Thực dân Pháp như vậy về căn bản đã hoàn thành công cuộc bình định Việt Nam về mặt quân sự, và trong bối cảnh đó đã có thể bắt tay vào khai thác thuộc địa Việt Nam nói riêng cũng như Đôn[r]
Trang 1Chương II
XÃ HỘI VIỆT NAM TỪ NĂM 1897 ĐẾN NĂM 1918
TiếT 47 Bài 29
CHÍNH SÁCH KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CỦA THỰC DÂN PHÁP
VÀ NHỮNG BIẾN CHUYỂN VỀ KINH TẾ, XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
I Mục tiêu cần đạt.
1 Kiến thức:
Giúp học sinh nhận thấy:
- Cuộc khai thác lần thứ nhất ở Việt Nam: mục đích, kế hoạch, nội dung, cách tiến hành
- Những chuyển biến về kinh tế: xuất hiện nhiều đồn điền, mỏ, cơ sở sản xuất công nghiệp nhẹ, đường sắt
2 Rèn luyện kỹ năng:
- Sử dụng bản đồ, phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử
3 Giáo dục:
- Thấy được âm mưu và dã tâm của thực dân Pháp, từ đó bồi dưỡng tinh thần đấu tranh, phản kháng trước những âm mưu và thủ đoạn của kẻ thù
II Chuẩn bị.
1 Thầy:
- Lược đồ Liên bang Đông Dương thời thuộc Pháp
- Tài liệu và tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học
2 Trò:
- Chuẩn bị bài theo định hướng kiến thức bài học trong sách giáo khoa
III Tiến trình bài dạy.
1 Kiểm tra bài cũ:
- Không kiểm tra
* Đặt vấn đề (2’):
Từ cuối thế kỉ XIX, phong trào vũ trang khởi nghĩa từ Nam chí Bắc sau khi Hàm Nghi xuất binh và phát hịch Cần Vương đã tàn lụi dần với sự thất bại của cuộc khởi nghĩa Hương Sơn (1896) Một số thổ hào địa phương nổi dậy ngay từ khi thực dân Pháp mới đặt chân tới đất nước ta đến nay tuy vẫn còn cố gắng cầm
cự, nhưng cũng chỉ đóng khung trong phạm vi nhỏ hẹp từng vùng và trên con đường tan rã Duy có cuộc khởi nghĩa của nông dân Yên Thế do Đề Thám (Hoàng Hoa Thám) lãnh đạo trong tình thế bị bao vây o ép nên đến tháng 12 - 1897 buộc phải đình chiến lần thứ hai với kẻ thù Thực dân Pháp cố tranh thủ thời gian này chuẩn bị mọi điều kiện chờ ngày triệt hạ pháo đài cuối cùng của phong trào khởi nghĩa của nhân dân ta Về phía nghĩa quân thì những hoạt động cuối cùng từ 1909 đến 1913 cũng chỉ là những đợt sóng cuối cùng của một cao trào yêu nước chống xâm lược của nhân dân ta mà thôi
Thực dân Pháp như vậy về căn bản đã hoàn thành công cuộc bình định Việt Nam về mặt quân sự, và trong bối cảnh đó đã có thể bắt tay vào khai thác thuộc địa Việt Nam nói riêng cũng như Đông Dương nói chung một cách quy mô
2 Dạy bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
I/ Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân
Trang 2Pháp (1897 – 1914) (4’) : Hỏi Thực dân Pháp tiến hành chương trình
khai thác thuộc địa lần thứ nhất ở
nước ta trên những lĩnh vực nào?
