MÔI TRƯỜNG KINH DOANH

Môi trường kinh doanh liên quan đến những thể chế hoặc những lực lượng bên ngoài của một doanh nghiệp, và có ảnh hưởng đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Môi trường kinh doanh gồm môi trường vĩ mô và môi trường vi mô.

I. Giới thiệu

1 Môi trường kinh doanh

Môi trường kinh doanh liên quan đến những thể chế hoặc những lực lượng bên ngoài củamột doanh nghiệp, và có ảnh hưởng đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp Môi trườngkinh doanh gồm môi trường vĩ mô và môi trường vi mô

 Môi trường vi mô bao gồm con người, vật liệu, tiền, máy móc và quản lý thường sửdụng để điều khiển việc kinh doanh

 Môi trường vĩ mô bao gồm những yếu tố, lực lượng bên ngoài, có ảnh hưởng mạnh

mẽ nhưng không trực tiếp đến từng doanh nghiệp một cách riêng biệt Đó là chínhphủ, pháp luật, chính trị, văn hóa, dân số

Trong các yếu tố ảnh hưởng đến việc kinh doanh trong môi trường kinh doanh có mộtphần ảnh hưởng từ pháp luật Nước ta đang trên đà phát triển, theo thống kê cứ 200 ngườidân nước ta đã có một công ty thương mại Quốc hữu, dân doanh cùng ganh đua trong mộtthị trường đã tương thông với thế giới bên ngoài

Luật pháp Việt Nam thường là các quy tắc sống ở đời được khái quát từ tập tục, thói quencủa những cộng đồng người Những quy tắc được cộng đồng đó tuân thủ qua nhiều thế hệ,

khi được quyền lực nhà nước thừa nhận và cưỡng chế thi hành thì những tập tục đó trởthành luật tục Như vậy, luật pháp khó có thể tách rời khỏi cung cách sống và truyền thốngcủa một dân tộc, càng không nên đơn giản hóa nó chỉ là biểu hiện cho ý chí của một giaicấp thống trị nào đó.

Nguồn luật Việt Nam bao gồm luật thành văn ( là luật dựa vào việc pháp điển hóa cácquy định, đặc biệt là hình luật, theo một trật tự logic, chặt chẽ về hình thức và nội dungdưới ảnh hưởng của pháp luật Trung Hoa, nhất là luật pháp nhà Đường) và luật tục luậtthành văn

2 Pháp luật Việt Nam

Pháp luật Việt Nam phản ánh tâm linh, tín ngưỡng tự nhiên bản địa và tôn giáo của ngườiViệt Nam Pháp luật là một phần văn hóa, nó gắn chặt với những gì người Việt Nam tônthờ, sợ hãi và căm ghét Nếu như thiên chúa giáo đã là một nền móng tạo nên văn minhpháp lý phương Tây, thì thuyết âm dương ngũ hành, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, triết lýnhân quả, tình thương yêu đồng loại của đạo Phật và triết lý sống của Nho giáo đã tạo nênnền móng ăn sâu trong tâm thức người Việt Nam, cho văn minh pháp lý Việt Nam Luậtpháp nếu xung đột với những giá trị nền tảng đó sẽ không được cộng đồng người ViệtNam chấp nhận; chúng sẽ tự tiêu vong

Sự giao lưu giữa các nền văn hóa pháp lý là một quá trình tự nhiên, song do lịch sử đặcbiệt của Việt Nam, cần nhấn mạnh quá trình tiếp thu pháp luật Trung Hoa, Cộng hòa Pháp

và pháp luật Xô Viết trong lịch sử nước ta Ngoài ra, dưới sức ép của các hiệp định bấtbình đẳng, người phương Đông buộc phải mở cửa chấp nhận sự ảnh hưởng của pháp luậtphương Tây

 Năm điểm khác nhau giữa pháp luật Việt Nam và phương Tây

- Nhận thức pháp luật của người Phương Tây là những nguyên tắc đối xử mang tính phổthông và áp dụng chung, có tính quy phạm và buộc phải tuân thủ đối với toàn xã hội Còn

ở Việt Nam thì qua hàng nghìn năm xã hội hình thành nên tâm lý chấp nhận và chịu đựngcủa giai cấp bị trị Tại đây thì vua là thiên tử, quan lại là cha mẹ và xã hội không cho phépthần dân kiện vua hay con cái cãi lại ba mẹ (bất trung, bất hiếu)

- Ở phương Tây, làm luật là trật tự khách quan tiệm cận dần đến những quy luật mang tính

khách quan, tự nhiên trong xã hội loài người Với người Việt Nam thì luật pháp là mộttrong những công cụ để quản lý xã hội và luật pháp không phải tối thượng.

