CHÌ – sát NHÂN TRONG BÓNG tối

Một trong những kim loại thường được sử dụng nhiều nhất trong các sản phẩm và cũng là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh đối với con người chính là Chì Pb.. WHO xác định, chì là một trong 10

1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HCM KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN



Chuyên đề :

Thành viên nhóm : (

MỤC LỤC

I ĐẶT VẤN ĐỀ: 1

II TỔNG QUAN VỀ CHÌ: 2

1 Lịch sử phát triển của chì: 2

2 Cấu tạo và tính chất: 3

2.1 Vị trí và các đồng vị của chì: 3

2.1.1 Vị trí trong bảng tuần hoàn: 4

2.1.2 Các đồng vị của chì trong môi trường: 4

2.2 Tính chất vật lý: 5

2.3 Tính chất hóa học: 6

2.3.1 Các phản ứng của Ion Pb : 7

2.3.2 Các phức chất với Clo: 8

3. Điều chế: 9

4 Nguồn gốc phát sinh của chì: 9

4.1 Nguồn gốc tự nhiên: 9

4.2 Nguồn gốc nhân tạo: 9

III VAI TRÒ CỦA CHÌ TRONG CUỘC SỐNG: 10

1 Trong công nghiệp: 10

1.1 Trong công nghệ kỹ thuật điện: 10

1.2 Trong các kĩ thuật luyện kim màu: 12

1.3 Trong công nghiệp nhiên liệu: 12

1.4 Trong công nghiệp hóa chất: 13

1.5 Trong công nghiệp tạo màu: 13

2 Trong ngành y học: 13

3 Trong kỹ thuật quân sự: 16

4 Trong ngành năng lượng học nguyên tử và kĩ thuật hạt nhân: 16

5 Trong nghệ thuật: 16

IV THỰC TRẠNG SỬ DỤNG VÀ NHIỄM ĐỘC CHÌ HIỆN NAY: 17

1. Thực trạng sử dụng chì trong sản xuất hiện nay: 17

2. Thực trạng nhiễm độc chì hiện nay ở nước ta: 21

V CHÌ TRONG CƠ THỂ CON NGƯỜI: 24

1 Độc tính của chì: 24

2 Các nguồn tiếp xúc của con người với chì: 25

2.1 Trong môi trường sống: 25

2.2 Thực phẩm: 29

2.3 Trong môi trường làm việc: 29

3. Các con đường chì đi vào cơ thể con người: 30

3.1 Đường hô hấp: 30

3.2 Qua tiêu hóa: 30

3.3 Qua da: 32

3.4 Qua nhau thai, sữa mẹ: 33

4 Chì tồn tại như thế nào trong cơ thể con người: 33

4.1 Phân bố: 33

4.2 Cơ chế loại thải chì của cơ thể: 34

5. Cơ chế gây độc của chì đối với cơ thể: 34

VI ẢNH HƯỞNG CỦA CHÌ: 37

1 Ảnh hưởng của chì đến con người: 37

1.1. Ảnh hưởng đến sức khỏe con người: 37

1.1.1 Hệ thống tạo máu: 37

1.1.2 Hệ thống tim mạch: 37

1.1.3 Hệ thần kinh: 38

1.1.4 Tổn thương thận: 39

1.1.5 Sinh sản: 40

1.1.6 Ảnh hưởng đến thai nhi: 41

1.1.7 Nội tiết: 42

1.1.8 Hệ tiêu hóa: 42

1.1.9 Hệ xương: 43

1.1.10 Một số bệnh về da: 44

1.2 Triệu chứng khi nhiễm độc chì: 44

1.2.1 Đối với trẻ em: 44

1.2.2 Đối với người lớn: 46

1.3 Điều trị khi bị nhiễm độc chì: 47

1.3.1 Điều trị triệu chứng, điều trị hỗ trợ: 47

1.3.2 Điều trị để hạn chế hấp thu và đào thải chì: 47

1.3.3 Sử dụng thuốc giải độc chì (gắp chì): 48

2 Ảnh hưởng của chì đến môi trường: 48

2.1 Môi trường đất: 48

2.2 Môi trường nước: 51

2.2.1 Hàm lượng chì trong nước tự nhiên và nước thải: 51

2.2.2 Nồng độ độc của chì trong nước: 51

2.2.3 Trong không khí: 52

VII BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG NHIỄM ĐỘC CHÌ: 52

1 Đối với các cơ quan chức năng: 52

2 Đối với các cá nhân tổ chức doanh nghiệp: 53

3 Đối với cộng đồng: 54

VIII KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ: 54

1 Kết luận: 54

2 Khuyến nghị: 55

IX TÀI LIỆU THAM KHẢO 1

CHÌ – SÁT NHÂN TRONG BÓNG TỐI

Công nghiệp phát triển giúp cho cuộc sống chúng ta hiện đại và thoải mái hơn nhưng đi cùng với điều đó là sự “xuống dốc” nghiêm trọng của môi trường Phát triển công nghiệp hóa, hiện đai hóa khiến cho con người phải đối mặt với nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau như các vi sinh vật gây bệnh, bụi bẩn hóa chất… và đặc biệt là các kim loại nặng có trong các sản phẩm thường ngày Việc nhiễm độc kim loại nặng không còn là vấn đề mới nhưng nó vẫn luôn là một trong những khía cạnh nguy hiểm nhất ảnh hưởng tới sức khỏe con người