HS - Tổ chức bộ máy nhà nước
- Kinh tế
- Chính sách văn hóa giáo dục
GV Giới thiệu vắn tắt về dự án chương trình
khai thác thuộc địa của Toàn quyền Đông
Dương Pôn-đu-me:
Ngày 22-3-1897, Toàn quyền Đông
Dương Pôn Đume (Paul Doumer) gửi cho
Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp dự án
chương trình hoạt động:
“1 Tổ chức một chính phủ chung cho
toàn Đông Dương và tổ chức bọ máy cai
trị hành chính riêng cho từng “xứ” thuộc
Liên bang
2 Sửa đổi lại chế đợ tài chính, thiết lập
một hệ thống thuế khóa mới sao cho phù
hợp với yêu cầu của ngân sách, nhưng
phải dựa trên cơ sở xã hội cụ thể, và phải
chú ý khai thác những phong tục, tập
quán của dân Đông Dương
3 Chú ý xây dựng thiết bị lớn cho Đông
Dương, như xây dựng hệ thống đường
sắt, đường bộ, sông đào, bến cảng rất
cần thiết cho công cuộc khai thác
4 Đẩy mạnh nền sản xuất và thương mại
bằng việc phát triển công cuộc thực dân
của người Pháp và lao động của người
bản xứ
5 Bảo đảm phòng thủ Đông Dương bằng
việc thiết lập những căn cứ hải quân và
phải tổ chức quân đội và hạm đội cho thật
vững mạnh
6 Hoàn thành công cuộc bình định xứ
Bắc Kì, bảo đảm an ninh vùng biên giới
Bắc Kì
7 Khuếch trương ảnh hưởng của nước
Pháp, mở rộng quyền lợi của nước Pháp ở
vùng Viễn Đông, nhất là ở các nước lân
cận"
1 Tổ chức bộ máy nhà nước (8’)
HS Đọc sách giáo khoa (SGK/137)
GV Treo lược đồ Liên bang Đông Dương
cùng sơ đồ và giới thiệu khái quát cho
Trang 3học sinh nắm được.
LBĐD
Toàn quyền ĐD
( Pháp )
Theo sắc lệnh ngày 17-10-1887, thực
dân Pháp thành lập Liên bang Đông
Dương, năm đó mới bao gồm có Bắc Kì,
Trung Kì, Nam Kì và Campuchia, trực
thuộc Bộ Hải quân và Thuộc địa Ngày
19- 4-1899, Tổng thống Pháp ra sắc lệnh
sáp nhập thêm Lào vào Liên bang Đông
Dương Việt Nam bị chia cắt làm 8 kì:
Bắc Kì, Trung Kì và Nam Kì với ba chế
độ cai trị khác nhau Bắc Kì và Trung Kì
là hai xứ bảo hộ vẫn còn giữ lại chính
quyền phong kiến về hình thức; Nam Kì
là đất thuộc địa hoàn toàn do Pháp nắm
cùng với Lào và Campuchia cũng là đất
bảo hộ của Pháp, hợp thành Liên bang
Đông Dương Với thủ đoạn này, chúng
nhằm xóa bỏ tên Việt Nam, Lào,
Campuchia trên bản đồ thế giới
Đứng đầu Liên bang Đông Dương có
Toàn quyền, là người thay mặt chính phủ
Pháp cai trị Đông Dương về mọi mặt
Dưới Toàn quyền là Thống đốc Nam Kì,
Thống sứ Bắc Kì và Khâm sứ ở Trung
Kì, Lào, Campuchia
Đứng đầu thành phố có Chánh, Phó
Đốc lí với Tòa Đốc lí và Hội đồng thành
phố (cho thành phố cấp I) hoặc Uỷ ban
thành phố (cho thành phố cấp II) Tỉnh có
một số trung tâm hành chính hoặc Sở Đại
lí
Đứng đầu tỉnh là công sứ người Pháp
Tỉnh nào lớn có thêm phó công sứ giúp
việc cho Chánh, Phó Công sứ có Sở
Tham biện và Hội đồng hàng tỉnh
Dưới tỉnh là phủ, huyện, châu (miền
núi), có cáo Tri phủ, Tri huyện, Tri châu
thay mặt Công sứ và Tổng đốc (Tuần
phủ) cai quản từng phủ hoặc từng huyện
Tổng là đơn vị hành chính trung gian
giữa phủ, huyện với các làng, xã trực
thuộc Một phủ hay huyện có nhiều tổng
(thường là dưới 10 tổng) do chánh, phó
tổng cai quản Mỗi tổng quản lí một số
B Kì Thng sứ
Tr Kì Khâm sứ
N Kì Thng đốc
Lào Khâm sứ
Campuchia Khâm sứ.
Trang 4làng xã (thường là trên dưới 10 làng xã).
Xã và làng (thôn) là cấp cơ sở của
chính quyền Nhà nước Đứng đầu là lí
trưởng, phó lí trưởng Còn có Hội đồng kì
hào, kì mục điều hành mọi công việc của
làng xã
Như vậy bộ máy chính quyền của
Pháp là hết sức chặt chẽ, chúng đã với tay
xuống tận vùng nông thôn Thực dân
Pháp phối hợp chặt chẽ với quan lại
phong kiến để áp bức, bóc lột nhân dân
ta
2 Chính sách kinh tế (17’)
Hỏi Trên lĩnh vực kinh tế, thực dân Pháp
thực hiện chính sách khai thác trong
những ngành nào?
