Tài liệu Chương I: Lý luận chung về hàng hóa pdf

-VD: Hệ thống đèn chiếu sáng trên các con đường là một hàng hoá công cộng - Khái niệm: Hàng hoá công cộng là những loại hàng hoá mà việc một cá nhân này đang hưởng thụ lợi ích do hàng ho

Chương I Lý luận chung về hàng hóa 1.1 Hàng hoá công cộng

1.1.1 Khái niệm, thuộc tính, phân loại

a Khái niệm.

-VD: Hệ thống đèn chiếu sáng trên các con đường là một hàng hoá công cộng

- Khái niệm: Hàng hoá công cộng là những loại hàng hoá mà việc một

cá nhân này đang hưởng thụ lợi ích do hàng hoá đó tạo ra không ngăn cản những người khác cùng đồng hành hưởng thụ lợi ích của nó

b Thuộc tính cơ bản của hàng hoá công cộng

-Hàng hoá công cộng không có tính cạnh tranh trong tiêu dùng Nói như vậy có nghĩa là khi có thêm một người sử dụng hàng hoá công cộng sẽ không làm giảm lợi ích tiêu dùng của những người tiêu dùng hiện có Chẳng hạn các chương trình truyền thanh, truyền hình không có tính cạnh tranh trong tiêu dùng, chúng có thể được rất nhiều người theo dõi cùng một lúc Việc có ai đó mở hoặc tắt đài hoặc vô tuyến không ảnh hưởng đến mức độ tiêu dùng của người khác Tương tự như vậy, an ninh quốc gia do quốc phòng mang lại cũng không có tính cạnh tranh Khi dân số của một quốc gia tăng lên thì không vì thế mà mức độ an ninh mà mỗi người dân được hưởng

từ quốc phòng bị giảm xuống

-Thuộc tính thứ hai của hàng hoá công cộng là không có tính loại trừ trong tiêu dùng, có nghĩa là không thể loại trừ hoặc rất tốn kém nếu muốn loại trừ những cá nhân từ chối không chịu trả tiền cho việc tiêu dùngcủa mình Chẳng hạn, không ai có thể ngăn cản những người không chịu trả thuế

để duy trì bộ máy quốc phòng khỏi việc hưởng thụ an ninh do quốc phòng mang lại Thậm trí có tống họ vào tù thì họ vẫn được hưởng những lợi ích của quốc phòng Tương tự, khi các chương trình truyền thanh đã phát sóng thì bất kể ai có phương tiện thu thanh đều có thể thưởng thức chương trình này, cho dù không trả một đồng nào cho đài phát thanh

VD:

-Con đường nội thành: Là một hàng hoá không có tính loại trừ nhưng

nó có tính cạnh tranh trong tiêu dùng, nếu lượng người lưu thông trên đường giảm xuống thì sẽ giảm tình trạng ách tắc giao thông và những người di chuyển trên đường sẽ được thuận lợi hơn

-Kênh truyền hình VTV3: Là một kênh truyền hình mà bất kì ai dùng cũng không ảnh hưởng đến người khác, nó không có tính loại trừ đồng thời

nó cũng không có tính cạnh tranh trong tiêu dùng

-Con đường quốc lộ: Là một hàng hoá có tính loại trừ nhưng không có tính cạnh tranh trong tiêu dùng

-Kênh truyền hình VTC7: Là hàng hoá mà không phải ai muốn xem là cũng có thể xem, là hàng hoá có tính loại trừ, nhưng không có tính cạnh tranh

c Phân loại hàng hoá công cộng

-Hàng hoá công cộng thuần tuý: là hàng hoá có cả 2 thuộc tính kể trên VD: Kênh truyền hình VTV3

-Hàng hoá công cộng không thuần tuý là hàng hoá có 1 trong 2 kể trên VD: Con đường nội thành, con đường quốc lộ Trong hàng hoá cộng cộng không thuần tuý lại bao gồm:

+Hàng hoá công cộng có thể bị tắc nghẽn là hàng hoá mà khi có thêm nhiều người cùng sử dụng chúng thì có thể gây ra sự ùn tắc hay tắc nghẽn khiến lợi ích của những người tiêu dùng trước đó sẽ bị giảm sút VD:con đường nội thành

+Hàng hoá công cộng có thể loại trừ bằng giá là những thứ hàng hoá mà lợi ích do chúng tạo ra có định giá VD:Con đường quốc lộ, kênh truyền hình VCT7

1.1.2 Cung cấp hàng hoá công cộng

a Cung cấp tối ưu hàng hoá

- Đường cầu về hàng hoá là đường cầu tổng hợp của các nhu cầu cá nhân trong xã hội

Hệ thống đèn

Nguyên tắc: Cộng dọc các đường D (cộng với mức sẵn sàng chi trả)

Cộng khoảng cách theo chiều dọc của các đường cầu cá nhân tới trục hoành tại các mức sản lượng đưa ra

0

Dtt

DB

DA

5

P

4

3

2

1

3 2

Tổng quát:

b Cung cấp hàng hoá công cộng thuần tuý

Là việc cung cấp miễn phí

Q E

P*

0

PB

PA

Có thể tắc nghẽn

HHCC thuần tuý Tính loại trừ

Tính cạnh tranh

Có thể loại trừ

c.Cung cấp hàng hoá công cộng không thuần tuý

Đối với hàng hoá công cộng có thể loại trừ bằng giá thì nên cung cấp theo hình thức cung cấp công cộng, còn đối với hàng hoá công cộng có thể bị tắc nghẽn thì nên cung cấp theo hình thức thu phí

1.2.Hàng hoá cá nhân

1.2.1.Khái niệm

-VD: Một bát phở là một hàng hoá cá nhân

-Khái niệm: Hàng hoá cá nhân là những loại hàng hoá mà việc một cá nhân này đang hưởng thụ lợi ích do hàng hoá đó tạo ra có ảnh hưởng đến lợi ích của người khác

1.2.2 Cung cấp hàng hoá cá nhân

a Cung c p t i u h ng hoá cá nhânấp tối ưu hàng hoá cá nhân ối ưu hàng hoá cá nhân ưu hàng hoá cá nhân àng hoá cá nhân

Bát phở

Đường tổng cầu của các đường cầu cá nhân về hàng hoá cá nhân được tính bằng cách cộng khoảng cách theo chiều ngang của các đường cầu

cá nhân tới trục tung tại các mức giá đưa ra

0

7 6

5 4

3 2

1

3

2

1

P

Q

Dtt

DA

DB

Chương II Thực trạng giáo dục đại học ở Việt Nam 2.1 Thành tựu của giáo dục đại học.

Việt nam được nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đánh giá là nước có thành tựu đáng kể về giáo dục, đào tạo so với nhiều nước có thu nhập tính theo đầu người tương đương Trong đó giáo dục đại học cũng đạt được những thành tựu đáng kể:

-Giáo dục đại học ngày càng được mở rộng về quy mô đào tạo, cơ sở vật chất ngày càng được nâng cấp, chương trình đào tạo dần được đổi mới

-Nhà nước thực hiện xã hội hóa để huy động tiềm năng của các thành phần kinh tế cho giáo dục và đào tạo Ngân sách nhà nước đầu tư cho giáo dục đại học tăng từ 15% đến 18%, cơ cấu đầu tư cho những nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục đổi mới giáo dục, bồi dưỡng giáo viên

-Số lượng các trường đại học ngày càng tăng, cùng với đó là số lượng giáo viên và sinh viên tăng nhanh không chỉ trong giáo dục đại học công lập

mà còn trong cả các trường giáo dục đại học ngoài công lập Để thấy rõ hơn

về vấn đề này các bạn có thể theo dõi những bảng số liệu và đồ thị dưới đây:

 Số lượng các trường đại học Việt Nam

1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Công

lâp 109 96 110 123 131 148 168 179 187 201 243 275 305 322

Ngoài

công

 Số lượng về giáo viên đại học ở Việt Nam

1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Công

lâp 22.8 23.5 24.1 26.1 27.1 27.9 31.4 33.4 34.9 40.0 42 45.7 51.3 54.8

Ngoài

công

-Giáo dục đại học Việt Nam có bước phát triển khá ấn tượng vào năm

1990 tạo ra “khuôn mặt mới” quy mô sinh viên tăng bình quân 13%/năm Từng bước biến giáo dục đại học cho số đông có tính chất đại chúng Hệ thống được đa dạng hóa cho phép mở rộng trường ĐH ngoài công lập, liên kết đào tạo với nước ngoài, mở chi nhánh của ĐH nước ngoài tại Việt Nam

-Giáo dục đại học Việt Nam chuyển từ phúc lợi công miễn phí được hoàn toàn bao cấp tự phía nhà nước sang chế độ thu học phí

-Chính sách xã hội về giáo dục đã được thực hiện tốt hơn và có hiệu quả hơn: miễn, giảm học phí đối với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, cho vay với lãi suất thấp,…

2.2 Những tồn tại của giáo dục đại học Việt Nam.

Giáo dục đại học Việt Nam có những thành tựu đáng kể nhưng bên cạnh đó vẫn còn những hạn chế, những tồn tại mà giáo dục cần phải khắc phục để có thể tiến tới gần với giáo dục đại học trên thế giới, với những nước phát triển…

-Dân số Việt Nam 86 Triệu dân có cơ cấu là dân số trẻ cứ 100 người thì có 60 người ở độ tuổi dưới 40 vì vậy áp lực cho giáo dục là rất lớn, Nhu cầu học của dân chúng ngày càng gia tăng Việc đáp ứng về cơ sở vật chất và đội ngủ giảng viên chất lượng là vô cùng khó khăn cho các cấp lãnh đạo

-Các trường đại học ngoài công lập chưa được xác định là trường hoạt động vì lợi nhuận hay không vẫn còn chưa rõ Như vậy còn chưa rõ các trường đại học ngoài công lập có cung cấp giáo dục đại học là hàng hóa công cộng hay cung cấp hàng hóa cá nhân

-Giáo dục đại học ngoài công lập và công lập trên thế giớ lại khác với Việt Nam Các nước phát triển thì không có sự phân biệt giữa công lập và ngoài công lập nhưng Việt Nam thì lại khác Với thế giới giáo dục đại học ngoài công lập có thể có chất lượng còn cao hơn công lập nhưng Việt Nam thì ngược lại

-Chất lượng giáo dục đại học Việt Nam còn chưa được chuẩn hóa, vẫn chưa có tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng giáo dục đại học Việt Nam

-Khó khăn ở các trường ngoài công lập Việt Nam: học phí là nguồn thu chính và gần như duy nhất nên khó khăn về cơ sở vật, chất đội ngũ giảng viên cơ hữu hạn chế do nhà trường phải đi thuê giảng viên ở các trường khác…

Hơn nữa ngân sách nhà nước chỉ dùng đáp ứng cho ĐH công lập nên việc được cung cấp ngân sách cho các trường ngoài công lập lại càng khó khăn và gần như không có được nguồn đầu tư từ ngân sách nhà nước Làm cho các trường ngoài công lập lại khó có thể cạnh tranh với các trường công lập

-Một số trường đại học ở Việt Nam bắt đầu cải cách nhưng lại không được cải cách toàn bộ do hạn chế số lượng giảng viên và cơ sở vật chất cũng còn yếu kém Một giảng viên của Việt Nam phải đảm nhiệm dậy một lớp từ

60 đến 180 sinh viên thậm chí còn hơn thế So sánh với các trường đại học trên thế giới, các nước phát triển thì lại khác họ đảm nhiệm với số lượng sinh viên chỉ có 15-30 sinh viên Chất lượng sẽ được nâng lên rõ rệt với việc trao đổi một cách dễ dàng hơn với sinh viên và giảng viên