Kim loại nặng là những kim loại có khối lượng riêng lớn hơn 5g/cm3 Một số kim loại nặng có thể cần thiết cho sinh vật như Cu (Đồng), Fe( Sắt) vì chúng được xem là nguyên tố vi lượng cần thiết cho cơ thể Nhưng sẽ gây độc hại với môi trường và cơ thể sinh vật khi hàm lượng vượt quá tiêu chuẩn cho phép

Do đó, việc hạn chế tiếp xúc với kim loại nặng là vấn đề luôn được quan tâm Tuy nhiên với việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa lại khiến cho việc sử dụng kim loại nặng trong các sản phẩm nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu hàng ngày trở nên phổ biến hơn Một trong những kim loại thường được sử dụng nhiều nhất trong các sản phẩm và cũng là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh đối với con người chính là Chì (Pb)

WHO xác định, chì là một trong 10 hóa chất của mối quan tâm sức khỏe cộng đồng vì nó được sử dụng trong nhiều ngành nghề như: sản xuất oto, xe máy, thiết bị điện tử, mỹ phẩm, trong y học… Như vậy, chì đóng một vai trò rất quan trọng trong

sự phát triển kinh tế và đáp ứng nhu cầu của đời sống Tuy là một kim loại cần thiết nhưng chì lại ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người bởi đặc tính tích lũy trong cơ thể mà ít khi chuyển hóa và đào thải của mình Có thể nói ảnh hưởng đáng lo ngại nhất của nó là tác động đến sự phát triển trí tuệ của trẻ em - thế hệ tương lai của đất nước Ở cấp độ phơi nhiễm cao chì tấn công não và hệ thống thần kinh trung ương gây hôn mê, co giật và thậm chí tử vong Nếu may mắn sống sót khi nhiễm độc chì thì cũng để lại những di chứng như: chậm phát triển và rối loạn hành vi

Chì luôn có mặt trong các sản phẩm hằng ngày mà ta sử dụng như nước uống,

mỹ phẩm, đồ gia dụng nên không quá khó khăn để chì xâm nhập vào cơ thể Vì vậy, việc hiểu rõ nguồn gốc phát sinh, các con đường tiếp xúc, cơ chế tác động của chì đối với cơ thể hay những triệu chứng và cách điều trị nhiễm độc chì là một vấn đề hết sức quan trọng Giúp cho chúng ta có cách phòng tránh nhiễm độc chì, đặc biệt là các biện pháp chữa trị khi bị nhiễm độc một cách hiệu quả Đề tài này sẽ góp phần bổ sung thêm nhiều kiến thức cơ bản cho chúng ta về việc phòng tránh nhiễm độc chì cũng như các kỹ năng cơ bản để bảo vệ bản thân trước kẻ sát nhân trong bóng tối- chì

và là một phần của nhiều hợp kim Chì có số nguyên tố cao nhất trong các nguyên tố bền

Hình 1 Chì_kim loại nặng gây độc (Nguồn:Wikipedia)

Chì từng được sử dụng phổ biến hàng ngàn năm trước do sự phân bố rộng rãi của

nó, dễ chiết tách và dễ gia công Nó dễ dát mỏng và dễ uốn cũng như dễ nung chảy Các hạt chì kim loại có tuổi 6400 TCN đã được tìm thấy ở Catalhoyuk, Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay Vào đầu thời kỳ đồ đồng, chì được sử dụng cùng với antimon và asen

Nhà sản xuất chì lớn nhất trước thời kỳ công nghiệp là nền kinh tế La Mã, với sản lượng hàng năm 80.000 tấn, đặc biệt chúng là phụ phẩm của quá trình nung chảy bạc Hoạt động khai thác mỏ của La Mã diễn ra ở Trung Âu, Anh thuộc La Mã, Balkans, Hy Lạp, Tiểu Á riêng ở Hispania chiếm 40% sản lượng toàn cầu

Các ống chì La Mã thường khảm lên phù hiệu của các hoàng đế La Mã Đường ống dẫn nước bằng chì ở Tây Latin có thể đã được duy trì vượt qua thời kỳ Theodoric Đại đế tới tận thời Trung Cổ Một số thỏi chì La Mã tượng trưng cho lịch sử khai thác chì Derbyshire và trong lịch sử công nghiệp của các trung tâm kinh tế ở Anh khác Người La Mã cũng sử dụng chì nóng chảy để giữ các chân trụ sắt gắn kết với các khối

đá vôi lớn ở các nhà thờ nhất định Trong giả kim thuật, chì từng được cho là kim loại

cổ nhất và liên quan đến Sao Thổ Các nhà giả kim thuật sử dụng biểu tượng của Sao Thổ (♄) để ám chỉ chì

Hình 2 Các thỏi chì ở Anh thuộc La Mã được trưng bày ở bảo tàng Wells và Mendip

(Nguồn: Wikipedia)

Kí hiệu của chì Pb là chữ viết tắt từ tên tiếng Latin plumbum nghĩa là kim loại mềm, có nguồn gốc từ plumbum nigrum ("plumbum màu đen"), trong khi plumbum candidum (nghĩa là "plumbum sáng màu") là thiếc

2 Cấu tạo và tính chất:

2.1 Vị trí và các đồng vị của chì:

2.1.1 Vị trí trong bảng tuần hoàn:

Hình 3 Vị trí của chì trong bảng tuần hoàn (Nguồn: Wikipedia)

2.1.2 Các đồng vị của chì trong môi trường:

Tất cả các đồng vị của chì (trừ 204Pb) có thể được tìm thấy ở dạng các sản phẩm cuối của quá trình phân rã phóng xạ của các nguyên tố nặng hơn như urani và thori