HS - Nông nghiệp, công nghiệp, giao thông
vận tải và thương nghiệp
a/ Nông nghiệp:
Hỏi Thực dân Pháp tiến hành khai thác
trong nông nghiệp như thế nào?
- Đẩy mạnh việc cướp đoạt ruộng đất, lập các đồn điền
- Áp dụng phương pháp phát canh thu tô
b/ Công nghiệp:
Hỏi Chúng tiến hành khai thác trong
công nghiệp ra sao?
- Tập trung vào khai thác than
và kim loại
HS Đọc mục chữ in mỏng trong sách giáo
khoa
- Ngoài ra chúng tiến hành sản xuất một số mặt hàng và sản phẩm: xi măng, rượu, vải, …
c/ Giao thông vận tải
- Xây dựng một hệ thống giao thông vận tải rộng khắp
Hỏi Thực dân Pháp xây dựng hệ thống giao
thông vận tải rộng khắp để làm gì?
HS Để tăng cường việc bóc lột kinh tế và đàn
áp phong trào đấu tranh của nhân dân
HS Đọc mục chữ in mỏng trong sách giáo
khoa
d/ Thương nghiệp:
Hỏi Âm mưu trong ngành kinh tế thương
Trang 5nghiệp của thực dân pháp là gì?
- Độc chiếm thị trường Việt Nam
Hỏi Để độc chiếm được thị trường Việt
Nam, thực dân Pháp đã có những thủ
đoạn nào?
- Đánh thuế nặng vào hàng hóa của các nước khác
Hỏi Ngoài tập chung khai thác trong các
ngành kinh tế nói trên, thực dân Pháp
còn tiến hành bóc lột nhân dân ta bằng
hình thức nào khác nữa?
e/ Thuế khóa nặng nề, chồng chất
3 Chính sách văn hóa, giáo dục (10’).
Hỏi Ở giai đoạn đầu thực dân Pháp thực
hiện chính sách giáo dục như thế nào?
Mục đích của việc làm đó là gì?
HS Duy trì nền giáo dục Hán học, để lợi dụng
triệt để hệ tư tưởng phong kiến và trí thức
cựu học phục vụ chế độ mới
- Đến năm 1919, Pháp vẫn duy trì chế độ giáo dục của thời phong kiến
Hỏi Về sau, chính sách giáo dục này có sự
thay đổi như thế nào? Vì sao chúng lại
chủ trương thay đổi như vậy?
HS Thảo luận
- Về sau, Pháp bắt đầu mở trường học mới nhằm đạo tạo người bản sứ phục vụ công việc cai trị Cùng với đó, Pháp
mở một số cơ sở văn hóa ý tế
HS Đọc mục chữ in mỏng trong sách giáo
khoa
GV Ngoài ra thực dân Pháp còn sử dụng
nhiều phương tiện báo chí, sách vở có nội
dung độc hại để tuyên truyền Chúng duy
trì « văn hóa theo làng » theo hướng bần
cùng hóa và ngu dân hóa
Các thói hư, tật xấu vẫn được duy trì
Mục đích là ru ngủ nhân dân ta và che
đậy dư luận nhằm phục vụ cho chính sách
khai thác và bóc lột của chúng
3 Luyện tập, củng cố (3’):
Trang 6Bài tập1: Chính sách khai thác, bóc lột của thực dân Pháp đã làm cho nền kinh tế
Việt nam như thế nào?
A Tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt
B Nông nghiệp và công nghiệp phát triển mạnh
C Thương nghiệp giảm nhẹ thuế cho các mặt hàng
D Kinh tế Việt Nam cơ bản vẫn là nền sản xuất nhỏ phụ thuộc
Bài tập 2: Mục đích của Pháp trong việc mở trường học để làm gì ?
A Phát triển nền giáo dục Việt nam
B Khai minh nền văn hoá giáo dục Việt Nam
C Do nhu cầu hoc tập của con em quan chức thực dân và để đào tạo người bản
xứ phục vụ cho Pháp
D Do nhu cầu học tập của nhân dân ta ngày một cao
4 Hướng dẫn học sinh học bài và làm bài tập ở nhà (1’):
- Học bài
- Đọc trước mục II SGK trang 140