- Nh©n vËt “t«i” cã ý chÝ häc, tÝnh tù Trong những nhận thức mới mẻ trên con đờng làng lập ngay từ đầu, muốn khẳng định đến trờng, nhân vật “tôi” đã tự bộc lộ đức tính gì của mình, muốn [r]
Trang 1Ngày soạn:
Ngày dạy :
Tiết 1-2
Văn bản: Tụi đi học
Thanh Tịnh
-i mứC Độ CầN ĐạT
Cần cảm nhận đợc tâm trạng, cảm giác của nhân vật tôi trong buổi tựu trờng đầu tiên trong một đoạn trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng
1 Kiến thức.
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích “Tôi đi học”
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ ở tuổi đến trờng trong một văn bản tự sự qua ngòi bút Thanh Tịnh
2 Kĩ năng.
- Đọc hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân
3 Thái độ.
- Trân trọng những kỉ niệm tuổi thơ
III.Các kĩ năng sống cơ bản được giỏo dục trong bài
- Kĩ năng Suy nghĩ sỏng tạo, phõn tớch bỡnh luận về những cảm xỳc của nhõn vật chớnh trong ngày đầu đi học
- Tự nhận thức được những bài học kinh nghiệm về thiờn nhiờn, lao động sản xuất
- Ra quyết định: Vận dụng cỏc bài học kinh nghiệm đỳng lỳc, đỳng chỗ
III Cỏc phương phỏp / kĩ thuật dạy học tớch cực cú thể ỏp dụng.
- Phõn tớch cỏc tỡnh trong cỏc cõu tục ngữ để rỳt ra những bài học kinh nghiệm về thiờn nhiờn, lao động sản xuất
- Động nóo: Suy nghĩ, rỳt ra những bài học thiết thực về kinh nghiệm thiờn nhiờn và lao động sản xuất
- Thảo luận nhúm, kĩ thuật trỡnh bày một phỳt
IV Tiến trỡnh tổ chức cỏc hoạt động dạy – học.
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ: ? Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh.
3 Bài mới:
1- ổn định tổ chức (1 ’ )
2- Kiểm tra bài cũ (5 ’ )
3- Bài mới (35 ’ ):
GTB: Tháng năm trôi đi, con ngời đối mặt với thời gian và càng thêm tuổi tác Có bao nhiêu sự
việc trên đời làm ta nhớ, ta quên Nhng quên sao đợc tuổi học trò với ngày tựu trờng đầu tiên vào lớp Một.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản
*Hoạt động 1: Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong SGK
- HS đọc
Em biết gì về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của tác
giả?
I) Đọc và tìm hiểu chung
1, Tác giả, tác phẩm.
a Tác giả
- Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên
6 tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Mặc dù viết nhiều thể loại khác nhau nhng Thanh Tịnh thành công hơn cả ở lĩnh vực thơ và truyện ngắn Truyện ngắn Thanh Tịnh đằm thắm, trong trẻo, dịu
êm, thể hiện một tâm hồn nhạy cảm
tr-ớc vẻ đẹp con ngời và quê hơng
?
Trang 2?
?
?
?
?
?
?
Trình bày những hiểu biết của mình về truyện ngắn
“Tôi đi học”?
- GV:Đây là truyện ngắn giàu chất trữ tình Thông
qua dòng hồi tởng của nhân vật tôi, tác giả đã làm
sống lại những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng
Hớng dẫn học sinh đọc
+ Đ1 (từ đầu đến trên ngọn núi: đọc nhẹ nhàng,
thể hiện tâm trạng bâng khuâng, ngỡ ngàng của nhân
vật tôi khi nhìn cảnh vật cái gì cũng lạ trên đờng mẹ
dắt tay đến trờng
+ Đ2 (tiếp theo đến được nghỉ cả ngày nữa: đọc
giọng thể hiện sự lạ lẫm, ngỡ ngàng
+ Đ3 (còn lại) : đọc với giọng thể hiện tâm trạng
ngỡ ngàng, vừa xa lạ, vừa gần gũi với sự vật, với ngời
bạn ngồi bên cạnh
Toàn bài đọc với giọng nhẹ nhàng, hoà tâm trạng
của mình với cảnh, cử chỉ, hành động của nhân vật
tôi.
- GV cùng 2 đến 4 HS đọc
- HS đọc, nhận xét cách đọc của bạn
-> GV nx, sửa chữa (nếu cần)
Ông đốc là danh từ chung hay danh từ riêng?