Bảng 1 Các đồng vị của chì (Nguồn: Wikipedia)

Có tính chống ăn mòn cao nên nó được sử dụng để chứa các chất ăn mòn

Vì chì dễ dát mỏng và chống ăn mòn, nên được sử dụng trong các công trình xây dựng như trong các tấm phủ bên ngoài các khối lợp Chì kim loại có thể làm cứng bằng cách thêm vào một lượng nhỏ antimony, hoặc một lượng nhỏ các kim loại khác như canxi

Chì dạng bột cháy cho ngọn lửa màu trắng xanh Giống như nhiều kim loại, bột chì rất mịn có khả năng tự cháy trong không khí Khi cháy thải ra khói độc

Dưới đây là bảng trình bày về một số tính chất vật lý cơ bản của chì như màu sắc, nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi

Bảng 2.Các tính chất vật lý cơ bản của chì (Nguồn: Wikipedia)

2.3 Tính chất hóa học:

Ở nhiệt độ thường, chì tác dụng với oxi trong không khí tạo thành lớp chì oxit mỏng, chính lớp này bảo vệ chì không tiếp tục bị oxi hóa nữa Nhưng khi bị đun nóng trong không khí thì chì bị oxy hóa dần cho đến hết tạo thành PbO

Chì chỉ tương tác trên bề mặt với acid clohidric loãng (HCl) và axit sunfuric (H2SO4) do có lớp muối không tan phủ bên ngoài Nhưng sẽ phản ứng nếu nồng độ axit đậm đặc hơn do lớp muối khó tan bảo vệ chì bị chuyển hóa thành các hợp chất tan

Chì tan dễ dàng trong acid nitric (HNO3) và tan chậm trong HNO3 đặc

3Pb + 8HNO 3(l) 3Pb(NO 3 ) 2 +2NO +4H 2 O

Chì không tác dụng với nước nhưng khi có không khí thì bị ăn mòn tạo thành Pb(OH)2

 Số oxi hóa +2 là phổ biến nhất của chì

 Với ion Clorua (Chloride): tạo thành muối chì clorua vì muối này ít tan trong nước nên sau phản ứng dung dịch sẽ không quá loãng

Pb 2+ + Cl - PbCl 2

 Với ion Sunfat (Sunfate): tạo thành kết tủa Muối chì sunfat ít tan trong nước hơn muối chì clorua

Pb 2+ + SO 4 2- PbSO 4

PbSO4 tan trong dung dịch bazo mạnh và muối axetat:

PbSO 4 + 4OH - Pb(OH) 4 2- + SO 4

2- Với dung dịch amoniac (NH3): tạo muối đơn kết tủa và không tan trong dung dịch NH3 dư

Pb 2+ +2NH 3 + 3H 2 O (l) + 2NO 3 - Pb 2 O(NO) 2 + H 2 O (l) + 2NH 4 +

 Với dung dịch kiềm mạnh (NaOH, KOH ): tạo kết tủa màu đen Kết tủa này tan trong dung dịch kiềm dư

Pb 2+ + 2OH - Pb(OH) 2

Pb(OH) 2 + 2OH - Pb(OH) 4 2-

 Các phản ứng của Chì (II) oxide (PbO):

PbO đặc trưng cho mức ôxi hóa +2 của chì

Hòa tan trong axit nitric và acetic tạo thành các dung dịch có khả năng kết tủa các muối của chì sulfat, cromat, cacbonat (PbCO3), và Pb3(OH)2(CO3)2 Chì sulfua cũng có thể được kết tủa từ các dung dịch acetat Các muối này đều rất kém hòa tan trong nước Trong số các muối halua, iodua là ít hòa tan hơn bromua, và bromua ít hòa tan hơn clorua

Chì(II) oxide cũng hòa tan trong các dung dịch hydroxit kim loại kiềm để tạo thành muối plumbit tương ứng

Clo hóa các dung dịch muối trên sẽ tạo ra chì có trạng thái ôxi hóa +4

Chì điôxit là một chất ôxi hóa mạnh Muối clo ở trạng thái ôxi hóa này khó được tạo ra và dễ bị phân hủy thành chì(II) clorua và khí clo Muối iodua và bromua của chì(IV) không tồn tại Chì điôxit hòa tan trong các dung dịch hydroxit kim loại kiềm

để tạo ra các muối plumbat tương ứng

 Ngoài ra, chì cũng có trạng thái ôxi hóa trộn lẫn giữa +2 và +4, đó là chì đỏ (Pb3O4)

2.3.2 Các phức chất với Clo:

Các hợp chất chì(II) tạo một loạt các phức chất với ion clorua, với sự hình thành của chúng làm thay đổi sự ăn mòn hóa học của chì Quá trình này sẽ hạn chế khả năng hòa tan của chì trong môi trường mặn

Bảng 1 Hằng số cân bằng của các dung dịch phức chì clorua ở 25 °C (Nguồn:

 Hàm lượng chì trong vỏ trái đất vào khoảng 20 mg/kg

 Trong nước ngầm và nước mặt nồng độ chì không vượt quá 10 µg/l

 Hoạt động của núi lửa

 Khai thác các quặng có chứa chì như: quặng galen (PbS), quặng xiruzit (PbCO3)

 Khói thải, nước thải của các nhà máy sản xuất pin, ắc quy có sử dụng điện cực chì

