Từ năm 1905 cho đến khi bị bắt là gần 10 năm lưu lạc của Phan Bội Châu khiNhật Bản, khi Trung Quốc, khi Thái Lan, 10 năm không một mái ấm gia đình, cựckhổ về vật chất, cay đắng về tinh thần, Phan Bội Châu từng nếm trải biết bao nhiêu!Thêm vào đó còn sự săn đuổi của kẻ thù, dù ở đâu, ông cũng là đối tượng truy bắt củathực dân Pháp nhất là khi đã đội trên đầu một bản án tử hình

Kh: Lời tâm sự ở đây có ý nghĩa như thế nào? Có phải Phan Bội Châu than thân

không?

- Đây không phải là lời than thân Một con người đã coi thường hiểm nguy, ngay

từ lúc dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng đã tự nguyện gắn cuộc đời mìnhvới sự tồn vong của đất nước như Phan Bội Châu "non sông đã chết sống thêm nhục"(Lưu biệt khi ra nước ngoài) thì đâu cần than cho số phận cá nhân của mình Tìnhcảnh một dân tộc mất nước lúc này cũng nào có khác gì! Gắn liền sóng gió của cuộc

đời riêng với tình cảnh chung của đất nươc, của nhân dân, câu thơ giúp ta cảm nhậnđầy đủ hơn tâmd vóc lớn lao phi thường của Phan Bội Châu – người tù yêu nước Đócũng là nỗi đau lớn lai trong tâm hồn bậc anh hùng.

*- Nghệ thuật đối khá chặt chẽ.

- Tầm vóc lớn lao, phi thường của người tù yêu nước.

3 Hai câu luận

HS: Đọc hai câu luận

Bủa tay/ ôm chặt/ bồ kinh tế,

Mở miệng/ cười tan/ cuộc oán thù.

Kh: Hai câu thơ này tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì?

- Nghệ thuật đối (đối ý, đối lời): "Bủa tay – mở miệng; ôm chặt – cười tan; bồkinh tế - cuộc oán thù" và dùng lối nói khoa trương tạo nên hình tượng nghệ thuậtgây ấn tượng mạnh, kích thích cảm xúc của người đọc, có sức truyền cảm lớn

G: Hãy phân tích hai câu luận để thấy được tác dụng của các biện pháp nghệ thuật

trong việc biểu hiện hình ảnh của người anh hùng hào kiệt?

- Hai câu luận là khẩu khí của người anh hùng, hào kiệt cho dù có ở tình trạng

bi kịch đến mức độ nào thì chí khí vẫn không dời đổi, vẫn một lòng theo đuổi sựnghiệp cứu nước, cứu đời "Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế", vẫn có thể ngạo nghễ cườitrước mọi thủ đoạn khủng bố tàn bạo của kẻ thù "cười tan cuộc oán thù"

*- Nghệ thuật đối và dùng lối nói khoa trương

- Hình ảnh người anh hùng mang chí lớn, cứu dân, cứu nước dù ở trong tù vẫn

tự tin vào sức mình, tin vào sự nghiệp cách mạng

Kh: Em nhận xét gì về tác dụng của nghệ thuật đối trong hai cặp câu thực, luận?

- Ở hai câu thực và hai câu luận là những câu thơ đối nhau góp phần tạo nên âmhưởng hào hùng, lãng mạn kiểu anh hùng ca Các cặp từ đối: "bốn biển – năm châu;bủa tay – mở miệng; bồ kinh tế - cuộc oán thù" khắc họa rõ nét tầm vóc của nhân vậttrữ tình, càng về sau càng lớn lao, kì vĩ, mạnh mẽ, phi thường rất phù hợp giọng điệulãng mạn hào hùng của toàn bài thơ

4 Hai câu kết

HS: Đọc hai câu kết

Thân ấy vẫn còn,/ còn sự nghiệp,

Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.

TB: Nêu nhận xét của em về âm điệu và cách dùng từ ngữ trong hai câu kết?

