Đặc sản Ô mai Hà Nội

Khái quát lịch sử ra đời, nguồn gốc, cách làm, công dụng cũng như các cửa hàng Ô mai nổi tiếng ở Hà Nội, tóm lại là bạn nào muốn báo cáo về ẩm thực Việt Nam thì chọn cái bài này mà thuyết minh, đễ hiểu, dễ đọc, dễ nhớ lắm

Ô mai Hà Nội

1.Lịch sử

Khác với suy đoán của nhiều người, món đặc sản rất đỗi Việt Nam này thực tế lại có nguồn gốc xa xưa từ mảnh đất Địa Trung Hải chứ không phải bắt nguồn từ Châu Á Khoảng 5000 năm trước, người ta lần đầu phát hiện ra những loại quả mọng là nho và chà là khi bị rụng từ cây xuống nền cát nóng, sẽ chịu sự tác động của nhiệt độ cao dưới bức xạ mặt trời mà khô đi, vỏ nhăn lại Người thợ săn lúc bấy giờ đã nếm thử và rất ngạc nhiên khi biết chúng vẫn có thể ăn được, không những thế mùi vị còn vô cùng khác lạ, đặc biệt hơn so với trái cây ban đầu Và nguồn gốc của ô mai bắt đầu từ khi ấy Chà là mọc vô số ở Địa Trung Hải tại thời điểm này và ngay lập tức trở thành một trong những loại cây đầu tiên dùng làm ô mai phổ biến nhất Người nông dân khu vực thường phơi khô quả, hoặc ép khô để sử dụng như một loại kẹo, được người thường di chuyển trên sa mạc ưa chuộng vì chứa hàm lượng năng lượng lớn và để được lâu hơn dưới thời tiết khắc nhiệt

Tại các nước Châu Á, ô mai bắt đầu xuất hiện vào khoảng thế kỷ III TCN tại Trung Quốc, muộn hơn khá lâu so với các nước phương Tây Những loại quả thường thấy để làm ô mai Châu Á là mận, đào và mơ Tuy nhiên, chúng đồng thời cũng là loại quả đắt tiền vào thời điểm đó, cộng thêm sự đắt đỏ của mật, đường và những loại phụ gia khác nên ô mai nghiễm nhiên trở thành món ăn của giới quý tộc, cũng được xem là loại thuốc quý bởi thành phần nguyên liệu quý giá, bổ dưỡng

Ở Việt Nam, ô mai bắt nguồn từ các vị khách gốc Hoa khi đến Việt Nam Có một thuyết

kể lại câu chuyện về một quý bà sống ở phố cổ Hà Nội, trong một buổi khách đến chơi nhà, sau khi cơm nước xong liền mang đĩa ô mai ra để nhâm nhi cùng trà nóng Hai hậu

vị hợp nhau đến bất ngờ, khiến cho lâu dần trở thành thói quen ăn ô mai, thưởng trà thanh cảnh suốt vài thập niên nay của người Hà Nội

2.Phương pháp chế biến

2.1 Trong Y Học

Người Trung Quốc bào chế theo cách sau: quả mơ gần chín, dùng tro rơm rạ tẩm ướt, đem quả mơ lùi vào rồi đồ chín phơi khô

Người Việt Nam thì lấy quả mơ gần chín, đồ cho hơi mềm không chín quá rồi phơi 3 – 4 lần cho khô Sau khi đồ phơi, tẩm nước bồ hóng rồi đem phơi sấy cho khô, lặp lại như vậy nhiều lần Hoặc còn có cách đem quả mơ xanh hong qua, để lên giàn bếp sáu tháng thì mơ đen

Trong đông y, vị thuốc Ô mai thường được chế biến theo cách sau: Quả mơ chín vàng được thu hái, phơi trong mát cho đến héo, rồi đem cửu chưng cửu sái (phơi khô, ngâm muối rồi lại tiếp tục phơi khô như vậy cho đủ chín lần) Sau khi hoàn tất, thịt quả mơ săn lại, có màu đen (chữ "ô" có nghĩa là màu đen) hoặc có các hạt muối trắng mịn kết tinh trên bề mặt (gọi là bạch mai)

2.2 Trong ẩm thực

Ô mai còn là tên gọi của những sản phẩm từ quả cây được chế biến như ô mai Nguyên liệu chính để chế biến ô mai thực phẩm là các loại trái cây như mơ, mận, chanh, me, cóc, đào, sấu, trám, quất, khế, xoài, mít, táo ta, dứa, thậm chí là táo tây (với người Việt hải ngoại tại Bắc Mỹ)

Để có màu sắc và hương vị đặc trưng mang phong cách riêng, mỗi cơ sở chế biến đều có những bí quyết riêng với khá nhiều công đoạn cần đến sự cẩn thận và tinh tế

Trước hết, người ta phải chọn loại quả ngon, tươi tốt không bị sâu, dập Sau đó chúng sẽ được rửa sạch, ướp muối, phơi khô và hấp sấy Sau công đoạn này, nguyên liệu được sao tẩm và chế biến (xào, phơi) thành thành phẩm sau cùng trong sự kết hợp với các gia vị

như đường, muối, gừng, ớt, cam thảo Chỉ từ mấy loại quả ấy, người ta lại có thể chế biến nhiều món có hương vị hấp dẫn khác nhau: có loại chua; có loại ngọt; có loại kết hợp đủ hương vị cay, chua, mặn, ngọt; có loại xào ướt; và có nhiều loại khác lại để rất khô Các loại ô mai khi đó thường mang tên bao gồm chữ "ô mai" kết hợp với tên của nguyên liệu chính và cách thức chế biến như: "ô mai mơ xào gừng", "ô mai mận chua cay mặn ngọt", "ô mai táo mèo", "ô mai me khô cam thảo"

3.Công dụng

3.1 Trong Y học

Theo y học cổ truyền, ô mai có tính mát, giảm ho, sinh tân dịch

Trong dân gian, ô mai được dùng làm thuốc giảm ho, chống khô họng, viêm họng, khản tiếng, dùng dưới dạng thuốc sắc hoặc ngậm Ô mai có thể kết hợp thêm với mật ong hoặc gừng để tăng thêm tác dụng giảm ho, nhất là ho do nhiễm lạnh, cảm lạnh hoặc ho

do viêm họng

Trong đông y, ô mai là vị thuốc kết hợp với nhiều vị khác để chữa các chứng ho lâu năm, ho lâu ngày, khản tiếng, viêm phế quản, viêm họng

Hải Thượng Lãn Ông đã phân tích như sau: Tạng phế sắc trắng, là bẩm thụ khí của hành Kim; nó như cái tán, cái lọng che chở cho các tạng khác, không thể chịu được bất kì một vật gì làm chướng ngại Tỳ là gốc sinh đờm, Phế là đồ chứa đờm Nếu đờm ở Phế nhiều thì khí nghịch lên mà gây thành ho Phế là chỗ then chốt, cửa ngõ của toàn thân, không chỗ nào quan trọng hơn chỗ đó Do vậy, bệnh phế khí nghịch, nhiều đờm không thể không tìm cách trị gấp Ô mai có vị chua, tính liễm, có thể thăng, có thể giáng, giúp thuận khí chỉ khái (trừ ho), hóa đàm

Ngày nay, ô mai vẫn được dùng theo kinh nghiệm dân gian, dùng trong đông y, và được kết hợp để bào chế một số loại thuốc ho đông dược

3.2 Trong ẩm thực

Ô mai được sử dụng phổ biến như một món ăn chơi và được

nhiều người yêu thích Ngày nay, nguyên liệu làm ô mai

được mở rộng với nhiều loại hoa quả khác nhau, có phương

pháp chế biến chung là phơi khô, rồi sau đó tẩm ướp thêm

nhiều loại gia vị như đường, gừng, ớt, cam thảo để tạo ra

mùi vị thơm ngon, đặc trưng Ô mai cũng được xem là một

loại mứt, được dùng nhiều trong ngày lễ, tết cổ truyền

Hầu hết các vùng miền trong cả nước đều có thể có ô mai nhưng nó vẫn có thể được xem như một sản phẩm đặc trưng của người Hà Nội, với những con phố của ô mai như phố hàng Đường, phố hàng Điếu, phố hàng Than, đã trở nên hấp dẫn những ai ưa chuộng món kết hợp đủ vị chua cay mặn ngọt này Một trong những hiệu ô mai lâu đời nhất ở Hà Nội (gia đình Cụ Chả - những năm 1960) nay đã chuyển về 53 Hàng Ngang (theo Những Kỷ Lục Hà Nội - Báo Lao động)

Hiện nay, thương hiệu ô mai được nhiều người biết đến là ô mai Hồng Lam, với nhiều loại ô mai cùng các mẫu mã đa dạng, đẹp mắt Ô mai Hồng Lam đã trở nên quen thuộc

và là món quà không thể thiếu mỗi khi ghé Hà Nội