- Là DT chung
“Ông đốc” là ai?
Có những nhân vật nào đợc kể ở trong truyện? Nhân
vật chính là ai? Vì sao đó là nhân vật chính?
- Nhân vật chính là “tôi”
- Vì nhân vật này đợc kể nhiều nhất Mọi sự việc đều
đợc kể từ cảm nhận của “tôi”
Qua đây xác định kiểu văn bản, thể loại, phơng thức
biểu đạt?
Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trờng của “tôi” đợc kể
theo trình tự nào (không gian và thời gian)?
- Theo trình tự thời gian
+ Cảm nhận của “tôi” trên đờng tới trờng
+ Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trờng
+ Cảm nhận của “tôi” trong lớp học
Tơng ứng với trình tự ấy là các đoạn văn nào của văn
bản?
- Đ1: Buổi mai hôm ấy trên ngọn núi
- Đ2: tiếp đến đợc nghỉ cả ngày nữa.
- Đ3: Phần còn lại
Đoạn văn nào gợi cảm xúc thân thuộc, gần gũi nhất
trong em? Vì sao?
- (HS tự bộc lộ)
* Hoạt động 2: Phân tích văn bản.
- GV yêu cầu HS theo dõi phần đầu
Kỉ niệm ngày đầu tiên tới trờng của nhân vật “tôi”
gắn với không gian, thời gian cụ thể nào?
Vì sao không gian và thời gian ấy trở thành kỉ niệm
trong tâm trớ của tác giả?
b Tác phẩm.
- Là truyện ngắn xuất sắc của Thanh
Tịnh, in lần đầu trong tập Quê
mẹ-1941
2 Đọc và giải thích từ khó.
3 Thể loại, phơng thức biểu đạt
* Kiểu văn bản: VB nhật dụng
* Thể loại: Truyện ngắn trữ tình
* PTBĐ:Tự sự có kết hợp MT và BC
II Tìm hiểu nội dung văn bản.
1 Cảm nhận của tôi trên đờng tới trờng.
+ Thời gian: buổi sáng cuối thu (một
buổi mai đầy sơng thu và gió lạnh).
+ Không gian: trên con đờng dài và hẹp
Trang 3?
?
?
?
?
?
- Đó là thời điểm, nơi chốn gần gũi quen thuộc gắn liền
với tuổi thơ của tác giả ở quê hơng
- Đó là lần đầu đợc cắp sách tới trờng
- Tác giả là ngời yêu quý quê hơng tha thiết
Trong câu văn Con đờng này đã quen đi lại lắm lần,
nhng lần này tự nhiên thấy lạ Tại sao tác giả lại có
cảm giác quen mà lạ?
- Trong tình cảm nhận thức của cậu bé đã có sự đổi
khác: tự thấy mình đã lớn lên, thấy con đờng làng
không còn dài và rộng nh trớc nữa
Chi tiết tôi không lội qua sông thả diều nh thằng Quý
và không đi ra đồng nô đùa nh thằng Sơn nữa có ý
nghĩa gì?
- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bản thân- cậu
bé tự thấy mình đã lớn lên
Tìm đoạn văn nói về việc học hành gắn liền với sách
vở, bút thớc bên mình học trò mà tác giả đã nhớ lại?
- Đoạn văn Trong chiếc áo vải dù đen lớt ngang
trên ngọn núi.
Qua đoạn văn này ta thấy nhân vật “tôi” có cảm
giác gì?
- Mặc dù hai quyển sách khá nặng nhng nhân vật
“tôi” vẫn cố gắng xóc lên và nắm lại cẩn thận và
muốn thử sức mình tự cầm bút thớc Em hiểu gì về
nhân vật “tôi” qua chi tiết trên?
Trong những nhận thức mới mẻ trên con đờng làng
đến trờng, nhân vật “tôi” đã tự bộc lộ đức tính gì của
mình?
Trong đoạn này, tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì?
Tác dụng của nó?
