- Khi hoạt động ở nước ngoài, các tác phẩm của Người tập trung thể hiện nội dung: Tố cáo chế độ thực dân, nói lên nỗi khốn khổ của người dân nước thuộc địa Bản án chế độ thực dân Pháp - [r]
Trang 1Tuần 2 Ngày soạn: 05/ 8/ 2011
Tiết 4 Ngày dạy: 15/ 8/ 2011
TUYÊN NGƠN ĐỘC LẬP
(PHẦN TÁC GIẢ)
I Mục tiêu bài học:
Giúp HS:
- Hiểu được những nét khái quát về sự nghiệp văn học của Hồ Chí Minh
- Vận dụng những kiến thức về quan điểm sáng tác và những đặc điểm cơ bản trong phong cách nghệ thuật của Hồ Chí Minh để phân tích thơ văn của Người
II Phương tiện thực hiện:
SGK- SGV- Chuẩn KTKN- Giáo án…
III Cách thức tiến hành :
1 Phương pháp : Nêu vấn đề, diễn giảng, thảo luận,
2 Tích hợp : Kiến thức lịch sử về Hồ Chí Minh, các tác phẩm đã học của Hồ Chí Minh, phong
cách ngơn ngữ chính luận
IV Tiến trình dạy học:
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ:
- Văn học VN từ 1945 đến 1975 phát triển qua mấy chặng? Nêu những thành tựu chủ yếu của ba chặng đường phát triển của giai đoạn 1945 – 1975?
- Trình bày những đặc điểm cơ bản của VHVN từ 1945 – 1975?
- Căn cứ vào hoàn cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa, hãy giải thích vì sao văn học Việt Nam từ 1975 đến hết thế kỉ XX phải đổi mới?
3 Vào bài mới:
Hồ Chí Minh là một trong những danh nhân văn hĩa thế giới Nhắc đến Người là ta không chỉ nhắc đến một nhà chính trị lỗi lạc, một nhà quân sự thiên tài mà người còn là nhà giáo dục, một nhà văn hóa lớn Để hiểu rõ điều đĩ, hơm nay thầy sẽ hướng dẫn các em tìm hiểu về vị lãnh tựu tài ba này ở gĩc độ là một tác gia văn học
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Kiến thức
* Em hãy nêu những nét
lớn về tiểu sử Hồ Chí
Minh ?
* Trả lời:
- Hồ Chí Minh sinh ngày 19/ 5/
1890 trong một gia đình nhà nho yêu nước ở Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An
- Năm 1911, Người ra nước ngoài tìm đường cứu nước
- Năm 1919, Người gửi tới Hội Nghị Hòa Bình ở Véc-xay ( Pháp) bản “Yêu sách của nhân dân An Nam”
I Vài nét về tiểu sử Hồ Chí Minh:
- Hồ Chí Minh sinh ngày 19/ 5/ 1890 trong một gia đình nhà nho yêu nước ở Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An
- Năm 1911, Người ra nước ngoài tìm đường cứu nước
- Năm 1919, Người gửi tới Hội Nghị Hòa Bình ở Véc-xay (Pháp) bản “Yêu sách của
Trang 2
* Vì sao nĩi HCM vừa là vị
lãnh tụ CM vĩ đại, vừa là
nhà văn, nhà thơ lớn của
Việt Nam cũng như trên thế
giới ?
* Trình bày quan điểm
sáng tác của Hồ Chí Minh?
- Năm 1920, Người dự đại hội Tua và trở thành một trong những thành viên sáng lập Đảng cộng sản Pháp
- Ngày 03/ 2/ 1930, Người thành lập Đảng Cộng Sản Việt Nam
- Ngày 13/ 8/ 1942, Người lên đường sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của quốc tế Khi vừa đến Túc Vinh (Tỉnh Tây-Quảng Tây- Trung Quốc) Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giữ và giam cầm 13 tháng
- Sau khi ra tù, Người về nước tiếp tục hoạt động Cách mạng, đưa Cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi trong cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945
- Ngày 02/ 9/ 1945, tại quãng trường Ba Đình, Hồ Chí Minh đọc
“Tuyên ngôn độc lập”, khai sinh
ra nước Việt Nam DCCH
- Năm 1946, trong phiên hợp đầu tiên của Quốc hội, Người được bầu làm Chủ tịch nước Việt Nam DCCH giữ chức vụ đó cho đến khi từ trần (02/ 9/ 1969).