 Thuốc trừ sâu có chứa chì

 Sử dụng xăng pha chì

 Và một số hoạt động khác…

Chì chiếm vị trí quan trọng trong việc phát triển các ngành nghề Nguyên nhân khiến chì được “trọng dụng “ là bởi các đặc tính sau: rất mềm, dẻo, độ bền hóa học trong môi trường axit tốt do tạo được màng bảo vệ vững chắc, có khả năng tạo hợp kim với nhiều kim loại màu khác và đặc biệt nó đem lại hiệu quả cao trong sản xuất nhưng chi phí lại thấp Chính vì thế, nó được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống

1 Trong công nghiệp:

Chì được sử dụng rất rộng rãi trong công nghiệp Theo thống kê, có tới 150 nghề

và khoảng 400 quá trình công nghệ có sử dụng đến chì và các hợp chất của nó Dưới đây là một số ngành nghề chủ yếu

 Chì được dùng để làm vỏ bọc cáp điện (chiếm 15-20% tổng lượng chì) do khả năng chống ăn mòn tốt của chúng

Hình 4 Một số loại cáp điện (Nguồn: Kenh14.vn)

 Sản xuất ắc quy chì (chiếm 30% tổng lượng chì) trong đó sườn cực ắc quy làm bằng hợp kim Pb-Sb còn bột hoạt gồm hỗn hợp giữa chì và chì oxide

Hình 5 Một số loại ắc quy chì đang được sử dụng

1.2 Trong các kĩ thuật luyện kim màu:

Để bảo vệ thiết bị khỏi sự ăn mòn người ta dùng chì để mạ lên các bề mặt bên trong các buồng và các tháp sản xuất axit sunfuric, các óng dẫn, các bể tẩy rửa và các

bể điện phân

1.3 Trong công nghiệp nhiên liệu:

Đây là ngành tiêu thụ rất nhiều chì Trong các động cơ xăng phải nén hỗn hợp nhiên liệu trước khi đốt cháy và nén càng mạnh thì các động cơ hoạt động càng hiệu quả Nhưng nếu nén ở mức độ cao thì hỗn hợp nhiên liệu sẽ bị nổ trước khi được đốt cháy Do vậy, xăng pha thêm chì chủ yếu là để hạ thấp hiện tượng "kích nổ" của nhiên liệu đến mức chấp nhận được tránh được sự hư hỏng động cơ, cũng nhằm làm tăng chỉ

số octane và giúp động cơ có thể hoạt động được tốt hơn, bền hơn, cải thiện tình trạng hoạt động của máy, giảm bớt sự mài mòn động cơ

Bên cạnh đó chì rất độc nên xăng được pha thêm chất này sẽ được nhuộm màu hồng, xanh để phân biệt với các loại xăng khác Tuy nhiên, hiện nay vì mức độ độc hại của chì nhà nước ta đã có công văn ngừng sản xuất và sử dụng xăng pha chì từ năm 2014

Hình 6 Xăng pha chì A83 (Nguồn: Internet)

1.4 Trong công nghiệp hóa chất:

Chì đã được sử dụng từ lâu trong công nghiệp hóa chất (CNHC) do nó có khả năng chống ăn mòn rất tốt ở nhiều môi trường khác nhau Đồng thời lại dễ sản xuất,

dễ gia công và giá thành thấp Chì thường được sử dụng phối hợp với thép và bê tông- những vật liệu cũng tương đối sẵn và rẻ

Chì thường được sử dụng rộng rãi cho những ứng dụng sau trong công nghiệp hóa chất:

 Làm vỏ van, khuỷu, ống nhánh và vỏ bơm Nếu cần độ cứng cao hơn thì người

ta sử dụng thép hoặc gang lót chì

 Làm ống dẫn các chất lỏng có tính ăn mòn mạnh và mù axit

 Lót các bể chứa những chất lỏng có tính ăn mòn

Do tính chất dễ kết hợp với những chất tạo màu nên chì thường được sử dụng để sản xuất các loại mỹ phẩm như : son môi, thuốc nhuộm tóc, sơn móng tay, thuốc làm trắng da,…

lỵ, đau bụng giun, sốt rét, ghẻ, nấm, nhọt độc, lở loét, viêm niêm mạc miệng, đan độc, bỏng lửa dưới dạng tán bột mịn bôi ngoài, nấu cao dán hoặc làm thành viên hoàn để uống trong với liều 3 - 5 phân (0,94g - 1,5g)/ngày

 Ô duyên (duyên): là sulfua chì PbS (86,6% Pb; 13,4%S) Vị ngọt, tính hàn, có độc Có công dụng trấn nghịch, nhuyễn đàm, sát trùng và giải độc Dùng để chữa chứng đàm khí ung nghịch, thượng thực hạ hư, khí đoản suyễn cấp (khó thở do hen suyễn), ế cách (có cảm giác vướng khi nuốt, nuốt không trôi gây tiếng nấc), phản vị (ăn vào bụng đầy, sáng ăn chiều mửa, chiều ăn sáng mửa), ung bướu, tràng nhạc (lao hạch), nhọt độc, ghẻ lở

Hình 9 Ô duyên

 Mật đà tăng: là một thứ bột màu vàng cam đỏ, to nhỏ không đều với thành phần chủ yếu là PbO Vị mặn cay, tính bình, có độc Có công dụng tiêu thũng, sát trùng, thu liễm, bài nùng, trừ đàm, trấn kinh Dùng để chữa các chứng bệnh như trĩ lở, thũng độc, mụn nhọt, lở loét, thấp sang, các loại vết thương, lỵ lâu ngày, kinh giản dưới dạng chế thành cao dán ngoài hoặc tán bột uống với liều 0,5g - 1g/ngày