- So sánh -> ngây thơ, trong sáng
Sơ kết tiết 1:
ẹoỏi vụựi moọt em beự vui thuự vụựi vieọc chụi ủuứa ủi
hoùc quaỷ laứ moọt sửù kieọn lụựn, moọt thay ủoồi quan
troùng ủaựnh daỏu bửụực ngoaởc cuỷa tuoồi thụ Vieọc thaỏy
mỡnh ủửựng ủaộn vụựi nhửừng yự nghúa trong saựng hoàn
nhieõn ủoự laứ neựt dũu daứng ủaựng yeõu cho moùi ngửụứi
chuựng ta khi ủửụùc bieỏt ủeỏn
- GV giụựi thieọu chuyeồn yự : Sửù caỷm nhaọn moùi vaọt
ủeàu laù khi cuứng meù ủeỏn trửụứng treõn con ủửụứng
laứng, caỷm giaực aỏy ủửụùc nhaõn leõn theỏ naứo khi ủửựng
trửụực saõn trửụứng cuỷa caọu be ự
Giờ sau cô trò ta cùng tìm hiểu tiếp
- Trong tình cảm nhận thức của cậu bé
đã có sự đổi khác: tự thấy mình đã lớn lên, thấy con đờng làng không còn dài
và rộng nh trớc nữa
-> nhận thức của cậu bé về sự nghiêm túc học hành
- Cảm giác: trang trọng và đứng đắn.
- Nhân vật “tôi” có ý chí học, tính tự lập ngay từ đầu, muốn khẳng định mình, muốn chững chạc nh bạn, không thua kém bạn
* Trong sáng, hồn nhiên, có ý thức về việc, yêu mến bạn bè và mái trờng quê hơng
-So sánh -> ngây thơ, trong sáng
Ngày soạn
Ngày dạy
Tiết 2 Văn bản : Tôi đi học
-Thanh tịnh
A-Mục tiêu: Giúp HS:
Trang 41.1Kiến thức.
- Cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu trờng đầu
tiên trong đời
- Ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi d vị trữ tình man mát của Thanh Tịnh
1.2 Kĩ năng.
- Phân tích nội tâm nhân vật
1.3 Thái độ.
- Trân trọng những kỉ niệm tuổi thơ
B- Chuẩn bị
ảnh chân dung tác giả
C- Tiến trình lên lớp
1- ổn định tổ chức (1 ’ ) 2- Kiểm tra bài cũ (5 ’ ) 3- Bài mới (35 ’):
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản
?
?
?
?
?
?
G
?
?
- GV yêu cầu HS quan sát đoạn văn tiếp
Cảnh trớc sân trờng làng Mĩ Lí đã lu lại trong trí nhớ
của tác giả có gì nổi bật?
Em có nhận xét gì về cảnh tợng ở đây?
- Phản ánh không khí đặc biệt của ngày hội khai
tr-ờng thtr-ờng gặp ở nớc ta
- Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta
- Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái
trờng tuổi thơ
Khi cha đi học nhân vật “tôi” nhìn ngôi trờng này
nh thế nào?
- Nhìn thấy ngôi trờng Mĩ Lí cao ráo và sạch sẽ hơn
các nhà trong làng”.
Còn lần đầu tới trờng thì sao?
- Trờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm nh
cái đình làng Hoà ấp”.
Tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì để bộc lộ cảm nhận
này?
- Nghệ thuật so sỏnh
Em hiểu ý nghĩa hình ảnh so sánh này nh thế nào?
- So sánh lớp học với đình làng- nơi thờ cúng tế lễ,
nơi thiêng liêng, cất giấu những điều bí ẩn
- Phép so sánh này diễn tả xúc cảm trang nghiêm của
tác giả về mái trờng, đề cao trí thức của con ngời
trong trờng học
* Nhìn trờng khác trớc
Cảm nhận về mái trờng khi cha đi học chỉ sạch sẽ
hơn các nhà trong làng nhng hôm nay tôi đi học thấy
nó vừa xinh xắn vừa oai nghiêm có cái gì đó thiêng
liêng nh cất giấu bao điều bí ẩn
Khi tả những cậu học trò nhỏ tuổi lần đầu tiên đến
tr-ờng học, tác giả dùng hình ảnh so sánh nào?
- Họ nh con chim non đứng bên bờ tổ, nhìn quãng
trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng e sợ.
Em có nhận xét gì về cách miêu tả ở đây?
Qua chi tiết trên, ta thấy tác giả muốn nói điều gì với
2 Cảm nhận của nhân vật tôi lúc ở sân trờng.
-Trớc sân trờng: Rất đông ngời (trớc
sân trờng làng Mĩ Lí dày đặc cả ngời),
ngời nào cũng đẹp (Ngời nào quần áo
cũng sạch sẽ, gơng mặt cũng vui tơi và sáng sủa.).