Bên cạnh sự nghiệp Cách mạng vĩ đại, Hồ Chí Minh còn để lại một di sản văn học quý giá Hồ Chí Minh là nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc
* Trả lời:
Quan điểm sang tác của Hồ Chí Minh:
- Hồ chí Minh coi văn học là vũ khí chiến đấu lợi hại phụng sự
nhân dân An Nam”
- Năm 1920, Người dự đại hội Tua và trở thành một trong những thành viên sáng lập Đảng cộng sản Pháp
- Ngày 03/ 2/ 1930, Người thành lập Đảng Cộng Sản Việt Nam
- Ngày 13/ 8/ 1942, Người lên đường sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của quốc tế thì bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giữ và giam cầm
- Sau khi ra tù, Người về nước lãnh đạo Cách mạng Việt Nam giành thắng lợi trong cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945
- Ngày 02/ 9/ 1945, tại quãng trường Ba Đình, Hồ Chí Minh đọc “Tuyên ngôn độc lập”, khai sinh ra nước Việt Nam DCCH
- Người được bầu làm Chủ tịch nước Việt Nam DCCH từ năm 1946 giữ chức vụ đó cho đến khi từ trần (02/ 9/ 1969).
Bên cạnh sự nghiệp Cách mạng vĩ đại, Hồ Chí Minh còn để lại một di sản văn học quý giá Hồ Chí Minh là nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc
II Sự nghiệp văn học:
1 Quan điểm sáng tác:
- Hồ chí Minh coi văn học là vũ khí chiến đấu lợi hại phụng
Trang 3* GV: Phương châm sáng
tác đó của Người giải
thích vì sao trong sáng tác
của Người có lời lẽ nôm
na, giản dị dễ hiểu nhưng
bên cạnh đó lại có tác
phẩm đạt nghệ thuật cao,
phong cách độc đáo
cho sự nghiệp CM
“ Nay ở trong thơ nên có thép,
Nhà thơ cũng phải biết xung phong”
(Cảm tưởng đọc “ Thiên gia
thi”)
Nhà thơ cũng phải có tinh thần xung phong như một chiến sĩ ngoài mặt trận Về sau, trong “ Thư gửi các họa sĩ nhân dịp triển lãm hội họa 1951”, Người viết “ Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”
- Hồ Chí Minh luôn coi trọng tính chân thật và tính dân tộc của văn học Tính chân thật được xem là thước đo giá trị văn chương nghệ thuật Người nhắc nhở giới nghệ sĩ
“ nên chú ý phát huy cốt cách dân tộc” và đề cao sự sáng tạo “chớ gò bó họ vào khuôn, làm mất vẻ sáng tạo”
- Khi cầm bút, người luôn xuất phát từ mục đích, đối tượng tiếp nhận để quyết định nội dung và hình thức tác phẩm Người luôn đặt câu hỏi: “ Viết cho ai?”(đối tượng) “ viết để làm gì?” (mục đích) “ viết cái gì ? (nội dung) “ viết như thế nào?” (hình thức)
* Trả lời:
sự cho sự nghiệp CM
“ Nay ở trong thơ nên có
thép, Nhà thơ cũng phải biết xung phong”
(Cảm tưởng đọc “ Thiên gia
thi”)
Nhà thơ cũng phải có tinh thần xung phong như một chiến sĩ ngoài mặt trận
- Hồ Chí Minh luôn coi trọng tính chân thật và tính dân tộc của văn học ,đề cao sự sáng tạo
- Khi cầm bút, người luôn xuất phát từ mục đích, đối tượng tiếp nhận để quyết định nội dung và hình thức tác phẩm Người luôn đặt câu hỏi:
“Viết cho ai ?” (đối tượng)
“ viết để làm gì ?” ( mục đích)
“ viết cái gì ?” ( nội dung) “ viết như thế nào?”( hình thức)
Trang 4* Theo em, văn chính luận
của Hồ Chí Minh được viết
với mục đích gì ? Hãy nêu
ra những nội dung cơ bản
trong văn chính luận Hồ
Chí Minh ? Kể tên các tác
phẩm tiêu biểu ?