- Ở Phương Tây thì tòa án có tính chất độc lập với những thủ tục mang tính chất tranh tụng

mà ở Việt Nam thì tòa án chưa có vị thế riêng, vẫn còn là một chức quan trong bộ máyhành chính

- Ở các nước Phương Tây thì các hành vi đời thường đã được trừu tượng hóa bằng ngôn ngữcủa giới luật (hành vi pháp luật, nghĩa vụ, luật quyền, trái quyền…) khi áp dụng thì thẩmphán phải có những kỹ năng để giải thích khái niệm đó theo những nguyên tắc nhất định.Trong khi đó kỹ thuật và thói quen khái quát trừu tượng hóa khi làm luật và diễn giải khi

áp dụng chưa có trong truyền thống Việt Nam

- Phương Tây lấy cá nhân làm trung tâm của Pháp luật, chủ thể của pháp luật là người dùcho là tự nhiên nhân hay pháp nhân Cá nhân lấy khế ước làm nền tảng giao dịch NgườiViệt Nam lấy gia đình làm trung tâm, tôn ti trật tự là nền tảng cho giao dịch

- Các khoa dạy luật là những bộ phận đầu tiên của các trường đại học Trung cổ ở PhươngTây thì ở phương đông truyền thống không có khoa học riêng biệt Trong khi khoa học luậtchưa phát triển triết học pháp quyền Xô Viết đã được du nhập

Chính vì các yếu tố tác động này mà khiến cho luật pháp ở các nước phương Đông nóichung, VN nói riêng bị ảnh hưởng và mang một nét đặc thù nào đó, môi trường kinh doanhcũng bị tác động rõ rệt

Thực tế kinh doanh ở VN đôi khi vẫn tuân theo những lối mòn bí ẩn, bị dẫn lối bởi cácquy tắc ngoài luật Thị trường bất động sản vẫn có những dấu hiệu hoạt động ngầm, màchưa hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của pháp luật hiện hành Pháp luật hợp đồng, đấuthầu, giải quyết tranh chấp vẫn chưa hoàn toàn trở thành chỗ dựa và niềm tin cho ngườikinh doanh đứng đắn

Do đó cần làm cho pháp luật gần với cuộc đời hơn, cần đưa cuộc sống vào pháp luật hơn

là đưa pháp luật vào cuộc sống

3 Chỉ số thuận lợi môi trường kinh doanh EDBI (Easy Doing Business Index)

Đế đánh giá về môi trường kinh doanh của một quốc gia, World Bank đề xuất chỉ sốthuận lợi môi trường kinh doanh EDBI Thứ hạng cao chỉ ra rằng các quy tắc cho kinhdoanh tốt hơn, đơn giản hơn và bảo vệ quyền sở hữu mạnh hơn Nghiên cứu thực nghiệmđược tài trợ bởi Ngân hàng thế giới chỉ ra rằng ảnh hưởng của việc hoàn thiện những điềuchỉnh này đối với tăng trưởng kinh tế là rất mạnh mẽ.

Nghiên cứu thực nghiệm trở nên cần thiết cho việc thiết lập các mức tối ưu của quy tắckinh doanh – ví dụ khoảng thời gian tiến hành thủ tục pháp lý trong mỗi phiên tòa cần phải

ở mức tối ưu và được bảo đảm

Chỉ số này được đưa ra dựa trên những nghiên cứu luật pháp, quy tắc bằng việc phỏngvấn và xác minh bởi 3,500 viên chức nhà nước, các luật sư, cố vấn doanh nghiệp, kế toánviên và các nhà chuyên môn có hoạt động trong lĩnh vực cố vấn quản lý chung thực thi luậtpháp

Chỉ số thuận lợi kinh doanh nói lên đánh giá các quy tắc ảnh hưởng trực tiếp đến kinhdoanh, không phản ánh trực tiếp những trạng thái chung như quốc gia ở cạnh một thịtrường lớn, đặc trưng cơ sở hạ tầng, lạm phát hoặc tội phạm Thứ hạng của một quốc giađược đánh giá dựa trên giá trị trung bình của 10 chỉ số sau:

3.1.Thành lập doanh nghiệp (Starting a Business)

Tiêu chí này đánh giá tất cả các thủ tục cần thiết theo luật định hoặc thông lệ để mộtdoanh nghiệp khởi sự và chính thức hoạt động, cũng như thời gian và chi phí thực hiện vàvốn pháp định Những thủ tục này bao gồm việc lấy các giấy phép cần thiết, thực hiện cácthông báo và đăng ký, xác minh với chính quyền Việc xếp hạng tiêu chí này là trung bìnhcộng theo trọng số mỗi tiêu chí phụ

 Các thủ tục

Một thủ tục được định nghĩa là bất cứ sự tương tác nào giữa những người sáng lập doanhnghiệp và các đối tác bên ngoài, chẳng hạn các cơ quan nhà nước, luật sư, kiểm toán(nhưng không tính đến tương tác với người lao động)

Cả các thủ tục trước và sau khi đăng ký để chính thức hoạt động được ghi nhận Các quátrình cần thiết cho giao dịch với cơ quan nhà nước cũng được tính vào Chẳng hạn, nếu condấu của doanh nghiệp được là cần thiết theo luật, thì thủ tục lấy được con dấu được tính

vào Tương tự, nếu việc mở một tài khoản trước khi đăng ký là bắt buộc, thì giao dịch nàycũng được xem là một thủ tục Các quy trình tắt chỉ được tính dựa trên 4 tiêu chí: nếu nóhợp pháp, công khai, được nhiều công ty sử dụng và việc tránh sử dụng quy trình tắt sẽ gâychậm trễ.