Hình 10 Mật đà tăng dạng bột và dạng cục

 Duyên đơn (hồng đơn): có nguồn gốc từ sự biến chất của khoáng galen, là oxyt chì Pb3O4, có thể viết 2PbO.PbO2, tỷ lệ PbO2 là 34,9% Vị mặn, tính hàn, có độc Có công dụng giải độc, sinh cơ, nhuyễn đàm, trấn kinh Dùng để chữa sốt rét, trĩ loét, chống co giật, kinh giản (động kinh), lở loét sưng tấy, bỏng lửa và nước, các vết thương xuất huyết dưới dạng hoàn tán uống hoặc thuốc sắc (ít dùng uống vì độc), thường dùng ngoài làm cao dán nhọt, nấu với dầu vừng và phối hợp với một số vị thuốc khác để giảm đau, làm chóng lên da non

Hình 11 Duyên đơn dạng cục và dạng bột

3 Trong kỹ thuật quân sự:

Do có khối lượng riêng lớn nên chì được sử dụng làm đối trọng chống lật, làm lõi đạn để tăng độ xuyên Bên cạnh đó, trong quân sự còn sử dụng chì để chế tạo xe tăng, máy bay…

4 Trong ngành năng lượng học nguyên tử và kĩ thuật hạt nhân:

Người ta tạo ra các lá chắn bằng thủy tinh mà trong đó có chứa chì vì nó hấp thụ tốt tia gama và các bức xạ hạt nhân Qua loại kính này, ta có thể theo dõi việc xử lý các vật liệu phóng xạ bằng những máy tự động đảo liệu Chì còn được dùng để sản xuất áo choàng hoặc các dụng cụ che chắn khác để bảo vệ cho những người làm việc trong môi trường có chứa phóng xạ

5 Trong nghệ thuật:

Các loại sơn, chì màu hay phẩm nhuộm có chứa chì là một trong nhũng sản phẩm được các nghệ nhân dùng để tạo ra các tác phẩm nghệ thuật ấn tượng Tuy nhiên tranh được vẽ bằng sơn chì sẽ bị tối màu theo thời gian do ảnh hưởng của đihdro sunfua ( H2S) có trong không khí sẽ sinh ra chì sunfua có màu thẫm Ngoài ra người ta còn dùng chì để tạo ra những sản phẩm pha lê hết sức tinh tế và đẹp mắt

Hình 12 Tranh phong cảnh vẽ bằng sơn dầu có pha chì (Ảnh minh họa)

Hình 13 Một số sản phẩm pha lê làm từ chì (Nguồn: Bohemiasg.com)

1 Thực trạng sử dụng chì trong sản xuất hiện nay:

Chì có vai trò quan trọng trong đời sống của con người, nó tham gia vào nhiều quá trình trong công nghiệp và tạo ra nhiều sản phẩm cung cấp cho cuộc sống hằng ngày Chì có mặt ở xung quanh chúng ta, nó có trong không khí, thực phẩm, trong các sản phẩm gia dụng mà ta thường sử dụng Chẳng có gì phải bàn cãi đến những lợi ích của chì mang lại nếu như chúng ta không phát hiện hiện nay các nhà sản xuất đang lạm dụng chì quá mức trong các sản phẩm của mình Điều này gây tác hại rất lớn đến

sức khỏe của con người, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh nhất là đối với phụ

nữ và trẻ em Không giống như những chất độc khác, chì đi vào cơ thể con người sẽ tích lũy chứ không gây bệnh ngay do đó nó khó bị nhận biết Chì đi vào cơ thể thông qua việc ta sử dụng các sản phẩm có chứa chì vượt mức cho phép hoặc thông qua việc hít thở hay sử dụng nguồn nước nhiễm chì và lâu dần nó sẽ tích tụ và gây bệnh

Dù độc hại nhưng chì lại là “ con cưng” của các nhà sản xuất bởi nó là chất có khả năng chống oxi hóa cao, mềm, dễ dát mỏng, dễ kết hợp với các chất tạo màu mà giá thành lại thấp Do đó, nó được ưa chuộng và sử dụng nhiều hơn trong sản xuất Rất nhiều sản phẩm có chứa chì được sử dụng và bày bán tràn lan trên thị trường mặc cho việc các cơ quan chức năng đã lên tiếng cảnh báo về mức độ nguy hại mà các sản phẩm này gây ra Điển hình nhất mà ta có thể thấy đó chính là vụ việc trong son môi

có hàm lượng chì cao và mới nhất là việc C2 và rồng đỏ bị nhiễm chì nặng hay việc bát đĩa nhiễm chì được bày bán rộng rãi

Son môi là sản phẩm ưa chuộng được sử dụng để làm đẹp cho bản thân Chì được sử dụng trong son giúp son bền màu và lâu phai hơn Hầu hết các nhà sản xuất đều sử dụng một lượng chì nhỏ để làm tăng chất lượng của sản phẩm của mình và điều này được các chuyên gia cho rằng là sẽ không ảnh hưởng đến sức khỏe Nhưng điều khiến ta lo lắng là mỗi loại son lại có hàm lượng chì khác nhau, vậy đâu mới là nồng độ an toàn cho người sử dụng Và với cơ chế tích lũy trong cơ thể của chì thì việc sử dụng son môi lâu ngày liệu có gây ra tác hại lớn Một thực trạng đáng lo ngại nữa chính là các sản phẩm son môi nhãn hiệu L’Oreal và Maybelline được bán rộng rãi tại thị trường Việt Nam, chủ yếu là hàng loại hai (sản xuất ở một số nước châu Á), hàng giả Từ đó, ta thấy rằng hàm lượng chì trong các sản phẩm này vẫn còn là một dấu hỏi lớn cho người tiêu dùng và có hay không việc nhà sản xuất đang sử dụng chì quá mức