- Không khí đặc biệt của ngày hội khai trờng
- Trờng Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm nh cái đình làng Hoà ấp”
- Nghệ thuật so sỏnh diễn tả xúc cảm trang nghiêm về mái trờng,
miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng các em nhỏ lần đầu tới trờng học
Trang 5?
?
?
?
?
?
?
chúng ta?
- Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng
- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả đối với
tr-ờng học
- GV yêu cầu HS chú ý đoạn tiếp, từ Ông
đốc….đ-ợc nghỉ cả ngày nữa.
Hình ảnh ông Đốc đợc nhân vật tôi nhớ lại qua
những chi tiết nào?
- Ông nói : các em phải cố gắng học để thầy mẹ đợc
vui lòng và để thầy dạy các em đợc sung sớng.
- Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và cảm động.
- Tơi cời nhẫn lại nhìn chúng tôi.
Từ các chi tiết trên cho chúng ta thấy tác giả đã nhớ
tới ông đốc bằng tình cảm nào?
+ Quý trọng, tin tởng, biết ơn ngời thầy
Khi nghe gọi tên mình, nhân vật “tôi” thể hiện tâm
trạng nh thế nào?
- Hồi hộp, thấp thỏm chờ nghe gọi tên mình: Nghe
gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng.
- Cảm thấy sợ khi phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ:
Tôi bất giác quay lng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi
nức nở khóc theo.
Tìm đoạn văn nói về tiếng khóc của các cậu học trò
bé nhỏ khi xếp hàng vào lớp?
- Các cậu lng lẻo nhìn ra sân, nơi mà các ngời thân
đang nhìn các cậu vớ cặp mắt lu luyến Một cậu
đứng đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lng lại rồi
dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo Tôi nghe
sau lng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít
đang nhập ngừng trong cổ.
Theo em vì sao nhân vật tôi và các bạn lại khóc? Lúc
này tâm trạng của họ nh thế nào?
- Khóc một phần vì lo sợ- do phải tách rời ngời thân
để bớc vào một ngôi trờng hoàn toàn xa lạ
Khóc một phần vì sung sớng- lần đầu đợc tự mình
học tập
Đó là những giọt nớc mắt báo hiệu sự trởng thành,
những giọt nớc mắt ngoan chứ không phải là những
giọt nớc mắt vòi vĩnh nh trớc nữa
- GV: Ai mà chẳng hồi hộp khi chờ đợi gọi tên mình
vào lớp học Nhân vật “tôi” cũng tránh sao khỏi sự
lúng túng, giật mình Giọt nớc mắt của tuổi thơ với
tiếng khóc “thút thít” là dễ hiểu, vì phải rời bàn tay
mẹ để vào lớp với trờng mới, lớp mới, thầy mới, bạn
mới Đó là cả thế giới khác và cách xa hơn bao giờ
hết
Hãy nhớ và kể lại những cảm xúc của mình vào lúc
này, trong ngày đầu tiên đi học nh các bạn nhỏ kia
- (HS tự bộc lộ)
Đến đây em hiểu gì về nhân vật “tôi” ?
- Giàu cảm xúc với trờng lớp với ngời thân
Có những dấu hiệu trởng thành trong nhận thức và
tình cảm ngay từ ngày đầu tiên đi học
HS theo dõi đoạn 3
=> Đề cao sức hấp dẫn của nhà trờng, thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả đối với trờng học
- Quý trọng, tin tởng, biết ơn ngời thầy
- Hồi hộp, thấp thỏm chờ nghe gọi tên mình, cảm thấy sợ khi phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ
- Khóc: một phần vì lo sợ, một phần vì sung sớng- lần đầu đợc tự mình học tập, những giọt nớc mắt báo hiệu sự tr-ởng thành
Trang 6?
?
?
?
Tìm những cử chỉ, chi tiết, hình ảnh thể hiện tâm
trạng của nhân vật “tôi” khi đón nhận giờ học đầu
tiên?
+ Một mùi hơng lạ xông lên trong lớp Trông hình gì
treo trên tờng tôi cũng thấy lạ và hay hay Tôi nhìn
bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận.
+ Tôi nhìn ngời bạn tí hon ngồi bên tôi, một ngời
bạn tôi cha hề quen biết, nhng lòng tôi vẫn không
cảm thấy sự xa lạ chút nào.