 Thời gian

Thời gian được tính theo ngày bình thường Chỉ số này đo lường thời gian trung bình màcác luật sư cho là cần thiết theo thông lệ để hoàn thành thủ tục tối thiểu với các cơ quannhà nước và không trả thêm chi phí Giả định thời gian tối thiểu cho mỗi quy trình là 1ngày Mặc dù thủ tục có thể diễn ra đồng thời, nhưng chúng không thể cùng bắt đầu trongcùng một ngày Một thủ tục được xem là hoàn thành khi doanh nghiệp nhận được chứng từcuối cùng, chẳng hạn giấy đăng ký kinh hoặc hoặc mã số thuế Nếu một quy trình đượcxúc tiến nhanh hơn nhờ trả thêm chi phí, quy trình nhanh nhất sẽ được tính nếu nó có lợicho sự xếp hạng của nền kinh tế Giả định rằng doanh nghiệp không lãng phí thời gian vàcam kết hoàn thành không trì hoãn từng thủ tục còn lại Không tính thời gian doanh nghiệpthu thập thông tin Giả định rằng doanh nghiệp nắm rõ ngay từ đầu các yêu cầu và trình tựthủ tục nhưng không liên hệ trước với bất kì công chức nào

 Chi phí

Chi phí được tính là tỷ lệ phần trăm thu nhập bình quân đầu người của nền kinh tế Nóbao gồm các chi phí chính thức và các chi phí cho dịch vụ luật pháp và các dịch vụ kháctheo luật định Luật doanh nghiệp, luật thương mại và các quy định cụ thể và các biểu phíđược dùng làm nguồn để tính chi phí Nếu một số luật sư đưa ra các mức chi phí ước tínhkhác nhau, thì sử dụng giá trị báo cáo trung bình Chi phí không bao gồm khoản hối lộtrong tất cả các trường hợp

 Vốn tối thiểu

Số vốn tối thiểu phản ánh số tiền mà doanh nghiệp cần đặt cọc trong ngân hàng hoặc nộpcho công chứng viên trước khi đăng ký và tối đa trong vòng 3 tháng sau khi thành lập vàđược tính theo phần trăm thu nhập bình quân đầu người của nền kinh tế Số tiền thườngđược đề cập trong luật thương mại hoặc luật doanh nghiệp Nhiều nền kinh tế yêu cầu vốn

tối thiểu nhưng cho phép doanh nghiệp trả một phần trước khi đăng ký, phần còn lại sẽđược trả sau một năm hoạt động.

3.2.Cấp phép giấy phép (Dealing with Construction Permits)

Tiêu chí này đánh giá tất cả thủ tục cần thiết để doanh nghiệp trong ngành xây dựng xâymột nhà xưởng Những thủ tục này bao gồm:

Nộp tất cả các giấy tờ liên quan và có được về các giấy phép , giấy chứng nhận cần thiếtHoàn thành tất cả các thông báo yêu cầu và lấy các giấy chứng nhận kiểm định cần thiếtHoàn thiện hệ thống cấp thoát nước và đường dây điện thoại cố định

 Các thủ tục

Một thủ tục là bất kỳ sự tương tác nào của nhân viên hoặc người quản lý của công ty vớibên ngoài, bao gồm cả các cơ quan chính phủ, công chứng, đăng ký đất đai, địa chính, cáccông ty tiện ích, thanh tra nhà nước và tư nhân và các chuyên gia kỹ thuật ngoài các kiến trúc sư và kỹ sư trong nhà Tương tác giữa các nhân viên công ty, chẳng hạn như phát triểncác kế hoạch nhà xưởng và các cuộc kiểm tra, thanh tra được tiến hành bởi các nhân viên,không được tính là thủ tục Nó cũng bao gồm thủ tục mà công ty phải thực hiện để hoànthiện hệ thống cấp thoát nước và đường dây điện thoại Thủ tục cũng bao gồm tất cả cácthủ tục theo luật định hoặc theo thông lệ cần thiết trong thực tế để xây dựng một nhàxưởng được tính, ngay cả khi có thể tránh được chúng trong những trường hợp đặc biệt

 Thời gian

Thời gian được tính theo ngày bình thường Chỉ số này đo lường thời gian trung bình màcác chuyên gia địa phương cho thấy là cần thiết để hoàn thành một thủ tục trong thực tế.Giả định rằng thời gian tối thiểu cần thiết cho mỗi thủ tục là 1 ngày Mặc dù thủ tục có thểdiễn ra đồng thời, nhưng chúng không thể cùng bắt đầu trong cùng một ngày Nếu một thủtục có thể được tăng tốc hợp pháp với chi phí cộng thêm, thủ tục nhanh nhất đã được chọn

quyền sử dụng đất và giấy phép thiết kế trước khi xây dựng, giám sát trước, trong và saukhi xây dựng, thủ tục hoàn thiện hệ thống tiện ích và đăng ký tài sản nhà kho Các khoảnthuế trả một lần cần cho việc hoàn thành của dự án nhà xưởng cũng được tính vào Luậtxây dựng, thông tin từ các chuyên gia địa phương và các quy định cụ thể, biểu phí, lệ phíđược xem là nguồn để tính các chi phí Nếu một số cơ quan địa phương cung cấp các ướctính khác nhau, thì sử dụng giá trị báo cáo trung bình.

