Nguyên tủy bào Myeoblast Tiền nguyên hồng cầu Proerythroblast Tiến trình biệt hóa dòng bạch cầu hạt Granulopoiesis Tiến trình biệt hóa dòng hồng cầu Erythropoiesis Nguyên bào nhân khổng
Trang 1BÀI THỰC TẬP: TẾ BÀO MÁU VÀ TẠO MÁU
TS Trần Thị Thanh Loan ThS BS Bùi Thị Thanh Tâm
Bộ môn Mô phôi – Giải phẫu bệnh ĐHYD TP HCM
Tên thành viên tổ 8:
1 Võ Tạ Minh Đạt
2 Thiên Từ Bảo Huân
3 Võ Minh Khôi
4 Trịnh Công Minh
5 Vương Hoàng Nhi
6 Trần Nhật Thái
7 Trịnh Nhật Thương
8 Võ Anh Tường
MỤC TIÊU
1 Nhận diện được những loại tế bào trên phết máu ngoại vi
2 Xác định các tế bào tạo máu đầu dòng của một phết tủy xương và mẫu sinh thiết tủy
THUẬT NGỮ
Bạch cầu đa nhân ái kiềm Basophils
Bạch cầu đa nhân ái toan Eosinophils
Bạch cầu đa nhân trung tính Neutrophils
Hồng cầu lưới Reticulocyte
Nguyên hồng cầu ưa acid Orthochromatic erythroblast
Nguyên hồng cầu ái kiềm Basophilic erythroblast
Nguyên hồng cầu đa sắc Polychromatic erythroblast
1
1
Trang 2Nguyên tủy bào Myeoblast
Tiền nguyên hồng cầu Proerythroblast
Tiến trình biệt hóa dòng bạch cầu hạt Granulopoiesis
Tiến trình biệt hóa dòng hồng cầu Erythropoiesis
Nguyên bào nhân khổng lồ Megakaryoblast
I QUÁ TRÌNH BIỆT HÓA DÒNG HỒNG CẦU
Sự biệt hóa dòng hồng cầu là quá trình nhằm đảm bảo số lượng hồng cầu trong
máu ngoại vi được duy trì ổn định Các tế bào gốc dòng hồng cầu dưới tác dụng nhiều loại hormon sẽ biệt hóa và trưởng thành từ tủy xương vào máu Quá trình biệt hóa kéo dài trong vòng 1 tuần với 6 giai đoạn chính, bắt đầu từ tiền nguyên hồng cầu đến
nguyên hồng cầu ái kiềm, nguyên hồng cầu đa sắc, nguyên hồng cầu, hồng cầu lưới và
hồng cầu
Hồng cầu trưởng thành có thời gian sống từ 1-120 ngày trong máu ngoại vi
Hình 1 Quá trình biệt hóa tạo dòng hồng cầu
TIỀN NGUYÊN HỒNG CẦU
Đây là tế bào đầu dòng trong quá trình biệt hóa dòng hồng cầu, chưa có chức năng tổng hợp hemoglobin
- Kích thước 12-20 μm., bào tương ái kiềm nhạt
2
2
Trang 3- Nhân to, tròn, nhiễm sắc chất đậm, nhiều hạt nhân Các vùng sáng trong bào tương là bộ máy Golgi hoạt động mạnh
NGUYÊN HỒNG CẦU ÁI KIỀM
- Kích thước nhỏ hơn tiền nguyên hồng cầu, do tiền nguyên hồng cầu phân bào tạo thành
- Nhân nhỏ hơn, không có hạt nhân
- Bào tương đậm màu hơn do tăng số lượng ribosomes chuẩn bị tổng hợp
hemoglobin
NGUYÊN HỒNG CẦU ĐA SẮC
- Kích thước nhỏ hơn nguyên hồng cầu ái kiềm Bắt đầu tổng hợp hemoglobin ngày càng nhiều làm bào tương
có xu hướng ái toan hơn nên có màu xanh xám
- Nhân ngày càng nhỏ hơn, không có hạt nhân
NGUYÊN HỒNG CẦU
- Nhân vón, nhỏ
- Bào tương hồng nhạt
- Không còn khả năng phân bào
HỒNG CẦU LƯỚI
- Hồng cầu mất nhân và đi vào xoang mạch máu trong tủy đỏ của xương
- Vẫn còn 1 ít ribosomes tổng hợp hemoglobin (màu xanh nhạt) hiện diện trong tế bào