+ Một con chim non liệng đến đứng bên bờ cửa sổ,
hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao.
+ Nhng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng
đen đã đa tôi về cảnh thật.
Em có cảm nhận gì về cách miêu tả này của tác giả ?
- Cách miêu tả này rất chân thật Tâm trạng của nhân
vật “tôi” hiện lên trong dòng hồi tởng giúp ngời đọc,
ngời nghe liên hệ với chính mình Tâm trạng của
nhân vật “tôi” đợc liên tởng nh con chim con hót
mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao Đây là sự kết
hợp hài hoà giữa kể, miêu tả và bộc lộ cảm xúc Điều
này tạo nên chất trữ tình cho tác phẩm
Hãy lí giải tại sao lại có “cảm giác lạ” và không cảm
thấy sự xa lạ của nhân vật “tôi” ?
+ Cảm giác lạ vì lần đầu vào lớp học – một ngôi
tr-ờng sạch sẽ, ngay ngắn
+ Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế và bạn bè, vì
bắt đầu ý thức đợc những thứ đó đã gắn bó thân thiết
với mình từ bây giờ và mãi mãi
Điều đó cho ta thấy tình cảm nào của nhân vật “tôi”
đối với lớp học của mình?
- Tình cảm chân thật, trong sáng thiết tha
Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết:
+ Một con chim con liệng đến đứng bên bờ cửa sổ,
hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao Tôi đa mắt
thèm thuồng nhìn theo cánh chim.
+ Nhng tiếng phấn vủa thầy tôi gạch mạnh trên
bảng đen đã đa tôi về cảnh thật Tôi vòng tay lên bàn
chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc.
Những chi tiết đó nói thêm điều gì về nhân vật
“tôi” ?
Qua giờ học nhân vật tôi có tâm trạng chung ntn?
* hoạt động 4 : Tổng kết
Chỉ ra nội dung chủ yếu của văn bản này?
Những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng nhân
vật “tôi” là những cảm giác nào?
=> Giàu cảm xúc với trờng lớp với
ng-ời thân Có những dấu hiệu trởng thành trong nhận thức và tình cảm ngay từ ngày đầu tiên đi học
3 Cảm nhận của tôi trong lớp học.
- Nhân vật “tôi” cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, với ngời bạn ngồi bên cạnh
- Tình cảm chân thật, trong sáng thiết tha
+ Một chút buồn khi từ giã tuổi thơ + Bắt đầu trởng thành trong nhận thức
và việc học hành của bản thân
Trang 7?
?
?
?
?
Từ đó em cảm nhận đợc những điều tốt đẹp nào từ
nhân vật “tôi”, cũng chính là của tác giả Thanh Tịnh?
Em hãy nêu những nét đặc sắc của truyện ngắn này?
Em học tập đợc điều gì từ nghệ thuật kể chuyện của
nhà văn Thanh Tịnh trong truyện ngắn Tôi đi học?
(Câu hỏi thảo luận)
- (Học sinh thảo luận trả lời)
- GV yêu cầu HS đọc nội dung Ghi nhớ trong SGK.
- HS đọc
+ Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, nhng yêu cả sự học hành để trởng thành
=> Tâm trạng bỡ ngỡ, cảm xúc mới lạ trong ngày đầu tiên đi học, cảm nhận
đợc sự quan tâm của gia đình và nhà trờng
IV- Tổng kết
* ND: Những kỉ niệm trong sáng về
ngày đầu tiên đợc đến trờng đi học
- Tình yêu, niềm trân trọng sách vở, bạn bè, bàn ghế, lớp học, thầy cô, gắn liền với mẹ và quê hơng
- Giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái tr-ờng quê hơng
* NT: Tự sự kết hợp với trữ tình; kể
chuyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm Những hình ảnh so sánh mới mẻ
và gợi cảm
4- Củng cố- luyện tập.(5 ’ )
? Trong truyện ngắn Tôi đi học” có 12 lần Thanh Tịnh sử dụng biện pháp nghệ thuật tu từ so sánh.
