Luận án Nguyễn Quốc Hương

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu Về mặt lý luận: Luận án tập trung tập trung làm sang tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến chính trị; ý thức chính trị; giáo dục ý thứ

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

PHẠM QUỐC HƯƠNG

VÊN §Ò GI¸O DôC ý THøC CHÝNH TRÞ

CHO SINH VI£N KHU VùC T¢Y NGUY£N HIÖN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2020

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

PHẠM QUỐC HƯƠNG

VÊN §Ò GI¸O DôC ý THøC CHÝNH TRÞ

CHO SINH VI£N KHU VùC T¢Y NGUY£N HIÖN NAY

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả

Phạm Quốc Hương

Trang

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN

1.1 Những nghiên cứu liên quan đến chính trị, ý thức chính trị, giáo

dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay 6 1.2 Những nghiên cứu liên quan đến thực trạng giáo dục ý thức chính trị

cho sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên Tây Nguyên nói riêng 12 1.3 Những nghiên cứu liên quan đến giải pháp nâng cao hiệu quả

giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam nói chung, sinh

1.4 Giá trị của các công trình đã công bố và những vấn đề đặt ra luận

Chương 2: GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN KHU VỰC

TÂY NGUYÊN HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 22 2.1 Giáo dục ý thức chính trị và tầm quan trọng của việc giáo dục ý

thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay 22 2.2 Nội dung ý thức chính trị cần giáo dục cho sinh viên khu vực Tây

2.3 Những nhân tố cơ bản tác động đến giáo dục ý thức chính trị cho

Chương 3: GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN KHU

VỰC TÂY NGUYÊN HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ

3.1 Thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây

3.2 Một số vấn đề đặt ra đối với việc giáo dục ý thức chính trị cho

Chương 4: QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ

BẢN NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC GIÁO DỤC

Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN KHU VỰC TÂY

4.1 Quan điểm định hướng nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức

chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay 119 4.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức

chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay 127

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 150

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Mục tiêu của giáo dục Đại học hiện nay ở nước ta được quy định ở Điều 39 Luật Giáo dục (được công bố tháng 6 - 2005) là "đào tạo người học

có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khỏe, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" [152]

Để thực hiện mục tiêu giáo dục nói trên, để có được những nhân cách sinh viên phát triển toàn diện, ngoài việc giáo dục tri thức khoa học cho sinh viên, một trong những nhiệm vụ không kém phần quan trọng là phải chăm lo giáo ý thức chính trị, phẩm chất đạo đức cho tầng lớp này - đây là một vấn đề chiến lược trong chiến lược phát triển giáo dục của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

Đại đa số sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên Tây Nguyên nói riêng có ý chí, nghị lực vươn lên học tập, rèn luyện vì ngày mai lập thân, lập nghiệp, vì hạnh phúc của bản thân và vì tiền đồ của dân tộc Trong bài phát biểu tại Đại hội lần thứ VII Hội Sinh viên Việt Nam nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh khẳng định: Với vai trò lực lượng ưu tú trong thế hệ trẻ, là lớp người có học vấn, có sức khỏe, có trình độ chuyên môn, được đào tạo có

hệ thống, các thế sinh viên chính là nguồn nhân lực có chất lượng cao rất quý báu của xã hội ta Các bạn là lực lượng sẽ có những đóng góp quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đi đầu chiếm lĩnh đỉnh cao của khoa học và công nghệ tiên tiến… Đảng luôn đặt niềm tin vững chắc vào thanh niên, vào sinh viên và không ngừng cổ vũ các bạn ra sức phát huy mọi tiềm năng sáng tạo để gánh vác những nhiệm vụ nặng nề nhưng vẻ vang và hoàn thành tốt nhiệm vụ đó

Gần đây, trong Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam khóa VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ IX (nhiệm kỳ 2013 - 2018) có đánh giá: Phần lớn sinh viên sống có

ước mơ, hoài bão, lý tưởng, hiểu biết về giá trị đạo đức, văn hóa, xã hội, có sự chia sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ nhau, tình nguyện vì cộng đồng, không ngừng phấn đấu, rèn luyện để trở thành những công dân hữu ích, đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Bên cạnh những ưu điểm và thành tích mà sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên khu vực Tây Nguyên nói riêng đã đạt được, hiện nay vẫn còn một số sinh viên khu vực Tây nguyên tỏ ra chây lười trong học tập, thiếu ước mơ hoài bão lớn lao, phai nhạt lý tưởng cách mạng, bị kẻ xấu lợi dụng, kích động, không ít sinh viên bị lôi kéo vào cái gọi là "Tin lành Đề Ga" Trong các cuộc biểu tình bạo loạn ở Tây Nguyên tháng 2 năm 2001, tháng 4 năm 2004 hay tháng 4 năm 2008 đã có hàng ngàn thanh niên tham gia (trong đó có không ít sinh viên), gây rối ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội

Vậy làm thế nào để "bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng,của dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại" [43, tr.207]; làm thế nào để

"xây dựng nhân cách con người Việt Nam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức, lối sống, thể chất, lòng tự tôn dân tộc, trách nhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ" [45, tr.126]; làm thế nào để khắc phục tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, xuống cấp về đạo đức trong một bộ phận học sinh, sinh viên nước ta hiện nay; làm thế nào để xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ nói chung, sinh viên nói riêng để chuẩn bị hành trang cho họ bước vào cuộc sống một cách tốt nhất, tự tin nhất trong xu thế hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa và kinh tế tri thức hiện nay?

Đây đã và đang là một trong những vấn đề thu hút sự quan tâm của toàn xã hội, đặc biệt của ngành giáo dục - đào tạo nước ta hiện nay Để góp một phần nhỏ bé vào thực hiện nhiệm vụ to lớn trên, tác giả lựa chọn "Vấn đề

giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay" để nghiên cứu và làm luận án tiến sĩ triết học, chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích một số vấn đề lý luận về ý thức chính trị, chỉ ra thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên ở khu vực Tây Nguyên hiện nay, luận án đưa ra phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan tình hình nghiên liên quan đến đề tài luận án

- Phân tích tầm quan trọng, nội dung, những nhân tố tác động đến ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam nói chung

và sinh viên khu vực Tây Nguyên nói riêng

- Phân tích, đánh giá thực trạng chỉ ra các nguyên nhân của thực trạng đó đối với việc giáo dục ý thức chính trị sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

- Đề xuất quan điểm định hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục

ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên trong giai đoạn hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Khảo sát sinh viên học tập hệ chính quy ở các trường đại học, cao đẳng khu vực Tây Nguyên từ khi đổi mới đến nay

+ Về thời gian: từ 1986 đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được thực hiện trên cơ sở các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về ý thức chính trị, giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên

Ngoài ra, tác giả luận án có tham khảo, kế thừa các kết quả đạt được của các công trình khoa học đã được công bố có liên quan trực tiếp đến đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết mục đích và nhiệm vụ mà luận án đề ra tác giả sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch

sử, kết hợp với các phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic, phân tích, thống

kê, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, phỏng vấn, quan sát, thu thập các số liệu nhằm đánh giá vấn đề giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên, từ đó đề ra giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng ở khu vực Tây Nguyên hiện nay

5 Những đóng góp về khoa học của luận án

- Góp phần làm sáng tỏ vai trò, tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên ở khu vực Tây Nguyên hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên ở khu vực Tây Nguyên hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

Về mặt lý luận: Luận án tập trung tập trung làm sang tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến chính trị; ý thức chính trị; giáo dục ý thức chính trị; nội dung, tầm quan trọng, nguyên tắc của công tác giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay nói riêng

Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận án có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ việc nghiên cứu, giảng dạy, học tập môn: Những nguyên

lý của chủ nghĩa Mác - Lênin trong các trường đại học và cao đẳng ở nước ta hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1 NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH TRỊ, Ý THỨC CHÍNH TRỊ, GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN VIỆT NAM NÓI CHUNG , SINH VIÊN TÂY NGUYÊN NÓI RIÊNG

1.1.1 Những công trình nghiên cứu liên quan đến chính trị, ý thức chính trị

Chính trị và ý thức chính trị là một trong những vấn đề quan trọng trong đời sống của con người và xã hội loài người Do đó, từ lâu vấn đề này

đã thu hút sự quan tâm, chú ý của không ít nhà tư tưởng cũng như các học giả, các nhà nghiên cứu

Từ trong chiều sâu của lịch sử, chúng ta có thể thấy các nhà triết học

Hy Lạp cổ đại, Trung Hoa hay Ấn Độ cổ đại đã quan tâm, bàn luận đến vấn

đề này Sự quan tâm, chú ý đó kéo dài cho tới tận ngày nay và sẽ còn tiếp tục tồn tại chừng nào xã hội còn có sự đối kháng giai cấp Đối với Việt Nam, đó cũng không phải là một ngoại lệ

Trong công trình: "Những yếu tố động lực trong hệ thống chính trị ở Việt Nam" tác giả Nguyễn Duy Gia [69] cho rằng: Ý thức chính trị là một bộ phận của ý thức xã hội, tồn tại trong xã hội một cách khách quan do nhu cầu phát triển xã hội xét về mặt nội dung, ý thức chính trị là một phạm trù chính trị được biểu hiện qua các yếu tố tư duy chính trị, tư tưởng, quan niệm của từng cá nhân và của giai cấp về những vấn đề chính trị Theo tác giả nội dung của ý thức chính trị thuộc thượng tầng kiến trúc của xã hội, nó có kết cấu phức tạp, bao gồm tư duy chính trị, học thuyết chính trị, thái độ tình cảm, niềm tin chính trị cá nhân, tầng lớp và giai cấp trong xã hội Tác giả cho rằng,

ý thức chính trị ở dạng phổ quát nhất được phân chia thành hai mức độ: mức

độ tư duy lý luận chính trị và mức độ tâm lý chính trị.Theo chúng tôi, sự phân chia này là tương đối hợp lý

Công trình: "Ý thức chính trị của giai cấp công nhân trong một số doanh nghiệp ở Hà nội trong giai đoạn hiện nay" của tác giả Phan Thanh Khôi [114] Cuốn sách góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến ý thức chính trị Theo tác giả: Ý thức chính trị là thái độ đối với các thể chế chính trị lớn (nhà nước, đảng phái ) là nhận thức về những nội dung chính trị quan trọng (chế độ chính trị, đường lối, chính sách phát triển quốc gia); là sự hiểu biết về mình với tính cách là một giai cấp trong mối quan hệ với các giai cấp, tầng lớp cơ bản (kẻ thù, bạn đồng minh ), dân tộc nảy sinh trong quá trình xây dựng một chế độ chính trị - xã hội của một đất nước Một trong những ưu điểm của quan niệm này là mở rộng cách xem xét về ý thức chính trị Tuy nhiên tác giả chưa làm rõ chủ thể của "ý thức chính trị" là ai

Công trình: "Chính trị - Từ quan điểm Mác - Lênin đến thực tiễn Việt Nam hiện nay" của Trần Ngọc Linh, Nguyễn Thanh Tuấn và Lê Kim Việt [122] Cuốn sách ngoài việc trích dẫn các quan điểm tư tưởng của các nhà kinh điển mácxít về chính trị, những gì liên quan đến chính trị, các tác giả còn

đi sâu phân tích quá trình hình thành quan điểm chính trị Mác - Lênin và thực tiễn chính trị ở Việt Nam hiện nay Cuốn sách là tư liệu quý để tác giả luận án tham khảo khi phân tích một số phạm trù trung tâm, như chính trị, ý thức chính trị… với tư cách là những khái niệm công cụ trong luận án của mình

Trong cuốn: "Về quá trình dân chủ hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay" của tác giả Lê Minh Quân [150] đã có những phân tích khá thuyết phục về: Dân chủ và dân chủ hóa; Dân chủ hóa trong quá trình đổi mới ở Việt Nam; xây dựng nhà nước pháp quyền với dân chủ hóa ở Việt Nam hiện nay Mặc dù cuốn sách không đề cập trực tiếp đến ý thức chính trị của sinh viên, nhưngnhững luận giải của tác giả Lê Minh Quân về dân chủ, quan niệm về nhà nước v.v với tư cách là thành tố hợp thành của ý thức chính trị sẽ giúp ích cho chúng tôi có thêm cơ sở khi phân tích nội dung giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên

Công trình: "Ý thức chính trị của giai cấp công nhân trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam" của tác giả Dương Thị Thanh Xuân [174] đã đưa ra quan điểm về ý thức chính trị Theo tác giả: Ý thức chính trị - một bộ phận của ý thức xã hội có giai cấp, là hệ thống quan điểm,

lý luận, thái độ của một giai cấp về địa vị lịch sử, nhiệm vụ chính trị chiến lược, sách lược của giai cấp mình trong tiến trình phát triển của lịch sử

Sau khi đi phân tích các cấp độ của ý thức chính trị, tác giả đã chỉ ra chức năng và vai trò của ý thức chính trị (chức năng nhận thức và chức năng thực tiễn) Theo tác giả, nhận thức ý thức chính trị không phải chỉ để nhận thức mà việc nhận thức này là nhằm đi cải tạo thực tiễn Ý thức chính trị xuất phát từ hiện thực của đời sống chính trị và quay lại để cải tạo đời sống chính trị đó Sự luận giải của tác giả tuy không phải là điều gì thật mới mẻ nhưng dẫu sao đó cũng là tư liệu bổ ích để nghiên cứu sinh kế thừa vận dụng đi phân tích làm sáng tỏ nội dung và tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

Cùng với một số cuốn sách trên, trong thời gian qua, trên một số tạp chí

có đăng tải một số bài viết có liên quan đến chính trị, ý thức chính trị Chẳng hạn, trong bài: "Phát huy vai trò của Công đoàn trong nâng cao ý thức chính trị và kỷ luật cho công nhân" của tác giả Dương Văn Sao [154] đã đề cập đến vấn đề ý thức chính trị nói chung, ý thức chính trị của giai cấp công nhân nói riêng và coi việc nâng cao ý thức chính trị cho công nhân là một trong những nội dung quan trọng của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay Sự luận giải của tác giả Dương Văn Sao về "ý thức chính trị" có giá trị tham khảo nhất định khi bàn về ý thức chính trị của sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên khu vực Tây Nguyên nói riêng

Bài: "Giáo dục ý thức chính trị cho giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay" của tác giả Phạm Văn Giang [71] Ngoài việc phân tích thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay, tác giả đã chỉ

ra nội hàm của ý thức chính trị cũng như sự cần thiết phải giáo dục ý thức chính trị cho giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện hiện nay Bài viết tuy không

đề cập trực tiếp đến ý thức chính trị của sinh viên, nhưng sự trình bày nội hàm khái niệm ý thức chính trị của tác giả có ý nghĩa tham khảo nhất định

Bài: "Giá trị ý thức chính trị truyền thống của công nhân mỏ than Quảng Ninh" của Nguyễn Thị Huyền Thái [160] Trong bài viết này, tác giả

đã đề cập đến ý thức chính trị, ý thức chính trị truyền thống của công nhân mỏ than Quảng Ninh Đây cũng là một trong những tư liệu tham khảo có ý nghĩa nhất định khi bàn về "ý thức chính trị" - với tư cách là một trong những khái niệm công cụ của luận án

Khảo cứu một số công trình trên, chúng tôi thấy, hầu hết các tác giả đều cho rằng ý thức chính trị là một bộ phận của ý thức xã hội, nó xuất hiện cùng với giai cấp và nhà nước, nó là sự tham gia vào các công việc của nhà nước Cũng như các hình thái ý thức khác, ý thức chính trị không hoàn toàn phản ánh thụ động đời sống chính trị mà trong quá trình phát triển của mình, bằng cách này hay cách khác nó tác động trở lại đối với đời sống chính trị, kinh tế, xã hội Ý thức chính trị chia thành hai cấp độ, ý thức chính trị lý luận và ý thức chính trị thông thường, đây là một trong những tư liệu tham khảo có giá trị nhất định để nghiên cứu sinh kế thừa và tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ khái niệm ý thức chính trị, ý thức chính trị của sinh viên ở trong luận án của mình

1.1.2 Những công trình nghiên cứu liên quan đến ý thức chính trị của sinh viên và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên

Có thể nói, những nghiên cứu liên quan đến ý thức chính trị của sinh viên và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên không nhiều Các sách chuyên khảo về vấn đề này hầu như chưa có Tuy nhiên trên một số tạp chí đôi khi cũng có một số bài viết ít nhiều liên quan đến vấn đề này Chẳng hạn trong bài: "Tăng cường giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay"

của tác giả Trần Thanh Giang [70] đã góp phần làm rõ quan niệm về ý thức chính trị Theo tác giả: Ý thức chính trị là một hình thái ý thức xã hội xuất hiện trong xã hội có giai cấp và nhà nước Nó phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước

Cùng với việc đưa ra quan niệm về ý thức chính trị, tác giả còn đi sâu nghiên cứu cấu trúc của nó Theo đó, ý thức chính trị bao gồm: Ý thức về quyền dân tộc, sự toàn vẹn lãnh thổ, sự giàu mạnh của đất nước; ý thức về thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, về chiến lược phát triển đất nước; ý thức về quyền lợi là nghĩa vụ công dân được thể hiện trong cuộc sống học tập, lao động và hoạt động chính trị - xã hội về sự giàu mạnh của đất nước và hạnh phúc của nhân dân; ý thức về nghĩa vụ quân sự xây dựng và bảo vệ Tổ quốc chống mọi âm mưu thủ đoạn xâm phạm đến trật tự,

an ninh, chủ quyền của quốc gia

Từ sự phân tích làm rõ khái niệm ý thức chính trị, tác giả Trần Thanh Giang đưa ra quan niệm về giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay: là quá trình tác động, truyền đạt và lĩnh hội, vận dụng sang tạo lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách và pháp luật của Nhà nước, các giá trị truyền thống của dân tộc và tinh hoa văn hóa thời đại nhằm hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, phương pháp tư duy biện chứng và phương pháp hành động khoa học cho sinh viên Đây có thể coi là những gợi

mở cho chúng tôi khi đưa ra quan niệm "ý thức chính trị của sinh viên" trong luận án của mình

Đề tài "Những yếu tố khách quan và chủ quan tác động đến tư tưởng chính trị của sinh viên - Thực trạng và giải pháp" của Nguyễn Đình Đức [63] Trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả luận án đã đi sâu phân tích thực trạng tư tưởng chính trị của sinh viên Chỉ ra những nhân tố cơ bản tác

động đến tư tưởng chính trị của sinh viên, nhất là sự tác động theo khuynh hướng tiêu cực Từ đó đề ra các giải pháp nhằm phát huy tác động tích cực của những yếu tố khách quan và chủ quan cũng như hạn chế tác động tiêu cực

từ các yếu tố đó đến tư tưởng chính trị của sinh viên

Là luận án thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học do đó cách tiếp cận về tư tưởng chính trị, ý thức chính trị của tác giả cũng chỉ mới dừng lại mức độ miêu tả, không đí sâu phân tích bản chất của vấn đề Dẫu sao, kết quả nghiên cứu của NCS Nguyễn Đình Đức cũng là kênh thông tin tham khảo

có giá trị nhất định cho chúng tôi trong quá trình triển khai mục đích, nhiệm

vụ của luận án

Đề tài: "Hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên các trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh: Thực trạng và giải pháp" của Trần Hùng [107] Tuy không trực tiếp đề cập đến vấn đề giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên, nhưng việc phân tích thực trạng hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên các trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh của tác giả Trần Hùng ít nhiều có giá trị tham khảo cho chúng tôi khi xác định một trong những giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay là phải "Đổi mới phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay"

Đề tài: "Niềm tin chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay" của tác giả Nguyễn Quang Hùng [106] đã đi sâu phân tích một trong những yếu tố cơ bản của ý thức chính trị của sinh viên đó là niềm tin chính trị, tác giả quan niệm: Niềm tin chính trị của sinh viên nước ta hiện nay là sự kiên định con đường

đã lựa chọn đó là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, trong đó trước hết có sự thể hiện rõ ràng sự nhận thức mục tiêu, lý tưởng của Đảng, vào sự nghiệp cách mạng của nhân dân, là ý thức, trách nhiệm trong học tập, lao động để tạo ra cho mình có đủ trí tuệ, trình độ học vấn, tài năng, ý chí góp phần xây dựng đất nước theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

So với các công trình trên đây, trong luận án tiến sĩ Triết học với đề tài:

"Ý thức chính trị của sinh viên nước ta hiện nay - thực trạng và những vấn đề đặt ra" của Phạm Đình Khuê [115] đã có nhiều điểm gần với hướng nghiên cứu của đề tài mà chúng tôi lựa chọn hơn Nhất là khái niệm ý thức chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay Theo tác giả, ý thức chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay là sự hiểu biết về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đó là lòng yêu nước, tự hào về truyền thống dân tộc, thái độ đối với sự nghiệp đổi mới, quan tâm đến chính trị, các quan hệ chính trị, các hoạt động chính trị, ở sự hiểu biết nhu cầu và các lợi ích chính trị trên cơ sở đó biến thành niềm tin, tình cảm, động lực cho hành vi hoạt động xã hội của bản thân hướng tới mục tiêu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại Tác giả đưa ra năm phương thức thể hiện ý thức chính trị của sinh viên Việt Nam

Ngoài một số công trình kể trên, còn có một số luận văn thạc sĩ viết về

ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho các đối tượng khác nhau Có

lẽ số lượng các luận văn viết về ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên tương đối nhiều Chẳng hạn: "Đặc điểm ý thức chính trị trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam và vận dụng trong xây dựng ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 5 hiện nay" của tác giả Vương Hồng Sơn [155]; "Phát triển ý thức chính trị của sinh viên trường Đại học Hàng hải Việt Nam" của tác giả Bùi Quốc Hưng [109]; "Các biện pháp quản lý nhằm tăng cường giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cho sinh viên Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính tỉnh Thái Nguyên" của tác giả Chu Mạnh Cường [33]; "Vấn đề giáo dục ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa cho sinh viên ở tỉnh Hải Dương hiện nay" của Trần Thị Ngọc Yến [175]…

Tóm lại, những công trình trên tuy không trực tiếp đề cập đến vấn đề giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Tây Nguyên, nhưng dẫu sao các kết

quả nghiên cứu đó cũng là một trong những nguồn tài liệu tham khảo quý giá

mà nghiên cứu sinh tiếp tục nghiên cứu và làm sang tỏ ý thức chính trị của sinh viên khu vực Tây Nguyên

1.2 NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG GIÁO DỤC

Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN VIỆT NAM NÓI CHUNG, SINH VIÊN TÂY NGUYÊN NÓI RIÊNG

Đa số các nghiên cứu gần đây đều nhìn nhận thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên như là một bộ phận cấu thành của thực trạng ý thức chính trị của sinh viên Điều này không hoàn toàn đúng nhưng vẫn có điểm hợp lý nhất định Bởi lẽ thực trạng ý thức chính trị của sinh viên ít nhiều là hệ quả của thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho đối tượng này

Bài viết: "Cần phải làm gì để xây dựng ý thức chính trị cho sinhviên Đại học Đà Nẵng hiện nay" của tác giả Lê Hữu Ái, Lâm Bá Hoà [4] đã cho rằng sinh viên Đà Nẵng đã và đang có một thái độ rất lạc quan về tương lai của đất nước, sống có lý tưởng, có ý thức phấn đấu vì độc lập dân tộc và mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" Không chỉ vậy, hầu hết sinh viên vẫn luôn giữ được phong cách, truyền thống dân tộc và

có lối sống lành mạnh, chủ động trong việc hoà nhập với môi trường văn hoá quốc tế

Bên cạnh những mặt tích cực nêu trên, các tác giả cũng nêu lên thực tế vẫn còn một bộ phận sinh viên, nói chung, sinh viên Đại học Đà Nẵng nói riêng nhận thức về chính trị còn kém, ít quan tâm đến tình hình của đất nước, bàng quan với thời cuộc, không chịu phấn đấu rèn luyện, lập trường tư tưởng không vững vàng, mờ nhạt về lý tưởng, lối sống buông thả, thực dụng, chạy theo đồng tiền… Một bộ phận thanh niên, sinh viên hiện nay vẫn rất dễ bị lôi kéo vào con đường cờ bạc, rượu chè và các tệ nạn xã hội Tình trạng vật chất hoá các hành vi ứng xử,coi nhẹ giá trị đạo đức truyền thống theo kiểu

"văn minh vật chất", "văn minh tiêu dùng" ngày càng phổ biến Không ít

thanh niên, sinh viên có xu hướng sùng ngoại, sùng bái đồng tiền, đua đòi

ăn chơi, sống gấp, sống hưởng thụ vượt quá khả năng của gia đình và thu nhập của cá nhân Thậm chí có không ít các bạn trẻ do chạy theo nhu cầu hưởng thụ quá mức đã đẩy họ đến con đường phạm tội và huỷ hoại cả tuổi thanh xuân của mình

Nguyên nhân của thực trạng trên, theo các tác giả một phần là do hiệu quả giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống cho sinh viên chưa thực sự có hiệu quả, đôi khi có biểu hiện buông lỏng

Trong bài: "Vấn đề đổi mới chính trị đồng bộ với đổi mới kinh tế theo tinh thần Đại hội XII của Đảng" của tác giả Dương Xuân Ngọc [144] đã đề cập đến thực trạng ý chính trị trong xã hội Việt Nam hiện nay Theo tác giả và

"ý thức chính trị của công dân và của xã hội được nâng cao, những bảo đảm dân chủ về quyền và nghĩa vụ, lợi ích và trách nhiệm đã được luật hóa và được thực hiện từng bước có kết quả" Đánh giá về thực trạng ý chính trị của tác giả trong bài viết này có tính chất chung, không cho một đối tượng cụ thể nào nhưng đó cũng là ý kiến tham khảo quý báu cho chúng tôi khi bàn về thực trạng ý chính trị của sinh viên Khu vực Tây Nguyên hiện nay

Khi bàn về thực trạng của ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay, trong bài viết: "Tăng cường giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay" của tác giả Trần Thanh Giang [70]

đã có những đánh giá về thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam thời gian qua Theo tác giả trong thời gian qua, vấn đề giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên đã được Đảng, Nhà nước và ngành giáo dục nước

ta đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo bằng nhiều biện pháp Ngoài giáo dục chính khóa trong nhà trường, vai trò của các cơ quan, tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội cũng được phát huy , nhờ đó đã góp phần nâng cao ý thức chính trị cho sinh viên Đa số sinh viên có lập trường tư tưởng, bản lĩnh chính trị vững vàng, có lý tưởng cách mạng, có phẩm chất đạo đức, lối sống có văn hóa

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà việc giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên hiện nay vẫn còn tồn tại những hạn chế, yếu kém cần phải khắc phục Nhất là phương pháp giáo dục ý thức chính trị cho đôị ngũ trí thức trong tương lai này

Với đề tài "Hiệu quả công tác giáo dụcchính trị - tư tưởng trong học viên các học viện quân sự ở nước ta hiện nay" của tác giả Lương Ngọc Vĩnh [173] đã đi sâu phân tích thực trạng ý thức chính trị của học viên qua các chỉ

số giáo dục như: kết quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên; thực trạng huy động các nguồn lực công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên; sự tương quan giữa kết quả với mục đích và sử dụng nguồn lực công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên các học viện quân sự hiện nay

Đối tượng nghiên cứu của luậnán làhiệu quả công tác giáo dụcchính trị

- tư tưởng trong học viên các học viện quân sự ở nước ta hiện nay chứ không phải là cho sinh viên Tuy nhiên sự phân tích của tác giả vềkết quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên cũng là một trong những tư liệu

có thể tham khảo khi đánh giá thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên nói chung, sinh viên Tây Nguyên nói riêng

Trong số các công trình mà NCS tiếp cận được, có lẽ đề tài: "Ý thức chính trị của sinh viên nước ta hiện nay - thực trạng và những vấn đề đạt ra" của tác giả Phạm Đình Khuê [115] là tương đối gần với đề tài mà chúng tôi lựa chọn

Nếu như đề tài "Ý thức chính trị của sinh viên nước ta hiện nay - thực trạng và những vấn đề đạt ra" nghiêng về khảo sát thực trạng ý thức chính trị của sinh viên với những nhận định như: Tuyệt đại đa số sinh viên có niềm tin vào sự nghiệp đổi mới do Đảng lãnh đạo, khát khao muốn cống hiến trí tuệ, sức lực để sau này cống hiến xây dựng đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước

mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Nhưng đồng thời vẫn còn những điểm

"tối" không như mong đợi Một bộ phận sinh viên tỏ thái độ hoài nghi, thiếu niềm tin vào đường lối phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, họ còn thờ ơ, không mặn mà với lý tưởng phấn đấu để trở thành đảng viên, coi thường các môn lý luận chính trị, ngại tham gia các hoạt động chính trị - xã hội, vi pham pháp luật, không quan tâm đến thời sự chính trị v.v Với đề tài mà chúng tôi lưạ chọn thì việc khảo sát thực trạng mới chỉ là một trong những nhiệm vụ chính của đề tài mà chúng tôi lựa chọn để làm luận án

"độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội"; niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước trong điều kiện nền kinh tế thị trường v.v có chuyển biến tích cực Bên cạnh đó, một số bài viết cho rằng hiện vẫn còn một số thanh niên sinh viên còn có biểu hiện lệch lạc về tư tưởng, thiếu ý chí vươn lên trong học tập, rèn luyện vì ngày mai lập thân, lập nghiệp

Điểm qua một số công trình trên đây cho thấy, thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên ít nhiều đã được đề cập đến, cho dù là trực tiếp hay gian tiếp, với quy mô, mức độ khác nhau Tuy nhiên, trong sự bao quát của mình, chúng tôi thấy rằng chưa có một công trình nào đề cập trực tiếp đến thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên nước

ta hiện nay Đây là một trong những khó khăn cho chúng tôi khi tiến hành thực hiện công trình nghiên cứu của mình

1.3 NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN VIỆT NAM NÓI CHUNG, SINH VIÊN TÂY NGUYÊN NÓI RIÊNG

Môt trong những cuốn sách đề cập trực tiếp đến thanh niên Tây Nguyên nói chung, sinh viên Tây Nguyên nói riêng đó là công trình: "Giải pháp tăng cường đoàn kết, tập hợp thanh niên các dân tộc ở Tây Nguyên hiện nay" của tác giả Lê Văn Đính [53] Trong cuốn sách này, tác giả đã phân tích thực trạng công tác đoàn kết, tập hợp thanh niên các dân tộc ở Tây Nguyên trong giai đoạn hiện nay Tác giả chỉ ra những nhân tố tác động đến sự thay đổi trong văn hoá, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến sự tác động của toàn cầu hóa làm biến đổi tâm tư, tình cảm, nguyện vọng, ước mơ, lối sống v.v của thanh niên Tây Nguyên nói chung, thanh niên sinh viên nói riêng theo những chiều hướng khác nhau Từ đó đề xuất các giải pháp cơ bản để tăng cường công tác đoàn kết thanh niên các dân tộc ở Tây Nguyên hiện nay - nhất là tạo

ra sự thống nhất cao độ về mặt tư tưởng trong việc thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: Xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Trong bài viết: "Cần phải làm gì để xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên Đại học Đà Nẵng hiện nay" của Lê Hữu Ái, Lâm Bá Hoà [4] Các tác giả

đã đưa ra một số giải pháp giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Đại học

Đà Nẵng hiện nay như: đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; giáo dục ý thức chính trị cho thanh niên, sinh viên đòi hỏi phải toàn diện; giáo dục ý thức chính trị cho học sinh sinh viên thông qua việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú, lành mạnh, bằng tấm gương người tốt, việc tốt; giáo dục lòng tự hào dân tộc trong lĩnh vực văn hóa, có nếp sống văn hóa, tác phong văn minh, hiện đại chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa là điều kiện quan trọng hình thành nên ý thức chính trị cách mạng phù hợp với xu thế lịch sử

Mặc dù đây là các giải pháp để xây dựng ý thức chính trị cho sinh viên Đại học Đà Nẵng nhưng ở góc độ nào đó cũng có giá trị tham khảo nhất định đối với việc đề ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên

Bài: "Thực hiện nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị" của tác giả Nguyễn Trọng Tứ [172] đã góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị, đó là: "tăng cường đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động của người học; học phải đi đôi với hành" Giải pháp này không chỉ cần thiết đối với học viên trường chính trị mà còn có ý nghĩa chung cho một số đối tượng khác, trong đó cũng có thể áp dụng cho sinh viên khu vực Tây Nguyên

Trong bài: "Vai trò và trách nhiệm người thầy giáo dục lý luận chính trị" của tác giả Thân Minh Quế [151] đã cho rằng, để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị, đòi hỏi người thầy phải có phẩm chất chính trị

và đạo đức cách mạng; phải "có trình độ sâu sắc, nhuần nhuyễn tri thức về môn khoa học chuyên ngành mà mình giảng dạy" và " phải xây dựng niềm tin của học viên đối với đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước" Đây là những gợi mở bổ ích cho NCS khi xác định nội dung, đề ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục

ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

Bài: "Giáo dục ý thức chính trị cho giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay" của tác giả Phạm Văn Giang [71] Sau khi khái quát một số nét về giai cấp công nhân Việt Nam và thực trạng ý thức chính trị của giai cấp này, tác giả đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay Mặc dù đối tượng giáo dục ý thức chính trị có khác nhau nhưng những gì được tác giả Phạm Văn Giang trình bày

trong bài viết này cũng là những gợi mở bổ ích cho chúng tôi trong việc đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

Nằm ở vị trí chiến lược, Tây Nguyên luôn luôn là mục tiêu chống phá của các thế lực thù địch Chúng chưa bao giờ từ bỏ âm mưu muốn biến khu vực Tây Nguyên thành khu tự trị Nắm vững âm mưu thâm độc đó của

kẻ thù, Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quan tâm củng cố sức mạnh đại đoàn kết, tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, củng cố niềm tin vào Đảng, vào chế độ cho nhân dân nói chung, sinh viên Tây Nguyên nói riêng Đề tài khoa học cấp bộ: "Một số giải pháp góp phần bảo đảm ổn định chính trị trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên" do Lê Văn Đính [52] đã

đề cập đến sự biến đổi tình hình kinh tế - xã hội khu vực Tây Nguyên trong những năm gần đây Đặc biệt là sự biến động về mặt chính trị tư tưởng trong đời sống của đồng bào dân tộc Tây Nguyên do các thế lực phản động kêu gọi, xuyên tạc đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước Từ đó, tác giả đưa ra các quan điểm định hướng và giải pháp để làm ổn định tình hình Tây Nguyên trong giai đoạn hiện nay

Đề tài: "Những yếu tố khách quan và chủ quan tác động đến tư tưởng chính trị của sinh viên - Thực trạng và giải pháp" của tác giả Nguyễn Đình Đức [63] đã đưa ra một số giải pháp cơ bản nhằm phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực từ sự tác động của các yếu tố khách quan và chủ quan đến tư tưởng chính trị của sinh viên, đó là: Một, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên; hai, nâng cao nhận thức công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên; ba, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên; bốn, xây dựng đội ngũ giáo viên Mác - Lênin; năm, xây dựng chính sách đào tạo và sử dụng phù hợp với tình hình mới.Trong các giải pháp trên, một số giải pháp có thể làm tài liệu

tham khảo cho công tác giáo dục ý thức chính trị của sinh viên Tây Nguyên Nhất là giải pháp "Nâng cao chất lượng giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên" (giải pháp 3)

Cũng nhằm mục đích nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng cho học viên, trong luận án với đề tài: "Hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên các Học viện Quân sự ở nước ta hiện nay", tác giả Lương Ngọc Vĩnh [173] đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng cho học viên các học viện quân

sự ở nước ta hiện nay, bao gồm: một là, phát huy trách nhiệm và tính tiền phong, mẫu mực của các chủ thể tiến hành công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên; hai là, giáo dục định hướng và từng bước thỏa mãn, nhu cầu lợi ích chính trị xã hội của học viên; ba là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức, phương pháp, huy động mọi nguồn lực để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng; bốn là, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng trong học viên

Các giải pháp này về cơ bản phù hợp với đối tượng học viên các Học viện Quân sự ở nước ta Tuy nhiên có một số giải pháp có thể vận dụng một cách sáng tạo vào các đối tượng khác, do đó nó có giá trị tham khảo nhất định đối với đối tượng là sinh viên

Có thể nói, các công trình đề cập đến giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho các tầng lớp trong xã hội nói chung, cho sinh viên nói riêng đã được một số tác giả đề cập đến từ các góc độ khác nhau Nhưng việc đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên một cách cơ bản, có hệ thống thì dường như chưa có một công trình nào Đây cũng chính là một trong những nhiệm vụ mà luận án cần tiếp tục giải quyết

1.4 GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ VÀ NHỮNG VẤN

ĐỀ ĐẶT RA LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.4.1 Giá trị của các công trình đã công bố

Giáo dục y thức chính trị cho sinh viên là vấn đề lớn, quan trọng Từ lâu vấn đề này đã được Đảng, Nhà nước, các nhà giáo dục, các nhà khoa học v.v hết sức quan tâm Đã và đang có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề này Tổng hợp các công trình khoa học mà chúng tôi tiếp cận được, nhận thấy:

- Nhiều tác giả đã đưa ra quan niệm của mình về ý thức chính trị Trong mỗi công trình được các tác giả diễn đạt một cách khác nhau, nhưng đa số đều

có chung nhận định, ý thức chính trị là một bộ phận của ý thức xã hội, nó phản ánh lợi ích giai cấp, đôi khi nó chính là các quan điểm nhận thức của các tầng lớp giai cấp trong xã hội về ý thức hệ tư tưởng, quan điểm đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội

- Mỗi công trình nghiên cứu về ý thức chính trị, ý thức chính trị của sinh viên đều có những đóng góp nhất định, ở nhiều khía cạnh khác nhau Các công trình nghiên cứu đó đã được tác giả nghiên cứu một cách nghiêm túc và

đã cung cấp những kiến thức gợi mở cần thiết, quan trọng cho nghiên cứu sinh đi sâu nghiên cứu làm rõ khái niệm ý thức chính trị và ý thức chính của sinh viên Việt Nam nói chung và ý thức chính trị của sinh viên khu vực Tây Nguyên nói riêng Nhìn chung các công trình đã cung cấp những tư liệu quý, những cơ sở quan trọng để nghiên cứu sinh tham khảo, kế thừa trong quá trình hoàn thành mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

- Khi đánh giá về thực trạng ý thức chính trị của sinh viên, các công trình có chung một nhận định ý thức chính trị của sinh viên được hình thành trong quá trình học tập và rèn luyện, là ý thức của một tầng lớp có trình độ học vấn nhất định, mang màu sắc thực tiễn đậm nét Đó là nhận thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng,

chính sách, pháp luật của Nhà nước, việc học tập, lối sống văn hóa và nét ứng

xử trong sinh viên, hoạt động đoàn thể chính trị - xã hội, tư tưởng lập thân, lập nghiệp

- Để nâng cao ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam nói chung, hay sinh viên một khu vực nào đó nói riêng, các tác giả đã đưa ra một số giải pháp Trong các giải pháp đó, có giải pháp mang những đặc điểm chung, cũng

có những giải pháp mang tính vùng, miền riêng

1.4.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy rằng Thứ nhất, về mặt lý luận từ trước đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống vấn đề giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên Thứ hai, về mặt thực tiễn hầu hết các công trình khi phân tích thực trạng ý thức chính trị của sinh viên vẫn ở dạng chung chung, rất ít công trình đề cập đến một khu vực cụ thể, nhất là ở Tây Nguyên

Trên cơ sở kế thừa các kết quả nghiên cứu đã đạt được, với mục tiêu đã được xác định, luận án tiếp tục giải quyết các vấn đề sau:

Một, góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài, như: ý thức chính trị, tầm quan trọng, nội dung ý thức chính trị cần giáo dục cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

Hai, phân tích những yếu tố khách quan và chủ quan tác động tới ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

Ba, luận án sẽ đi sâu phân tích thực trạng ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Tây Nguyên hiện nay

Bốn, đưa ra những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục

ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay

Chương 2 GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN KHU VỰC TÂY

NGUYÊN HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

2.1 GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN KHU VỰC TÂY NGUYÊN HIỆN NAY

2.1.1 Chính trị và ý thức chính trị

- Khái niệm chính trị:

C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng, chính trị là "biểu hiện tinh thần" của

"quan hệ vật chất thống trị" Theo hai ông " giai cấp nào là lực lượng vật chất thống trị trong xã hội thì cũng là lực lượng tinh thần thống trị trong xã hội Giai cấp nào chi phối những tư liệu sản xuất vật chất thì cũng chi phối luôn cả những tư liệu sản xuất tinh thần Những tư tưởng thống trị không phải là cái gì khác mà chỉ là sự biểu hiện tinh thần của những quan hệ vật chất thống trị" [27, tr.66]

Ph.Ăngghen còn nhấn mạnh: "Nhà nước, tức là chế độ chính trị, cũng là yếu tố tùy thuộc, còn xã hội công dân tức là lĩnh vực của những quan hệ kinh tế, là yếu tố quyết định" [30, tr.441] và "Trong mỗi thời đại lịch sử, phương thức chủ yếu của sản xuất kinh tế và trao đổi, cùng với cơ cấu xã hội do phương thức đó quyết định, đã cấu thành cơ sở cho lịch sử chính trị của thời đại và lịch sử của sự phát triển trí tuệ của thời đại, cái cơ

sở mà chỉ xuất phát từ đó mới cắt nghĩa được lịch sử đó" [30, tr.523] Điều này cho thấy phương thức chủ yếu của sản xuất kinh tế, của trao đổi sản phẩm , là cái quyết định "lịch sử chính trị của thời đại" Lịch sử từ khi có

sự phân chia thành giai cấp cho đến nay đã chứng minh điều đó

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen thì: "Quyền lực chính trị, theo đúng nghĩa của

nó, là bạo lực có tổ chức của một giai cấp để trấn áp một giai cấp khác" [26, tr.628] Quyền lực chính trị của giai cấp cầm quyền được tổ chức thành nhà nước

Chính trị là một lĩnh vực hoạt động bao trùm, thâm nhập vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt trong kinh tế, tư tưởng, khoa học, nghệ thuật Trong xã hội có giai cấp, chính trị lôi cuốn tất cả mọi thành viên trong

xã hội vào các hoạt động xã hội và về thực chất thì không ai có thể "đứng ngoài chính trị" V.I.Lênin có lưu ý: về kẻ thù thứ hai - nạn mù chữ - tôi có thể nói rằng chừng nào ở nước ta, còn có một hiện tượng như vậy, thì rất khó

có thể nói đến giáo dục chính trị Đó không phải là một nhiệm vụ chính trị,

đó là một điều kiện mà nếu thiếu, thì không thể nói đến chính trị được Một người không biết chữ là người đứng ngoài chính trị, ở đây V.I.Lênin lưu ý đến "dân trí", nếu thấp kém, dễ ngộ nhận, hoạt động chính trị phiêu lưu, mạo hiểm, mù quáng

Con người tham gia vào hoạt động chính trị để đạt được những giá trị nhất định trong xã hội có giai cấp Nhân tố thúc đẩy con người đi đến hành động chính trị là động lực chính trị

Động lực chính trị hình thành trên cơ sở nhu cầu, lợi ích chính trị Sự mong muốn đạt được lợi ích chính trị đó chính là động cơ thúc đẩy các hoạt động chính trị của con người, giai cấp, dân tộc, quốc gia

Động lực chính trị bao hàm hai yếu tố: Nhu cầu - lợi ích và giác ngộ lợi ích của mỗi người, mỗi giai cấp, mỗi tổ chức chính trị Mỗi hành động tự giác của con người đều hàm chứa trong đó những lợi ích nhất định Khi đạt được lợi ích thì nó lại trở thành động lực thúc đẩy mỗi chủ thể hoạt động một cách nhiệt tình, sáng tạo hơn Do đó, việc nhận thức đúng về các nhu cầu - lợi ích chính trị là rất quan trọng để nó trở thành động lực thúc đẩy các hoạt động chính trị một cách tự giác

Như vậy, chính trị trước hết và chủ yếu là quan hệ giữa các giai cấp Trong xã hội có giai cấp, mọi hình thái kinh tế - xã hội có một kết cấu giai cấp nhất định, trong đó có những giai cấp cơ bản (là giai cấp tiêu biểu cho bản chất của chế độ kinh tế - xã hội đang tồn tại, quyết định sự tồn tại, phát triển

của hệ thống sản xuất trong xã hội đó) và những tầng lớp trung gian Quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp đó trong việc giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước chính là chính trị

Tóm lại, như Lênin viết: "Chính trị là sự tham gia vào những công việc của nhà nước, là việc vạch hướng đi cho nhà nước, việc xác định những hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước" [119, tr.404] Như vậy, cái quan trọng nhất trong chính trị, theo V.I.Lênin, là "tổ chức chính quyền nhà nước", chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp và các cộng đồng xã hội về vấn đề nhà nước; là sự tham gia của nhân dân vào các công việc nhà nước; là tổng hợp những phương hướng, những mục tiêu được quy định bởi lợi ích cơ bản của giai cấp, của đảng phái; là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái, các nhà nước để thực hiện đường lối đó được lựa chọn nhằm đạt được những mục tiêu đó đề ra

- Khái niệm ý thức chính trị:

Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng: ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người Phản ánh là thuộc chính chung của mọi dạng vật chất và nguồn gốc tự nhiên của ý thức là thế giới khách quan - bộ óc người, là sự tương tác giữa thế giới khách quan và bộ não người, ý thức không có tính vật chất mà là hình ảnh tinh thần, nó cải biến cái vật chất được di truyền vào trong bộ não của con người thành cái tinh thần Nhưng không phải sự phản ánh tùy tiện, xuyên tạc hiện thực khách quan và cũng không phải là sự phản ánh thụ động giản đơn

mà là sự phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan

Trong ý thức của con người, có một bộ phận thuộc lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội, "bao gồm tình cảm, tập quán, tâm trạng, truyền thống, quan điểm, tư tưởng, lý luận của cộng đồng xã hội, được nảy sinh từ tồn tại

xã hội, phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định" [89, tr.423] gọi là ý thức xã hội

Ý thức xã hội được thể hiện dưới nhiều hình thái cụ thể như ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, triết học, nghệ thuật, tôn giáo, khoa học Mỗi hình thái ý thức xã hội phản ánh một đối tượng nhất định, một phạm vi nhất định của tồn tại xã hội, nhưng giữa chúng có mối liên hệ với nhau Ở mỗi thời đại, tùy theo những hoàn cảnh lịch sử xã hội cụ thể có những hình thái ý thức nào đó nổi lên hàng đầu, ở chúng biểu hiện tập trung ý thức của thời đại đó và tác động mạnh đến các hình thái ý thức khác Trong tính tổng thể của ý thức xã hội, thì ý thức chính trị có tầm quan trọng đặc biệt nhất Bởi vì nó quyết định đến xu hướng và bản chất của các hình thái ý thức

đó trong tiến trình phát triển của lịch sử nói chung, trong phát triển của quốc gia của dân tộc mình nói riêng

Người ta có thể chia ý thức chính trị thành: ý thức chính trị thông thường, ý thức chính trị lý luận; ý thức chính trị cộng đồng và ý thức chính trị

chưa tìm được mối liên hệ bản chất của chính trị nằm trong lĩnh vực nào Do vậy, phạm vi áp dụng và tính định hướng của ý thức chính trị thông thường thường bị hạn chế trong phạm vi hẹp Nhưng điều đó cũng không có nghĩa là tri thức chính trị thông thường ít giá trị, trái lại, nó có nội dung phong phú, bao hàm nhiều mặt đời sống chính trị So với cấp độ lý luận, ý thức chính trị thông thường gần hơn với hiện thực trực tiếp của đời sống chính trị, do đó nó

có thể phản ánh những chi tiết của đời sống từ thực tiễn chính trị

Ý thức chính trị lý luận phản ánh đời sống chính trị một cách khái quát

và sâu sắc, nó chính là hệ thống tri thức chính trị được khái quát hóa từ những kinh nghiệm thực tiễn, phản ánh mối liên hệ bản chất, tất nhiên mang tính quy luật của các hoạt động chính trị - xã hội, nó có vai trò chỉ đạo, dự báo, định hướng cho những hoạt động chính trị của giai cấp, tầng lớp và xã hội

Như vậy, tri thức chính trị lý luận thuộc trình độ cao hơn so với tri thức kinh nghiệm Tri thức chính trị lý luận phản ánh hiện thực trong bản chất, mang tính trừu tượng và khái quát hóa cao, đem lại sự hiểu biết sâu sắc về bản chất, quy luật của các hoạt động chính trị - xã hội của con người mà đỉnh cao

là các học thuyết chính trị

Chính vì vậy, ý thức chính trị lý luận làm cho các hoạt động chính trị của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội trở lên chủ động, tự giác, phong phú hơn, tránh được tình trạng mò mẫm, tự phát trong quá trình hoạt động chính trị - xã hội Ý thức chính trị thông thường và ý thức chính trị lý luận tuy là hai cấp độ phát triển khác nhau nhưng chúng đều là sự phản ánh hiện thực đời sống chính trị nên chúng có quan hệ biện chứng với nhau

Ý thức chính trị thông thường biểu hiện dưới dạng tâm lý, tình cảm giai cấp, là cơ sở để ý thức chính trị lý luận hình thành, phát triển, khái quát hóa,

hệ thống hóa thành những học thuyết, tư tưởng; làm cho lý luận bớt xơ cứng, bớt sai lầm Ý thức chính trị lý luận chỉ thực sự khoa học khi nó được khái quát từ ý thức chính trị thông thường Ngược lại, lý luận, học thuyết lại củng

cố, định hướng cho sự phát triển tâm lý, tình cảm cho các giai cấp, tầng lớp Nếu tư tưởng chính trị đó là khoa học, nó sẽ thúc đẩy ý thức chính trị thông thường phát triển theo hướng tích cực, thúc đẩy tiến bộ xã hội Nếu tư tưởng chính trị đó là phản khoa học nó sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội Vì mối quan hệ đó mà trong thực tiễn hoạt động giáo dục ý thức chính trị cho mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng cần khuyến khích, nuôi dưỡng, giáo dục cả ý thức chính trị thông thường và cả ý thức chính trị lý luận

Căn cứ vào chủ thể mang ý thức chính trị, thì ý thức chính trị gồm ý thức chính trị cộng đồng (xã hội, nhóm xã hội, giai cấp, tầng lớp ) và ý thức chính trị cá nhân Ý thức chính trị cộng đồng là ý thức chính trị nảy sinh từ nhu cầu, lợi ích chính trị của cả cộng đồng xã hội hoặc của nhóm xã hội, một giai cấp, một tầng lớp nào đó trong xã hội Đó là chuẩn mực giá trị chung về nhu cầu, lợi ích chính trị được cả cộng đồng chấp nhận và nó là động lực thúc đẩy các hoạt động chính trị tự giác của cả cộng đồng Ý thức chính trị cá nhân

là nhận thức, là thái độ của từng cá nhân về những vấn đề hiện thực của đời sống chính trị Vì vậy, ý thức chính trị cá nhân rất đa dạng, phong phú và mang đậm màu sắc chủ quan Một vấn đề hiện thực của đời sống chính trị có thể được nhìn nhận dưới những lăng kính khác nhau, có thái độ khác nhau và

từ đó có thể có những hành động khác nhau Cho nên trong thực tiễn giáo dục

ý thức chính trị cho mỗi cá nhân, cần khuyến khích tính tích cực, sáng tạo, đồng thời phải có sự định hướng để tránh những nhận thức không đúng dẫn đến những hậu quả tiêu cực

Ý thức chính trị cộng đồng và ý thức chính trị cá nhân có mối quan hệ tác động qua lại với nhau Ý thức chính trị cộng đồng cũng là ý thức chính trị của một xã hội, một nhóm người, một tập đoàn người Vì vậy, nó chỉ tồn tại, phát triển, thể hiện thông qua ý thức chính trị của mỗi cá nhân Tất nhiên, ý thức chính trị cộng đồng không phải là phép cộng giản đơn của các ý thức chính trị cá nhân mà nó là chất mới được đúc kết từ những tinh hoa của các ý

thức chính trị cá nhân, nó được cả cộng đồng chấp nhận Ngược lại, mỗi cá nhân là một phần tử tạo thành cộng đồng xã hội, được hình thành và phát triển trong quan hệ xã hội, mỗi cá nhân đều là một thành viên của một xã hội cụ thể, một giai cấp cụ thể nên ý thức chính trị của cá nhân đều mang nội dung, mang dấu ấn nào đó, đều là sự biểu hiện ở mức độ này hay mức độ khác của ý thức chính trị cộng đồng và đều bị chi phối, bị định hướng bởi ý thức chính trị cộng đồng

Trong thực tế, có thể biết được ý thức chính trị của cộng đồng nào đó thông qua việc tìm hiểu một cách tổng hợp ý thức chính trị của các thành viên trong cộng đồng và ngược lại Xét về mặt bản chất: ý thức chính trị chính là ý thức giai cấp, phản ánh mối quan hệ giữa các giai cấp, như vậy, rõ ràng trong

xã hội có giai cấp, không ai có thể đứng ngoài chính trị Nhóm xã hội nào, tầng lớp nào, giai cấp nào trong xã hội cũng có ý thức chính trị

Mỗi giai cấp, mỗi tầng lớp, mỗi nhóm xã hội có nhận thức, thái độ khác nhau về đời sống chính trị trên cơ sở nhu cầu, lợi ích chính trị của mình Do

đó, trong xã hội có nhiều ý thức chính trị khác nhau (có thể đối lập, có thể không), nhưng không phải ý thức chính trị của nhóm xã hội, tầng lớp, giai cấp nào cũng vươn tới được tầm lý luận, mà biểu hiện cao nhất là hệ tư tưởng chính trị Chỉ có những giai cấp tiến bộ, có khả năng đại biểu cho phương thức sản xuất mới, và do đó, hình thái kinh tế - xã hội mới, mới có thể hình thành tư tưởng chính trị có hệ thống, có tính lý luận, tính khoa học dưới dạng học thuyết và tất yếu, khi ấy hệ tư tưởng chính trị của giai cấp này sẽ trở thành thống trị trong xã hội, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của hình thái kinh tế - xã hội

Xét về mặt chức năng: ý thức chính trị bao gồm nhiều chức năng, chức năng nhận thức gắn liền với việc phản ánh lợi ích của các giai cấp, tầng lớp, nhóm; chức năng tư tưởng đặc trưng cho khả năng của nó trong việc bảo vệ các lợi ích ấy; chức năng giao tiếp bảo đảm sự tác động qua lại giữa các chủ

thể và đại diện quyền lực; chức năng dự báo biểu thị khả năng của ý thức chính trị trong việc nhận thức các quá trình chính trị sắp diễn ra; chức năng giáo dục có nhiệm vụ đem lại một định hướng xác định cho tính tích cực của công dân