Hình 14 Son môi không rõ nguồn gốc được bày bán tràn lan trên thị trường

Khi việc son môi bị nhiễm chì vẫn chưa có hồi kết cho việc hàm lượng chì bao nhiêu thì bị nhiễm độc thì dư luận lại được phen nháo nhào khi C2 và rồng đỏ-các loại nước giải khát được ưa chuộng trên thị trường, bị dính nghi án có nồng độ chì vượt mức Theo thông tin của báo Vietnam.net, chiều ngày 9/5/2016 Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế đã lấy mẫu nguyên liệu tại nhà máy và mẫu nước giải khát C2 và Rồng

đỏ trên thị trường để kiểm tra Và mới đây ngày 21/5/2016 Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong cho biết Thanh tra Bộ đã ra quyết định tạm dừng lưu thông và thu hồi 3 lô hàng của URC gồm:

 Lô Trà xanh hương chanh C2 (NSX 04/02/2016 - HSD 04/02/2017) Kết quả kiểm nghiệm hàm lượng chì là: 0,085 mg/l trong khi mức công bố là: nhỏ hơn hoặc bằng 0,05 mg/L

 Nước tăng lực hương dâu hiệu Rồng đỏ (NSX 19/02/2016 - HSD 19/11/2016)

có kết quả kiểm nghiệm hàm lượng Chì là: 0,053 mg/l nhưng mức công bố là hàm lượng chì nhỏ hơn hoặc bằng 0,05 mg/L

 Nước tăng lực hương dâu hiệu Rồng đỏ (NSX 10/11/2015 - HSD 10/08/2016) Kết quả kiểm nghiệm hàm lượng Chì là 0,068 mg/l nhưng nhà sản xuất công bố nhỏ hơn hoặc bằng 0,05 mg/l

Tất cả các sản phẩm này đều có hàm lượng chì khá cao vượt ngưỡng cho phép so với mức công bố của nhà sản xuất Chưa dừng lại ở đó, dù đã bị Cơ quan chức năng buộc dừng lưu thông và thu hồi toàn bộ sản phẩm nhưng điều đáng lo ngại là hơn

40000 thùng C2 và rồng đỏ đã được bán hết Phải chăng người Việt đang tự đầu độc mình

Hình 15 Ba lô rồng đỏ và C2 có hàm lượng chì vượt mức cho phép.(Nguồn:

suckhoe.vnexpress.vn)

Ngoài ra, thì nhiều nhà khoa học cũng khuyến cáo, bát đĩa gốm sứ mà người Việt

sử dụng hàng ngày cũng góp phần đưa một lượng chì lớn vào trong cơ thể Theo thống kê của cục Quản lý Chất lượng sản phẩm (Bộ Khoa học và Công nghệ), trên thị trường hiện nay có tới 80% các sản phẩm gia dụng đựng chứa thực phẩm (như bát đĩa, cốc chén, bình uống nước ) có nguồn gốc từ Trung Quốc Qua xét nghiệm, các sản phẩm này thường có hàm lượng chì vượt mức quy định, có khả năng gây nguy cơ nhiễm độc chì rất cao cho người tiêu dùng Do đó, người tiêu dùng rất cảnh giác với các loại bát đĩa, đồ gia dụng rẻ tiền vì cho rằng chúng có nguồn gốc từ Trung Quốc và chuyển sang sử dụng các loại bát đĩa cao cấp có giá bán cao ngất ngưởng Tuy nhiên, không ít sản phẩm cao cấp này thực chất là bát đĩa Trung Quốc được gắn mác của các nước như Đức, Pháp, Ý, Hàn Quốc khiến cho người tiêu dùng lầm tưởng về độ cao cấp và an toàn của sản phẩm Điều đáng lo ngại là khi mua các sản phẩm gốm sứ, chúng ta rất khó phát hiện sản phẩm nào có nhiễm chì vì khi nung nóng tới nhiệt độ 1.200 - 1.500 độ C thì chì không để lại dấu vết trên sản phẩm để có thể nhận ra bằng mắt thường Chỉ khi gặp điều kiện thuận lợi như tiếp xúc với nhiệt độ cao hoặc đựng chứa dung dịch axit thì chì mới phai ra, theo thức ăn xâm nhập vào cơ thể con người Khiến cho việc phát hiện là vô cùng khó khăn

Hình 16 Sản phẩm gốm sứ có hàm lượng chì cao.(Nguồn: kenh14.vn)

Từ đó, gióng lên hồi chuông cảnh báo cho cả người tiêu dùng và cả các cơ quan chức năng về việc nhà sản xuất liệu có lạm dụng chì trong sản xuất không và liệu rằng con người chúng ta sẽ ra sao nếu một lượng độc chất này đang đi vào cơ thể và tích tụ

ở đâu đó Một thực trạng đáng chú ý khác chính là xuất xứ của các sản phẩm trên đang là vấn đề cần phải quan tâm và kiểm soát chặt chẽ hơn