Hãy chỉ ra
TT Cái so sánh Từ SS Cái đợc so sánh
1 Những cảm giác trong sáng ấy nảy nởtrong lòng tôi nh mấy cành hoa tơi mỉm cời giữa bầutrời quang đãng.
2 Tôi không lội qua sông thả diều và không đi ra đồng nô đùa nh nh thằng Quýthằng Sơn nữa.
3 ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹnhàng nh một làn mây lớt ngang trên ngọn núi
4 Nhà trờng cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng
5 Trờng Mĩ Lí trông xinh xắn và oainghiêm nh cái đình làng
6 Sân nó rộng, mình nó cao nh trong những buổi tra hè đầy vẵng lặng
7 Tôi cũng nh mấy cậu học trò mới bỡ ngỡ đứng népbên ngời thân 8
quãng trời rộng muốn bay, nhng còn ngập ngừng e sợ
10 Hết co một chân, các cậu lại duỗi mạnh nh đá một của ban tởng tợng
12 Tôi cha lần nào thấy xa mẹ tôi nh lần này
Trang 85 Hớng dẫn về nhà:
- Đọc kĩ và tóm tắt văn bản
- Học nội dung bài học
- Làm bài tập 1, 2 trong SGK
- Soạn tiết tiếp theo
* Hớng dẫn làm bài tập:
1 Cảm nghĩ về dòng cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện ngắn “Tôi đi học:
+ Đó là dòng cảm xúc bồi hồi, xúc động trớc sự biến thái của thiên nhiên và cảnh vật: thời tiết vào mùa thu, lá ngoài đờng rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc
+ Thời gian và không gian ấy gợi mở những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trờng đầu tiên trong
đời: từ con đờng, cảnh vật vốn quen thuộc nhng lần này tự nhiên thấy lạ, nhân vật “tôi” cảm thấy
trang trọng và đứng đắn; ngạc nhiên thấy sân trờng hôm nay ai cũng ăn mặc sạch sẽ, gơng mặt tơi
vui và sáng sủa; ngôi trờng vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khác thờng Nhân vật “tôi” từ cảm giác
thấy mình bé nhỏ, lo sợ vẩn vơ đến giật mình và lúng túng khi nghe gọi đến tên mình; cảm giác trống trải khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ
+ Bớc vào thế giới khác, vừa gần gũi vừa xa lạ
+ Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin khi bớc vào giờ học đầu tiên
Dòng cảm xúc của nhân vật tụi hoà quyện giữa trữ tình (biểu cảm) với tả và kể vừa mợt mà,
vừa tạo nên sự xao xuyến khôn nguôi
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Tiết 3 - Tiếng việt cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
I Mức độ cần đạt:
- Phân biệt đợc các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
- Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc – hiểu và tạo lập văn bản
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng
1 Kiến thức:
- Các cấp độ khái quát về nghĩa của từ
2 Kĩ năng:
- Thực hành, so sánh, phân tích các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
3 Thái độ.
- Vận dụng vào viết văn
III Các kĩ năng sống cơ bản đợc giáo dục trong bài
1 Kĩ năng ra quyết định: nhận ra và biết sử dụng từ đúng nghĩa theo mục đích giao tiếp cụ thể
IV Các phơng pháp/ Kĩ thuật dạy học tích cực có thể áp dụng
1 Phân tích các tình huống: để hiểu cấp độ khái quát nghĩa của từ tiếng Việt.
2 Động não: Suy nghĩ, phân tích các ví dụ để rút ra những bài học thiết thực về sử dụng từ đúng
nghĩa
3 Thực hành có hớng dẫn: Tìm đợc nghĩa khái quát của từ.
V Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh.
3 Bài mới:
Khám phá: ? ở lớp 7, đã học về 2 mối quan hệ giữa nghĩa của từ, đó là những mối quan hệ nào?
- Quan hệ đồng nghĩa và quan hệ trái nghĩa
GV: Hôm nay, chúng ta học bài nói về mqh khác về nghĩa của từ ngữ- đó là mqh bao hàm
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản
* Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm. I- Từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa
hẹp
Trang 9- Gv vẽ sơ đồ lên bảng, yêu cầu học sinh quan sát 1 Vớ dụ: (SGK)
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của từ thú, chim cá? Vì sao?
- Phạm vi nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa
của các từ thú, chim, cá.
- Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm
nghĩa của các từ thú , chim, cá.
2 Nhận xét.
- Phạm vi nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của các từ thú, chim, cá.
Vì có nghĩa khái quát hơn
?
?
Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của
các từ voi, hơu?
Voi, hơu là động vật thuộc thú, phạm vi nghĩa của
hai từ này đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa từ
thú- nghĩa của các từ voi, hơu hẹp hơn nghĩa của
từ thú.
Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của
từ cá rô, cá thu? Tại sao?
- Nghĩa của các từ voi, hơu hẹp hơn nghĩa của từ thú.
- Nghĩa của từ cá rộng hơn nghĩa của các
từ cá rô, cá thu, nhng lại hẹp hơn nghĩa của từ động vật.
?
?
?
?
?
Qua ví dụ vừa tìm hiểu, em nhận xét gì về nghĩa
của từ ngữ?
- Nghĩa của từ ngữ có thể rộng hơn hoặc hẹp hơn
các từ ngữ khác
Một từ ntn đợc gọi là từ ngữ có nghĩa rộng?
- Khi phạm vi nghĩa của từ đó đợc bao hàm phạm
vi nghĩa của từ khác
Một từ ntn đợc gọi là từ ngữ có nghĩa hẹp?
- Khi phạm vi nghĩa của từ đó đợc bao hàm phạm
vi nghĩa của từ khác
Trong ví dụ vừa xét, từ ngữ nào có nghĩa rộng và
từ ngữ nào có nghĩa hẹp?
Nghĩa rộng: Động vật
- Nghĩa hẹp: Thú (voi, hơu), Chim (Tu hú, sáo)
GV: Sự khái quát có mức độ từ nhỏ đến lớn nh
vậy giữa các từ ngữ gọi là cấp độ khái quát nghĩa
của từ ngữ
Từ ví dụ vừa xét, em thế nào là cấp độ khái quát
nghĩa của từ ngữ?
- Một từ có nghĩa rộng với từ này, có thể có nghĩa
hẹp với từ khác
GV chỉ định HS đọc Ghi nhớ trong SGK
- GV cho BT:
* Ghi nhớ (SGK).
BT: Cho các từ: cây, cỏ, hoa.
Yêu cầu: Tìm các từ có phạm vi nghĩa của từ
hẹp hơn cây, cỏ, hoa và có nghĩa rộng hơn ba từ
đó
- Thực vật > cây, cỏ, hoa > cây cam, cây dừa; cỏ gà, cỏ gianh; hoa cúc, hoa lan
Hoạt động 2 - Luyện tập (20 phút) II- Luyện tập
1- BT1/10/SGK: Lập sơ đồ thể hiện
cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
Hoạt động nhóm bàn, cử đại diện trình bày
a) Y phục
quần áo
quần đùi quần dài áo dài áo sơ mi
b) Vũ khí
a)
Trang 10súng bom
súng trờng đại bác bom ba càng bom bi
2- BT2/11/SGK: Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với
nghĩa của các từ ngữ ở mỗi nhóm
- GV yêu cầu HS đứng tại chỗ trả lời
a- Từ ngữ có nghĩa rộng là chất đốt b- Từ ngữ có nghĩa rộng là nghệ thuật c- Từ ngữ có nghĩa rộng là thức ăn.
d- Từ ngữ có nghĩa rộng là nhìn.
e- Từ ngữ có nghĩa rộng là đánh.
3- BT3/11/SGK: (BTVN)
4- BT4/11/SGK: HS đọc bài tập
Hoạt động nhóm gọi đại diện nhóm trình bày a – Thuốc lào
b – Thủ quỹ
c – Bút điện
d – Hoa tai
5- BT5/11/SGK: HS đọc bài tập Khóc
Nức nở Sụt sùi
4.4 Củng cố(2 ’ )
*BT bổ sung: Hãy xếp các từ sau đây
thành các nhóm từ ngữ cùng thuộc một
phạm vi nghĩa, sau đó chỉ ra từ có
nghĩa rộng bao hàm các từ còn lại
trong nhóm: văn học, số học, đại số,
vui, hí hửng, toán học, truyện, mừng,
hình học, thơ kịch, phấn khởi
- Văn học: truyện, thơ, kịch
- Toán học: số học, đại số, hình học
- Phấn khởi: vui, hí hửng, mừng
- GV yêu cầu đọc lại nội dung ghi nhớ
trong SGK
4.5 Hớng dẫn về nhà (2 ’ ):
- Học thuộc nội dung ghi nhớ
- Làm các bài tập còn lại trong SGK và
BT 6,7 trong Sách bài tập
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Tiết 4 - Tập làm văn
I Mức độ cần đạt:
- Thấy đợc tính thống nhất về chủ đề của văn bản và xác định đợc chủ đề của một văn bản cụ thể
- Biết viết một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng