Tiểu luận công pháp quốc tế

I.NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH CỦA LUẬT QUỐC TẾ Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin ,nhà nước và pháp luật ra đời là hiện tượng lịch sử khách quan ,là sản phẩm tất yếu của xã hội loài người

LỜI MỞ ĐẦU

Trong bối cảnh quốc tế ngày nay,không một quốc gia

nào có thể tồn tại và phát triển độc lập,bền vững nếu không tham gia các quan hệ quốc tế từ bình diện khu vực,liên khu vực đến toàn

cầu.Bởi lẽ,quyền và lợi ích ,trách nhiệm và bổn phận của mỗi quốc gia trong xã hội quốc tế ngày càng đan xen,gắn kết chặt chẽ hơn trong xu thế vận động và phát triển như vũ bão của quan hệ quốc tế ngày

nay Do vậy,liên kết ,hợp tác trên cơ sở tôn trọng độc lập ,chủ

quyền ,toàn vẹn lãnh thổ ,bình đẳng ,cùng có lợi là nhu cầu và xu thế tất yếu của tất cả các quốc gia trên thế giới.

Trước yêu cầu đổi mới ,đồng thời nước ta cũng đã và đang thiết lập

mở rộng quan hệ với các quốc gia trên thế giới thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nên chúng ta cần có sự hiểu biết về luật quốc tế để làm chuẩn mực cho các hoạt động đối nội và đối ngoại của chúng ta nhầm đảm bảo không những quyền lợi của nhà nước mà còn đảm bảo lợi ích của các quốc gia ,tổ chức quốc tế liên chính phủ và các thực thể khác

có quan hệ giao lưu buôn bán với các quốc gia khác

Chính vì vậy,việc nâng cao ý thức pháp luật quốc tế đã trở thành một nhu cầu cấp thiết đối với mọi đối tượng trong giai đoạn ngày nay Bài tiểu luận là chương mở đầu cho việc tiềm hiểu bộ môn Luật quốc tế Đây là chương rất quan trọng nó cung cấp cho sinh viên

những kiến thức cơ bản nhất của về hệ thống pháp luật Quốc tế từ đó làm tiền đề cho việc học tập và nghiên cứu các vấn đề pháp lý cụ thể của hệ thống luật quốc tế trong các phần tiếp theo của môn học.

Mục Lục

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG TIỂU LUẬN I.NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH CỦA LUẬT QUỐC TÊ 4

II.LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA LUẬT QUỐC TẾ 1.Luật quốc tế thời kỳ cổ đại 5

2.Luật quốc tế thời kỳ trung đại 7

3.Luật quốc tế thời kỳ cận đại 8

4.Luật quốc tế thời kỳ hiện đại 10

III.KẾT LUẬN 16

I.NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH CỦA LUẬT QUỐC TẾ

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin ,nhà nước và pháp luật ra đời là hiện tượng lịch sử khách quan ,là sản phẩm tất yếu của xã hội loài người có sự phân chia ,đối kháng giai cấp.Quan hệ giữa các nhà nước ,giữa các quốc gia phát triển ngày càng đa dạng ,phức tạp ,làm phát sinh nhu cầu về các quy tắc ứng xử thống nhất.Đó là tiền đề cho

sự hình thành một hệ thống pháp luật đặc thù-Hệ thống pháp luật quốc tế.Chính vì vậy , lịch sử hình thành ,tồn tại và phát triển của hệ thống pháp luật quốc tế không thể tách rời sự vận động và phát triển chung của nhà nước và pháp luật Bởi lẽ,nếu không có nhà nước và pháp luật của mỗi quốc gia thì sẽ không có luật quốc tế

Về phương diện lịch sử ,luật pháp của mỗi quốc gia có trước và là tiền đề cho sự ra đời và phát triển của luật quốc tế.Sự xuất hiện nhà nước và pháp luật ở khu vưc địa lý khác nhau trên thế giới đã làm nãy sinh nhu cầu liên kết,hợp tác nhầm thiết lập các quan hệ giữa các quốc gia (quan hệ đối ngoại) để giải quyết các vấn đề liên quan như phân định lãnh thổ ,biên giới ;giải quyết các vấn đề về chiến tranh ,hòa bình;thiết lập quan hệ buôn bán ,trao đổi hàng hóa ; Đó cũng chính là nền tảng cho sự hình thành các quy tắc ứng xử giữa các quốc gia Cùng với sự phát triển không ngừng của xã hội,các mối quan hệ giữa các quốc gia ngày càng được mở rộng và vượt ra ngoài giới hạn của không gian địa lý ,lãnh thổ của các quốc gia láng giềng ,chung biên giới để hình thành các quan hệ mang tính khu vực ,liên khu vực

và toàn cầu như hiện nay.

Những vấn đề phát sinh trong quan hệ giữa các quốc gia không thể được điều chỉnh bằng pháp luật của mỗi quốc gia Bởi pháp luật của mỗi quốc gia chỉ phản ánh ý chí ,lợi ích của giai cấp thống trị của một nhà nước nhất định mà không phản ánh lợi ích và ý chí chung của các quốc gia trong quan hệ quốc tế.Chính vì vậy,nhu cầu tất yếu,khách quan là cần phải có hệ thống các quy tắc xử sự khác với các quy phạm pháp luật quốc gia,do các quốc gia thỏa thuận xây dựng nên phản ánh

ý chí , lợi ích của các quốc gia nhằm điều chỉnh các quan hệ giữa các quốc gia với nhau.Từ đòi hỏi đó,hệ thống quy tắc xử sự quốc tế đã hình thành ,được các quốc gia thỏa thuận ,thừa nhận (các quy phạm tập quán đã được các quốc gia áp dụng lặp đi lặp lại ổn định,thống nhất trong thực tiễn) hoặc xây dựng nên (các quy phạm điều ước),đó chính là nguồn của Luật quốc tế.

Từ những lập luận và phân tích ở trên ,có thể kết luận rằng ,luật quốc tế hình thành ,tồn tại và phát triển của nhà nước và pháp

luật Chính vì vậy,Nguồn gốc xuất hiện của nhà nước và pháp luật quốc gia cũng chính là nguồn gốc xuất hiện luật quốc tế.

II LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA LUẬT QUỐC TẾ

Về phương diện lịch sử ,sự hình thành ,tồn tại và phát triển của Luật quốc tế là một bộ phận không thể tách rời lịch sử của

xã hội loài người nói chung,nhà nước và pháp luật nói

riêng.Chính vì vậy,căn cứ vào tiến trình phát triển của lịch

sử ,chúng ta có thể chia quá trình hình thành và phát triển của luật quốc tế thành bốn thời kỳ đó là:

Thời kỳ cổ đại

Thời kỳ trung đại

Thời kỳ cận đại

Thời kỳ hiện đại

Những thời kỳ này đánh dấu bước ngoặc to lớn của quá trình phát triển của luật quốc tế Mỗi bước ngoặc đó cũng được thể hiện thông qua sự ra đời ,phát triển và tàn lụi hoặc hồi sinh của các trường phái luật quốc tế Nhiều trường phái đến nay vẫn còn tồn tại và ảnh hưởng mạnh mẽ đến khoa học luật quốc

tế Ngoài ra,chúng cũng tác động không nhỏ đến xu hướng phát triển của luật quốc tế trong thời kỳ hiện đại.Sau đây là những đặc trưng cơ bản của từng thời kỳ :

1.Luật quốc tế thời kỳ cổ đại :

Đây là giai đoạn phôi thai của Luật quốc tế , nó được hình thành vào khoảng cuối thế kỷ 40 trước Công Nguyên ở khu vực Lưỡng Hà (Điều ước ký vào khoảng năm 2100 trước

Công nguyên giữa người đứng đầu hai thành phố nhỏ Lagash

và Umma) và Ai Cập cổ đại (Hiệp định về hòa bình ,liên minh

và dẫn độ đã được Pharaon Ai Cập Rameses II ký với quốc vương Cheta vào khoảng năm 2001 Trước công nguyên ) ,sau

đó phát triển qua các nước phương Đông như Ấn Độ,Trung Quốc (các nước này đã ký nhiều hiệp định dựa trên nguyên tắc bình đẳng ký kết,nguyên tắc pacta sunt servanda và nguyên tắc bona fides) ,còn ở phương Tây như Hy Lạp(một số quy tắc liên quan đến chế đọ đối xử trong thời kỳ chiến tranh được các

đô thị của Hy Lạp tuân thủ) , La Mã (ký các điều ước với các

đô thị Latin nằm xung quanh Roma ,áp dụng quy phạm jus fetiale và jus gentium trong quan hệ đối ngoại của mình)…

Các quốc gia được hình thành trên nền tảng kinh tế kém phát triển , quan hệ giữa họ còn rời rạc, lại bị cản trở bởi điều kiện tự nhiên và phát triển xã hội còn nhiều hạn chế ,các tập quán quốc tế đã được hình thành trong thực tiễn được các

quốc gia thỏa thuận thừa nhận để điều chỉnh các quan hệ liên quan đến phân chia lãnh thổ ,biên giới ;giải quyết các vấn đề liên quan đến chiến tranh ,hòa bình ,trao đổi mua bán giữa các nước láng giềng trong cùng một khu vực địa lý Cũng trong thời kỳ này,chiến tranh nhằm tranh giành đất đai ,tài sản và nô

lệ xảy ra liên miên giữa các quốc gia nên các quy phạm luật quốc tế điều chỉnh về chiến tranh phát triển mạnh.Từ những đặc điểm đó đã dẫn đến hệ quả chủ yếu là Luật quốc tế thời kỳ này chủ yếu mang tính khu vực và hầu như chỉ được sử dụng

để điều chỉnh các quan hệ về chiến tranh

Nguồn luật điều chỉnh: chủ yếu sử dụng các luật lệ và tập quán

Tóm lại , luật quốc tế thời kỳ này còn bó hẹp trong phạm vi của từng khu vực nhất định.Tuy nhiên ,sự xuất hiện của các điều ước quốc tế và hoạt động ngoại giao cũng như việc công nhận những nguyên tắc mang tính nền tảng như pacta sunt servanda,nền móng của các ngành luật truyền thống là điều ước quốc tế ,luật ngoại giao và lãnh sự đã được xây dựng

2.Luật quốc tế thời kỳ Trung đại

Thời kỳ trung đại bắt đầu từ khi đế quốc Tây La Mã sụp

đổ (năm 476 sau công nguyên).Nhiều thế kỷ sau đó,Châu Âu chìm đắm trong những cuộc chiến liên miên ,ảnh hưởng không

ít đến sự phát triển của luật quốc tê Khoảng thế kỷ VIII ,các thực thể dân chủ dần dần được hình thành Tuy nhiên ,phải đến thế kỷ XI,những quan hệ thật sự mang tính chất quốc tế mới một lần nữa khởi sắc nhờ giao thương xuyên quốc gia ngày càng nhiều

Đây cũng là giai đoạn Giáo Hoàng và Thánh chế La Mã có ảnh hưởng rất lớn trên toàn Lãnh thổ phương Tây khi cả hai thế lực trên đều muốn tranh giành quyền tối cao và để bảo vệ quyền lực của mình thì các vua thời bấy giờ phải vừa đối phó với chư hầu bên trong ,vừa đối phó với Giáo hoàng và Thánh chế ở bên ngoài Đến thế kỷ XIV,cuộc cạnh tranh giữa Giáo hoàng và Thánh chế khiến cả hai suy yếu và quốc gia lên

ngôi

Bên cạnh đó ,do các quan hệ kinh tế ,thương mại (đặc biệt

là thương mại hàng hải) giữa các quốc gia đã phát triển mạnh nên thời kỳ này đã xuất hiện các cơ quan lãnh sự được các quốc gia thành lập trên lãnh thổ của nhau để bảo vệ quyền lợi của người dân nước mình trên lãnh thổ nước khác Hai lĩnh vực luật quốc tế được phát triển mạnh nhằm điều chỉnh những vấn đề xuyên quốc gia đó là lex mercatoria(luật thương mại)

và luật tập quán hàng hải quốc tế

Kinh tế ngoại thương đã phát triển khá mạnh mẽ,giao

thông đường biển là tuyến đường chuyên chở hàng hóa chủ yếu từ nước này sang nước khác Chính vì vậy,nhiều tập quán quốc tế và điều ước quốc tế về tự do hàng hải ,về chiến tranh trên biển,chống cướp biển đã được các quốc gia thừa nhận hoặc ký kết như : các hiệp ước thương mại giữa Pháp và Anh vào các năm 1303,1406,1417

- Nguồn luật điều chỉnh: Bao gồm nguồn luật tập quán và điều ước quốc tế

Khác với thời kỳ trước đó ,thời kỳ này khoa học Luật quốc

tế đã được hình thành như một ngành khoa học độc lập và đạt được những thành tựu nổi bật như sự ra đời của các quy tắc quốc tế về chiến tranh và hòa bình ,sự củng cố các quy tắc về quan hệ ngoại giao ,luật thương mại quốc tế và luật biển quốc

tế đã làm cho hệ thống luật quốc tế trở nên hoàn thiện và phát triển hơn

3.Luật quốc tế thời kỳ Cận đại:

Bước sang giai đoạn này ,chủ nghĩa tư bản đã hình thành

và phát triển ,khởi đầu từ Vương quốc Anh và sau đó là các quốc gia khác ở Châu Âu lục địa như Pháp ,Hà Lan ,Bỉ ,

Italia sự liên kết và hợp tác giữa các quốc gia ngày càng chặt chẽ và đa dạng hơn.Chính vì vậy ,nhu cầu tất yếu và khách quan của các quốc gia là cần thiết lập và phát triển các mối quan hệ quốc tế rộng lớn hơn nhằm mục đích bảo vệ và mở rộng các quyền và lợi ích của mình cũng như chia sẻ với các quốc gia khác về các vấn đề chung của cộng đồng ,đặc biệt là

sự tranh giành ảnh hưởng và phân chia thuộc địa của các

cường quốc tư bản

Đặc điểm: Đây là thời kỳ các quốc gia tăng cường mối quan hệ hợp tác trên hầu hết các lĩnh vực của đời sống quốc tế,

là thời kỳ LQT được phát triển trên cả hai phương diện luật thực định và khoa học pháp lý quốc tế Về mặt khoa học pháp

lý đề cập thời kỳ này cần nhắc đến trường phái của Jean Bodin (1530-1596) đề cao nguyên tắc chủ quyền quốc gia.Sự phát triển không ngừng của quan hệ quốc tế ở các cường quốc tư bản ở Châu Âu giai đoạn này là tiền đề thúc đẩy ,tác động trực tiếp đến sự thay đổi và phát triển của hệ thống pháp luật quốc

tế cụ thể là vào năm 1648 sau cuộc chiến tôn giáo –chính trị đẫm máu kéo dài 30 năm giữa Đức ,Pháp và Tây Ban Nha cũng như một số quốc gia khác cũng đã cùng nhau ký điều ước hòa bình Westphalia nhằm xây dựng một cơ chế quân bằng quyền lực và phòng ngừa chiến ; Cuối thế kỷ 18 thì các thuộc địa của Anh tại Bắc Mỹ đã giành được độc lập tạo cơ sở

cho sự thừa nhận; năm 1815 Hội nghị vienna đươc tổ chức, đánh dấu việc chấm dứt 25 năm chiến tranh của Napoleon tại Châu Âu ,mục tiêu hội nghị là tạo cân bằng quyền lực giữa các chủ thể chính trị tại Châu Âu,đảm bảo hòa bình trên lục địa vì thế pháp luậtLuật quốc tế thời kỳ này được coi là Luật quốc tế của các nước Châu Âu Chính vì nguyên nhân này mà hệ

thống các quy tắc ứng xử quốc tế phản ánh mối quan hệ và địa

vị pháp lý bất bình đẳng giữa các quốc gia thực dân ,đế quốc với quốc gia dân tộc thuộc địa Các quốc gia và dân tộc thuộc địa không được coi là chủ thể của Luật quốc tế vì họ không có chủ quyền ,không có quyền dân tộc tự quyết trong quan hệ quốc tế.Chủ quyền và bình đẳng về chủ quyền chỉ tồn tại trong quan hệ giữa các quốc gia tư bản ,đế quốc,thực dân

Tuy nhiên, so với thời kỳ Trung đại,Luật quốc tế thời kỳ này đã có những bước phát triển vượt bậc với nhiều nội dung tiến bộ hơn

Đặc trưng cơ bản của thời kỳ này là nhiều nguyên tắc tiến

bộ và dân chủ của Luật quốc tế được hình thành trong thời kỳ này ,như nguyên tắc chủ quyền nhân dân ,bình đẳng về chủ quyền giữa các quốc gia Chế định pháp lý cơ bản về quốc tịch cũng đã được hình thành ở các quốc gia Châu Âu,địa vị pháp lý của công dân dần dần thay thế cho cho chế độ thần dân của chế độ phong kiến trước đây

Một đặc điểm nổi bậc khác là việc công nhận quyền tự do

sử dụng vũ khí của các quốc gia trong quan hệ quốc tế cùng với những giá trị tiến bộ của Luật quốc tế cũng từng bước được ghi nhận thông qua các quan hệ kinh tế,chính trị ,văn hóa .giữa các quốc gia trên thế giới

- Nguồn luật điều chỉnh: Tập quán quốc tế và điều ước quốc tế

Nhận thức sự liên kết và hợp tác giữa các quốc gia là nhu cầu không thể thiếu trong quan hệ quốc tế ,các quốc gia Châu

Âu đã thành lập nhiều tổ chức liên chính phủ -chủ thể hạn chế ,phái sinh của Luật quốc tế Liên minh viễn thông quốc tế

(International Telecommunication Union-ITU) thành lập năm

1865 ,Liên minh bưu chính thế giới (Universal Postal Union-UPU) thành lập năm 1879

4.Luật quốc tế Hiện đại:

Cuối thế kỷ XIX ,đầu thế kỷ XX được đánh dấu bởi thắng lợi của nhiều cuộc đấu tranh chính trị cũng như sự ra đời của hàng loạt quốc gia mới Tại Châu Âu ,Tiệp Khắc,các quốc gia vùng Balkan như Nam Tư ,Baltique như Litva ,Estonia và Lithuania ra đời;Ba Lan được sáp nhập trở lại.Đặc biệt,đây cũng là giai đoạn đánh dấu thắng lợi của Cách Mạng tháng 10 Nga và ra đời của nhà nước Xô Viết Ở Châu Mỹ ,các quốc gia mới được hình thành sau khi giành được độc lập với các chính quyền Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha Sau chiến tranh thế giới lần thứ II ,Việt Nam giành độc lập.Tại Đông Á,Châu

Phi ,các đảo thuộc Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương,những cuộc đấu tranh giành độc lập cũng khai sinh hàng loạt quốc gia mới

Đây là thời kỳ luật quốc tế có sự thay đổi mạnh mẽ về chất.Những nguyên tắc và tư tưởng tiến bộ được nêu ra trong thời kỳ phong kiến và tư bản chủ nghĩa nhưng chỉ mang tính hình thức nay được đề cao và thực thi một cách thực sự như bình đẳng về chủ quyền ,cấm chiến tranh xâm lược,tôn trọng quyền tự quyết của các dân tộc …Tương tự như các quốc gia Châu Âu trước kia dựa vào học thuyết về chủ quyền để đối đầu với Giáo hoàng ,các quốc gia mới giành độc lập ủng hộ và phát triển mạnh mẽ khái niệm chủ quyền quốc gia ,dung nó như một công cụ pháp lý để khẳng định quyền của mình trên trường quốc tế và đối đầu với chủ nghĩa đế quốc Một trong những kết quả của cuộc đấu tranh này là việc thông qua quy tắc quyết định theo số đông Dựa vào quy tắc đó ,các quốc gia đang phát triển ,vốn chiếm số đông trong cộng đồng quốc

tế ,xây dựng các cơ chế hoạt động (ví dụ:bỏ phiếu và thông qua quyết định theo nguyên tắc đa số)để bảo vệ hiệu quả hơn lợi ích của mình

Ở giai đoạn này ,trong khi chủ quyền quốc gia vẫn tiếp tục được duy trì ,các mối liên kết mang tính quốc tế ngày càng lớn mạnh Thế giới đã thay đổi nhiều với các cuộc cách mạng

về kỹ thuật, công nghiệp và chính trị,các cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai,các cuộc đấu tranh giải phóng thuộc địa.Đồng thời ,sự xuất hiện vủa vũ khí nguyên tử ,sự cần thiết phòng chống tội phạm quốc tế ,nhu cầu bảo vệ môi trường quốc tế và tự do hóa thương mại…khiến nhân loại hiểu rõ hơn

về tính liên đới giữa lợi ích của các quốc gia Các xung đột giữa các quốc gia ,dân tộc vẫn còn tồn tại,tuy nhiên cộng đồng thế giới đã hiểu biết ngày càng nhiều hơn về lợ ích chung của toàn nhân loại trong tất cả các lĩnh vực ,cũng như nhu cầu phải đoàn kết để thực hiện những hành động chung bảo vệ cho lợi ích đó điều này đòi hỏi và thúc đẩy luật quốc tế thích nghi và phát triển trên mọi lĩnh vực để phù hợp với nhu cầu xã hội và lấp đầy những khiếm khuyết của thời luật quốc tế thời cận đại.Những phát triển của luật quốc tế từ thế kỷ XX đến nay diễn ra nhanh chóng hơn nhiều so với các thời kỳ trước đó

Thời kỳ hiện đại được đánh dấu bởi vai trò quan trọng của tổ chức quốc tế ,mặc dù trong đa số trường hợp ,các tổ chức đó chưa có thẩm quyền quyết định bắt buộc đối với quốc gia ;chức năng,nhiệm vụ ,quyền hạn cũng như việc phối hợp giữa các tổ chức chưa được quy định đồng bộ ,chặt chẽ.Tuy nhiên ,có thể nói khuynh hướng chung trong thời kỳ hiện đại

là sự gia tăng của các tổ chức quốc tế cả về số và chất

lượng.Trước chiến tranh thế giới thứ hai,Hội quốc liên (ra đời năm 1919 trong hội nghị Versailles) đã không có quyền lực để trừng phạt những hành vi gây hấn và đã tỏ ra bất lực trong việc giữ gìn hòa bình Thế nhưng ,Sau chiến tranh các quốc gia đã không từ bỏ niềm tin vào vai trò của tổ chức quốc

tế Liên Hợp Quốc ra đời ,được sự ủng hộ và tham gia của đại

đa số các quốc gia trên toàn thế giới Hệ thống các tổ chức Liên Hợp Quốc đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các quan hệ hợp tác quốc tế mang tính chính trị cũng như kinh