Theo Rousseau, việc học tập đích thực là "học tập về thân phận con người, ai trong chúng ta biết chịu đựng tốt hơn các điều hay điều dở của cuộc đời này là người được giáo dục tốt hơn cả[r]
Trang 1Giáo án ngữ văn 8
Tuần 30 - Bài 27
Soạn ngày 11 tháng 3năm 2011.
Tiết 109 + 110: văn bản:
Đi bộ ngao du
(Trích Ê-min hay về giáo dục)
Ruxô
-A Mục tiêu cần đạt:
- Học sinh hiểu rõ đợc quan điểm đi bộ ngao du của tác giả Đây là một văn bản mang tính chất nghị luận với cách lập luận chặt chẽ, có sức thuyết phục, mang đậm sắc thái cá nhân của nhà văn Pháp Ru-xô
- Giáo dục lòng yêu quí tự do, khám phá những điều thú vị
B Chuẩn bị:
- Giáo viên: ảnh chân dung Ru-xô, tác phẩm ''Ê-min hay về giáo dục'' Một số hình
ảnh về thiên nhiên
- Máy chiếu đa năng, máy tính
- Học sinh: soạn bài
C Các hoạt động dạy học:
I Tổ chức lớp:
II Kiểm tra bài cũ :
III Bài mới:
ở tiết học trớc, ta đã làm quen với văn bản Đi bộ ngao du của nhà văn Ru-xô Có lẽ điều tuyệt vời nhất của việc ngao du bằng đôi chân là ta đợc hoàn toàn tự do thoải mái theo ý thích của mình Nhng không chỉ có thế, con ngời còn nhận ra đợc nhiều điều lí thú khác qua hoạt động này Để hiểu hơn về điều đó, hôm nay cô và các em sẽ tiếp tục tìm hiểu phần còn lại
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
GV gọi 1 HS đọc đoạn 2
Talet, Platông, Pitago, là những nhà toán
học, triết học thời cổ đại rất nổi tiếng Họ
luôn quan sát và nghiền ngẫm lúc dạo chơi
? Mở đầu đoạn bằng những tên tuổi này, tác
giả đã bàn đến lợi ích nào của việc đi bộ
ngao du?
GV: Đây chính là luận điểm 2 của văn bản
? Nhà văn đa ra những luận cứ nào để chứng
tỏ dạo bớc ngao du là một cách trau dồi tri
thức?
GV đa một số hình ảnh minh họa cho lí lẽ
trên
? Quan sát các hình ảnh trên, em có cảm
t-ởng nh thế nào về thiên nhiên?
? Theo em, dạo chơi bằng đi bộ, quan sát và
nghiền ngẫm, ta có thể có kiến thức của một
nhà nghiên cứu tự nhiên không? Có thể su
tầm cho mình những mẫu vật lí thú không?
GV: Su tầm mẫu vật là một thú vui thanh
cao và bổ ích Không chỉ có các nhà nghiên
cứu tự nhiên mới su tập mà cả các bậc vua
chúa cũng có thú vui tao nhã này
? Theo em hiểu phòng su tập của vua chúa
thờng là nơi lu giữ và trng bày các mẫu vật
nh thế nào?
1 HS đọc to Lớp theo dõi
- Đi bộ ngao du đợc trau dồi tri thức
b Đi bộ ngao du đ ợc trau dồi tri thức
+ Xem xét tài nguyên mà trái đất phô bày phong phú
+ Tìm hiểu các sản vật nông nghiệp và cách thức trồng trọt
+ Su tầm các mẫu vật từ tự nhiên
=> Thiên nhiên hùng vĩ, bí hiểm, sống động
và mĩ lệ vô cùng
- Có thể có
- Lu giữ và trng bày các mẫu vật đa dạng và quý hiếm
Trang 2GV đa câu hỏi HĐN
? Tại sao tác giả lại khẳng định: Phòng su
tập cảu Ê-min thì phong phú hơn các phòng
su tập của vua chúa
? Từ việc so sánh và khẳng định nh vậy,
Ru-xô muốn thể hiện ý nghĩa gì?
? Cách học hỏi từ thiên nhiên có u thế gì so
với cách nghiên cứu tự nhiên của các triết
gia phòng khách?
? Phát hiện thái độ của Ru-xô khi gọi những
nhà nghiên cứu trong phòng thí nghiệm là
các triết gia phòng khách?
GV: Quả đúng nh vậy, nghiên cứu nh thế
làm sao có đợc cái nhìn toàn cảnh có thể
giao hòa và cảm thông với thiên nhiên
? Nhận xét về cách lập luận của tác giả ở
phần này?
? Hãy chỉ ra yếu tố biểu cảm trong đoạn 2?
GV:
? Trong thực tế có rất nhiều t tởng triết học,
nhiều phát minh khoa học vĩ đại nảy sinh
khi con ngời giao hòa với thiên nhiên Em
hãy tìm VD minh họa?
GV: Qua đó ta thấy thiên nhiên, qua cách đi
bộ ngao du mà ngời ta tiếp cận, là một trờng
học lớn, là ngời thầy vĩ đại của con ngời
Nhng hòa mình với thiên nhiên để mở mang
đầu óc, ta có nên xem nhẹ việc học trong
sách vở hay không? Vì sao?
GV: Các em ạ Nhà văn M.Gorki đã nói
rằng: " Mỗi cuốn sách đều là một bậc thang
nhỏ mà khi bớc lên, tôi tách khỏi con thú để
tới gần con ngời, tới gần quan niệm về cuộc
sống tốt đẹp nhất và về sự thèm khát cuộc
sống ấy." Vào thế kỉ 18, nhứng điều Ru-xô
HS thảo luận
Đáp án: + Phòng su tập của vua chúa do bàn tay sắp đặt của con ngời tạo nên
+ Còn phòng su tập của Ê-min là cả trái đất rộng lớn muôn hình muôn vẻ Sự sắp xếp của tự nhiên phong phú hài hòa sống động mà không một nhà khoa học tài giỏi nào có thể làm tốt hơn
- Ru-xô muốn khẳng định:
+ Thực tế khách quan có vai trò quan trọng
đối với nhận thức của con ngời + Con ngời có thể kiểm nghiệm, mở rộng tầm hiểu biết từ việc quan sát và suy ngẫm
về thiên nhiên
- Các triết gia phòng khách nghiên cứu tự nhiên trong phòng su tập nên tầm nhìn hạn hẹp, đơn điệu và cứng nhắc
- Học hỏi từ thiên nhiên không chỉ là cách học giàu tính thực tiễn, sống động mới mẻ, sâu sắc mà còn góp phần bồi dỡng tình cảm yêu mến gắn bó với thiên nhiên, với quê
h-ơng đất nớc + Ngầm mỉa mai chế nhạo
- Lập luận chặt chẽ, giàu sức thuyết phục
- sử dụng linh hoạt các kiểu câu: Câu trần thuật, câu nghi vấn, câu phủ định
- Sử dụng phép so sánh
- Cách diễn đạt giàu hình ảnh và biểu cảm
- VD: + Acsimet phát minh ra định luật về lực đẩy của chất lỏng khi đang ngâm mình dới nớc Quên mất mình đang tắm, ông nhảy lên reo: Ơrêka!
+ Niutơn phát minh ra định luật vạn vật hấp dẫn khi ông đang ngồi dới gốc táo ở trong vờn, một trái táo rơi xuống đầu ông +
- Hòa mình với thiên nhiên để mở mang đầu
óc, ta không nên xem nhẹ việc học trong sách vở
Vì: + Sách là kho tàng tinh hoa tri thức của nhân loại đợc đúc rút từ lí luận và thực tiễn + Sách có sức mạnh vợt qua thời gian và không gian giúp ta hiểu về các miền đất xa xôi bí ẩn, về lịch sử loài ngời từ thời cổ đại
đến nay + Sách giúp ta bồi đắp tâm hồn, tình cảm, khám phá thế giới
Trang 3đa ra có ý nghĩa tích cực, nhng trong thời
đại ngày nay - thời đại của công nghệ thông
tin- các em còn phải tiếp nhận tri thức từ
nhiều nguồn khác nhau nh nghe đài, xem
TV, theo dõi thông tin mạng một cách có
chọn lọc để làm giàu vốn tri thức của mình
? Vậy ta chỉ nên hiểu và tiếp thu quan điểm
của Ru-xô ở khía cạnh nào?
? Đó cũng là cách học nào của Nguyễn
Thiếp trong văn bản Bàn luận về phép học
GV: Đi bộ ngao du không chỉ giúp ta mở
mang tầm hiểu biết mà còn là liều thuốc
thần diệu giúp ta cải thiện sức khỏe tinh
thần Chúng ta cùng chuyển sang luận điểm
3
? Đọc đoạn văn còn lại?
? tìm các từ ngữ và câu văn có sức truyền
cảm cao?
? Những yếu tố biểu cảm này có tác dụng gì
cho lời văn nghị luận?
? Vậy ông muốn thuyết phục ta tin điều gì
? Hình thức so sánh nào đợc sử dụng?
? ý nghĩa của cách thể hiện này là gì?
? Ngời bộ hành thu đợc kết quả thế nào sau
chuyến ngao du?
? Vì sao dạo bớc ngao du đem lại cho ta lợi
ích to lớn nh vậy?
? Chỉ riêng cá nhân tôi cảm nhận đợc lợi ích
tuyệt vời đó hay điều ấy cúng là chân lí
chung của mọi ngời?
? Nhờ cách xng hô nào mà em biết đợc nh
vậy?
? Một trong những đặc điểm của văn nghị
luận trung đại là chất chính luận kết hợp với
chất trữ tình Hãy chỉ ra cách kết hợp ấy
trong đoạn 3 và trong toàn văn bản?
GV: Sự kết hợp giữa t duy lô gic của một
luận văn và t duy bằng hình ảnh của một
- Tiếp xúc với thiên nhiên để mở rộng tầm hiểu biết
- Kết hợp hài hòa lí thuyết với thực tiễn cuộc sống
- Học đi đôi với hành
c Đi bộ ngao du giúp tăng c ờng sức khỏe
và tinh thần
HS đọc
- mơ màng, buồn bã, cáu kỉnh…
- vui vẻ, khoan khoái
- Ta hân hoan biết bao khi về đến gần nhà! Một bữa cơm đạm bạc mà sao có vẻ ngon lành thế! Ta thích thú biết bao khi lại ngồi vào bàn ăn! Ta ngủ ngon giấc biết bao trong một cái giờng tồi tàn!
=> Tăng sức thuyết phục cho lập luận + Sức khỏe đợc tăng cờng
+ Tính khí vui vẻ
- So sánh hai trạng thái tinh thần khác nhau: Ngời đi bộ ngao du:
vui vẻ, hân hoan, khoan khoái
Ngời ngồi trong xe
ngựa: mơ màng,
buồn bã, cáu kỉnh,
đau khổ
=> Khẳng định lợi ích tih thần của đi bộ ngao du
+ Ăn ngon, ngủ ngon + Tinh thần sảng khoái, lòng tràn ngập niềm vui hân hoan
- Cơ thể vận động, khí huyết lu thông, con ngời khỏe khoắn
- Chiêm ngỡng cảnh non xanh nớc biếc, mở căng lồng ngực hít thở khí trời trong lành, con ngời có thể rũ bỏ mọi u phiền, lòng nhẹ nhàng thanh thản và niềm yêu cuộc sống dạt dào dâng
- Đó là điều mà tôi trải nghiệm và cũng là chân lí chung của mọi ngời
- Cách xng hô: Tôi - Ta; ta lấn át tôi; tôi hòa vào ta
- Lập luận chặt chẽ, chứng cớ sinh động
- Cách diễn đạt giản dị trong sáng đan xen hài hòa các yếu tố miêu tả và biểu cảm để lời văn nghị luận thêm sinh động hấp dẫn
Trang 4tiểu thuyết chính là đặc điểm nổi bật của
văn nghị luận Ru-xô
? Kết thúc văn bản, Ru-xô viết: "Khi chỉ
muốn đến một nơi nào ta có thể phóng bằng
xe ngựa trạm; nhng khi ta muốn ngao du thì
cần phải đi bộ"
? Theo em đây là câu kết của đoạn 3 hay là
câu kết toàn văn bản?
? Nêu nhậ xét của em về cách kết thúc vấn
đề của nhà văn
? Nhắc lại ba luận điểm làm sáng tỏ "khi ta
muốn ngao du thì cần phải đi bộ"?
? Dựa vào những hiểu biết của em về nhà
văn, giải thích vì sao ông lại sắp xếp 3 luận
điểm theo trình tự nh thế?
GV: Sự sắp xếp này cũng phù hợp với quy
luật về tâm lí và nhận thức của con ngời: Đi
bộ ngao du chính là lúc con ngời tự do thoải
mái nhất, từ đó mà trau dồi củng cố đợc vốn
tri thức nhiều nhất Và khi con ngời đợc tự
do thoải mái thì tri thức đợc bồi bổ, sức
khỏe đợc tăng cờng, tinh thần đợc sảng
khoái
Đọc tác phẩm ta còn thấy hiện lên bóng
dáng của nhà văn, nhà triết học lớn của pháp
thế kỉ 18, đó là những quan điểm của ông về
giáo dục con ngời
Để tìm ra quan điểm của Ru-xô về giáo dục
chúng ta làm bài tập trắc nghiệm sau:
? Văn bản Đi bộ ngao du thể hiện phơng
châm giáo dục nào của Ru-xô?
A Giáo dục theo tự nhiên, thoải mái không
gò bó
B Giáo dục trong thực tiễn cuộc sống và
thiên nhiên chứ không bó hẹp trong sách vở
C Giáo dục tri thức kết hợp với giáo dục
thể chất và tình cảm
D Cả ba ý trên đúng
? Theo em, những t tởng trên về giáo dục
của Ru-xô ngày nay còn giá trị không, vì
sao?
? Qua đó em hiểu gì về con ngời tác giả?
- câu kết toàn văn bản
+ Kết thúc ngắn gọn, khéo léo, vừa tầm, thiết thực, nh một lời khuyên, lời khẳng định
chắc nịch: "khi ta muốn ngao du thì cần
phải đi bộ"
- Hoàn toàn tự do
- Trau dồi tri thức
- Có lợi cho sức khỏe tinh thần + Là ngời khát khao tự do cháy bỏng, cả cuộc đời đấu tranh cho tự do nên xếp tự do vào vị trí thứ nhất
+ Từ nhỏ, Ru-xô ít đợc học hành, khát vọng học tập theo đuổi suốt đời nhà văn nên ông xếp ý này vào vị trí thứ hai
+ Lợi ích về sức khỏe đợc đặt sau cùng vì
ông đặt nó trong ý nghĩa kép với hai luận
điểm trên: Vừa tự do vừa mở rộng tầm hiểu biết lại tốt cho sức khỏe và tinh thần
2 Bóng dáng nhà văn Ru-xô
HS làm bẳng tay, chọn phơng án đúng để trả lời
Đáp án : D
- Ngày nay những t tởng ấy của Ru-xô còn nguyên giá trị
Vì: Những t tởng ấy góp phần đào tạo nên những con ngời phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tâm hồn lại giàu vốn sống thực tiễn phù hợp với yêu cầu hiện tại về con ngời của đất nớc ta
=> Là con ngời: + Giản dị + Quí trọng tự do + Yêu mến, gắn bó sâu sắc với thiên nhiên, coi trọng thế giới tự nhiên
Trang 5? Nêu những nhận xét của em về nghệ thuật
đặc sắc cuiar văn bản?
? Nghệ thuật đó góp phần thể hiện nội dung
gì?
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Lập luận chặt chẽ, chứng cứ sinh động, lí luận kết hợp với các trải nghiệm thực tiễn
- Cách diễn đạt giản dị, trong sáng, kết hợp hài hòa các yếu tố miêu tả và biểu cảm
2 Nội dung:
- Đi bộ ngao du đem lại cho con ngời nhiều lợi ích thiết thực : Hpanf toàn tự do thoải mái, đợc trau dồi tri thức, tăng cờng sức khỏe và tinh thần
=> Ru-xô là ngời giản dị, quí trọng tự do, yêu mến, gắn bó sâu sắc với thiên nhiên
IV Luyện tập:
BT1: Hệ thống bài học bằng cách điền vào mô hình sau?
Vượt qua khoảng cỏch 250 năm, tưởng như Rousseau là người sống cựng thời với chỳng ta, đang chia sẻ những nỗi lo õu và bất bỡnh của những người vừa là thủ phạm vừa là nạn nhõn của một nền giỏo dục đang phạm nhiều sai lầm từ cơ sở triết lý, cỏch thiết kế cho đến phương phỏp sư phạm với mọi hậu quả đỏng sợ cho phụ huynh lẫn con cỏi.
Ta hóy thử nghe ụng núi: “Chỳng ta xút thương cho số phận của tuổi thơ, thế mà chớnh số phận chỳng ta mới cần xút thương Những nỗi đau lớn nhất của chỳng ta là do chỳng ta mà ra” Vỡ đõu nờn nỗi? Vỡ
“người ta khụng hề hiểu biết tuổi thơ: dựa trờn những ý tưởng sai lầm của ta về tuổi thơ thỡ càng đi càng
Trang 6lạc lối (….) Họ luôn tìm kiếm người lớn trong đứa trẻ mà không nghĩ về hiện trạng của đứa trẻ trước khi
nó là người lớn”.
Nói cách khác, đó là nền giáo dục không hề “nhìn rõ chủ thể mà trên đó ta cần thao tác Vậy xin các vị hãy bắt đầu bằng việc nghiên cứu kỹ hơn các học trò của mình” Và cũng vì không hiểu rõ “chủ thể” của giáo dục là người học nên người lớn tha hồ sử dụng phương pháp áp đặt: “thay vì giúp ta tìm ra các chứng minh, người ta đọc cho ta viết các chứng minh ấy, thay vì dạy ta lập luận, ông thầy lập luận hộ ta và chỉ rèn luyện trí nhớ của ta thôi” Trong khi đó, đúng ra “vấn đề không phải là dạy các môn khoa học, mà là đem lại cho người học hứng thú để yêu khoa học và đem lại phương pháp để học những môn đó, khi hứng thú này phát triển hơn lên.
Chắc chắn đó là một nguyên lý cơ bản của bất kỳ nền giáo dục tốt nào” (Bùi Văn Nam Sơn)
Mọi thứ từ bàn tay Tạo hoá mà ra đều tốt: mọi thứ đều suy đồi biến chất trong bàn tay con người Con người bắt ép một chất đất phải nuôi các sản phẩm của chất đất khác, một cái cây phải mang quả của cây khác, con người hoà trộn và lẫn lộn các khí hậu, các yếu tố, các mùa, con người cắt xẻo các bộ phận trong thân thể con chó của mình, con ngựa của mình, nô lệ của mình, họ đảo lộn mọi thứ, họ làm biến đổi xấu
xí mọi thứ, họ ưa sự dị dạng, các quái vật, họ không muốn cái gì y nguyên như tự nhiên đã tạo ra, ngay cả con người cũng thế, họ phải rèn tập con người cho họ, như một con ngựa để kéo cỗ máy, họ phải uốn vặn con người theo kiểu cách của họ, như một cái cây trong vườn nhà họ.
Không có điều này, thì mọi sự có lẽ còn tệ hơn nữa, và giống loài chúng ta không muốn được đào luyện nữa vời Trong tình trạng ngày nay trở đi của sự vật, một con người bị phó mặc cho bản thân giữa những người khác ngay từ khi ra đời, sẽ là kẻ bị biến dạng nhiều nhất Các thành kiến, uy quyền, sự cần thiết, tấm gương, mọi thể chế xã hội, trong đó chúng ta bị chìm ngợp, sẽ bóp nghẹt bản tính tự nhiên ở anh ta,
và chẳng để gì thay thế vào đó Ở đấy bản tính tự nhiên sẽ như một cây non mà sự tình cờ làm mọc ra giữa đường, và người qua kẻ lại chẳng bao lâu sẽ làm chết, khi va vào nó từ mọi phía và uốn nó theo mọi hướng.
Người ta uốn nắn cây nhờ vun trồng, và đào luyện con người nhờ giáo dục Nếu con người sinh ra vốn cao lớn và mạnh mẽ, thì tầm vóc và sức mạnh của anh ta sẽ vô dụng đối với anh cho đến khi nào anh học được cách sử dụng chúng, chúng sẽ bất lợi cho anh, bởi ngăn trở những người khác nghĩ đến việc giúp đỡ anh, và bị phó mặc cho bản thân, anh ta sẽ chết vì khốn khổ trước khi biết được nhu cầu của mình Người
ta phàn nàn về trạng thái của tuổi thơ, người ta không biết rằng loài người sẽ tiêu vong, nếu như con người không khởi đầu bằng việc là trẻ thơ.
Chúng ta sinh ra yếu đuối, chúng ta cần sức mạnh, chúng ta sinh ra chẳng có gì, chúng ta cần sự giúp đỡ, chúng ta sinh ra ngu ngốc, chúng ta cần sự phán đoán Tất cả những gì chúng ta không có khi ra đời và chúng ta cần đến khi lớn lên, đều được sự giáo dục đem lại cho ta.
Mục lục:
Bùi Văn Sơn giới thiệu
“Émile hay là về giáo dục” - một triết lý giáo dục nhân bản: Dạy và học làm người
Lê Hồng Sâm dịch
Lời nói đầu
Quyển một
Quyển hai
Quyển ba
Trần Quốc Dương dịch
Quyển bốn
Quyển năm
Trang 7Émile hay là Về giáo dục vừa như một chuyên luận giáo dục, vừa như một tiểu thuyết xã
hội - sư phạm với nhân vật hư cấu là cậu bé Émile
Xuyên suốt năm phần của cuốn sách tương ứng với năm giai đoạn phát triển khác nhau của thời kỳ niên thiếu ở mỗi người, từ lúc mới sinh ra cho đến khi trở thành một công dân trong xã hội; tư tưởng của Rousseau đều nhằm vào địa vị làm người, vì "ai được giáo dưỡng tốt cho địa vị này thì không thể thực hành dở các địa vị có liên quan đến địa vị đó”
Theo Rousseau, việc học tập đích thực là "học tập về thân phận con người, ai trong chúng
ta biết chịu đựng tốt hơn các điều hay điều dở của cuộc đời này là người được giáo dục tốt hơn cả, do đó ta dễ nhận ra sự giáo dục đích thực ở trong các giới huấn ít hơn là ở trong luyện tập… Mỗi người chỉ nghĩ đến bảo tồn con mình, như thế không đủ, cần dạy nó tự bảo tồn khi là người trưởng thành, dạy nó chịu đựng các đòn của số phận, dạy nó không sợ giàu sang và nghèo khổ, dạy nó sống nếu cần, trên băng giá miền Island hay trên núi đá nóng bỏng vùng Malte…"
Nói về sự "khôn ngoan sai lầm" tước đi quyền được trải nghiệm, tự khám phá của con trẻ như một chủ thể của một tiến trình giáo dục, Rousseau viết: "Người ta không hề hiểu biết tuổi thơ Các bậc hiền minh nhất thì chú trọng đến những gì con người cần phải hiểu biết,
mà không xem xét những gì trẻ con có thể học được Họ luôn tìm kiếm người lớn trong đứa trẻ mà không nghĩ đến hiện trạng của nó trước khi trở thành người lớn"
Tìm đọc Émile hay là Về giáo dục của nhà triết học, nhà văn Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) vào những ngày khai trường năm nay, bạn sẽ có thêm một người bạn lớn đọc được những âu lo suy nghĩ của bạn - những bậc phụ huynh - đang còn muốn học tập về thân phận con người để trở thành người cha, người mẹ biết sống với con trẻ của mình Huỳnh Sơn Phước
(Nguồn: Báo Tuổi Trẻ)