Hệ tư tưởng chính trị là những biểu hiện khái quát của ý thức chính trị,

là hệ thống các quan điểm chính trị của một giai cấp nhất định được diễn tả dưới dạng các học thuyết chính trị - xã hội Hệ tư tưởng chính trị có vai trò to lớn đối với sự phát triển của xã hội, thông qua đường lối, cương lĩnh của chính đảng tác động trở lại cơ sở kinh tế và trong những giới hạn nhất định làm thay đổi cơ sở kinh tế

Trong xã hội có giai cấp hệ tư tưởng chính trị đóng vai trò chủ đạo, thâm nhập, chi phối các hình thái ý thức xã hội khác như pháp quyền, đạo đức, tôn giáo, khoa học, nghệ thuật…Tác dụng tích cực hay tiêu cực của hệ tư tưởng chính trị phụ thuộc vào tính chất cách mạng hay không của giai cấp mang ngọn cờ tư tưởng ấy Khi một giai cấp tiến bộ, cách mạng tiêu biểu cho xu thế phát triển của lịch sử thì hệ tư tưởng của nó có tác dụng tích cực, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển và ngược lại, khi giai cấp đã lỗi thời, lạc hậu, hệ tư tưởng sẽ phản động, kìm hãm sự tiến bộ xã hội, kìm hãm phát triển kinh tế

Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, ý thức chính trị không chỉ là quan điểm

tư tưởng, lý luận của giai cấp công nhân mà còn là những quan điểm, quan niệm, những tình cảm, tâm tư của các giai cấp, tầng lớp được hình thành từ hoạt động thực tiễn và môi trường xã hội

Trong phạm vi luận án, chúng tôi tiếp cận cấu trúc của ý thức chính trị theo trình độ phát triển - Ý thức chính trị gồm những yếu tố cơ bản cấu thành: Tri thức chính trị; Tình cảm, niềm tin và ý chí chính trị; Lý tưởng chính trị (trong đó tri thức chính trị là yếu tố quan trọng nhất)

Một là, tri thức chính trị: Tri thức chính trị là yếu tố cơ bản, cốt lõi nhất của ý thức chính trị Trong "Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844" C Mác

viết rằng: "Phương thức tồn tại của ý thức và của một cái gì đó đối với ý thức,

đó là tri thức…Cho nên một cái gì đó nảy ra đối với ý thức, chừng nào ý thức biết cái đó" [32, tr.236]

Như vậy mọi hiện tượng ý thức đều chứa đựng nội dung tri thức ở các mức độ khác nhau Theo đó ở mức độ này hay mức độ khác ý thức chính trị bao giờ cũng bao hàm tri thức chính trị - tức là sự hiểu biết của con người (cá nhân, giai cấp, cộng đồng,…) về lý luận và thực tiễn của đời sống chính trị Quá trình hình thành và phát triển của ý thức chính trị cũng chính là quá trình con người tích lũy tri thức chính trị Đến lượt mình sự hiểu biết lý luận và thực tiễn chính trị càng sâu sắc thì ý thức chính trị càng phong phú Tri thức chính trị mang tính trừu tượng và khái quát cao, đem lại sự hiểu biết sâu sắc

về bản chất, tính tất yếu, tính quy luật của các quan hệ chính trị và sự kiện chính trị Nó có vai trò "kim chỉ nam", định hướng, chỉ đạo thực tiễn, nó làm cho hoạt động của con người trở nên chủ động, tự giác, hạn chế tình trạng mò mẫm Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động giai cấp cầm quyền cũng dễ rơi vào khả năng xa rời thực tiễn và trở thành ảo tưởng, giáo điều

Tri thức chính trị không chỉ có tri thức lý luận mà còn bao hàm cả tri thức kinh nghiệm hay tri thức đời thường được hình thành tự phát trong đời sống thường nhật Nó phản ánh kinh nghiệm của bản thân hoặc tiếp thu từ

sự lan truyền trong đời sống xã hội Vì vậy bất cứ người bình thường nào cũng có được Tri thức chính trị đời thường rất phong phú, sinh động và rất cần cho mỗi cá nhân trong việc làm giàu thêm vốn sống Tuy nhiên việc tiếp thu nó cũng thường diễn ra một cách tự phát nên rất dễ tiếp thu cả những mặt tiêu cực

Hai là, tình cảm, niềm tin và ý chí chính trị

Nhấn mạnh yếu tố tri thức chính trị không có nghĩa là phủ nhận hoặc coi nhẹ vai trò của các nhân tố tình cảm, niềm tin và ý chí chính trị Nếu tri thức chính trị không biến thành tình cảm, niềm tin, ý chí chính trị của con người

hành động thì tự nó cũng không có vai trò gì đối với đời sống chính trị hiện thực cả và vì vậy nó chưa đủ để trở thành tư tưởng chính trị của con người Tình cảm là những rung động cảm xúc tương đối ổn định của con người trong quan hệ của mình đối với thực tại xung quanh và đối với bản thân Tình cảm chính trị của con người là loại tình cảm liên quan đến sự thoả mãn hay không thoả mãn nhu cầu tinh thần của con người, nó nói lên thái độ của con người đối với những mặt, những hiện tượng chính trị khác nhau trong đời sống xã hội Nó bao gồm lòng yêu nước, tinh thần quốc tế chân chính, nghĩa

vụ, danh dự, lương tâm, tình cảm giai cấp, nhạy cảm chính trị, sự cao thượng, lòng trung thành, tính ham hiểu biết, sự ngạc nhiên, hoài nghi khoa học Nó được xuất phát từ các xúc cảm nền tảng như: hồi hộp, vui sướng, ngạc nhiên, đau khổ, căm giận, ghê tởm, khinh bỉ, khiếp sợ, xấu hổ, tội lỗi Sự thể hiện của tình cảm chính trị mang dấu ấn của từng nền văn hoá cũng như tri thức cá nhân của mỗi người, trên cơ sở sự kết hợp giữa các xúc cảm cơ bản để có được tình cảm ổn định

Như vậy, tình cảm chính trị của sinh viên là những rung động, cảm xúc tương đối ổn định trước những hiện tượng của đời sống chính trị, xã hội Niềm tin chính trị là một trong những yếu tố cơ bản tạo thành biểu tượng

xã hội Biểu tượng xã hội trước hết là sự biến đổi hiện thực xã hội thành một đối lượng tinh thần, là sự nhào nặn lại hiện thực với mục đích cắt nghĩa hiện thực đó Hiện thực được sáng tạo lại bằng biểu tượng theo những mô hình văn hoá và những hệ tư tưởng thống trị hiện có trong một xã hội nhất định

Biểu tượng xã hội biến các đối tượng xã hội (cá nhân, bối cảnh, tình huống) thành những phạm trù tương ứng (giá trị, niềm tin, hệ tư tưởng) cho phép nắm bắt được những biểu hiện của đời sống bình thường theo quan điểm

xã hội Hiện thực chính trị xã hội được lý giải, cảm nhận qua lăng kính giai cấp và đấu tranh giai cấp để xác định hành vi trong bối cảnh xã hội Biểu tượng chính trị xã hội tồn tại dưới những hình thức khác nhau nhưng có quan

hệ chặt chẽ với nhau: niềm tin, ấn tượng, định kiến có thể là điểm xuất phát nhưng cũng có thể là điểm đi tới của nhận thức cá nhân về hiện thực chính trị

xã hội Trong trường hợp thứ nhất, nó gắn vai định kiến, khuôn đúc, sẽ dễ dẫn đến chủ nghĩa giáo điều Trong trường hợp thứ hai, nó thường là những kết quả của tri thức, những nhận thức mới do khoa học mang lại, của những biến đổi xã hội to lớn làm thay đổi những định kiến, khuôn đúc cũ, phá vỡ hình ảnh cũ, tạo dựng hình ảnh mới về hiện thực xã hội

Niềm tin chính trị cũng có hai loại: niềm tin chuẩn mực và niềm tin tích cực Niềm tin chuẩn mực quy định tính bổn phận, nghĩa vụ trong mục đích hành vi, không tin lắm vào kết quả tích cực của hành vi niềm tin tích cực thể hiện sự tin tưởng vào kết quả tích cực trong mục đích hành vi Niềm tin chính trị đóng vai trò căn bản trong đời sống chính trị xã hội Nó có thể quy định mục đích hành vi cá nhân và tập thể trong hoạt động chính trị, định hướng sự tìm kiếm những phương tiện để đạt tới mục đích đó Sự khủng hoảng niềm tin diễn ra khi có những biến động chính trị xã hội mạnh

mẽ Ở một số người, những niềm tin cũ bị lay chuyển và quá trình này dễ lan rộng dần tới đa số

