Mời các bạn cùng tham khảo tài liệu để nắm chi tiết nội dung các câu hỏi ôn tập môn Triết học Mác Lê nin, hỗ trợ cho quá trình ôn luyện, củng cố kiến thức cho các bạn sinh viên.
Trang 1CÂU H I ÔN T P TRI T H C MÁCLÊNIN Ỏ Ậ Ế Ọ
Câu 1: V n đ c b n c a tri t h c là gì? Phân tích n i dung v n đ c b n c aấ ề ơ ả ủ ế ọ ộ ấ ề ơ ả ủ tri t h c?ế ọ
Ch nghĩa Mác – Lênin là h th ng quan đi m và h c thuy t khoa h c c a C. ủ ệ ố ể ọ ế ọ ủMác, Ph. Ăngghen và s phát tri n c a V. I. Lênin; đự ể ủ ược hình thành và phát tri n trên ể
c s k th a nh ng giá tr t tơ ở ế ừ ữ ị ư ưởng c a nhân lo i và t ng k t th c ti n th i đ i; là ủ ạ ổ ế ự ễ ờ ạ
th gi i quan, phế ớ ương pháp lu n ph bi n c a nh n th c khoa h c và th c ti n cách ậ ổ ế ủ ậ ứ ọ ư ễ
m ng; là khoa h c v s nghi p gi i phóng giai c p vô s n, gi i phóng nhân dân lao ạ ọ ề ự ệ ả ấ ả ả
đ ng và gi i phóng con ngộ ả ười
Ch nghĩa Mác – Lênin bao quát các lĩnh v c tri th c h t s c r ng l n mang ủ ự ứ ế ứ ộ ớnhi u giá tr khoa h c và th c ti n. N i dung c a Ch nghĩa Mác – Lênin đề ị ọ ự ễ ộ ủ ủ ượ ấc c u thành t ba b ph n lý lu n c b n có m i quan h th ng nh t bi n ch ng v i nhau, ừ ộ ậ ậ ơ ả ố ệ ố ấ ệ ứ ớ
đó là: Tri t h c Mác – Lênin, Kinh t chính tr Mác – Lênin và Ch nghĩa xã h i khoa ế ọ ế ị ủ ộ
h c.ọ
V n đ c b n c a tri t h c là v n đ c b n l n c a m i tri t h c, đ c bi t ấ ề ơ ả ủ ế ọ ấ ề ơ ả ớ ủ ọ ế ọ ặ ệtrong tri t h c hi n đ i, là m i quan h gi a t duy và t n t i ho c m i quan h v t ế ọ ệ ạ ố ệ ữ ư ồ ạ ặ ố ệ ậ
ch t và ý th c.ấ ứ
V n đ c b n c a tri t h c có hai m t, tr l i hai câu h i l n.ấ ề ơ ả ủ ế ọ ặ ả ờ ỏ ớ
M t th nh t: ặ ứ ấ Gi a ý th c và v t ch t thì cái nào có trữ ứ ậ ấ ước, cái nào có sau, cái nào quy t đ nh cái nào? Nói cách khác, khi truy tìm nguyên nhân cu i cùng c a hi n ế ị ố ủ ệ
tượng, s v t hay s v n đ ng đang c n ph i gi i thích thì nguyên nhân v t ch t hay ự ậ ự ậ ộ ầ ả ả ậ ấnguyên nhân tinh th n đóng vai trò là cái quy t đ nh. Chia làm các trầ ế ị ường phái:
Ch nghĩa duy v t: v t ch t có trủ ậ ậ ấ ước, có vai trò quy t đ nh, ý th c ch là s ế ị ứ ỉ ự
ph n ánh th gi i v t ch t, v t ch t là tính th nh t, ý th c là tính th hai. ả ế ớ ậ ấ ậ ấ ứ ấ ứ ứ
Có các hình th c:ứ
+ Ch nghĩa duy v t ch t phátủ ậ ấ+ Ch nghĩa duy v t siêu hìnhủ ậ+ Ch nghĩa duy v t bi n ch ngủ ậ ệ ứ
Ch nghĩa duy tâm: ý th c có trủ ứ ước, quy t đ nh v t ch t, ý th c là tính th ế ị ậ ấ ứ ứ
nh t, v t ch t là tính th hai. Chia làm các hình th c:ấ ậ ấ ứ ứ
+ Ch nghĩa duy tâm khách quan: ý th c là 1 l c lủ ứ ự ượng siêu nhiên có
trước con người
Trang 2+ Ch nghĩa duy tâm ch quan: các s v t, hi n tủ ủ ự ậ ệ ượng t n t i là do ph c ồ ạ ứ
nh n th c đậ ứ ượ ự ậc s v t và hi n tệ ượng hay không. Chia làm các trường phái:
Kh tri lu n: đa s th a nh n kh năng nh n th c c a con ngả ậ ố ừ ậ ả ậ ứ ủ ười
B t kh tri lu n: 1 s ph nh n kh năng nh n th c c a con ngấ ả ậ ố ủ ậ ả ậ ứ ủ ười
Thuy t hoài nghi: nâng s hoài nghi lên thành nguyên t c trong nh n th cế ự ắ ậ ứCâu 2: T i sao m i quan h gi a t duy và t n t i hay gi a v t ch t và ý th c là ạ ố ệ ữ ư ồ ạ ữ ậ ấ ứ
v n đ c b n c a tri t h c?ấ ề ơ ả ủ ế ọ
V n đ c b n c a tri t h c là v n đ c b n l n c a m i tri t h c, đ c bi t ấ ề ơ ả ủ ế ọ ấ ề ơ ả ớ ủ ọ ế ọ ặ ệtrong tri t h c hi n đ i, là m i quan h gi a t duy và t n t i ho c m i quan h v t ế ọ ệ ạ ố ệ ữ ư ồ ạ ặ ố ệ ậ
ch t và ý th c.ấ ứ
V n đ c b n c a tri t h c có hai m t, tr l i hai câu h i l n:ấ ề ơ ả ủ ế ọ ặ ả ờ ỏ ớ
Gi a ý th c và v t ch t thì cái nào có trữ ứ ậ ấ ước, cái nào có sau, cái nào quy t ế
đ nh cái nào?ị
Con người có kh năng nh n th c đả ậ ứ ược th gi i hay không?ế ớ
M i quan h gi a t duy và t n t i hay gi a v t ch t và ý th c là v n đ c ố ệ ữ ư ồ ạ ữ ậ ấ ứ ấ ề ơ
Trang 3 Căn c vào cách gi i quy t m i quan h gi v t ch t và ý th c làm c s ứ ả ế ố ệ ữ ậ ấ ứ ơ ở
đ phân đ nh l p trể ị ậ ường t tư ưởng th gi i quan c a các nhà tri t h c cũng ế ớ ủ ế ọ
Là phương pháp xem xét s v t, hi n ự ậ ệ
tượng 1 cách cô l p, tách r i, không có ậ ờ
Là phương pháp xem xét s v t, hi n ự ậ ệ
tượng trong s ràng bu c, s quy đ nh, ự ộ ự ịtác đ ng chuy n hoá l n nhauộ ể ẫ
Xem xét trong tr ng thái v n đ ngạ ậ ộ
Cho r ng phát tri n là s nh y v t v ằ ể ự ả ọ ề
ch tấ
Nguyên nhân, ngu n g c c a s phát ồ ố ủ ựtri n n m bên trong, là s đ u tranh ể ằ ở ự ấ
gi a các m t đ i l pữ ặ ố ậ
Giúp ta v a th y chi ti t v a th y t ng ừ ấ ế ừ ấ ổ
th c a s v tể ủ ự ậ
Ý nghĩa:
Phương pháp siêu hình là phương pháp t duy c ng nh c, ch có giá tr trong ư ứ ắ ỉ ị
1 ph m vi nh t đ nh, đó là “ch nhìn th y nh ng s v t riêng bi t mà không ạ ấ ị ỉ ấ ữ ự ậ ệnhìn th y m i liên h qua l i gi a nhũng s v t y, ch nhìn th y s t n t i ấ ố ệ ạ ữ ự ậ ấ ỉ ấ ự ồ ạ
c a nh ng s v t y mà không nhìn th y s phát sinh và s tiêu vong c a ủ ữ ự ậ ấ ấ ự ự ủ
nh ng s v t y, ch nhìn th y tr ng thái tĩnh c a nh ng s v t y mà quên ữ ự ậ ấ ỉ ấ ạ ủ ữ ự ậ ấ
m t s v n đ ng c a nh ng s v t y, ch nhìn th y cây mà không th y ấ ự ậ ộ ủ ữ ự ậ ấ ỉ ấ ấ
r ng” (Ph.Ăngghen).ừ
Phương pháp bi n ch ng là phệ ứ ương pháp khoa h c vì nó ph n ánh đúng ọ ả
hi n th c khách quan, do đó là công c h u hi u giúp con ngệ ự ụ ữ ệ ười nh n th c ậ ứ
và c i t o th gi i, là phả ạ ế ớ ương pháp lu n t i u c a m i khoa h c. ậ ố ư ủ ọ ọ
Câu 4: T i sao nói tri t h c Mác ra đ i là m t t t y u l ch s ?ạ ế ọ ờ ộ ấ ế ị ử
Xét nh ng đi u ki n, ti n đ ra đ i tri t h c Mác:ữ ề ệ ề ề ờ ế ọ
Trang 4Đi u ki n kinh t xã h i:ề ệ ế ộ
Trong nh ng năm 40 c a th k XIX, cách m ng trong công nghi p thành ữ ủ ế ỉ ạ ệcông, năng su t lao đ ng tăng cao, làm xu t hi n phấ ộ ấ ệ ương th c s n xu t t ứ ả ấ ư
b n ch nghĩa (chi n th ng phả ủ ế ắ ương th c s n xu t phong ki n), giúp ch ứ ả ấ ế ủnghĩa t b n ra đ i và phát tri n (Anh, Đ c, Pháp) “Ch nghĩa t b n ra đ i ư ả ờ ể ứ ủ ư ả ờ
ch a đư ược 100 năm nh ng s n xu t ra đư ả ấ ược kh i lố ượng hàng hoá b ng t t ằ ấ
c nh ng th k trả ữ ế ỉ ướ ộc c ng l i”ạ
Trong ch nghĩa t b n xu t hi n 2 giai c p đ i l p v l i ích vô s n và t ủ ư ả ấ ệ ấ ố ậ ề ợ ả ư
s n, mâu thu n vô cùng gay g t d n đ n đ u tranh giai c p nh ng giai c p ả ẫ ắ ẫ ế ấ ấ ư ấ
vô s n l i th t b i (do thi u lí lu n cách m ng đúng đ n soi đả ạ ấ ạ ế ậ ạ ắ ường). (Phong trào hi n chế ương Anh)
Xu t hi n do nhu c u th c ti n c a cu c cách m ng vô s n đang c n lý ấ ệ ầ ự ễ ủ ộ ạ ả ầ
lu n cách m ng đ soi đậ ạ ể ường thì s xu t hi n tri t h c Mác nói riêng, ch ự ấ ệ ế ọ ủnghĩa Mác nói chung đã đáp ng đứ ược nhu c u và tr thành vũ khí lý lu n ầ ở ậcho giai c p vô s n gi i phóng mình.ấ ả ả
Ngu n g c lý lu n:ồ ố ậ
K th a nh ng tinh hoa c a n n tri t h c cũ, đ c bi t là tri t h c c đi n ế ừ ữ ủ ề ế ọ ặ ệ ế ọ ổ ể
Đ c. K th a có ch n l c phép bi n ch ng c a Hêghen nh ng l i bác b ứ ế ừ ọ ọ ệ ứ ủ ư ạ ỏ
th gi i quan duy tâm c a Hêghen, k th a ch nghĩa duy v t trong lĩnh v c ế ớ ủ ế ừ ủ ậ ự
t nhiên c a Ph bách nh ng l i bác b y u t duy tâm trong lĩnh v c xã h iự ủ ơ ư ạ ỏ ế ố ự ộ
và phương pháp siêu hình. Qua đó ông xây d ng nên ch nghĩa duy v t bi n ự ủ ậ ệ
ch ng.ứ
K th a kinh t chính tr h c Anh (D.Ricácđô và A.Smít) tìm ra giá tr ế ừ ế ị ọ ở ị
th ng d , t h u tài s n, phân chia giai c p, qua đó xây d ng nên ch nghĩa ặ ư ư ữ ả ấ ự ủduy v t l ch s ậ ị ử
K th a ch nghĩa xã h i không tế ừ ủ ộ ưởng Pháp (Xanh Ximông, Phuriê, Ôwen)ở
đ hình thành nên xã h i c ng s n ch nghĩa, tìm ra s m nh l ch s c a giaiể ộ ộ ả ủ ứ ệ ị ử ủ
c p công nhân và bi n ch nghĩa xã h i không tấ ế ủ ộ ưởng thành khoa h c.ọ
Trang 5 Thuy t t bào: ch ng minh tính th ng nh t trong th gi i h u c , bác b ế ế ứ ố ấ ế ớ ữ ơ ỏquan ni m duy tâm và tôn giáo v ngu n g c s hình thành c a th gi i th cệ ề ồ ố ự ủ ế ớ ự
v t và đ ng v t.ậ ộ ậ
Thuy t ti n hoá c a Đácuyn: là b ng ch ng khoa h c ch ng minh v ế ế ủ ằ ứ ọ ứ ề
nguyên lý v s ti n hoá trong h c thuy t c a Mác, s ti n hoá đi t th p ề ự ế ọ ế ủ ự ế ừ ấ
đ n cao và có tính k th a.ế ế ừ
Tóm l i, s ra đ i c a tri t h c Mác nói riêng và ch nghĩa Mác nói chung là 1 t t y u ạ ự ờ ủ ế ọ ủ ấ ế
l ch s Nó là k t qu c a 1 n n kinh t xã h i đị ử ế ả ủ ề ế ộ ương th i, là s n ph n c a tri th c ờ ả ẩ ủ ứnhân lo i, là th c ti n cách m ng c a giai c p công nhân và đ ng th i là s n ph m ạ ự ễ ạ ủ ấ ồ ờ ả ẩ
nh ng ch t đữ ấ ược g i là “gi i h n t t cùng”, t đó d n t i cu c kh ng ho ng v th ọ ớ ạ ộ ừ ẫ ớ ộ ủ ả ề ế
gi i quan trong lĩnh v c nghiên c u v t lý h c. Ch nghĩa duy tâm l i d ng c h i nàyớ ự ứ ậ ọ ủ ợ ụ ơ ộ
đ kh ng đ nh b n ch t “phi v t ch t” c a th gi i, kh ng đ nh vai trò c a các l c ể ẳ ị ả ấ ậ ấ ủ ế ớ ẳ ị ủ ự
lượng siêu nhiên sáng t o ra th gi i.ạ ế ớ
K th a nh ng t tế ừ ữ ư ưởng c a Mác và Ăngghen, t ng k t nh ng thành t u c a khoa h củ ổ ế ữ ự ủ ọ
t nhiên cu i th k XIX đ u th k XX và t nhu c u c a cu c đ u tranh ch ng ch ự ố ế ỉ ầ ế ỉ ừ ầ ủ ộ ấ ố ủnghĩa duy tâm, Lênin đã đ a ra đ nh nghĩa: V t ch t là 1 ph m trù tri t h c dùng đ chư ị ậ ấ ạ ế ọ ể ỉ
th c t i khách quan đự ạ ược đem l i cho ngạ ười trong c m giác, đả ượ ảc c m giác c a chúngủ
ta chép l i, ch p l i, ph n ánh, và t n t i không l thu c vào c m giác.ạ ụ ạ ả ồ ạ ệ ộ ả
Trang 6+ Quan ni m v v t ch t trong tri t h c khác quan ni m v v t ch t trong ệ ề ậ ấ ế ọ ệ ề ậ ấcác ngành khoa h c c th (Nh ng d ng c th c a v t ch t: c u trúc, hình ọ ụ ể ữ ạ ụ ể ủ ậ ấ ấhài, k t c u, hình thành, sinh ra và m t đi, đó là tính ch t h u h n)ế ấ ấ ấ ữ ạ
Ch th c t i khách quanỉ ự ạ
+ Quan ni m v v t ch t trong tri t h c ch ph n ánh thu c tính chung vĩnh ệ ề ậ ấ ế ọ ỉ ả ộ
h ng v i m i d ng v t ch t, đó là t n t i khách quan. Thu c tính này t n ằ ớ ọ ạ ậ ấ ồ ạ ộ ồ
t i 1 cách vô h n và vô t n.ạ ạ ậ
+ V t ch t là t t c nh ng gì t n t i bên ngoài và đ c l p v i ý th c c a ậ ấ ấ ả ữ ồ ạ ở ộ ậ ớ ứ ủcon người, không ph thu c vào v n đ con ngụ ộ ấ ề ười bi t hay ch a bi t.ế ư ế+ T n t i khách quan là 1 tiêu chu n đ phân bi t cái gì là v t ch t, cái là ồ ạ ẩ ể ệ ậ ấkhông ph i là v t ch t k c trong t nhiên và xã h i.ả ậ ấ ể ả ự ộ
Được đem l i cho con ngạ ười trong c m giácả
+ V t ch t r t r ng nh ng không ph i t n t i l l ng đâu đó mà nói t n ậ ấ ấ ộ ư ả ồ ạ ơ ử ở ồ
t i 1 cách hi n th c thông qua nh ng d ng c th đ khi tr c ti p hay gián ạ ệ ự ữ ạ ụ ể ể ự ế
ti p tác đ ng vào giác quan c a con ngế ộ ủ ười thì gây nên c m giác, đem l i s ả ạ ự
nh n bi t v chính nó.ậ ế ề
Tóm l i:ạ
V t ch t là t t c nh ng gì t n t i bên ngoài và đ c l p v i ý th c con ậ ấ ấ ả ữ ồ ạ ộ ậ ớ ứ
người
Là cái gây c m giác cho con ngả ười
Ý th c ch là s ph n ánh c a th gi i v t ch tứ ỉ ự ả ủ ế ớ ậ ấ
Ý nghĩa:
Gi i quy t hai m t v n đ c b n c a tri t h cả ế ặ ấ ề ơ ả ủ ế ọ
Kh c ph c h n ch trong quan ni m v v t ch t c a duy v t siêu hìnhắ ụ ạ ế ệ ề ậ ấ ủ ậ
Cung c p căn c nh n th c khoa h c đ xác đ nh th thu c v t ch t, kh c ấ ứ ậ ứ ọ ể ị ứ ộ ậ ấ ắ
ph c h n ch duy tâm trong quan ni m v xã h i.ụ ạ ế ệ ề ộ
Câu 6: T i sao v n đ ng là phạ ậ ộ ương th c t n t i c a v t ch t?ứ ồ ạ ủ ậ ấ
Đ nh nghĩa:ị
Theo Ăngghen: “V n đ ng, hi u theo nghĩa chung nh t, t c đậ ộ ể ấ ứ ược hi u là ể
m t phộ ương th c t n t i c a v t ch t, là m t thu c tính c h u c a v t ứ ồ ạ ủ ậ ấ ộ ộ ố ữ ủ ậ
Trang 7ch t, thì bao g m t t c m i s thay đ i và m i quá trình di n ra trong vũ ấ ồ ấ ả ọ ự ổ ọ ễ
tr , k t s thay đ i v trí đ n gi n cho đ n t duy.”ụ ể ừ ự ổ ị ơ ả ế ư
B n ch t c a v n đ ng:ả ấ ủ ậ ộ
V n đ ng là phậ ộ ương th c t n t i c a v t ch t, đi u đó có nghĩa là v t ch t ứ ồ ạ ủ ậ ấ ề ậ ấ
t n t i ph i b ng cách v n đ ng và thông qua v n đ ng bi u hi n s t n ồ ạ ả ằ ậ ộ ậ ộ ể ệ ự ồ
t i c a mình.ạ ủ
V n đ ng là thu c tính c h u c a v t ch t. V n đ ng g n li n v i v t ậ ộ ộ ố ữ ủ ậ ấ ậ ộ ắ ề ớ ậ
ch t, đâu có v n đ ng thì đó có v t ch t. Ch khi nào v t ch t m t đi thì ấ ở ậ ộ ở ậ ấ ỉ ậ ấ ấ
v n đ ng m i m t đi. Nh ng v t ch t không t nhiên sinh ra, không t ậ ộ ớ ấ ư ậ ấ ự ựnhiên m t đi, vì v y v n đ ng cũng không t nhiên sinh ra, không t nhiên ấ ậ ậ ộ ự ự
m t đi mà t n t i vĩnh vi n, vô t n, vô h n, đi u này đã đấ ồ ạ ễ ậ ạ ề ược đ nh lu t b o ị ậ ảtoàn và chuy n hoá năng lể ượng ch ng minh.ứ
Ngu n g c c a s v n đ ng n m trong chính b n thân c a s v t, là s đ uồ ố ủ ự ậ ộ ằ ả ủ ự ậ ự ấ tranh gi a các m t đ i l p, vì v y v n đ ng là t thân và tuy t đ i.ữ ặ ố ậ ậ ậ ộ ự ệ ố
Do đó v n đ ng là phậ ộ ương th c t n t i c a v t ch t.ứ ồ ạ ủ ậ ấ
Đ ng im là tr ng thái đ c bi t c a v n đ ng, đó là v n đ ng trong th cân ứ ạ ặ ệ ủ ậ ộ ậ ộ ế
b ng, n đ nh khi v n đ ng ch a làm thay đ i căn b n v ch t, v v trí, ằ ổ ị ậ ộ ư ổ ả ề ấ ề ịhình dáng, k t c u c a s v t.ế ấ ủ ự ậ
Đ ng im ch là tứ ỉ ương đ i, ch x y ra trong 1 hình th c v n đ ng ch không ố ỉ ả ứ ậ ộ ứ
ph i t t c các hình th c v n đ ng trong cùng 1 lúc, ch x y ra trong 1 quan ả ấ ả ứ ậ ộ ỉ ả
h xác đ nh nào đó ch không ph i t t c các quan h trong cùng 1 lúc.ệ ị ứ ả ấ ả ệ
Trang 8 Đ ng im là t m th i vì nó ch x y ra trong 1 kho ng th i gian nh t đ nh và ứ ạ ờ ỉ ả ả ờ ấ ịngay trong kho ng th i gian đó nó đã n y sinh nh ng nhân t m i đ phá v ả ờ ả ữ ố ớ ể ỡ
Ý th c là s n ph m c a quá trình ph n ánh lâu dài c a 1 d ng v t ch t s ngứ ả ẩ ủ ả ủ ạ ậ ấ ố
có t ch c cao (não ngổ ứ ười ch a hàng t n ron th n kinh).ứ ỉ ơ ầ
Ph n ánh là năng l c tái t o nh ng đ c đi m c a d ng v t ch t này b i ả ự ạ ữ ặ ể ủ ạ ậ ấ ở
d ng v t ch t khác trong quá trình tác đ ng qua l i l n nhau gi a chúng.ạ ậ ấ ộ ạ ẫ ữ
Các hình th c ph n ánh:ứ ả
+ V t lýậ
+ Sinh h c: Kích thích và c m ngọ ả ứ
+ Tâm lý
+ Ph n ánh c a b óc ngả ủ ộ ười hình thành ý th c: đ nh cao c a s ph n ánhứ ỉ ủ ự ả
Vì v y th gi i bên ngoài cùng năng l c ph n ánh c a b óc ngậ ế ớ ự ả ủ ộ ười tác đ ng thộ ế
+ B ng ho t đ ng lao đ ng, con ngằ ạ ộ ộ ườ ẽi s tác đ ng và th gi i v t ch t, làmộ ế ớ ậ ấ
b c l ra nh ng thu c tính, nh ng quy lu t c a nó, nh ng k t c u c a nó ộ ộ ữ ộ ữ ậ ủ ữ ế ấ ủ
r i sau đó con ngồ ười nh n th c đ hình thành nên nh ng tri th c mà tri th c ậ ứ ể ữ ứ ứ
là phương th c t n t i c a ý th c.ứ ồ ạ ủ ứ
+ B ng ho t đ ng lao đ ng s giúp cho giác quan c a con ngằ ạ ộ ộ ẽ ủ ười hoàn thi n ệ
h n (b não hoàn thi n h n), năng l c nh n th c ph n ánh t t h n.ơ ộ ệ ơ ự ậ ứ ả ố ơ
Trang 9+ Thông qua lao đ ng, các quan h xã h i độ ệ ộ ược hình thành t đó các ý th c ừ ứ
c a xã h i nh tôn giáo, đ o đ c, văn hoá, ngh thu t đủ ộ ư ạ ứ ệ ậ ược hình thành.Ngôn ng :ữ
Đ nh nghĩa: Là 1 h th ng nh ng tín hi u mang n i dung v t ch t, là cái v ị ệ ố ữ ệ ộ ậ ấ ỏ
v t ch t c a t duy, là hi n th c tr c ti p c a t tậ ấ ủ ư ệ ự ự ế ủ ư ưởng
S ra đ i c a ngôn ng g n li n v i lao đ ng. Nh có ngôn ng con ngự ờ ủ ữ ắ ề ớ ộ ờ ữ ười
đã giao ti p, trao đ i v i nhau, khái quát, t ng k t th c ti n và truy n đ t ế ổ ớ ổ ế ự ễ ề ạkinh nghi m, truy n đ t t tệ ề ạ ư ưởng t th h này sang th h khác.ừ ế ệ ế ệ
Tóm l i: n u nh ngu n g c t nhiên là đi u ki n c n thì ngu n g c xã h i là đi u ạ ế ư ồ ố ự ề ệ ầ ồ ố ộ ề
ki n đ đ hình thành ý th c con ngệ ủ ể ứ ười. Ngu n g c tr c ti p quan tr ng nh t quy t ồ ố ự ế ọ ấ ế
đ nh s ra đ i và phát tri n c a ý th c là lao đ ng và th c ti n xã h i. Ý th ph n ánh ị ự ờ ể ủ ứ ộ ự ễ ộ ứ ả
hi n th c khách quan vào b óc con ngệ ự ộ ười thông qua lao đ ng, ngôn ng và các quan ộ ữ
h xã h i. Ý th c là s n ph m xã h i, là m t hi n tệ ộ ứ ả ẩ ộ ộ ệ ượng xã h i.ộ
B n ch t c a ý th cả ấ ủ ứ : Ý th c là s ph n ánh có tính ch t năng đ ng, sáng t o c a b ứ ự ả ấ ộ ạ ủ ộ
óc con ngườ ề ế ới v th gi i khách quan, là hình nh ch quan c a th gi i khách quan.ả ủ ủ ế ớ
Ý th c là m t hình nh v th gi i khách quan, hình nh này b th gi i khách ứ ộ ả ề ế ớ ả ị ế ớquan quy đ nh v n i dung, v hình th c nh ng không còn y nguyên nh cũ mà ị ề ộ ề ứ ư ư
đã đượ ả ếc c i ti n, t o ra 1 hình nh m i v s v t. Đó là hình nh tinh th n. ạ ả ớ ề ự ậ ả ầC.Mác nói: “Ý th c ch ng qua ch là cái v t ch t đứ ẳ ỉ ậ ấ ược đem chuy n vào trong ể
đ u óc con ngầ ười và đượ ảc c i bi n đi trong đó”.ế
S ph n ánh c a ý th c mang b n ch t sáng t o:ự ả ủ ứ ả ấ ạ
D a vào nh ng tri th c đã có, con ngự ữ ứ ười ta t o ra nh ng tri th c m i.ạ ữ ứ ớ
Người ta d báo đự ượ ươc t ng lai và tưởng tượng ra nh ng cái không có trongữ
hi n th c.ệ ự
S ph n ánh c a ý th c đự ả ủ ứ ược th ng nh t b i 3 quá trình:ố ấ ở
+ S trao đ i thông tin gi a ch th v i đ i tự ổ ữ ủ ể ớ ố ượng nh n th cậ ứ
+ Mô hình hoá đ i tố ượng t duy dư ướ ại d ng hình nh tinh th nả ầ
+ Đ a cái mô hình đó ra ngoài hi n th cư ệ ự
B n ch t ý th c là s ph n ánh có m c đích tích c c, có k ho ch.ả ấ ứ ự ả ụ ự ế ạ
Trang 10Ý th c mang b n ch t xã h i và nó là 1 hi n tứ ả ấ ộ ệ ượng xã h i vì s t n t i c a ý ộ ự ồ ạ ủ
th c g n li n v i ho t đ ng th c ti n, nó không ch b chi ph i b i quy lu t t ứ ắ ề ớ ạ ộ ự ễ ỉ ị ố ở ậ ựnhiên mà nó còn b chi ph i b i quy lu t xã h i.ị ố ớ ậ ộ
Tóm l i: ý th c là hình th c ph n ánh cao nh t, riêng có c a óc ngạ ứ ứ ả ấ ủ ườ ề ệi v hi n th c ứkhách quan trên c s th c ti n xã h i l ch s ơ ở ự ễ ộ ị ử
Câu 8: Phân bi t gi a ho t đ ng có ý th c c a con ngệ ữ ạ ộ ứ ủ ười và ho t đ ng b n năngạ ộ ả
c a đ ng v t và ho t đ ng c a ngủ ộ ậ ạ ộ ủ ười máy (rô b t).ố
B n ch t c a ý th c:ả ấ ủ ứ
Ý th c là s ph n ánh, cái ph n ánh, còn v t ch t là cái đứ ự ả ả ậ ấ ược ph n ánhả
Ý th c là s ph n ánh có tính ch đ ng, năng đ ng và sáng t o. Con ngứ ự ả ủ ộ ộ ạ ười
là 1 th c th xã h i năng đ ng và sáng t oự ể ộ ộ ạ
Ý th c là quá trình ph n ánh đ c bi t, th ng nh tứ ả ặ ệ ố ấ
Ý th c là 1 hi n tứ ệ ượng xã h i, mang b n ch t xã h iộ ả ấ ộ
Phân bi t con ngệ ười và robot:
Ý th c mang b n ch t xã h i, đây là s khác c b nứ ả ấ ộ ự ơ ả
Người máy ho t đ ng theo nguyên t c và chạ ộ ắ ương trình do con người xây
d ng, b n thân máy móc không hi u đự ả ể ược k t qu ho t đ ng c a nó có ý ế ả ạ ộ ủnghĩa gì
Máy móc không th ph n ánh sáng t o l i hi n th c dể ả ạ ạ ệ ự ướ ại d ng tinh th n ầ
nh ho t đ ng ý th c c a con ngư ạ ộ ứ ủ ười
Người máy ch là công c h tr c a con ngỉ ụ ỗ ợ ủ ười trong các ho t đ ng c a ạ ộ ủ
cu c s ngộ ố
Phân bi t con ngệ ười và đ ng v t:ộ ậ
Ho t đ ng ý th c c a con ngạ ộ ứ ủ ười ph n ánh th gi i khách quan thông qua laoả ế ớ
đ ng nh m c i t o th gi i c a con ngộ ằ ả ạ ế ớ ủ ười. Ho t đ ng b n năng c a đ ng ạ ộ ả ủ ộ
v t hình thành do tính ch t và quy lu t sinh h c chi ph i.ậ ấ ậ ọ ố
Con người bi t ch t o công c lao đ ng, không ch nh ng v t li u có s n ế ế ạ ụ ộ ỉ ữ ậ ệ ẵtrong t nhiên mà còn ch t o đự ế ạ ược nh ng v t li u ngoài t nhiên. Đ ng v tữ ậ ệ ự ộ ậ
t n t i d a hoàn toàn vào t nhiênồ ạ ự ự
Trang 11 Ho t đ ng ý th c c a con ngạ ộ ứ ủ ười có tính ch đ ng, năng đ ng và sáng t o. ủ ộ ộ ạ
Ho t đ ng b n năng c a đ ng v t th đ ng và không có tính sáng t oạ ộ ả ủ ộ ậ ụ ộ ạ
Câu 9: Phân tích c s lý lu n c a Nguyên t c Toàn di n? ĐCSVN đã v n d ng ơ ở ậ ủ ắ ệ ậ ụ
nguyên t c này nh th nào trong th i kì đ i m i?ắ ư ế ờ ổ ớ
C s lý lu n c a nguyên t c toàn di n là n i dung c a m i liên h ph bi n.ơ ở ậ ủ ắ ệ ộ ủ ố ệ ổ ế
N i dung nguyên lý m i liên h ph bi n:ộ ố ệ ổ ế
Khái ni m:ệ
M i liên h dùng đ ch các s ràng bu c, tố ệ ể ỉ ự ộ ương h , quy đ nh, nh hỗ ị ả ưởng
l n nhau gi a các y u t , b ph n trong m t đ i tẫ ữ ế ố ộ ậ ộ ố ượng ho c gi a các đ i ặ ữ ố
tượng v i nhauớ
M i liên h ph bi n dùng đ ch các m i liên h t n t i nhi u s v t, ố ệ ổ ế ể ỉ ố ệ ồ ạ ở ề ự ậ
hi n tệ ượng c a th gi i, trong đó nh ng m i liên h ph bi n nh t là nh ngủ ế ớ ữ ố ệ ổ ế ấ ữ
m i liên h t n t i m i s v t, hi n tố ệ ồ ạ ở ọ ự ậ ệ ượng c a th gi i. Dùng đ ch tính ủ ế ớ ể ỉ
ph bi n c a các m i liên h c a các s v t, hi n tổ ế ủ ố ệ ủ ự ậ ệ ượng c a th gi i là các ủ ế ớ
m i liên h gi a: các m t đ i l p, ch t và lỗ ệ ữ ặ ố ậ ấ ượng, kh ng đ nh và ph đ nh, ẳ ị ủ ịcái chung và cái riêng,…
Tính ch t c a các m i liên h :ấ ủ ố ệ
Tính khách quan: m i liên h c a các s v t, hi n tố ệ ủ ự ậ ệ ượng là khách quan, là cái v n có c a s v t, hi n tố ủ ự ậ ệ ượng, n u nh không có m i liên h này thì ế ư ố ệ
m i s v t, hi n tọ ự ậ ệ ượng không th t n t i để ồ ạ ược; con người ch nh n th c và ỉ ậ ứ
v n d ng các m i liên h đó trong ho t đ ng th c ti n c a mình.ậ ụ ố ệ ạ ộ ự ễ ủ
VD: con ngườ ới v i con người, con ngườ ới v i thiên nhiên,…
Tính ph bi n:ổ ế
+ B t k n i đâu, trong t nhiên, trong xã h i và trong t duy đ u có vô vàn ấ ỳ ơ ự ộ ư ềcác m i liên h , chúng gi nh ng vai trò, v trí khác nhau trong s v n đ ng, ố ệ ữ ữ ị ự ậ ộchuy n hoá c a các s v t, hi n tể ủ ự ậ ệ ượng
VD: cá nhân v i gia đình, gia đình v i xã h i,…ớ ớ ộ
+ Gi a các m t, các y u t c a m i s v t, hi n tữ ặ ế ố ủ ỗ ự ậ ệ ượng cũng đ u có m i ề ốliên h v i nhauệ ớ
+ Các quá trình, giai đo n t n t i c a m i s v t, hi n tạ ồ ạ ủ ỗ ự ậ ệ ượng đ u có m i ề ốliên h v i nhauệ ớ
Trang 12 Tính đa d ng, phong phú: s v t, hi n tạ ự ậ ệ ượng hay quá trình khác nhau đ u có ề
m i liên h khác nhau. Trong cùng m t m i liên h nh t đ nh, thì nh ng ố ệ ộ ố ệ ấ ị ở ữgiai đo n khác nhau trong quá trình v n đ ng, phát tri n cũng s có nh ng ạ ậ ộ ể ẽ ữtính ch t và vai trò khác nhau.ấ
VD: con ngườ ới v i trình đ h c th c,…ộ ọ ứ
Ý nghĩa phương pháp lu n: t s nghiên c u n i dung nguyên lý v m i liên h ph ậ ừ ự ứ ộ ề ố ệ ổ
bi n rút ra đế ược nguyên t c toàn di n v i các yêu c u:ắ ệ ớ ầ
Xem xét đ i tố ượng trong ch nh th th ng nh t c a t t c các m t, các b ỉ ế ố ấ ủ ấ ả ặ ộ
ph n, các y u t , các thu c tính, các m i liên h c a ch nh th đó.ậ ế ố ộ ố ệ ủ ỉ ể
C n xem xét s v t trong m i quan h bi n ch ng qua l i gi a các b ph n,ầ ự ậ ố ệ ệ ứ ạ ữ ộ ậ
gi a các y u t , gi a các m t c a chính s v t và trong s tác đ ng qua l i ữ ế ố ữ ặ ủ ự ậ ự ộ ạ
gi a s v t đó v i s v t khác, k c m i liên h trung gian.ữ ự ậ ớ ự ậ ể ả ố ệ
Ph i phân lo i các m i quan h đ có cách gi i quy t đúng đ n và kh c ả ạ ố ệ ể ả ế ắ ắ
ph c quan đi m phi n di n, siêu hình tri t trung, ngu bi n.ụ ể ế ệ ế ỵ ệ
S v n d ng c a ĐCS VN trong th i k đ i m i:ự ậ ụ ủ ờ ỳ ổ ớ
Đ phát tri n đ t nể ể ấ ước, Đ ng ta ch trả ủ ương phát tri n t t c các m t c a ể ấ ả ặ ủ
đ i s ng xã h i, kinh t , chính tr ,văn hoá, đ o đ c, khoa h c, k thu t, giáo ờ ố ộ ế ị ạ ứ ọ ỹ ậ
d c… nh ng chú tr ng đ i m i và phát tri n v m t kinh t theo xu th c aụ ư ọ ổ ớ ể ề ặ ế ế ủ
xu t gi ng cây tr ng, v t nuôi. S lấ ố ồ ậ ố ượng bài báo khoa h c, công trình công ọ
b qu c t c a Vi t Nam tăng nhanh, x p th 56 trên t ng s h n 200 qu c ố ố ế ủ ệ ế ứ ổ ố ơ ốgia và vùng lãnh th , ch s đ i m i sáng t o toàn c u (GII) c a Vi t Nam ổ ỉ ố ổ ớ ạ ầ ủ ệliên t c tăng.ụ
+ Hoàn thành ph c p giáo d c m m non; duy trì, nâng cao ch t lổ ậ ụ ầ ấ ượng ph ổ
c p giáo d c ti u h c và trung h c c s ậ ụ ể ọ ọ ơ ở
Trang 13Câu 10: Phân tích c s lý lu n c a Nguyên t c Phát tri n? ĐCSVN đã v n d ng ơ ở ậ ủ ắ ể ậ ụ
nguyên t c này nh th nào trong th i kì đ i m i?ắ ư ế ờ ổ ớ
C s lý lu n c a nguyên t c phát tri n là n i dung nguyên lý c a s phát tri n.ơ ở ậ ủ ắ ể ộ ủ ự ể
N i dung nguyên lý c a s phát tri n:ộ ủ ự ể
Khái ni m: Phát tri n là quá trình v n đ ng c a s v t theo khuynh hệ ể ậ ộ ủ ự ậ ướng đi lên t ừ
th p đ n cao, t kém hoàn thi n đ n hoàn thi n h n, t ch t cũ đ n ch t m i trình ấ ế ừ ệ ế ệ ơ ừ ấ ế ấ ớ ở
VD: trong xã h i, t xã h i công xã nguyên thu tr i qua nhi u gia đo n lên ộ ừ ộ ỷ ả ề ạcao nh t là c ng s n ch nghĩa.ấ ộ ả ủ
Tính k th a: s v t, hi n tế ừ ự ậ ệ ượng m i ra đ i trên c s ch n l c cái cũớ ờ ơ ở ọ ọ
Tính đa d ng, phong phú: s v t, hi n tạ ự ậ ệ ượng khác nhau thì s phát tri n khácự ể nhau, cùng m t s v t, hi n tộ ự ậ ệ ượng nh ng không gian và th i gian khác ư ở ờnhau thì s phát tri n cũng khác nhauự ể
Tính ph c t p:ứ ạ
+ Phát tri n không đi theo để ường th ng mà đi theo đằ ường xoáy cố
+ Đ i chi u hổ ề ướng c a s phát tri nủ ự ể
Ý nghĩa phương pháp lu n: sau khi nghiên c u nguyên lý v s phát tri n, ngậ ứ ề ự ể ười ta rút
ra nguyên t c phát tri n v i các yêu c u:ắ ể ớ ầ
Khi nghiên c u, c n đ t đ i tứ ầ ặ ố ượng vào s v n đ ng, phát hi n xu hự ậ ộ ệ ướng
bi n đ i c a nó. D báo đế ổ ủ ự ược khuynh hướng phát tri n c a nó trong tể ủ ương lai