3
3
Trang 4HỒNG CẦU
- Đường kính 7-8 μm
- Ái toan, lõm hai mặt, không còn nhân
- Đời sống 120 ngày
- Bề mặt có các kháng nguyên ABO, Rh…
II QUÁ TRÌNH BIỆT HÓA DÒNG BẠCH CẦU HẠT
Sự biệt hóa dòng bạch cầu hạt là quá trình các tế bào bạch cầu (Neutrophils, Eosinophils và Basophils) biệt hóa và trưởng thành từ tủy xương vào máu ngoại vi Quá trình này kéo dài 14-18 ngày và trải qua 6 giai đoạn chính, bắt đầu từ nguyên tủy
bào đến tiền tủy bào, tủy bào, hậu tủy bào, bạch cầu đũa và bạch cầu trưởng thành Trên phết tủy xương, ở các giai đoạn đầu không thể phân biệt các dòng tiền thân biệt hóa thành Eosinophils, Basophils hay Neutrophils dựa trên hình thái học, chỉ có thể phân biệt khi các tế bào này đã biệt hóa đến giai đoạn tủy bào, khi đó các hạt đặc trưng cho từng loại bạch cầu bắt đầu xuất hiện Ngoài ra, các tế bào dòng Basophils rất khó quan sát trên phết tủy xương do số lượng rất ít
Hình 2 Quá trình biệt hóa tạo dòng hồng cầu
NGUYÊN TỦY BÀO
Đây là tế bào đầu dòng trong quá trình biệt hóa dòng bạch cầu hạt
- Tế bào lớn, 14-20 μm
4
4
Trang 5- Tỉ lệ nhân: bào tương cao, có 3-5 hạt nhân Bào tương ái kiềm đậm, không hạt Trong bào tương có các vùng sáng màu chính là bộ máy Golgi đang hoạt động mạnh
TIỀN TỦY BÀO
- Tế bào lớn,15-21 μm
- Bào tương ái kiềm, có nhiều hạt azurophilic màu xanh đen trong bào tương (hạt không chuyên biệt) Đây là tế bào duy nhất sản xuất hạt azurophilic và số lượng giảm dần khi tiền tủy
bào phân bào và biệt hóa thành tủy bào
TỦY BÀO
Đây là giai đoạn cuối cùng còn khả năng phân bào
- Thời gian từ nguyên tủy bào biệt hóa thành tủy bào: 1 tuần
- Tế bào 16-24 μm
- Nhân lệch tâm, hình kính lồi, vón
và tăng sắc hơn, không có hạt nhân
- Số hạt azurophilic trong bào tương giảm dần
- Tủy bào trung tính: có các hạt màu hồng-đỏ xen lẫn hạt azurophilic Tủy bào ái toan có các hạt tương tự nhưng kích thước lớn hơn
HẬU TỦY BÀO
- Tế bào 12-18 μm
- Nhân bắt đầu lõm vào hình hạt đậu hay móng ngựa,
bào tương trưởng thành hơn
5
5
Trang 6- Số lượng các hạt azurophilic giảm và số lượng hạt hồng-đỏ ngày càng tăng,
tăng nhiều hơn ở hậu tủy bào ái toan so với hậu tủy bào trung tính
BẠCH CẦU ĐŨA
- Tế bào từ 9-15 μm, hình chữ U
- Ở bạch cầu đũa trung tính, chỉ có hạt hồng-đỏ hiện diện (hạt chuyên biệt)
BẠCH CẦU TRƯỞNG THÀNH
Thời gian tủy bào biệt hóa thành bạch cầu trưởng thành
kéo dài 1 tuần
- Nhân dạng dây thắt, từ 2 đến nhiều thùy
- Được dự trữ trong tủy xương trước khi vào máu
- Thời gian lưu hành trong máu 8-12h và tại mô liên kết
từ 1-2 ngày
- Đối với bạch cầu nhân múi ái kiềm, hình dạng nhân thường bị che khuất bởi
các hạt trong bào tương
III QUÁ TRÌNH BIỆT HÓA DÒNG TIỂU CẦU
