GV dÉn d¾t: - Để thực hiện đợc vai trò thì nớc phải liên tục đợc lấy vào - Nớc đợc lấy vào nhờ 3 động lực, trong đó động lực do sự thoát hơi nớc là quan trọng nhất H: Lợng nớc do rễ lấy [r]
Trang 1Tiết 3 – Bài 3: thoát hơi nớc Ngày soạn: 18/8/2011
I – Mục tiêu:
1 Kiến thức:
* Kiến thức chung:
- HS nêu đợc vai trò của quá trình thoát hơi nớc đối với đời sống của thực vật
- Mô tả đợc cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nớc
- Trình bày đợc cơ chế điều tiết độ mở của khí khổng và các tác nhân ảnh hởng
đến quá trình thoát hơi nớc
* Kiến thức trọng tâm:
- Cấu tạo của lá thích nghi với sự thoát hơi nớc và sự điều tiết hơi nớc của cây qua điều tiết độ mở khí khổng
2 Kỹ năng: Rèn một số kĩ năng:
- xử lí thông tin, phát hiện kiến thức
- Phân tích, khái quát, tổng hợp
- Vận dụng lí thuyết giải thích các hiện tợng thực tế
3 T tởng:
- Có ý thức bảo vệ cây xanh, bảo vệ rừng, trồng cây ở vờn trờng, nơi công cộng
- Sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên đất, nớc, không khí
II – Ph ơng pháp:
- Hoạt động nhóm, Vấn đáp, Giảng giải
III – Ph ơng tiện:
- Tranh hình SGK phóng to
- Sơ đồ minh hoạ cơ chế đóng mở khí khổng
- Câu tạo khí khổng
IV – Tiến trình bài dạy:
1 ổn định lớp, kiểm tra sĩ số.
2 Kiểm tra bài cũ: 5’
- Chứng minh cấu tạo của mạch gỗ phù hợp với chức năng vận chuyển nớc, iôn khoáng và cấu tạ mạch rây phù hợp với chức năng vận chuyển chất hữu cơ
Nếu 1 ống mạch gỗ bị tắc, dòng mạch gỗ trong ống đó có thể tiếp tục đi lên đ
-ợc không? vì sao?
3 Nội dung bài mới:
GV dẫn dắt: Bài 2 đã nghiên cứu về sự vận chuyển nớc và iôn khoáng trong cây
là do sự phối hợp của 3 yếu tố: Lực đẩy của rễ, lực hút của lá do thoát hơi nớc và lực liên kết giữa các phân tử nớc với nhau Trong đó lực do sự hút hơi nớc qua lá là cơ bản Vậy sự thoát hơi nớc qua lá đợc thực hiện nh thế nào? ta nghiên cứu bài học hôm nay
GV viết bảng: Tiết 3 – bài 3: thoát hơi nớc
8’
I – vai trò của quá trình thoát hơi nớc:
H: Sự thoát hơi nớc ở thực vật là gì?
TL: Sự thoát hơi nớc là sự mất nớc của thực
vật
GV giúp HS hình thành khái niệm
Khái niệm: Thoát hơi
nớc là sự mất nớc từ bề mặt lá qua hệ thống khí khổng là chủ yếu và 1 phần từ thân cành
Trang 2H: Nớc có vai trò nh thế nào trong cơ thể thc
vật?
TL: Nớc vừa là thành phần cấu tạo, vừa là
dung môi hoà tan nhiều chất cần thiết cho các
hoạt động sống của tế bào, là môi trờng của các
phản ứng sinh hoá Nớc chiếm tỉ lệ rất lớn trong
tế bào, nếu không có nớc, tế bào sẽ không thể
tiến hành chuyển hoá vật chất để duy trì sự sống
GV dẫn dắt:
- Để thực hiện đợc vai trò thì nớc phải liên tục
đợc lấy vào
- Nớc đợc lấy vào nhờ 3 động lực, trong đó
động lực do sự thoát hơi nớc là quan trọng nhất
H: Lợng nớc do rễ lấy vào đợc cây sử dụng nh
thế nào? nêu ví dụ minh hoạ?
TL: - 98% lợng nớc hấp thụ vào đã bị mất đi
qua con đờng thoát hơi nớc
- 2% lợng nớc đợc sử dụng cho hoạt động sống
VD minh hoạ:
- Cây ngô thoát 250kg nớc để tổng hợp 1kg
chất khô
- Lúa mì, khoai tây thoát 600kg nớc mới tổng
hợp đợc 1kg chất khô
H: Vậy vai trò của quá trình thoát hơi nớc là
gì?