3.3.Tiếp cận điện năng

Tiêu chí này ghi lại tất cả quy trình cần để một doanh nghiệp lấy được giấy phép kết nốiđiện cố định và cung cấp cho một nhà xưởng tiêu chuẩn Những thủ tục này bao gồm: Đơn

và hợp đồng kí với nhà máy điện, tất cả giấy phép và việc thanh tra giám sát cần thiết củanhà máy điện và những cơ quan khác Việc xếp hạng dựa trên quá trình liên hệ để bắt điện,thời gian và chi phí hoàn thành từng thủ tục Việc đánh giá độ dễ dàng để kết nối điện làtrung bình cộng theo trọng số xếp hạng của các chỉ số phụ

 Thủ tục

Thủ tục được định nghĩa là bất cứ sự tương tác nào của nhân viên công ty hoặc thợ điệnchính hoặc kỹ sư điện (đó là, một bên làm đường dây điện bên trong) với những phần bênngoài như sử dụng điện phân phối, sử dụng cung cấp điện năng, cơ quan chính phủ, ngườiđấu thầu điện và công ty điện Sự tương tác giữa nhân viên công ty và những bước liênquan đường dây điện bên trong như thiết kế hay thực hiện kế hoạch lắp đặt điện bên trong,không được tính là thủ tục Thủ tục phải hoàn thành với tính hữu dụng giống nhau tuy vớimỗi phòng được tính là những thủ tục riêng

Nhân viên công ty thừa nhận tự họ hoàn thành tất cả thủ tục trừ khi sử dung bên thứ bađược uỷ quyền( ví dụ nếu chi một thợ điện đăng kí với tính hữu dụng được cho phép tìmkiếm một ứng dụng ) Nếu công ty có thể, nhưng không bị đòi hỏi, yêu cầu dịch chuyênnghiệp( như những công ty tư thích tính hữu dụng cho những việc bên ngoài) , những thủtục được ghi lại nếu họ làm thường xuyên

 Thời gian

Thời gian được tính bằng số ngày theo lịch Chỉ số này tính khoảng thời gian mà nhà máyđiện và các chuyên gia cho là cần thiết trong thực tế, hơn là thời gian theo luật định, để

hoàn thành một thủ tục với thời gian ngắn nhất và không thanh toán thêm Và giả định thờigian ngắn nhất cho mỗi thủ tục là một ngày Mặc dù những thủ tục có thể xảy ra đồng thời,nhưng chúng không thể bắt đầu cùng ngày Giả định rằng công ty không lãng phí thời gian

và hoàn thành không trì hoãn từng thủ tục còn lại Người ta không tính thời gian công tytập hợp thông tin , đồng thời giả định công ty nắm rõ tất cả những yêu cầu cần để kết nốiđiện và những thủ tục tiếp theo

và các quy định cụ thể, biểu phí, lệ phí được xem là nguồn để tính các chi phí Nếu các cơquan địa phương đưa đưa các mức phí ước tính khác nhau, thì lấy giá trị báo cáo trungbình Chi phí hối lộ không được tính vào đối với tất cả trường hợp

3.4.Đăng ký tài sản (Registering Property)

Tiêu chí này đánh giá các chuỗi đầy đủ các thủ tục cần thiết cho một doanh nghiệp (ngườimua) để mua một tài sản từ doanh nghiệp khác (người bán) và chuyển quyền sở hữu sangngười mua để người mua có thể sử dụng tài sản để mở rộng kinh doanh của mình, sử dụngtài sản như tài sản thế chấp vay vốn mới, hoặc nếu cần thiết, bán tài sản cho doanh nghiệpkhác Quá trình bắt đầu với có được các tài liệu cần thiết, chẳng hạn như một bản sao củatiêu đề của người bán nếu cần thiết, và tiến hành thẩm định nếu được yêu cầu Giao dịchđược coi là hoàn thành khi người mua có thể sử dụng tài sản đó, dùng nó làm tài sản thếchấp vay vốn ngân hàng hoặc bán lại Việc xếp hạng về mức độ thuận đăng ký tài sản làtrung bình cộng theo trọng số xếp hạng của các chỉ số phụ

Một thủ tục được định nghĩa là bất kỳ sự tương tác nào của người mua hay người bán,các đại lý của họ (hợp pháp hoặc theo thông lệ trong thực tế) hoặc tài sản với cơ quan bênngoài, bao gồm cả các cơ quan chính phủ, thanh tra viên, công chứng viên, luật sư Việctương tác giữa cán bộ và nhân viên của công ty không được xem xét Tất cả các thủ tục

theo luật định hoặc theo thông lệ cần thiết cho việc đăng ký tài sản được ghi nhận, ngay cảkhi họ có thể tránh được trong các trường hợp đặc biệt Mặc dù người mua có thể sử dụngluật sư hoặc chuyên gia khác khi cần thiết trong quá trình đăng ký, người ta xem như ngườimua không sử dụng hỗ trợ từ bên ngoài trong quá trình đăng ký, trừ khi luật hoặc thông lệyêu cầu như vậy.

 Thời gian

Thời gian được tính bằng số ngày theo lịch Tiêu chí này tính khoảng thời gian trung bình

mà luật sư, công chứng tài sản hoặc cán bộ đăng ký cho là cần thiết để hoàn thành một thủtục Và giả định thời gian ngắn nhất cho mỗi thủ tục là một ngày Mặc dù các thủ tục cóthể diễn ra đồng thời, nhưng chúng không thể bắt đầu cùng ngày Giả định rằng công tykhông lãng phí thời gian và hoàn thành không trì hoãn từng thủ tục còn lại Nếu một thủtục có thể được tăng tốc với chi phí bổ sung, thì sẽ chọn thủ tục pháp lý nhanh nhất có sẵn

và được phần lớn các chủ sở hữu bất động sản sử dụng Giả định rằng các bên liên quannắm rõ tất cả các yêu cầu và trình tự ngay từ đầu Thời gian dành cho thu thập thông tinkhông được tính vào

 Chi phí

Chi phí tính như là một tỷ lệ phần trăm của giá trị tài sản, giả định là tương đương với 50lần thu nhập bình quân đầu người Chỉ có chi phí chính thức theo quy định của pháp luậtđược ghi nhận, bao gồm cả phí, thuế chuyển nhượng, lấy các con dấu và bất cứ khoảnthanh toán nào khác trả cho cơ quan đăng ký tài sản, công chứng, cơ quan nhà nước hoặcluật sư Các loại thuế khác như thuế trên thặng dư vốn hoặc thuế giá trị tăng thuế, sẽ khôngđược tính vào Nó bao gồm cả chi phí do người mua chịu và người bán gánh chịu Nếu chiphí ước tính giữa các nguồn khác nhau, thì lấy giá trị báo cáo trung bình

3.5.Tiếp cận tín dụng (Getting Credit)

Tiêu chí này được xếp hạng dựa vào 2 chỉ số: Chỉ số mức độ quyền lợi theo luật định vàchỉ số công khai thông tin tín dụng

 Chỉ số mức độ quyền lợi theo luật định đo lường mức độ mà luật bảo chứng và luật phásản bảo vệ quyền lợi của người vay và người cho vay và do đó tạo điều kiện thuận lợi choviệc cho vay

 Chỉ số công khai thông tin tín dụng đo lường các quy định và thông lệ ảnh hưởng đến độbao phủ, phạm vi và khả năng tiếp cận thông tin tín dụng thông qua cơ quan thông tin tíndụng Nhà nước hoặc tư nhân Mỗi đặc điểm bên dưới của cơ quan thông tin tín dụng Nhànước hoặc tư nhân (hoặc cả hai) sẽ được tính 1 điểm:

- Cung cấp cả dữ liệu về cả công ty và cá nhân

- Cung cấp cả thông tin tín dụng tích cực (chẳng hạn, các khoản vay hiện tại và biểu đồthanh toán đúng hạn) và thông tin tiêu cực (chẳng hạn, trả nợ trễ)

- Cung cấp dữ liệu từ nhà bán lẻ và các công ty dịch vụ cũng như tổ chức tài chính

- Cung cấp dữ liệu có thời gian nhiều hơn 2 năm

- Cung cấp dữ liệu về khoản vay dưới 1% thu nhập tính theo đầu người

- Theo luật định, người đi vạy có quyền truy cập dữ liệu của họ tại công ty tín dụng lớn nhất.Ngoài ra 2 chỉ số độ phủ của công ty thông tin tín dụng Nhà nước và công ty tín dụng tưnhân được đo lường nhưng không xếp hạng

 Độ phủ cơ quan thông tin tín dụng Nhà nước

Chỉ số độ phủ của công ty thông tin tín dụng Nhà nước cho biết số lượng cá nhân và công

ty nằm trong danh sách tại một công ty thông tin tín dụng Nhà nước với thông tin về lịch

sử vay nợ từ 5 năm trước Con số được thể hiện dưới dạng phần trăm số người trưởngthành (tuổi từ 15 trở lên theo các chỉ số phát triển thế giới của Ngân hàng Thế giới)

 Độ phủ công ty thông tin tín dụng tư nhân

Chỉ số độ phủ của công ty thông tin tín dụng tư nhân cho biết số lượng cá nhân và công tynằm trong danh sách của một công ty thông tin tín dụng với thông tin về lịch sự vay nợ từ

5 năm trước Con số được thể hiện dưới dạng phần trăm số người trưởng thành (tuổi từ 15trở lên theo các chỉ số phát triển thế giới của Ngân hàng Thế giới)

3.6.Bảo vệ nhà đầu tư (Protecting Investors)

Tiêu chí này đo lường khả năng bảo vệ cổ đông thiểu số đối với việc lạm dụng sử dụngtài sản công để trục lợi riêng của ban giám đốc Tiêu chí này được thể hiện qua 3 khía cạnhtrong việc bảo vệ nhà đầu tư: tính minh bạch trong giao dịch liên quan đến các bên (mứcchỉ số minh bạch), trách nhiệm pháp lý đối với việc tự giao dịch (mức trách nhiệm pháp lýcủa giám đốc) và quyền kiện tụng của nhà đầu tư đối với những việc làm sai trái của nhânviên và giám đốc (độ dễ dàng cho các cổ động kiện tụng)

 Mức chỉ số công khai: gồm 5 yếu tố:

- Ai có thể phê duyệt giao dịch đó theo luật định Điểm 0 nếu đó chỉ là CEO hoặc giám đốcđiều hành Điểm 1 nếu là ban giam đốc, ban kiểm soát hoặc cổ đông phải bỏ phiếu và cổđộng kiểm soát lớn nhất của bên Mua được cho phép bỏ phiếu Điểm 2: nếu ban giam đốchoặc ban kiểm kiểm soát phải bỏ phiếu và cổ đông kiểm soát lớn nhất của bên Mua khôngđược phép bỏ phiếu Điểm 3: nếu các cổ đông bỏ phiếu và cổ đông kiểm soát lớn nhất củabên Mua không được phép bỏ phiếu

- Liệu có yêu cầu công khai tức thời một giao dịch tới công chúng, người điều hành hay các

cổ đông hay không Điểm 0 nếu không yêu cầu công khai Điểm 1 nếu công khai các điềukhoản giao dịch mà không công khai xung đột lợi ích của cổ động kiểm soát lớn nhất củabên Mua Điểm 2 nếu công khai cả các điều khoản và xung đột lợi ích của cổ đông kiểmsoát lớn nhất của bên Mua

- Liệu có yêu cầu công khai báo cáo thường niên hay không Điểm 0 nếu không yêu cầucông khai Điểm 1 nếu công khai các điều khoản giao dịch mà không công khai xung độtlợi ích của cổ động kiểm soát lớn nhất của bên Mua Điểm 2 nếu công khai cả các điềukhoản và xung đột lợi ích của cổ đông kiểm soát lớn nhất của bên Mua

- Liệu có yêu cầu cổ đông kiểm soát lớn nhất của bên Mua công khai với ban giám đốc hoặcban giám sát hay không Điểm 0 nếu không yêu cầu công khai Điểm 1 nếu công khai tổngquát về sự tồn tại của xung đội lợi ích Điểm 2 nếu công khai toàn bộ tài liệu liên quan tớilợi ích của cổ đông kiểm soát lớn nhất của bên Mua trong giao dịch giữa bên Mua và bênBán

- Liệu có yêu cầu một bên thứ 3 như kiểm toán bên ngoài xem xét giao dịch trước khi nódiễn ra Điểm 0 nếu không yêu cầu Điểm 1 nếu có

 Chỉ số dao động từ 1 đến 10 với giá trị cao hơn cho thấy tính công khai cao hơn

 Mức chỉ số trách nhiệm pháp lý của giám đốc: gồm 7 yếu tố:

- Liệu nguyên đơn có thể buộc cổ đông kiểm soát lớn nhất của bên Mua chịu trách nhiệmpháp lý với những thiệt hại do giao dịch giữa Bên bán và bên mua gây ra cho công ty.Điểm 0: nếu không cổ đông kiểm soát lớn nhất của bên Mua ko bị chịu trách nhiệm pháp

lý hoặc chỉ bị chịu trách nhiệm cho tội lừa đảo hoặc ý đồ xấu Điểm 1 nếu cổ đông kiểmsoát lớn nhất của bên Mua có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý chỉ khi ông ấy ảnh hưởngtới quyết định thông qua giao dịch hoặc cầu thả Điểm 2 nếu cổ đông kiểm soát lớn nhất

của bên Mua phải chịu trách nhiệm pháp lý khi giao dịch không công bằng hoặc gây thiệthại tới các cổ đông khác

- Liệu nguyên đơn có thể buộc bộ phận phê duyệt giao dịch (CEO, thành viên ban giám đốc,thành viên ban giám sát) chịu trách nhiệm pháp lý cho những thiệt hại mà giao dịch gây racho công ty Điểm 0 nếu bộ phận phê duyệt không bị chịu trách nhiệm pháp lý hoặc chỉchịu trách nhiệm cho việc lừa đảo hoặc ý đồ xấu Điểm 1 nếu bộ phận phê duyệt chịu tráchnhiệm pháp lý cho việc cầu thả Điểm 2 nếu bộ phận phê duyệt chịu trách nhiệm pháp lýkhi giao dịch không công bằng hoặc gây thiệt hại cho các cổ đông khác

- Liệu tòa án có thể làm mất hiệu lực giao dịch dựa trên khiếu nại của bên nguyên đơn.Điểm 0 nếu việc bãi bỏ không được thực hiện hoặc chỉ được thực hiện trong trường hợplừa đảo hoặc ý đồ xấu Điểm 1 nếu việc bãi bỏ được thực hiện khi giao dịch mang tínhcưỡng ép hoặc gây thiệt hại cho các cổ đông khác

- Liệu cổ đông kiểm soát lớn nhất của bên Mua có trả khoản thiệt hại gây ra cho công ty theokhiếu kiện của bên nguyên đơn Điểm 0 nếu là không trả.Điểm 1 nếu có

- Liệu cổ đông kiểm soát lớn nhất của bên Mua có trả lại các khoản lợi nhuận thu được từgiao dịch nếu bên nguyên đơn thắng kiện Điểm 0 nếu là không trả Điểm 1 nếu có

- Liệu cả 2 hình thức phạt tiền và phạt tù có áp dụng với cổ đông kiểm soát lớn nhất của bênMua Điểm 0 nếu là không, điểm 1 nếu là có

- Liệu bên nguyên đơn có thể kiện trực tiếp đối với những thiệt hại gây ra cho công ty Điểm

0 nếu vụ kiện không được thực hiện hoặc chị được thực hiện đối với cổ đông giữa trên10% cổ phiếu của công ty Điểm 1 nếu vụ kiện được thực hiện với những cổ đông giữ 10%hoặc ít hơn

 Chỉ tiêu này dao động từ 1-10, với giá trị càng cao thì trách nhiệm pháp lý của giám đốccàng cao

 Độ dễ dàng cho các cổ đông kiện tụng: Gồm có 6 thành phần:

Các tài liệu có sẵn về bị đơn và nhân chứng để nguyên đơn là cổ đông sử dụng trongphiên tòa Tính 1 điểm cho mỗi các loại tài liệu sẵn có sau đây: Thông tin mà bị đơn có ýđịnh sử dụng để để bào chữa; thông tin trực tiếp chứng minh sự việc cụ thể trong đơn kiệncủa nguyên đơn; bất kỳ thông tin nào liên quan đến đối tượng buộc tội, và bất kỳ thông tinnào có thể dẫn đến việc phát hiện ra các thông tin có liên quan

- Liệu nguyên đơn có thể thẩm tra trực tiếp bị cáo và nhân chứng trước tòa Điểm 0 nếu

không thể, điểm 1 nếu có thể, với điều kiện thẩm phán phê duyệt trước các câu hỏi; điểm 2nếu có thể thẩm tra mà không cần sự phê duyệt trước;

- Liệu nguyên đơn có thể có được các loại tài liệu có liên quan từ bị đơn mà không cần xácđịnh từng tài liệu cụ thể Điểm 0 nếu không có; điểm 1 nếu có

- Liệu các cổ đông sở hữu 10% vốn cổ phần hoặc ít hơn có thể yêu cầu thanh tra chính phủđiều tra các giao dịch của người mua-người bán mà không nộp khởi kiện Điểm 0 nếukhông có thể yêu cầu; điểm 1 nếu có thể

- Liệu các cổ đông sở hữu 10% vốn cổ phần hoặc ít hơn có quyền kiểm tra các chứng từ giaodịch trước khi khởi kiện Điểm 0 nếu không có; điểm 1 nếu có

- Liệu tiêu chuẩn bằng chứng đối với các vụ kiện dân sự thấp hơn đối với vụ án hình sự haykhông Một điểm số 0 nếu không thấp hơn; 1 nếu thấp hơn

3.7.Gánh nặng thuế phải trả (Paying Taxes)

Tiêu chí này ghi nhận các loại thuế và các khoản đóng góp bắt buộc mà một công ty cỡvừa phải trả trong một năm cũng như những gánh nặng hành chính của việc nộp thuế vàcác khoản đóng góp) Thuế và các khoản đóng góp đó bao gồm lợi nhuận hoặc thuế thunhập doanh nghiệp, đóng góp xã hội và các loại thuế lao động được trả bởi người sử dụnglao động, thuế tài sản, thuế chuyển nhượng bất động sản, thuế cổ tức, thuế trên thặng dưvốn, thuế giao dịch tài chính, thuế thu gom chất thải, phí, lệ phí lưu thông cầu đường, vàbất kỳ các loại thuế, lệ phí nhỏ khác

 Thuế

Chỉ số thuế phản ánh tổng số thuế và các khoản thanh toán, phương thức thanh toán, tầnsuất thanh toán, tần số nộp đơn và số lượng của các cơ quan liên quan đối với một công tytrong trường hợp chuẩn trong năm hoạt động thứ hai Nó bao gồm các khoản thuế khấu trừcủa công ty, như thuế doanh thu, thuế giá trị gia tăng và các loại thuế lao động do ngườilao động chịu Mặc dù chúng không ảnh hưởng đến các báo cáo thu nhập của công ty,nhưng chúng làm tăng vào gánh nặng hành chính cho hệ thống thuế và vì thế được tính vàochỉ số thuế

 Thời gian

Thời gian được tính theo tổng số giờ mỗi năm Chỉ số này đo lường thời gian thực hiện

để chuẩn bị, nộp và trả ba loại thuế và đóng góp chính: thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế

giá trị gia tăng và thuế lao động, bao gồm thuế lương và các khoản đóng góp xã hội Thờigian chuẩn bị bao gồm thời gian để thu thập tất cả các thông tin cần thiết để tính toán sốthuế phải trả và phải nộp Thời gian nộp hồ sơ bao gồm thời gian để hoàn thành tất cả cáchình thức khai thuế cần thiết và nộp trả về có liên quan tại cơ quan thuế Thời gian thanhtoán là số giờ cần thiết để thực hiện thanh toán trực tuyến hoặc tại cơ quan thuế Trườnghợp thuế và các khoản đóng góp được trả theo hình thức nộp trực tiếp, thời gian bao gồm

cả thời gian chờ đợi

3.8.Hoạt động thương mại xuyên biên giới (Trading Across Borders)

Tiêu chí này đo lường thời gian và chi phí (trừ thuế xuất nhập khẩu) liên quan đến hoạtđộng xuất hay nhập hàng hoá được vận chuyển bằng đường biển Thời gian và chi phí cần

để hoàn thành mỗi quy trình chuẩn cho xuất nhập khẩu hàng hoá được ghi lại, tuy nhiênkhông bao gồm thời gian và chi phí cho việc vận chuyển đường biển Tất cả chứng từ cầncho giao dịch xuất hay nhập hàng qua biên giới cũng được ghi nhận Đối với hàng xuấtkhẩu, đó là quá trình từ lúc đóng kiện vào container đến khi tàu xuất cảng Đối với hàngnhập khẩu, đó là quá trình từ lúc tàu cập cảng đến lúc giao hàng đến kho của bên mua Đốivới nền kinh tế không có đường biển, thì những hoạt động này bao gồm những quá trìnhnày diễn ra tại biên giới đất liền Chi phí trả bằng thư tín dụng và thời gian, chi phí, vàchứng từ cần cho bên bảo hiểm hoặc mở thư tín dụng cũng được tính vào