Tiểu cầu là những mảnh bào tương không nhân, có hình dĩa, có đường kính 2-4µm, có nguồn gốc từ đại bào ở tủy xương Trong tiêu bản, tiểu cầu thường biểu hiện dưới dạng các cụm tiểu cầu Tiểu cầu cần kích hoạt sự đông máu, đắp kín vết thương thành mạch chống mất máu Vòng đời tiểu cầu khoảng 10 ngày
Tiều thân của tiểu cầu là nguyên bào nhân khổng lồ hay còn gọi là nguyên đại bào
(đường kính 15-50µm) có 1 nhân duy nhất Nguyên bào nhân khổng lồ bắt đầu tích lũy chất liệu di truyền nên to ra và trở thành tiền tế bào nhân khổng lồ (đường kính 20-80 µm) có nhân không đều và bào tương chứa hạt ưa azure Tiền tế bào nhân
khổng lồ sẽ tạo ra tế bào nhân khổng lồ trưởng thành (gọi là mẫu tiểu cầu)
6
6
Trang 7Hình 3 Hình ảnh mô học tế bào mẫu tiểu cầu (M), và tiểu cầu (mũi tên)
IV TẾ BÀO MÁU
1 HỒNG CẦU
Ở người hồng cầu là những tế bào không nhân, gần như không có bào quan,
có dạng hình đĩa lõm 2 mặt ở giữa Đường kính của hồng cầu bình thường là 7,2 - 8 µm, chiều dày vùng biên là 2 - 3 µm Tính chất lõm 2 mặt giải thích vì sao trên phết máu ngoại vi, vùng trung tâm hồng cầu lại nhạt màu hơn vùng ngoại vi
2 TIỂU CẦU
Tiểu cầu là những mảnh tế bào không nhân, có đường kính từ 2 - 4 µm.
3 BẠCH CẦU
Bạch cầu, còn gọi là tế bào máu trắng, là những tế bào di động mạnh, có trong dòng máu, bạch huyết cũng như trong mô liên kết Bạch cầu chia thành
bạch cầu hạt và bạch cầu không hạt
Bạch cầu hạt là những tế bào có chứa nhiều hạt trong bào tương Nếu các hạt đó
nhuộm màu acid thì gọi là bạch cầu ưa acid (ái toan), các hạt nhuộm màu baz thì gọi là bạch cầu ưa baz (ái kiềm), các hạt không nhuộm màu acid cũng như màu baz thì gọi là bạch cầu trung tính Bạch cầu hạt còn có thể gọi là bạch cầu
nhân đa hình (polymorphonuclear leucocyte)
Bạch cầu không hạt gồm có lymphô bào và mono bào
Tóm lại:
7
7
Trang 8- Khi tế bào ngày càng trưởng thành thì kích thước tế bào và nhân càng nhỏ, ngược lại bào tương càng nhiều
- Ở các giai đoạn đầu, không thể phân biệt các dòng tiền thân biệt hóa thành bạch cầu trung tính, bạch cầu ưa base hay bạch cầu ưa acid dựa trên hình thái học, chỉ có thể phân biệt khi các tế bào này đã biệt hóa đến giai đoạn tủy bào - Tiến trình biệt hóa dòng bạch cầu hạt trải qua 6 giai đoạn, trong đó Nguyên tủy bào có nhân lớn và bào tương ít; Tiền tủy bào chế tiết các hạt azurophilic; Tủy bào bắt đầu chế tiết các hạt chuyên biệt cho 3 dòng trung tính, ái toan và ái kiềm; Hậu tủy bào đặc trưng bởi sự biến đổi nhân thành hình hạt đậu hoặc móng ngựa - Tiến trình biệt hóa dòng hồng cầu xảy ra tại tủy đỏ, với 6 giai đoạn từ tiền nguyên hồng cầu, nguyên hồng cầu ái toan, nguyên hồng cầu đa sắc, nguyên hồng cầu, hồng cầu lưới và hồng cầu Khi càng trưởng thành, các tế bào dòng hồng cầu có bào tương ngày càng ái toan do chế tiết nhiều hemoglobin Hồng cầu lưới tuy đã được phóng thích vào máu ngoại vi nhưng vẫn còn 1 ít ribosomes tổng hợp hemoglobin (màu xanh nhạt) hiện diện trong tế bào