- Hai câu kết âm điệu có chút lắng lại để soi rọi, tiếp tục suy ngẫm về cảnh ngộhiện tại nhưng vẫn có nét gân guốc, bướng bỉnh muốn thách thức tất cả

Kh: Hai câu cuối là kết tinh tư tưởng của toàn bài thơ Em cảm nhận được điều gì từ

hai câu thơ ấy?

- Hai câu kết khẳng định một niềm tin sáng chói qua hai vế tiểu đối "Thân ấyvẫn còn,/ còn sự nghiệp", chữ "còn" được điệp lại hai lần ở giữa câu thơ buộc ngườiđọc phải ngắt nhịp một cách mạnh mẽ làm cho lời nói trở nên dõng dạc, dứt khoátlàm cho ý thơ được nhấn mạnh: con đường cách mạng cứu nước, cứu dân là conđường vinh quang chính nghĩa, người cách mạng còn sống còn chiến đấu, còn tintưởng vào sự nghiệp cứu nước của mình đã lựa chọn Câu thứ 8 nói lên một chấpnhận, một thách thức, một tinh thần coi thường những hiểm nguy, gian truân Từ đó

ta thấy rằng hai câu kết có nhiệm vụ kết tinh lại toàn bộ tư tưởng của bài thơ, khẳngđịnh tư thế hiên ngang của con người đứng cao hơn cái chết, khẳng định ý chí thépgang mà kẻ thù không thể nào bẻ gãy Con người ấy còn sống là còn chiến đấu, còntin tưởng vào sự nghiệp chính nghĩa của mình, vì thế mà không sợ bất kì một thửthách gian nan nào

* - Nghệ thuật tiểu đối và điệp từ.

- Khẳng định tư thế hiên ngang của con người đứng cao hơn cái chết và ý chí thép gang mà kẻ thù không thể nào bẻ gãy.

* Liên hệ: Tích hợp nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Bác Hồ của chúng ta cũng đã bị bắt giam tại nhà tù của Tưởng Giới Thạch,trong thời gian bị tù đày, chịu bao nhiêu là khổ ải nhưng ở Bác vẫn toát lên một tinhthần lạc quan, một bản lĩnh kiên cường của người chiến sĩ cách mạng Kể thù chỉ cóthể giam cầm được thể xác chứ không thể giam cầm được tinh thần, chí khí cáchmạng của Bác và Bác đã viết:

Thân thể ở trong lao

Tinh thần ở ngoài lao

Muốn lên sự nghiệp lớn

Tinh thần càng phải cao

III Tổng kết, ghi nhớ (4 phút)

Kh: Qua phân tích em hãy chỉ ra những nét đặc sắc nghệ thuật, nội dung của bài?

- Nghệ thuật: Viêt theo thể thơ truyền thống: thất ngôn bát cú Đường luật,

ngôn ngữ thể hiện khẩu khí rắn rỏi, hào hùng,có sức lôi cuốn mạnh mẽ Xây dựng hình tượng người chí sĩ cách mạng với khí phách kiên cường, tư thế hiên ngang bất khuất.

- Nội dung: Bài thơ thể hiện phong thái ung dung, đường hoàng, khí phách

kiên cường bất khuất vượt lên trên cảnh tù ngục khốc liệt của nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu.

* Ghi nhớ: SGK (tr - 148)

KH: Nêu ý nghĩa của văn bản?

- Vẻ đẹp và tư thế của người chí sĩ cách mạng Phan Bội Châu trong hoàn cảnh

tù ngục

3, Củng cố, luyện tập (2 phút)

- HS: Đọc phần đọc thêm SGK (tr - 148)

4 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà(1’)

- Học thuộc lòng và phân tích lại bài thơ, học thuộc phần ghi nhớ

Hướng dẫn viết thu hoạch (2 phút)

? Viết đoạn văn nêu cảm nhận của em khi tìm hiểu khí phách của nhà thơ qua hai câu thơ đầu.