2 Thực trạng nhiễm độc chì hiện nay ở nước ta:

Xuất hiện ở khắp mọi nơi xung quanh chúng ta chì đang là vấn đề khiến nhiều nhà nghiên cứu quan tâm nhất hiện nay Bởi việc sử dụng quá mức nó trong các sản phẩm cũng như việc thải bỏ các chất thải trong sản xuất có hàm lượng chì cao dẫn đến nhiều diễn biến phức tạp và đưa đến những hậu quả khôn lường

Theo WHO - nhiễm độc chì gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng và lâu dài cho sức khỏe, đặc biệt là ở trẻ em Cũng theo tổ chức này thì hằng năm có khoảng 600.000 ca chậm phát triển trí tuệ là do nhiễm độc chì Điều đáng chú ý là có tới 99% trẻ bị nhiễm chì đến từ các nước có thu nhập thấp và trung bình

Theo trung tâm chống độc bệnh viện Bạch Mai, trong 2 năm 2013 – 2014 đã tiếp nhận 797 trường hợp có biểu hiện ngộ độc chì Có đến 179 trẻ có lượng chì trong máu quá lớn Số trẻ bị nhiễm độc chủ yếu do cha mẹ dùng thuốc cam, hít sơn pha chì và do

môi trường ô nhiễm Cũng theo PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng - Nguyên Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai - người từng tiếp nhận nhiều ca ngộ độc chì trong tình trạng nguy hiểm cho biết, nồng độ chì cho phép trong cơ thể người là dưới 10 mcg/dL Còn trên thực tế, hàm lượng chì trung bình của người Việt Nam là 20 mcg/dL, tức gấp đôi hàm lượng chì cho phép tồn tại trong cơ thể Ông cũng cho hay việc nhiễm độc chì là không khó vì chúng tồn tại xung quanh chúng ta chỉ cần ăn uống và hít thở thôi thì chì cũng có thể tích lũy trong cơ thể Đặc biệt, trẻ nhỏ là đối tượng dễ bị nhiễm độc chì hơn cả vì mức hấp thụ chì ở trẻ em cao và lâu hơn ở người lớn.Trong khi đó, thì nhiều người đang bỏ qua những cảnh báo nguy hiểm đến sức khỏe của con em mình và của chính bản thân họ Nhiều người chủ quan khi chưa nhìn thấy hậu quả từ việc này, tức

là khi cơ thể chưa phát bệnh, nên trì hoãn chữa trị, hoặc bỏ dở điều trị.Thực tế, thải được nồng độ chì trong cơ thể không đơn giản, càng để lâu, càng nguy hại cho sức khỏe

Tình trạng nhiễm chì cao trong cơ thể của người Việt một phần là do ô nhiễm chì

có trong không khí, trong nước uống và một phần do con người trực tiếp đưa vào cơ thể thông qua việc ăn uống và sử dụng vật dụng gia đình

Hình 17 Nhiễm độc chì do không khí và nước uống nhiễm chì

Ngoài những khía cạnh trên, thì việc nhiễm độc chì trong môi trường làm việc cũng là vấn đề khiến nhiều cơ quan chức năng đau đầu Trong đó, nghề tái chế chì ở làng Đông Mai, tỉnh Hưng Yên luôn là mối quan tâm hàng đầu Nghề tái chế chì ở thôn Đông Mai có từ năm 1978, thời kỳ cao điểm thường xuyên có 25 lò mỗi ngày nấu trên 10 tấn chì, thải ra không khí hàng tấn khói bụi Nguyên liệu nấu chì là phế

thải từ bình ắc qui như tấm cách điện và nước axít sau khi phá dỡ đổ bừa bãi, vỏ bình

để khắp đường làng ngõ xóm Những ngày nắng nóng bụi chì và nước axít trong các cống rãnh bốc mùi khét lẹt, khi trời đổ mưa thì chảy bừa bãi, ngấm vào lòng đất, đọng đầy các ao hồ Không khí trong thôn luôn ngợp trong khói bụi của chì Theo các nhà chuyên môn, hàm lượng chì thải ra ở Đông Mai quá lớn: trong nguồn nước, mức trung bình là 0,77mg/l, vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ 7,7-15 lần Ở nơi ao hồ đãi và đổ xỉ hàm lượng là 3,278mg/l, vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ 32-65 lần Bề mặt nước bị ô nhiễm, một số thực vật cũng bị ảnh hưởng Đặc biệt do nhiễm độc từ nước và khí thải của chì, có thời kỳ cả thôn Đông Mai có hơn 50% số người bị đường ruột, tá tràng, đau dạ dày; 30% mắc bệnh đường hô hấp, đau mắt; 100% số người trực tiếp nấu chì đều bị nhiễm độc chì trong máu Đáng buồn hơn đã có hơn 40 người bị tàn tật nặng do ảnh hưởng của bụi và khói chì; trong đó có hơn 20 trẻ em bị viêm não, với các di chứng ngớ ngẩn, thọt chân, mù mắt, bại liệt Một số gia đình có 2-3 con bị não dị dạng, có cháu đã thiệt mạng, nhiều cháu nhiễm chì trong máu, hàng tháng phải đi lọc chì rất tốn kém Theo phân tích từ cơ thể những người bị nhiễm độc chì, hàm lượng chì trong nước tiểu từ 0,25 -0,56 mg/l; trong máu 135 mg/l, vượt 1,5 lần mức cho phép Sau nhiều năm nỗ lực tìm mọi giải pháp, đến nay, tình trạng ô nhiễm vẫn đang