* GV: Tháng 10-1946,
thực dân Pháp quay lại
xâm lược Việt Nam, Bác
ra Lời kêu gọi toàn quốc
kháng chiến.
* Hãy kể tên các tác
phẩm thuộc thể loại
“Truyện và kí” của Hồ Chí
Minh ? Các tác phẩm này
phần lớn thể hiện những
nội dung gì ?
Các tác phẩm thuộc thể loại này được viết với mục đích đấu tranh chính trị, tiến công trực diện kẻ thù, thức tỉnh và giác ngộ quần chúng
- Khi hoạt động ở nước ngồi, các tác phẩm của Người tập trung thể hiện nội dung: Tố cáo chế độ thực dân, nĩi lên nỗi khốn khổ của
người dân nước thuộc địa (Bản án
- Khi CMT8 thành cơng, Người viết và đọc “Tuyên ngôn độc lập”
– áng văn chính luận hùng hồn – tuyên bố quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam – là áng văn chính luận mẫu mực: bố cục ngắn gọn, súc tích; lập luận chặt chẽ; lí lẽ đanh thép; bằng chứng xác thực; ngôn ngữ hùng hồn giàu tính biểu cảm
+ “ Lời kêu gọi toàn quốc
kháng chiến”(1946), “Không có
gì quí hơn độc lập, tự do”(1966)…
Đó là những văn kiện quan trọng được viết trong những giờ phút thử thách đặc biệt của dân tộc Thể hiện sâu sắc tiếng gọi thiêng liêng của non sông đất nước, vừa tha thiết làm rung động trái tim hàng triệu người VN yêu nước
* Trả lời:
- Những truyện được viết bằng tiếng Pháp trong thời gian Người
hoạt động ở Pháp: Pari (1922),
Lời than vãn của bà Trưng Trắc
(1922), Vi hành (1923), Những
trò lố hay Va-ren và Phan Bội
viết kí, tiểu phẩm Sau này, các
2 Di sản văn học:
a Văn chính luận:
Các tác phẩm này viết với mục đích đấu tranh chính trị, tiến công trực diện kẻ thù, thức tỉnh và giác ngộ quần chúng
- Tố cáo chế độ thực dân, nĩi lên nỗi khốn khổ của người
dân nước thuộc địa (Bản án
chế độ thực dân Pháp - 1925).
- Khi CMT8 thành cơng, Người viết và đọc “Tuyên
ngôn độc lập” – áng văn chính
luận hùng hồn – tuyên bố quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam
- Những văn kiện quan trọng được viết trong những giờ phút thử thách đặc biệt của dân tộc Thể hiện sâu sắc tiếng gọi thiêng liêng của non
sông đất nước (“Lời kêu gọi
toàn quốc kháng chiến”
(1946), “Không có gì quí hơn
độc lập, tự do” (1966)…)
b Truyện và kí:
- Nội dung: vạch trần bộ mặt tàn ác, xảo trá, bịp bợm của chính quyền thực dân, châm biếm một cách thâm thúy, sâu cay vua quan phong
Trang 5* Từ những điều trên và
dựa vào SGK, em hãy cho
biết những nội dung chính
thường trong các tác phẩm
thộc thể loại “Truyện và
kí” của Hồ Chí Minh ?