* Gợi ý Đoạn văn có bố cục rõ ràng Có câu mở đoạn câu phát triển đoạn câu kết đoạn

+ Mở đoạn Khái quát ví trí và nội dung của hai câu đề.Hai câu1,2 là hai câu đề giới thiệu vấn đề cần nói tới

+ Phát triển đoạn:Dẫn hai câu thơ

- Cách vào đề rất khéo nhà thơ muốn nói tới hoàn cảnh bị bắt giam ý của hai câu thơ là :

- Vào tù vẫn giữ được tài trí và cách sống của mình là người có tài cao khí chí lớn khác thường( hào kiệt)là người luôn giữ đúng vẻ lịch sự tao nhã(phong lưu)

- Mình ở tù khong phải do bị bắt mà vì chạy mỏi chân (tức hoạt động cách mạng

đã nhiều) tạm thời nghỉ ở đây

-Nêu cảm nhận tác giả nói tới việc bị bắt vào nhà tù nhưng không nhấn mạnh việc rủi ro, buồn đau khổ hay lo âu, khiếp sợ Ngược laijnhaf thơ coi việc đó chẳng có gì khủng khiếp,đáng buồn, đó chỉ là những giây phút nghỉ ngơi sau những ngày hoạt động sôi nổi

+ Kết đoạn khẳng định lại vị trí của hai câu đầu

Học sinh về nhà viết đọn văn theo sự hướng dẫn

- Tìm và đọc thêm tài liệu về cuộc đời hoạt động cách mạng của Phan Bội Châu

- Đọc và trả lời các câu hỏi phần Đọc – Hiểu văn bản: Đập đá ở Côn Lôn.

RÚT KINH NGHIỆM SAU GIỜ GIẢNG

- Thời gian giảng toàn bài ………

- Thời gian dành cho từng phần, từng hoạt động………

- Nội dung kiến thức………

- phương pháp giảng dạy……… Ngày soạn:23/11/2012 Ngày dạy 25 /11/2012 Dạy lớp 8A, 8B

Tiết 58 Văn bản: ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN

Phan Châu Trinh

-I MỤC TIÊU

1, Kiến thức:

- Sự mở rộng kiến thức về văn học cách mạng đầu thế kỉ XX

- Chí khí lẫm liệt, phong thái đàng hoàng của nhà chí sĩ yêu nước Phan ChâuTrinh.

- Cảm hứng hào hùng, lãng mạng thể hiện trong bai thơ

2, Kĩ năng:

- Đọc – hiểu văn bản thơ văn yêu nước viết theo thể thơ thất ngôn bát cúĐường luật

- Phân tích được vẻ đẹp hình tượng nhân vật trữ tình trong bài thơ

- Cảm nhận được giọng điệu, hình ảnh trong bài thơ

3, Thái độ: - Giáo dục học sinh lòng yêu kính nhà chí sĩ yêu nước Tích hợp

tư tưởng HCM

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS

a, Chuẩn bị của GV: Nghiên cứu SGK, SGV, Tài liệu "Hướng dẫn thực hiện

chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn THCS" Tập II; soạn giáo án

b, Chuẩn bị của HS: Học bài cũ; đọc và trả lời các câu hỏi phần Đọc – Hiểu

văn bản

III TIẾN TRìNH BÀI DẠY

* Ổn định tổ chức:

- Kiểm tra sĩ số lớp 8A: 8B: /32

- Lớp phó học tập báo cáo việc học bài và chuẩn bị bài của các bạn

1 Kiểm tra bài cũ: KT Miệng (5 phút)

* Câu hỏi: Đọc thuộc lòng diễn cảm bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác và nêu nghệ thuật , nội dung chính của bài thơ.

* Đáp án – Biểu điểm:

- Học sinh đọc đúng, đầy đủ, lưu loát, diễn cảm bài thơ (4 điểm)

- Nêu nghệ thuật và nội dung của bài thơ:

+ Nghệ thuật: Bài thơ viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, ngôn ngữtrong thơ trang trọng, giọng điệu hào hùng, mạn mẽ, cảm hứng anh hùng dạt dào Sửdụng nghệ thuật nói quá, đối ngữ, điệp ngữ rất đặc sắc, tạo cho bài thơ có sức truyền

cảm mạnh mẽ (3 điểm)

+ Nội dung: Bài thơ thể hiện phong thái ung dung, tự tin và khí phách kiêncường, bất khuất, vươn lên trong cảnh tù ngục khốc liệt của nhà chí sĩ yêu nước Phan