* Vai trò của quá trình thoát hơi nớc: (nội dung
SGK Tr 15 – 16)
H: Thoát hơi nớc liên quan đến quá trình
quang hợp nh thế nào?
TL: - Lá cây thoát hơi nớc qua khí khổng tạo
nên lực hút nớc
- Khí khổng mở tạo điều kiện cho CO2
khuyếch tán vào lá
- Nớc và khí CO2 đợc lấy vào là nguyên liệu để
cây quang hợp cho năng suất
GV bổ sung kiến thức:
- Lá cây hấp thụ 75% ánh sáng mặt trời, chỉ có
3% dùng cho quang hợp, còn lại biến thành nhiệt
năng, làm cho lá nóng lên nhanh
- 1g nớc thoát ra làm mất một lợng nhiệt là 2,3
KJ
- Thoát hơi nớc làm cho các dung dịch chất
hữu cơ do lá quang hợp cô đặc hơn
Ii – thoát hơi n ớc qua lá:
hơi nớc:
GV cho HS quan sát H3.2, nêu thí nghiệm và
kết quả của Garo
GV chia lớp thành 4 nhóm, yêu cầu HS nghiên
cứu bảng 3, quan sát H 3.3 thảo luận và trả lời
các câu hỏi trang 17 SGK và rút ra kết luận:
HS thảo luận nhóm thống nhất ý kiến TL:
- Số liệu về số lợng khí khổng trên 1mm2 ở mặt
trên và mặt dới của lá với cờng độ thoát hơi nớc
mg trong 24 giờ của mỗi mặt lá: Mặt dới có
nhiều khí khổng hơn mặt trên, luôn có cờng độ
thoát hơi nớc cao hơn ở cả 3 loài cây
- Mặt trên của lá cây đoạn không có khí khổng
Trang 3nhng vẫn có thoát hơi nớc chứng thực rằng quá
trình thoát hơi nớc không chỉ xảy ra qua con
đ-ờng khí khổng mà còn xảy ra qua cutin
- Các cấu trúc tham gia vào quá trình thoát hơi
nớc ở lá là: Khí khổng và cutin
Kết luận:
- Lá có cấu tạo thích nghi với chức năng thoát hơi nớc
H: Hãy quan sát hình cấu tạo khí khổng và nêu
cấu tạo khí khổng?
- Khí khổng gồm:
+ 2 tế bào đóng nằm cạnh nhau tạo thành lỗ khí + Trong tế bào đóng (hình hạt đậu) có hạt lục lạp, ti thể, nhân
+ Vách trong sát lỗ khí của tế bào đóng dày hơn vách ngoài
H: Vách trong của tế bào dày hơn vách ngoài
có tác dụng gì?
TL: Vách ngoài của tế bào đóng mỏng thì sức
căng sẽ lớn hơn vách trong nên lỗ khí sẽ đợc mở
rộng
H: Lớp cutin có từ đâu?
- Lớp cutin:
+ Do lớp tế bào biểu bì của lá tiết ra, bao phủ bề mặt lá trừ khí khổng + Nhiều loài cây gỗ và các loài cây sống ở sa mạc
có lớp cu tin dày ở biểu bì trên
GV nêu đặc điểm của lớp cutin: Không tan
trong nớc Có khả năng giúp lá cây tránh sự đốt
nóng của ánh sáng mặt trời
H: Tại sao cây ở sa mạc có lớp cutin dày và
không có khí khổng ở mặt trên của lá?
TL: Cây sống ở sa mạc khô nóng, thiếu nớc,
lớp cutin dày để giảm bớt thoát hơi nớc
GV dẫn dắt: Nớc đợc thoát ra ngoài qua khí
khổng và cutin nh thế nào?
hơi nớc: Qua khí khổng
và qua cutin
* Thoát hơi nớc qua khí khổng:
GV NVĐ: Tại sao lỗ khí lại đóng mở đợc?
HS nghiên cứu H3.4 thông tin trang 18 trả lời:
- Khi no nớcc: Vách ngoài của tế bào đóng căng ra làm cho vách trong cong theo nên khí khổng mở
- Khi mất nớc: Vách ngoài hết cong và vách trong duỗi thẳng nên khí khổng đóng lại
Trang 4* Thoát hơi nớc qua cutin:
H: Nớc thoát qua cutin bằng cách nào?