* GV: Thơ ca Hồ Chí
Minh được in trong các tập
“Nhật kí trong tù”
(1942-1943) xuất bản (1960);
“Thơ Hồ Chí Minh”
(1967) và “Thơ chữ Hán
Hồ Chí Minh”(1990) Tên
tuổi của nhà thơ Hồ Chí
Minh gắn liền với tập thơ
chữ hán “Nhật Kí Trong
Tù”.
* Em hãy cho biết những
nét đặc sắc về nội dung và
bút pháp trong các tập thơ
của Hồ Chí Minh ?
tác phẩm trên được tập hợp lại trong tập “Truyện và Kí”
- Nội dung: vạch trần bộ mặt tàn ác, xảo trá, bịp bợm của chính quyền thực dân, châm biếm một cách thâm thúy, sâu cay vua quan phong kiến tay sai, mặt khác bộc lộ lòng yêu nước nồng nàn và tinh thần tự hào về truyền thống bất khuất của dân tộc Việt Nam
- Các tác phẩm “truyện và kí”, đều ngắn gọn, súc tích, vừa thấm nhuần tư tưởng, tình cảm của thời đại, vừa thể hiện bút pháp mới, mang màu sắc hiện đại trong lối viết nhẹ nhàng mà đầy tính trào lộng
* Trả lời:
- “Ngục trung nhật kí”(Nhật
kí trong tù) một tập nhật kí bằng
thơ viết trong thời gian Người bị Tưởng Giới Thạch giam cầm từ mùa thu năm 1942 đến mùa thu 1943
+ Tập thơ tái hiện một cách chân thật, chi tiết bộ mặt tàn bạo của nhà tù Quốc dân đảng và một phần hình ảnh xã hội Trung Quốc những năm 1942-1943
+ “NKTT” chủ yếu ghi tâm trạng, cảm xúc và suy nghĩ của tác giả, phản ánh tâm hồn và nhân cách cao đẹp của người chiến sĩ CM trong hoàn cảnh thử thách nặng nề ở chốn lao tù Đây là bức chân dung tự họa của HCM
+ Tập thơ vừa mang màu sắc cổ điển, vừa mang tính hiện
kiến tay sai, mặt khác bộc lộ lòng yêu nước nồng nàn và tinh thần tự hào về truyền thống bất khuất của dân tộc Việt Nam
- Các tác phẩm “truyện và kí”, đều ngắn gọn, súc tích, vừa thấm nhuần tư tưởng, tình cảm của thời đại, vừa thể hiện bút pháp mới, mang màu sắc hiện đại trong lối viết nhẹ nhàng mà đầy tính trào lộng
c Thơ ca:
- NKTT: Thể hiện tinh thần
lạc quan, lịng yêu nước, tinh thần nhân đạo,… Vừa mang màu sắc cổ điển, vừa mang tính hiện đại
Trang 6* Trình bày những đặc
điểm cơ bản của phong
cách nghệ thuật Hồ Chí
Minh ?