Không những vậy việc chuyển lên hình thức tín chỉ nhưng không toàn

bộ khiến cho việc áp dụng hình thức tín chỉ chỉ mang hình thức bên ngoài Các trường đại học trên thế giới học theo hình thức tín chỉ có thể chọn thầy, chọn giờ học, chọn môn học để phù hợp với thời gian học và sự yêu mến đối với những giảng viên giảng dạy có chất lượng Nhưng do số lượng giảng viên

có hạn, cơ sở vật chất có hạn nên việc áp dụng không triệt để, sinh viên chọn môn học nhưng không được chọn giảng viên giảng dạy môn học, như vậy không tạo ra được hình thức đào thải, cạnh tranh giữa các giảng viên trong trường, để nâng cao chất lượng giảng dạy của giảng viên…

-Chính phủ thực hiện điều tra cho thấy 50% sinh viên tốt nghiệp Đại học không tìm được làm đúng chuyên môn

-Thực tế việc giảng dạy còn thiếu liên kết với thực tế nhu cầu của thị trường

Ví dụ: Intel tìm kỹ sư cho cơ sở sản xuất ở Thành Phố Hồ Chí Minh Khi công ty thực hiện một cuộc kiểm tra đánh giá theo tiêu chuẩn với 2000 sinh viên Công nghệ thông tin Việt Nam thì có 90 ứng cử viên tức là chỉ có 5% vượt qua cuộc điều tra và trong đó chỉ có 40 người có đủ trình độ ngoại ngữ đạt yêu cầu tuyển dụng

-Xu hướng hiện nay càng nổ lên rõ rệt đầu vào đối với trường Đại học Việt Nam thì quá khó khăn nhưng đầu ra thì quá dễ dàng Việc những học sinh học vất vả để đỗ vào một trường đại học lại rất khó khăn, nhưng tới khi bước vào cổng trường đại học thì việc ăn chơi xả láng đối với sinh viên lại chiếm một phần lớn Đầu ra đối với sinh viên Việt Nam lại quá dễ dàng do chưa có một tiêu chuẩn rõ ràng Đi ngược với các trường đại học trên thế giới các nước phát triển thì đầu vào quá dễ dàng để phục vụ nhu cầu học của dân chúng nhưng đầu ra thì phải lỗ lực mới có thể ra trường Họ phải đạt được chuẩn của chương trình có như vậy chất lượng giáo dục đai học mới thực sự được nâng lên

-Thêm một xu hướng đi ngược với sự lựa chọn: Các trường Đại học được xếp tốp đầu của Việt Nam như Bách khoa, Kinh tế quốc dân, Y Hà nội… hiện nay số lượng sinh viên có xu hướng giảm xuống do việc đỗ đạt ở tốp này khó khăn đối với người học Còn các trường tốp hai thì lại khác với cùng một ngành nghề trên thị trường đang có nhu cầu lớn thì việc đỗ đạt vào trường này lại trở nên dễ dàng hơn Người học lại có xu hướng chọn các trường tốp 2 để dễ dàng trúng tuyển theo nguyện vọng, nếu như ở các trường tốp 1 có thể bị đẩy sang ngành học mà người học không mong muốn

2.3 Yêu cầu của giáo dục đại học của Việt Nam hiện nay.

Từ những thực trạng của giáo dục đại học Việt Nam cho chúng ta những nhận xét về nền giáo dục đại học, thấy được những yêu cầu trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam như sau:

2.3.1Cần một thị trường giáo dục đại học.

-Khi nền GDĐH chuyển sang nền GD cho số đông, một áp lực ngày càng lớn đã đè lên ngân sách nhà nước Từ đó, đầu tư từ NSNN tính trên đầu

SV đã có xu thế giảm liên tục trong những thập niên vừa qua Vì vậy, một mặt xã hội yêu cầu ĐH phải được vận hành một cách có hiệu quả hơn, mặt khác, các trường ĐH phải tăng thu từ các nguồn thu khác ngoài NSNN, trong

đó có học phí và mở rộng một số hoạt động có tính chất kinh doanh Xã hội hiện đại rất đa dạng và phức tạp, việc ra quyết định và điều khiển tập trung là kém hiệu quả Để có hiệu quả cần phải chuyển việc cung cấp trực tiếp các dịch vụ xã hội từ Chính phủ sang thị trường (Theo đánh giá ở Mỹ, "Khi tư nhân hóa nhiều dịch vụ GD thì tiết kiệm được 1540% chi phí cho GD" -Murphy 1996)

-Khi nền GDĐH còn là "tinh hoa", phần lớn ĐH có định hướng nghiên cứu, sản phẩm của nó sẽ là những "con người khoa học" chủ yếu đem lại lợi ích cho cộng đồng, cho xã hội Nhưng khi GDĐH đã là nền GD cho số đông, phần lớn ĐH lại là GD nghề nghiệp, tấm bằng ĐH của từng cá nhân sẽ là

"tấm hộ chiếu vào đời" Chủ yếu GD nghề nghiệp cũng là đặc điểm của nền GDĐH ở những nước mới phát triển nền GDĐH Do vậy, GDĐH ngày nay phải được xem chủ yếu là mang lại lợi ích cá nhân

-Mục tiêu xuất phát của thị trường hóa GDĐH là làm cho ĐH phải được tổ chức và vận hành một cách hiệu quả hơn và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của phát triển kinh tế - xã hội

Như vậy, GDĐH nên từng bước giảm bớt sự tham gia trực tiếp của Chính phủ, giao cho thị trường để có hiệu quả hơn như mở rộng ĐH tư thục, hợp đồng giao một số ĐH công lập cho tư nhân Các trường ĐH nên gắn kết với nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp, đào tạo theo đặt hàng, cho phép lập các công ty dịch vụ hoặc "kinh doanh mạo hiểm" ở các trường ĐH, lập

trường ĐH trong các công ty lớn, cho phép các thầy cô giáo ở các ĐH làm việc bán thời gian ở các doanh nghiệp

2.3.2 Toàn cầu hóa và " tư thục hóa"

-Khi có thị trường dịch vụ GDĐH, một mặt chúng ta có cơ hội lựa chọn chính sách khai thác tiềm lực GDĐH của nước ngoài để phát triển GDĐH của nước mình, thậm chí có thể xuất khẩu GDĐH tại chỗ nhờ vào GDĐH của nước ngoài như kiểu của Singapore, Malaysia Ngoài ra, chúng

ta có điều kiện học tập qua hợp tác với nước ngoài từ các chương trình liên kết, các chi nhánh ĐH nước ngoài ở VN Nhưng mặt khác, chúng ta cũng phải đương đầu với những khó khăn rất lớn: phải cạnh tranh không cân sức (tương tự như các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay) với nước ngoài Hạn chế những mặt trái này của thị trường hóa luôn là một nhiệm vụ khó khăn ở những nước đang phát triển, đặc biệt đối với nước ta, một nước có nền kinh

tế đang còn là nền kinh tế chuyển đổi

-Ngày nay biên giới giữa công lập và tư thục đã bị xóa mờ vì đa số ĐH

tư thục đều nhận được tài trợ của Nhà nước, như ở Nhật, Hàn Quốc, Ấn Độ Nói chung ĐH tư thục trên thế giới là không vì lợi nhuận (có lẽ trừ một số ít

ĐH tư thục mới thành lập gần đây) Ở các nước châu Á còn có loại ĐH tư thục có mức "lợi nhuận thích hợp" hoặc "vì lợi nhuận một phần" (semi for -profit) Nhà nước vẫn kiểm soát tương đối chặt chẽ đối với ĐH tư thục Trừ một số trường hợp ở Mỹ, Nhật, các trường tôn giáo, đa số cơ sở GDĐH ngoài công lập đều nằm ở "tầng cuối" trong "phân tầng" GDĐH của các nước và thường chỉ mở những ngành có chi phí đào tạo thấp hoặc đang là thị hiếu

-Từ những quan sát nói trên, có thể nhận ra một số vấn đề liên quan đến GDĐH Việt Nam, một mặt còn đang đứng khá xa trước xu thế và mãi băn khoăn về những hạn chế của thị trường hóa, mặt khác thị trường hóa với những tiêu cực lại vẫn đang xảy ra nhưng còn chưa có những giải pháp ngăn