đe dọa người dân nơi đây

Theo chị Tô Thị Tuyết - một người dân sinh sống tại đây cho biết: “5 năm trước đây làng Đông Mai rất ô nhiễm, nhưng gần đây khu vực tái chế chì được xây dựng cách xa làng khoảng 5km Tại đó họ thuê nhân công chặt chì và phân loại xương chì, bột chì, và cho vào hẩy chì Gần đây họ đã xây lò hút khói để lọc chất ô nhiễm của khói chì, vậy nhưng cuộc sống của chúng tôi vẫn bị ảnh hưởng, vì nhiều nhà vẫn chứa chì trong nhà” Tiếp lời chị Tuyết, anh Lê Viết Duẩn chia sẻ: “Ở làng Đông Mai người dân chúng tôi bị nhiễm độc chì quá nhiều, nhất là trẻ con Chúng tôi là người dân Đông Mai vẫn phản đối cái nghề này Đến giờ, tuy khu vực tái chế chì đã quy hoạch thành công ty, nhưng chỉ đỡ khói, còn mùi vẫn vương khắp nơi, đêm không thể nào ngủ được Đã thế còn ô nhiễm nguồn nước, không đảm bảo sức khỏe cho người dân Bao lần chúng tôi đề nghị bỏ nghề này nhưng vẫn chưa làm được”

Hình 18 Hiểm họa khó giải quyết từ việc tái chế chì ở làng Đông Mai

Chì và hợp chất của chì đều độc, càng dễ hòa tan độc tính càng cao Theo nghiên cứu thì nếu hít phải nồng độ hơi chì trong không khí quá 0,15 mg/m3 thì công nhân có thể bị nhiễm độc, nếu ăn phải 1g bụi chì thì có thể chết

Nếu chì có trong máu trên 0,3ppm sẽ ngăn cản quá trình oxy hóa glucose tạo ra năng lượng duy trì sự sống nhưng nếu hàm lượng chì trong máu trên 0,8 ppm sẽ gây thiếu máu Với chì kim loại liều lượng gây chết của chì là 1000mg đối với người lớn Liều lượng tối đa chì (Pb) có thể chấp nhận hàng ngày cho người, do thức ăn cung cấp, được tạm thời quy định là 0,005mg/kg thể trọng nếu hấp thụ 10mg/ ngày sau vài tuần có thể nhiễm độc nặng

Đối với muối chì (ở trong thực phẩm như thuốc cam): Các muối chì đều rất độc

và độc tính của nó rất phức tạp, liều gây ngộ độc đối với người lớn là 1g chì acetat và 2-4g chì cacbonat Chỉ cần hít thở không khí có nồng độ 5m/lít chì hữu cơ đã có thể tử vong

Do đó, nồng độ chì tối đa cho phép trong môi trường Việt Nam trong không khí khu dân cư 0,0001mg/m3 và cơ sở sản xuất là 0,01mg/m3, trong nước sinh hoạt lượng chì không được quá 0,05mg/l (tiêu chuẩn về môi trường 1993)

Qua những dữ liệu ta thấy rằng chì là một chất có độc tính cao, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người Dù có ít hay nhiều thì chì cũng gây ra những tác động không mong muốn cho cuộc sống, sức khỏe, tương lai của con người Vì thế,

mỗi người cần phải hiểu rõ về chì để có phương pháp phòng chống và bảo vệ chính bản thân mình khỏi “sát thủ vô hình” luôn âm thầm ở bên cạnh chúng ta hàng ngày

2 Các nguồn tiếp xúc của con người với chì:

2.1 Trong môi trường sống:

Chì có mặt ở khắp mọi nơi trong không gian sống của chúng ta:

 Sơn có chì và bụi sơn: loại sơn cũ được dùng trong xây dựng có chứa một lượng chì đáng kể

Hình 19 Một số loại sơn không rõ nguồn gốc có chứa chì (Nguồn: Diễn đàn thanh

niên _ “Cảnh giác nguyên nhân nhiễm độc từ sơn”)

 Đồ gia dụng có màu: chì là một kim loại dễ kết hợp với các chất khác để tạo màu nên nó được dùng rộng rãi trong việc sản xuất các đồ dùng hàng ngày

vì những màu sắc nó tạo nên khá đẹp và bắt mắt như màu vàng crôm, màu vàng naples, màu đỏ, màu da cam Đặc biệt đối với một số loại chén đĩa có viền men ở miệng bát thì ta không nên sử dụng vì những loại này có chứa chì Một số sản phẩm có chứa chì như chén, bát, đĩa, gốm, sứ, đồ dùng bằng thủy tinh

Hình 20.Chén đĩa có chứa chì (Nguồn: suckhoe.com.vn_ “Dùng bát đĩa hoa văn sặc

sỡ dễ nhiễm độc”)

 Mỹ phẩm: chì được dùng trong mỹ phẩm để tạo màu, giúp sản phẩm bền màu và lâu phai hơn do đó nó được dùng rộng rãi trong việc sản xuất mỹ phẩm Một số mỹ phẩm có thể có chì như: son môi, phấn má, phấn mắt

Hình 21 Một số loại mỹ phẩm có khả năng chứa chì (Ảnh minh họa_ Nguồn:

Internet)

 Đất: khu đất bị nhiễm sơn chì, ô nhiễm từ hoạt động công nghiệp có chì, đường xá có nhiều phương tiện đi lại dùng xăng có chì