Bội Châu (3 điểm)

* Đặt vấn đề vào bài mới (1') Vào những năm đầu thế kỉ XX, cùng hoạt động

cứu nước, cùng sáng tác văn chương bên cạnh cụ Phan Bội Châu có một số chí sĩ yêunước khác cũng rất đáng kính, một trong số đó nổi bật là cụ Phan Châu Trinh Chặngđường hoạt động cách mạng của cụ ngắn hơn Phan Bội Châu Năm 1908, cụ bị bắt và

bị đày ra Côn Đảo, tại đây cụ sáng tác bài thơ Đập đá ở Côn Lôn, tiết học hôm nay cô

trò ta cùng tìm hiểu thi phẩm này

2 Dạy bài mới (40’)

I Đọc và tìm hiểu chung (8 phút)

1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm

HS: Đọc chú thích  SGK (tr - 149)

TB: Nêu hiểu biết của em về tác giả Phan Châu Trinh?

- Phan Châu Trinh đỗ phó bảng, được bổ dụng một chức quan nhỏ, nhưng chỉmột thời gian ngắn đã bỏ quan, chuyên tâm vào sự nghiệp cứu nước, cứu dân Khácvới Phan Bội Châu, đường lối cứu nước của Phan Châu Trinh là lật đổ bộ máy quânchủ phong kiến, bỏ chủ trương cầu ngoại viện, không bạo động, đề xướng chế độ dânchủ, cải tạo đất nước Ông là một nhà yêu nước nồng nhiệt, dũng cảm, bất khuất, cóchủ trương rõ ràng, táo bạo, tự tin và kiên quyết hành động Đầu năm 1908, xảy ra vụnhân dân Trung kì chống thuế Ông bị ghép tội xúi giục nhân dân nổi loạn và bị thựcdân Pháp đày ra Côn Đảo cùng với một số thân sĩ yêu nước khác Đến tháng 6/1910,nhờ sự can thiệp của Hội thân quyền Pháp ông mới được tha

- Phan Châu Trinh là người giỏi biện luận và có tài văn chương Văn chínhluận của ông rất hùng biện, đanh thép, thơ văn trữ tình đều thấm đẫm tinh thần yêu

nước và dân chủ Tác phẩm chính: Tây Hồ thi tập, Tỉnh quốc hồn ca, Xăng-tê thi tập (các tập thơ), Giai nhân kì ngộ (truyện thơ dịch).

* Phan Châu Trinh (1872 - 1926) hiệu Tây Hồ, quê ở tỉnh Quảng Nam; tham gia hoạt động cứu nước rất sôi nổi những năm đầu thế kỉ XX Văn chương của ông thấm đẫm tinh thần yêu nước và tinh thần dân chủ.

TB: Bài thơ Đập đá ở Côn Lôn ra đời trong hoàn cảnh nào?

- Trong thời gian bị đày ra Côn Lôn, ông cũng như bao tù nhân khác bị bắt laođộng khổ sai là đập những viên đá to cho nhỏ vụn ra để rải đường hoặc đổ bê tông cốtthép Bài thơ này được ông làm vào thời gian ấy

* Bài thơ ra đời năm 1908 khi Phan Châu Trinh bị bắt và đày ra Côn Đảo.

GV: Đầu năm 1908 nhân dân Trung Kì nổi dậy chống sưu thuế, Phan Châu Trinh bịbắt, bị kết án chém và đày ra Côn Đảo (tháng 4/1908) Vài tháng sau nhiều thân sĩTrung Kì, Bắc Kì cũng bị đày ra đây Ngày đầu tiên, Phan Châu Trinh đã ném mộtmảnh giấy vào khám của họ để an ủi, động viên: "Đây là một trường học thiên nhiên,mùi cay đắng trong ấy làm trai giữa thế kỉ XX này, không thể không nếm cho biết"

(Thơ văn Phan Châu Trinh, Nhà xuất bản văn học, Hà Nội, 1983) Bài thơ Đập đá ở

Côn Lôn ra đời trong thời gian này.