đại
- Ngoài “NKTT” còn phải kể đến một chùm thơ mà Người sáng tác ở việt Bắc (1941-1945) và trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp Phần lớn những tác phẩm viết nhằm mục đích tuyên truyền, những bài thơ viết theo cảm hứng nghệ thuật: vừa mang màu sắc cổ điển, vừa mang tinh thần hiện đại, thể hiện lịng yêu thiên nhiên, yêu nước, thể hiện một tâm hồn trĩu nặng “ nỗi nước nhà” mà cốt cách, phong tái vẫn điềm tĩnh, ung dung, tự tại
* Trả lời:
Phong cách nghệ thuật HCM vừa độc đáo vừa đa dạng Ở mỗi thể loại văn học, từ văn chính luận, truyện, kí đến thơ ca HCM đều tạo được những phong cách riêng, độc đáo và hấp dẫn
- Văn chính luận của Người thường ngắn gọn, súc tích, lập luận chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng chứng đầy thuyết phục, giàu tính luận chiến và đa dạng về bút pháp Văn chính luận vẫn thấm đượm tình cảm, giàu hình ảnh, giọng văn đa dạng: Khi ôn tồn, thấu tình, đạt lí, khi đanh thép, mạnh mẽ, hùng hồn
- Truyện và kí của người rất hiện đại, thể hiện tính chiến đấu mạnh mẽ và nghệ thuật trào phúng sắc bén (Thâm thúy sắc bén của phương Đơng, hài hước hĩm hỉnh của phương Tây)
- Thơ ca là thể loại thể hiện sâu sắc phong cách nghệ thuật của
- Các tập thơ khác : Phần lớn những tác phẩm viết nhằm mục đích tuyên truyền, những bài thơ viết theo cảm hứng nghệ thuật: vừa mang màu sắc cổ điển, vừa mang tinh thần hiện đại, thể hiện lịng yêu thiên nhiên, yêu nước, thể hiện một tâm hồn trĩu nặng “ nỗi nước nhà” mà cốt cách, phong tái vẫn điềm tĩnh, ung dung, tự tại
3 Phong cách nghệ thuật:
Phong cách nghệ thuật HCM vừa độc đáo vừa đa dạng
- Văn chính luận của Người thường ngắn gọn, súc tích, lập luận chặt chẽ, lí lẽ đanh thép, bằng chứng đầy thuyết phục, giàu tính luận chiến và đa dạng về bút pháp Văn chính luận vẫn thấm đượm tình cảm, giàu hình ảnh, giọng văn đa dạng
- Truyện và kí của người rất hiện đại, thể hiện tính chiến đấu mạnh mẽ và nghệ thuật trào phúng sắc bén (Thâm thúy sắc bén của phương Đơng, hài hước hĩm
Trang 7* GV cho HS đọc và chốt
lại phần kết luận
HCM Có thể chia thơ ca của Người làm 2 loại, mỗi loại có phong cách riêng
+ Những bài thơ nhằm mục đích tuyên truyền CM thường được viết bằng hình thức bài ca, lời lẽ giản dị, mộc mạc, dễ nhớ, mang màu sắc nhân gian hiện đại
+ Những bài thơ nghệ thuật viết theo cảm hứng thẩm mĩ hầu hết là thơ tứ tuyệt cổ điển, bằng chữ hán, mang đặc điểm cổ điển phương Đông và sự kết hợp hài hòa giữa màu sắc cổ điển với bút pháp hiện đại
hỉnh của phương Tây)
- Thơ ca là thể loại thể hiện sâu sắc phong cách nghệ thuật của HCM: kết hợp sâu sắc, nhuần nhuyễn quan hệ giữa chính trị và văn học, giữa tư tưởng và nghệ thuật, giữa truyền thống và hiện đại
III Kết luận:
Văn thơ Hồ Chí Minh là di sản tinh thần vô giá là một bộ phận gắn bó hữu cơ với sự nghiệp Cách mạng vĩ đại của Người
4 Củng cố:
Cần nắm quan niệm sáng tác và phong cách nghệ thuật trong các sáng tác của Hồ Chí Minh Bên cạnh đĩ cũng cần nắm các nét chính về tiểu sử của Hồ Chí Minh và di sản văn học của Người
5 Dặn dị:
- Về nhà học bài
- Chuẩn bị Tuyên ngơn độc lập – Phần tác phẩm, soạn bài theo hệ thống câu hỏi sau:
+ Hãy cho biết hồn cảnh ra đời của tác phẩm
+ Giải thích vì sao mở đầu Tuyên ngơn độc lập Việt Nam, HCM lại trích dẫn TNĐL của Mĩ
và Pháp ? Việc trích dẫn như vậy cĩ dụng ý gì ?
+ Bản TNĐL đã vạch trần những tội ác gì của Pháp, trên những lĩnh vực nào?
+ Bản TNĐL Việt Nam đã tuyên bố điều gì ?
+ Hãy chỉ ra nét đặc sắc về nghệ thuật lập luận của HCM trong bản TNĐL ?