T×m hiÓu chung vÒ phÐp lËp luËn gi¶i thÝch A.[r]
Trang 1Tìm hiểu chung về phép lập luận giải thích
A Mục tiêu bài dạy
Giúp HS :
-Trọng tâm : Nắm đợc mục đích, tính chất và các yếu tố của phép lập luận giải thích
B Chuẩn bị :
Một số đoạn văn mẫu
C Tổ chức hoạt động dạy học
1 ổn định
2 KTBC : Nêu đặc điểm chung của phép lập luận CM?
3 Bài mới : P2 toàn bài: p/vấn, định hớng kiến thức, chốt kiến thức.
*HĐ 1 : GV p/vấn, định hớng, chốt KT, HS
làm việc độc lập , thảo luận.
?Trong đời sống khi nào ngời ta cần đợc
giải thích ?
- Khi ngời ta cha hiểu về những sự vật, hiện
t-ợng lạ thì nh cầu giải thích xuất hiện
?Em hãy nêu 1 số câu hỏi về nhu cầu giải
thích trong cuộc sống hàng ngày ?
VD : -Vì sao có ma ?
-Vì sao lại hạn hán ?
- Nguyên nhân của bệnh cúm gà ?
- Bệnh viêm đờng hô hấp cấp SARS là gì ?
?Muốn trả lời đợc các câu hỏi trên thì phải
làm thế nào ?
GV : Trong văn nghị luận ngời ta thờng yêu
cầu giải thích các vấn đề t tởng, đạo lí lớn
nhỏ, các chuẩn mực hành vi của con ngừơi
(VD : Thế nào là hpúc, trung thực là gì? Thế
nào là “Có công … kim”
-HS đọc bài văn : “Lòng kiêm tốn”
?Bài văn giải thích vấn đề gì?
?Khái niệm Lòng khiêm tốn đã đ“ ” ợc giải
thích nh thế nào ?
- Lòng khiêm tốn đợc giải thích thông qua
các đoạn văn định nghĩa, những đoạn văn CM
?Để tìm hiểu phơng pháp giải thích, em hãy
chọn và ghi ra những câu định nghĩa nh :
-Lòng khiêm tốn có thể coi là 1 bản tính
Các câu định nghĩa khác
-Khiêm tốn là biểu hiện của con ngời đứng
đắn biết sống theo thời và biết nhìn xa
-Khiêm tốn là tính nhã nhặn
-Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất
tận
?Những câu định nghĩa nh trên có phải là
cách giải thích không ?
- Đó là 1 trong những cách giải thích giúp ta
I) Mục đích và phơng pháp giải thích
1) Nhu cầu giải thích trong
đời sống
- Trớc những hiện tợng sự vật mới lạ con ngời cha hiểu thì nhu cầu giải thích xuất hiện
- Muốn trả lời đợc các câu hỏi (các vấn đề trên) thì phải
có nhiều về tri thức khoa học chuẩn xác
2) Tìm hiểu phép lập luận giải thích trong văn nghị luận
*VB: Lòng khiêm tốn
- Vấn đề cần giải thích : Khái niệm : Lòng khiêm tốn
-Phơng pháp giải thích + Nêu câu định nghĩa
+Liệt kê các biểu hiện, đối chiếu, so sánh
+ Chỉ ra các mặt lợi, hại, nguyên nhân, hậu quả của vấn đề cần giải thích
Trang 2hiểu rõ hơn sâu hơn những vấn đề còn trìu
t-ợng
*HS đọc đoạn văn có sử dụng cách liệt kê các
biểu hiện của ngời khiêm tốn, cách đối lập
ngời khiêm tốn và kẻ không khiêm tốn
?Theo em cách liệt kê các biểu hiện của
khiêm tốn, cách đối lập ngời khiêm tốn và
kẻ không khiêm tốn có phải là cách giải
thích không ?
-Cách liệt kê, đối lập … cũng chính là cách
giải thích tạo sự phong phú, sinh động cho
bài văn
?Việc chỉ ra cái lợi của khiêm tốn và
nguyên nhân của thói không khiêm tốn có
phải là nội dung của giải thích không?
-Đó cũng chính là nội dung của bài giải thích
-Tác dụng : làm cho vấn đề giải thích có ý
nghĩa thực tế với ngời đọc
?Em hãy tìm bố cục của b/ văn Lòng “
khiêm tốn ?”
a MB (từ đầu -> đỗi đãi với sự vật) giới thiệu
vấn đề cần giải thích : Lòng khiêm tốn
b TB : (tiếp theo -> đối với mọi ngời) lần lợt
trình bày các nội dung giải thích (bằng các
cách lập luận phù hợp)
c KB : (còn lại) Nêu ý nghĩa của lòng khiêm
tốn đối với mọi ngời
?Qua phần tìm hiểu trên em hiểu nh thế
nào là lập luận giải thích ?
- Gọi HS đọc phần ghi nhớ (SGK T71)
*HĐ 2 : GV hớng dẫn, đánh giá KT, định
h-ớng KT, HS làm việc độc lập
HS đọc bài văn : Lòng nhân đạo
?Cho biết vấn đề đợc giải thích trong bài
văn ?
?Chỉ ra các phơng pháp giải thích trong bài
văn ?
-Nêu định nghĩa : Lòng nhân đạo là lòng biết
thơng ngời
-Đặt câu hỏi : Thế nào là biết thơng ngời ?
Thế nào là lòng nhân đạo ?
-Kể ra những biểu hiện :- ông lão hành khất
- Đứa bé nhặt từng
mẩu bánh
- Mọi ngời xót thơng
Đối chiếu (lập luận = cách đa ra nhận định
của Thánh Găng-đi (lãng tụ phong trào độc
lập DT ấn độ))
- Bố cục của bài văn : Gồm 3 phần
*Ghi nhớ (SGK)
II) Luyện tập.
Bài tập (SGK Tr 72)
* Bài văn : Lòng nhân đạo
- Vấn đề cần giải thích : Lòng nhân đạo
- Phơng pháp giải thích + Nêu định nghĩa + Đặt câu hỏi + Kể ra những biểu hiện + Đối chiếu (lập luận bằng cách đa ra nhận định của Găng-đi)
4) Củng cố : HS đọc phần ghi nhớ
Trang 35) Hoạt động kết nối.
Hớng dẫn học tập:
- học thuộc ghi nhớ và làm bài tập (SGK)
- Soạn bài Sống chết mặc bay (GV hớng dẫn cụ thể )