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Mô Học, PGS.TS Trần Công Toại, 2016, nhà xuất bản Hồng Đức
2 Histology – A text and atlas, 7th edition, 2016, pp270-312
3 Inderbir Singh’s Textbook of human histology, 7th edition, 2014, pp 145-158
4 Junqueira's Basic Histology Text and Atlas, 13th edition, 2013, pp 234-249
5 Ross Histology text and atlas, 6th edition, 2011, pp 268-309
6 Wheater’s functional histology - A text and colour atlas, 6th edition, 2013, pp46-64
CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ
1 Quan sát hình dạng các tế bào dưới đây và cho biết tên từng loại tế bào
8
8
Trang 91
2
3
4
5
6
7
8
10
11
12
14
15
17
18
Trả lời:
(1) Tiền nguyên hồng câu
(2) Nguyên hồng cầu ưa bazơ
(3) Nguyên hồng cầu đa sắc
(4) Nguyên hồng cầu ưa acid
(5) Hồng cầu lưới (6) Hồng cầu
9
9
Trang 101
2
3
4
5
6
7
8
(7) Nguyên tuỷ bào
(8) Tiền tuỷ bào
(9) Tuỷ bào trung tính
(10) Hậu tuỷ bào trung tính
(11) Bạch cầu đũa trung tính
(12) Bạch cầu đa nhân trung tính
(13) Tuỷ bào ái toan (14) Bạch cầu đũa ái toan (15) Bạch cầu ái toan (16) Tuỷ bào ái kiềm (17) Bạch cầu đũa ái kiềm (18) Bạch cầu ái kiềm
2 Quan sát hình dạng các tế bào dưới đây và cho biết tên từng loại tế bào
Trả lời:
(1) Nguyên tuỷ bào
(2) Tiền tuỷ bào
(3) Tuỷ bào ái toan
(4) Hậu tuỷ bào ái toan
(5) Bạch cầu ái toan TT (6) Tuỷ bào trung tính (7) Hậu tuỷ bào trung tính
(8) Bạch cầu đũa trung tính
10
10
Trang 111
2
3
4
5
3 Quan sát hình dạng các tế bào dưới đây và cho biết tên từng loại tế bào
Trả lời:
(1) Tiền nguyên hồng cầu
(2) Nguyên hồng cầu đa sắc
(3) Hồng cầu lưới
(4) Nguyên hồng cầu ái kiềm
(5) Bạch cầu đa nhân trung tính
11
11
Trang 121
2
4 Trong tiêu bản phết tủy xương, quan sát hình dạng các tế bào và cho biết tên từng loại tế bào dưới đây
Trả lời:
(1) Tiểu cầu (2) Đại bào
5 Quan sát hình dạng và cho biết tên của các loại tế bào dưới đây (theo mũi tên)
Trả lời: Tiền tuỷ bào; tủy bào
6 Quan sát hình dạng các tế bào dưới đây và cho biết tên từng loại tế bào
12
12
Trang 136 Trả lời:
13
13
Trang 144
3 2
5
1 Nguyên tuỷ bào;
2 Tiền tuỷ bào;
3 Tuỷ bào trung tính;
4 Hậu tuỷ bào trung tính;
5 Bạch cầu đũa trung tính;
6 Bạch cầu trung tính;
7 Bạch cầu đũa ái toan;
8 Tuỷ bào ái kiềm;
9
10 Tiền nguyên hồng cầu;
11 Nguyên hồng cầu ưa base;
12.Nguyên hồng cầu đa sắc;
13 Lympho bào
7 Quan sát hình dạng và cho biết
tên của các loại tế bào dưới đây
(theo mũi tên)
8 Trả lời:
Tiểu cầu
9
10 Trong tiêu bản phết máu ngoại vi,
quan sát hình dạng các tế bào và
cho biết tên của tế bào sau đây
11
12 Trả lời:
13 (1) Bạch cầu trung tính
14 (2) Monocyte
15 toan 16 kiềm 17 18
14
14