 Thời gian

Thời gian cho xuất nhập được tính theo ngày bình thường Nếu một quy trình được rútgọn nhờ trả thêm chi phí và tất cả công ty thương mại đều có chi phí đó thì ghi nhận quy

trình hợp pháp nhanh nhất Thời gian vận chuyển đường biển không bao gồm Giả địnhrằng không có nhà xuất khẩu hay nhà nhập khẩu nào lãng phí thời gian và mỗi bên cam kếthoàn thành không trì hoãn từng thủ tục còn lại Các quá trình thực hiện song song thì đượcxem như diễn ra đồng thời Tuy nhiên giả định là việc chuẩn bị chứng từ, vận chuyển nộiđịa, khai hải quan tại cảng và cửa khẩu đòi hỏi thời gian ít nhất 1 ngày cho mỗi quy trình

và không thể xảy ra đồng thời Thời gian chờ đợi ví dụ, trong lúc dỡ hàng cũng được tínhvào

 Chi phí:

Chi phí thì được tính cho một container 20-foot bằng đồng đô la Mỹ, bao gồ tất cả phíliên quan đến việc xuất nhập khẩu hàng hoá Nó cũng bao gồm phí chuẩn bị chứng từ, phíhành chính thông quan và thanh tra, phí dịch vụ khai hải quan, chi phí tại cảng và phí vậnchuyển nội địa Không bao gồm thuế xuất nhập khẩu hoặc chi phí liên quan đến vậnchuyển đường biển Chỉ ghi nhận chi phí chính thức

3.9.Thực thi hợp đồng

Thủ tục, thời gian & chi phí để bắt buộc thực thi một thỏa ước vay nợ chưa thanh toánCác chỉ số về thực thi hợp đồng đo lường mức độ hiệu quả của hệ thống luật trong việcgiải quyết tranh chấp thương mại Dữ liệu được xây dựng bằng cách theo dõi sự phát triểntừng bước của một tranh chấp thương mại trước khi đưa ra tòa án địa phương Dữ liệuđược thu thập thông qua việc nghiên cứu quy trình trong bộ luật dân sự và các luật kháccũng như thông qua những khảo sát do luật sự và trọng tài thực hiện Việc xếp hạng chỉ sốthực thi hợp đồng đơn giản là trung bình các xếp hạng của từng chỉ số phụ

 Các chỉ số thực thi hợp đồng đo lường những gì?

- Các thủ tục thực hiện hợp đồng thông qua tòa án (số lượng thủ tục)

- Danh sách các bước compiles đối với mỗi nền kinh tế theo dõi trình tự thời gian của mộttranh chấp thương mại trước khi đưa ra tòa án có lien quan Quy trình được định nghĩa làbất cứ tương tác nào, do luật quy định hoặc theo thông lệ, giữa các bên hoặc giữa các bênvới tòa án hoặc nhân viên tòa án Các bước khác, trong nội bộ toàn án hoặ giữa các bên vàluật sư của họ, cũng có thể được tính vào Các bước bao gồm:

- Các bước khởi kiện và phụ trách từng vụ

- Các bước để xử án

- Các bước để thực hiện phán quyết

- Thời gian để khởi kiện và thụ lý vụ án

- Thời gian để xử và đưa ra phán quyết

- Thời gian thực hiện phán quyết của tòa

Thời gian để hoàn thành các thủ tục được tính theo ngày bình thường, từ lúc nguyên đơnquyết định khởi kiện ra toà đến lúc trả tiền Nó cũng bao gồm cả những thời gian chờ đợi.Khoảng thời gian trung bình của các giai đoạn khác nhau của việc giải quyết tranh chấp

3.10 Giải quyết tình trạng phá sản (Resolving Insolvency)

Tiêu chí này ghi nhận thời gian, chi phí và kết quả của quá trình kiện tụng phá sản liênquan đến các chủ thể trong nước

 Thời gian

Thời gian để các chủ nợ lấy lại khoản tín dụng của mình được tính theo năm bìnhthường Đó là khoảng thời gian từ lúc công ty vỡ nợ cho đến khi chi trả được 1 phần hoặctất cả món tiền nợ ngân hàng Chiến thuật trì hoãn chẳng hạn như nộp đơn kháng cáo châ ̣mhoặc yêu cầu gia hạn, cũng được tính vào

 Chi phí

Chi phí của quá trình kiện tụng phá sản được ghi nhận như tỷ lệ phần trăm giá trị bấtđộng sản của con nợ Chi phí được tính trên cơ sở các câu trả lời câu hỏi và bao gồm lệ phítòa án và chính phủ tiền, phí trả cho nhân viên xử lý vụ phá sản, bên tổ chức đấu giá, giámđịnh, luật sư, và tất cả các chi phí khác và chi phí

Nhận xét: Tuy đã có một số cải tiến về thể chế, nhưng môi trường kinh doanh của ViệtNam vẫn bị hạ một bậc và rớt xuống mức thấp nhất 6 năm qua, theo đánh giá của Ngânhàng Thế giới