2 Đọc

GV: Nêu yêu cầu đọc: đọc to, ngắt đúng nhịp thơ 2/2/3 và 4/3 Chú ý thể hiện khẩukhí ngang tàng và giọng điệu hào hùng của tác giả trong bài thơ

- GV đọc một lần sau đó gọi 2 học sinh đọc lại bài thơ, GV nhận xét

GV: Các em cần chú ý lối nói ngụ ý trong các chú thích 4,5,6

HS: Đọc chú thích 4,5,6 SGK (tr - 149)

TB: Căn cứ vào nội dung , theo em nên chia bài thơ làm mấy phần?

- Chia làm hai phần: 4 câu thơ đầu và 4 câu thơ cuối

II Phân tích (22 phút)

1 Bốn câu thơ đầu

HS: Đọc 4 câu thơ đầu

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,

Lừng lẫy làm cho lở núi non.

Xách búa đánh tan năm bảy đống,

Ra tay đập bể mấy trăm hòn.

TB: Em hình dung công việc đập đá của người tù ở Côn Đảo như thế nào?

- Đập đá là một công việc nặng nhọc, đòi hỏi nhiều sức lực Đập đá ở Côn Lôn

lạ càng cực nhọc hơn bởi trên hòn đảo trơ trụi này, giữa nắng gió biển khơi dữ dội,trong điều kiện khắc nghiệt của chế độ nhà tù, người bị đi đày buộc phải làm côngviệc lao động khổ sai ấy cho đến khi kiệt sức Phan Châu Trinh cũng như các chí sĩcách mạng bị giam ở đây vốn xuất thân nhà nho, sức vóc có là bao! Chính vì vậy đãkhông ít người bỏ thân ở nơi này, chẳng có ngày trở lại quê hương

TB: Tác giả đã miêu tả người tù trong công việc đập đá ra sao?

- Câu thơ miêu tả bối cảnh không gian, đồng thời tạo dựng tư thế của conngười giữa đất trời Côn Đảo

Kh: Em có suy nghĩ gì về tư thế của con người giữa đất trời Côn Đảo?

- Tư thế hiên ngang, sừng sững, đường hoàng "đứng giữa" đất trời Côn Lôn,

"đứng giữa" biển rộng non cao, làm toát lên một vẻ đẹp hùng tráng

GV: Trong câu thơ tác giả nói hùng "làm trai" nhưng đằng sau đó là cả một quanniệm nhân sinh truyền thống mà ít nhiều ta đã biết "Đã sinh làm trai thì cũng phảikhác đời" (Phan Bội Châu), "Chí làm trai Nam, Bắc, Tây, Đông – Chi phỉ sức vẫyvùng trong bốn bể" (Nguyễn Công Trứ)… Đó là lòng kiêu hãnh, là ý chí tự khẳngđịnh mình, là khát vọng hành động mãnh liệt Câu thơ cho thấy họ đâu phải là nhữngngười tù khổ sai đang ủ rũ vì lao động cực nhọc Họ đang ở trong tư thế đội trời đạpđất và mang trong mình một quan niệm truyền thống về làm trai: "Làm trai cho đángnên trai – Phú Xuân đã trải Đồng Nai đã từng" Từ câu thơ toát lên một vẻ đẹp hùngtráng

Kh: Đọc lại 4 câu thơ đầu và cho biết biện pháp nghệ thuật tác giả dùng ở đây?

- Tác gải sử dụng bút pháp nói quá, dùng các động từ mạnh, các hình ảnh thơ

có hai lớp nghĩa và nghệ thuật đối trong cặp câu 3,4

TB: Bốn câu thơ đầu có hai lớp nghĩa Vậy hai lớp nghĩa đó là gì?

- Lớp nghĩa thứ nhất là miêu tả công việc đập đá – công việc lao động khổ saicủa người tù Lớp nghĩa thứ hai là qua miêu tả công việc đập đá tác giả muốn khắchọa tầm vóc khổng lồ, sức mạnh to lớn của người anh hùng với những hành động phithường

Kh: Hãy phân tích giá trị nghệ thuật của 4 câu thơ đó?