- Hơi nớc khuếch tán từ các khoảng gian bào của thịt lá qua lớp cutin để ra ngoài
- Trợ lực khuếch tán qua cutin rất lớn và phụ thuộc vào độ dày và độ chặt của cutin
- Lớp cutin càng dày thì
sự khuếch tán qua cutin càng nhỏ và ngợc lại
GV bổ sung:
- Độ dày của cutin phụ thuộc giống, loài, ánh
sáng và đặc biệt là tuổi của lá lá già lớp cutin
dày, lá non lớp cutin mỏng
- Ngoài ra thoát hơi nớc có thể thực hiện nhờ bì
khổng
ảnh hởng đến quá trình thoát hơi nớc:
H: Cờng độ thoát hơi nớc phụ thuộc vào hoạt
động nào của khí khổng?
TL: Phụ thuộc vào sự đóng mở khí khổng
H: Độ mở của khí khổng phụ thuộc vào yếu tố
nào?
TL: Phụ thuộc vào hàm lợng nớc trong tế bào
đóng
H: Hãy nêu các tác nhân ảnh hởng đến quá
trình thoát hơi nớc? Tác nhân nào ảnh hởng lớn
nhất?
- Nội dung SGK tr 18
- Tác nhân ảnh hởng lớn nhất là nớc
Liên hệ: Trong sản xuất nông nghiệp cần có
biện pháp kĩ thuật gì để tạo điều kiện cho quá
trình thoát hơi nớc đợc thuận lợi?
Cần: Cung cấp đủ nớc cho đất, trồng trọt với
mật độ phù hợp, bón phân hợp lí, Tạo điều kiện
cho rễ hô hấp bằng cách xới đất, sục bùn
và tới tiêu hợp lí cho cây trồng:
H: Thế nào là trạng thái cân bằng nớc trong
cây?
* Khái niệm: Cân bằng
nớc là sự tơng quan giữa l-ợng nớc do rễ hút vào (A)
và lợng nớc thoát ra (B)
- A = B cây đủ nớc, phát triển bình thờng
H: Sự mất cân bằng nớc ảnh hởng nh thế nào
đến cây trồng?
- A > B, mô của lá d thừa nớc, cây phát triển bình thờng
- A < B, mất cân bằng nớc, lá héo Nếu lá héo lâu
Trang 5ngày cây sẽ bị h hại nên
sự sinh trởng của cây giảm, cây có thể chết Do
đó năng suất của cây sẽ giảm
H: Tại sao phải tới nớc hợp lí cho cây trồng?
Cơ sở khoa học của tới tiêu hợp lí là gì?
* Để đảm bảo cho cây
sinh trởng bình thờng phải tới nớc hợp lí cho cây
- Cơ sở khoa học:
+ Dựa vào đặc điểm di truyền, pha sinh trởng, phát triển của giống và loại cây
+ Dựa vào đặc điểm của
đất và thời tiết
H: Nhu cầu về nớc của cây đợc chuẩn đoán
theo các chỉ tiêu nào?
- Nhu cầu về nớc của cây đợc chuẩn đoán theo các chỉ tiêu sinh lí:
+ áp suất thẩm thấu + Hàm lợng nớc + Sức hút nớc của lá cây
GV: Thoát hơi nớc có vai trò đặc biệt quan
trọng đối với cây trồng Sự thoát hơi nớc đợc thực
hiện nhờ cấu tạo đặc biệt của lá Ngoài ra tác
nhân môi trờng ảnh hởng đến sự thoát hơi nớc
Vấn đề tới tiêu hợp lí liên quan đến năng suất cây
trồng
4 Củng cố: 4’
- GV yêu cầu HS tóm tắt kiến thức cơ bản của bài
- HS trả lời câu hỏi trắc nghiệm:
1 Thoát hơi nớc ở lá đợc thực hiện bằng con đờng nào?
a Qua khí khổng b Qua cutin c qua bì khổng d Cả a, b, c
2 Cấu tạo nào của lá phù hợp với chức năng thoát hơi nớc?
a Khí khổng, cutin b Khí khổng, diệp lục
c Không bào và mô giậu d Khí khổng và mô giậu
3 Vai trò của quá trình thoát hơi nớc là:
a Là động lực đầu tiên của dòng mạch gỗ
b thoát hơi nớc tạo điều kiện cho khí CO2 khuếch tán vào lá
c Giúp hạ nhiệt của lá
d Cả a, b, c
5 Dặn dò:
- HS học bài trả lời câu hỏi SGK
- Đọc mục “Em có biết”
Quảng Uên, ngày tháng năm 2011
Tổ trởng chuyên môn
Trang 6Lý ThÞ Niªn