Ý chí là chí hướng tự giác của con người, được hiện thực hóa bởi những hành vi nào đó Nói cách khác: Ý chí là một nội dung của ý thức, biểu hiện ở năng lực thực hiện những hành động có mục đích, đòi hỏi phải có sự nỗ lực khắc phục khó khăn Ý chí giúp con người chuyển từ nhận thức và rung động sang thực tiễn, biến đổi thực tại theo nhu cầu, dự định và lợi ích của mình Nhờ ý chí, con người tổ chức hoạt động và điều khiển, điểu chỉnh được hành

vi của mình

Ý chí chính trị của con người được hình thành, biến đổi và phát triển tùy theo những điều kiện chính trị xã hội - lịch sử nhất định, nó phản ánh quan hệ chính trị và lợi ích chính trị Tính chất của ý chí được quyết định ở chỗ họ là đại diện cho lợi ích của giai cấp nào, dân tộc nào Xu hướng của ý chí tuỳ

theo vai trò của các giai cấp khác nhau và tuỳ theo tính chất của từng thời đại Giá trị của ý chí không chỉ được xem xét ở chỗ ý chí đó mạnh, yếu, cao thượng, thấp hèn, như thế nào, mà còn ở chỗ ý chí đó được hướng vào cái gì Nhu cầu và lợi ích chính trị là nguồn gốc của ý chí chính trị, nghĩa vụ xã hội, trình độ ý thức, trình độ rung cảm của cá nhân, niềm tin, là những thành phần căn bản của ý chí chính trị của con người Nội dung tinh thần của ý chí của một cá nhân cụ thể phân chia mọi người thành ba loại: Những người có ý thức

rõ rệt, có rung động sâu sắc nghĩa vụ xã hội của mình, có niềm tin tích cực; những người ý thức được nhưng không có sự rung động với nghĩa vụ của mình, niềm tin không ổn định; những người không ý thức được nghĩa vụ xã hội của mình

Ba là, lý tưởng chính trị là quan niệm, hình ảnh về một chế độ chính trị

xã hội được coi là hoàn thiện nhất, phù hợp với lợi ích kinh tế và chính trị của một tập đoàn xã hội nào đó Chế độ đó là mục đích cuối cùng của những ước vọng và hoạt động của tập đoàn xã hội ấy Trong lịch sử ý thức chính trị, đã hình thành những lý tưởng chính trị tiến bộ và cả những lý tưởng chính trị phản động; phù hợp ở một mức độ nào đó với khuynh hướng phát triển khách quan của xã hội và là cơ sở tư tưởng của những phong trào cách mạng hoặc phản ánh lợi ích và quan niệm của các giai cấp đã lỗi thời, đi ngược lại tiến trình phát triển xã hội và do đó không thực hiện được

Lý tưởng chính trị không chỉ là động lực kích thích hoạt động chính trị

mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương thức, phương tiện hoạt động chính trị Chủ nghĩa Mác - Lênin đã biến chủ nghĩa xã hội từ không tưởng thành khoa học, vạch ra những con đường hiện thực, thực hiện

lý tưởng chính trị của giai cấp công nhân và những người lao động là giải phóng triệt để con người

Tóm lại, ý thức chính trị ngoài nhân tố tri thức, còn cần phải có sự chuyển hoá từ tri thức thành tình cảm, ý chí, niềm tin, lý tưởng chính trị thì

các quan điểm chính trị mới mang tính ổn định, vững chắc, mới trở thành thuộc tính trong nhân cách, trở thành biểu tượng tập trung nhất của xu hướng phát triển nhân cách, ngay cả khi tình huống chính trị có những vấn

* Một số nhận thức chung về sinh viên

Thuật ngữ "sinh viên" có nguồn gốc từ tiếng La - tinh "Student" là những người làm việc, học tập nhiệt tình, người đi tìm kiếm, khai thác tri thức Còn theo từ điển tiếng Việt, thuật ngữ "Sinh viên" được dùng để chỉ những người đang học tập bậc đại học Theo quy chế công tác học sinh sinh viên trong các trường đào tạo của Bộ giáo dục và đào tạo thì: "Sinh viên" là người đang theo học hệ đại học và cao đẳng Từ đó chúng ta có thể hiểu khái niệm "sinh viên" là những người đang học tập tại các trường đại học, cao đẳng - nơi đào tạo nguồn nhân lượng đáp ứng yêu cầu của xã hội

Xem xét về đặc điểm về tâm sinh lý lứa tuổi và đặc thù của một tầng lớp xã hội, về vị trí vai trò và những biểu hiện giá trị trên mọi hoạt động xã hội, chúng tôi quan điểm sinh viên như sau:

Sinh viên là những người đang theo học ở các trường đại học, cao đẳng thuộc lớp thanh niên có độ tuổi từ 18 đến 25, hoạt động chính của họ là học tập để tiếp thu kiến thức, kỹ năng chuyên môn nhằm chuẩn bị cho hoạt động nghề nghiệp sau khi ra trường

Ở giai đoạn lứa tuổi này, nhu cầu tâm sinh lý, tình cảm, trí tuệ phát triển hết sức mạnh mẽ và phong phú Tuy nhiên, trong lứa tuổi này cũng đang diễn ra mâu thuẫn của độ tuổi đang trưởng thành, đó là mâu thuẫn giữa sinh lý

và tâm lý, giữa con người tự nhiên và con người xã hội

Bên cạnh đó, sinh viên còn là một tầng lớp xã hội có trình độ học vấn, hoạt động có mục đích tổ chức theo chương trình nhất định để thực hiện vai trò chuyên môn cao trong lĩnh vực sáng tạo tinh thần Nếu xét từ một cá nhân đến một nhóm và một cộng đồng thì sinh viên là một cấp độ mới của sự phát triển toàn diện Tuy nhiên, họ cũng là nhân tố chịu sự tác động nhiều mặt, trong đó có cả nhân tố truyền thống và nhân tố đương đại; hơn nữa, do họ còn đang trong lứa tuổi thanh niên cho nên đối với quá khứ Vì vậy, sinh viên dễ

có cách nhìn nhận và đánh giá theo cảm tính, thậm chí phiến diện, cực đoan Đối với hiện tại, sinh viên có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với các giá trị của xã hội hiện đại, có xu hướng thoát ra các giới hạn truyền thống để hòa nhập vào các yếu tố của cuộc sống hiện đại Đối với tương lai họ có những hoài bão ước mơ, thậm chí lý tưởng hoá tương lai Tuy nhiên, do tuổi đời còn non trẻ,

ít trải nghiệm cuộc sống nên không ít sinh viên dễ thất vọng và chán nản, thậm chí hoài nghi Bởi vậy, họ là một tầng lớp nhạy cảm và dễ bị tổn thương

Sinh viên là tầng lớp được hưởng một nền giáo dục đào tạo bậc cao nên phần lớn sinh viên có ý thức rèn luyện vì ngày mai lập thân, lập nghiệp Tuy nhiên, có một bộ phận sinh viên thiếu ý thức trong học tập, sống buông thả, thậm chí vi phạm pháp luật

Một điều dễ nhận thấy ở sinh viên nữa là họ là một tầng lớp thích tìm tòi ý nghĩa của cuộc sống, luôn xác định cho mình một xu hướng nghề nghiệp một cách rõ ràng, bởi vì trong quá trình học tập ở bậc đại học sinh viên được tiếp cận những tri thức từ các môn khoa học, tham gia vào các hoạt động khác nhau của đời sống xã hội nên xu hướng nghề nghiệp của sinh viên tiếp tục được khẳng định Nội dung hướng nghề nghiệp được biểu hiện tích cực ở chỗ, các động cơ liên quan đến nghề nghiệp tương lai được củng cố, mong muốn thực hiện tốt trách nhiệm công việc; tăng cường khả năng giải quyết những vấn đề trong cuộc sống, những nhiệm vụ học tập nặng nề; có tình cảm nghề nghiệp và mong muốn đạt thành tích trong học tập cũng như mọi hoạt động

trong trường đại học, cao đẳng Những biểu hiện này có liên quan đến quá trình thích ứng nghề nghiệp của sinh viên Đó là sự thích ứng đối với các yêu cầu của nghề nghiệp và rèn luyện những thuộc tính, phẩm chất cần thiết để làm việc có hiệu quả Việc thích ứng tốt là cơ sở cho sự ổn định nghề nghiệp bảo đảm cho niềm tin đúng đắn vào việc chọn nghề, là cơ sở để khẳng định nhân cách và củng cố xu hướng nghề nghiệp của sinh viên

Sinh viên là nhân vật trung tâm, là đối tượng tác động của mọi hoạt động trong nhà trường Mặc dù mỗi trường đại học, cao đẳng có một cách đào tạo riêng nhưng đều có mục tiêu chung là: đào tạo nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài; nghiên cứu khoa học, công nghệ tạo ra tri thức, sản phẩm mới, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có kiến thức, kỹ năng thực hành nghề nghiệp, năng lực nghiên cứu và phát triển ứng dụng khoa học, công nghệ tương xứng với trình độ đào tạo - như luật giáo dục đại học quy định

Trong thời đại ngày nay, mặc dù nhiều người trở thành trí thức bằng con đường tự học, nhưng chủ yếu vẫn phải trải qua trường lớp So với các nước công nghiệp, đội ngũ trí thức của nước ta còn rất mỏng, nếu muốn đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá thì đội ngũ trí thức phải đông về số lượng, mạnh về chất lượng, hợp lý về cơ cấu

Sinh viên Việt Nam hiện nay đang sống, học tập và rèn luyện trong bối cảnh hết sức sôi động của thời kỳ đổi mới đất nước với nhiều thuận lợi căn bản nhưng cũng gặp không ít khó khăn, thách thức mang tính thời đại Trọng trách nặng nề và vẻ vang của dân tộc giao phó cho sinh viên phải trở thành nguồn nhân lực trẻ có chất lượng cao thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Ở Việt Nam, trong các phong trào cách mạng, nhất là ở các đô thị, học sinh, sinh viên luôn là một trong những lực lượng chính trị - xã hội tích cực Hiện nay, trong công cuộc đổi mới đất nước, lực lượng sinh viên đang