ĐỀ TÀI : SỰ THAY ĐỔI TÂM LÝ THỂ CHẤT CỦA NGƯỜI CAO TUỔI PHẦN A. MỞ ĐẦU Theo số liệu thống kê, tính đến cuối năm 2018, cả nước có hơn 11,3 triệu người cao tuổi, chiếm 11,95% dân số. Trong đó, xấp xỉ 2 triệu người từ 80 tuổi trở lên (chiếm 17,6% tổng số người cao tuổi); 3,1 triệu người đang hưởng lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội; hơn 1,6 triệu người cao tuổi hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng; khoảng 1,4 triệu người cao tuổi hưởng trợ cấp người có công. Ở nước ta người cao tuổi đang có dấu hiệu tăng khá nhanh, cùng với các bệnh mãn tính, tâm lý người cao tuổi sẽ có nhiều thay đổi gây ảnh hưởng tới cuộc sông cũng như sức khỏe. Khi bước vào gia đoạn từ 55 70 tuổi trở đi, tâm lý người già trở nên rất nhạy cảm và có sự thay đổi khá lớn. Nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi tâm lý có thể do stress từ việc tái thích nghi với cuộc sống mới, khi phải chuyển giao từ giai đoạn làm việc tích cực sang giai đoạn nghỉ hưu. Lúc này nhiều người cao tuổi dễ nảy sinh tâm trạng buồn chán, tự ti, trầm cảm. Dần dần trở nên ít nói hơn, nếu trong giai đoạn này người thân không quan tâm trò chuyện thì người già sẽ rất dễ mắc các bệnh người cao tuổi. Nguyên nhân một phần đến từ chính tâm lý người già tạo áp lực cho bản thân mình bởi suy nghĩ sợ hãi, sợ bệnh, sợ chết. Hầu hết chúng ta đều biết, lão hóa là một quy trình tự nhiên của tạo hóa và không thể cưỡng lại được, kéo theo đó là sự suy giảm hệ thống miễn dịch và làm xuất hiện nhiều bệnh như tim mạch, béo phì, cao huyết áp, ung thư… Với những bệnh mãn tính đã có từ trước cộng thêm các bệnh tuổi già sẽ làm biến đổi sâu sắc tâm lý của người cao tuổi. Vì thế trong giai đoạn này người cao tuổi có sự thay đổi rất lớn về cả tâm, sinh lý, để hiểu tâm lí của người cao tuổi đòi hỏi chúng ta có các hiểu biết cụ thể các vấn đề, tâm sinh lí của người cao tuổi, trong sự thay đổi về thể chất cũng như tâm lí. PHẦN B. CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Khái niệm người cao tuổi. Có rất nhiều khái niệm khác nhau về người cao tuổi. Trước đây, người ta thường dùng thuật ngữ người già để chỉ những người có tuổi, hiện nay “người cao tuổi” ngày càng được sử dụng nhiều hơn. Hai thuật ngữ này tuy không khác nhau về mặt khoa học song về tâm lý, “người cao tuổi” là thuật ngữ mang tính tích cực và thể hiện thái độ tôn trọng. Theo quan điểm y học: Người cao tuổi là người ở giai đoạn già hóa gắn liền với việc suy giảm các chức năng của cơ thể. Về mặt pháp luật: Luật Người cao tuổi Việt Nam năm 2010 quy định: Người cao tuổi là “Tất cả các công dân Việt Nam từ 60 tuổi trở lên”. Theo WHO: Người cao tuổi phải từ 70 tuổi trở lên.Một số nước phát triển như Đức, Hoa Kỳ… lại quy định người cao tuổi là những người từ 65 tuổi trở lên. Quy định ở mỗi nước có sự khác biệt là do sự khác nhau về lứa tuổi có các biểu hiện về già của người dân ở các nước đó khác nhau. Những nước có hệ thống y tế, chăm sóc sức khỏe tốt thì tuổi thọ và sức khỏe của người dân cũng được nâng cao. Do đó, các biểu hiện của tuổi già thường đến muộn hơn. Vì vậy, quy định về tuổi của các nước đó cũng khác nhau. 2. Đặc điểm tâm sinh lý của người cao tuổi. 2.1. Đặc điểm sinh lý. a. Quá trình lão hóa. Lão hóa là quá trình tất yếu của cơ thể sống. Lão hóa có thể đến sớm hay muộn tùy thuộc vào cơ thể từng người. Khi tuổi già các đáp ứng kém nhanh nhạy, khả năng tự điều chỉnh và thích nghi cũng giảm dần, tất nhiên sức khỏe về thể chất và tinh thần giảm sút.Về thể xác trong giai đoạn này cơ thể bắt đầu có những thay đổi theo chiều hướng đi xuống. Diện mạo thay đổi: Tóc bạc, da mồi, có thêm nhiều nếp nhăn. Da trở nên khô và thô hơn. Trên cơ thể, đầu và mặt xuất hiện mụn cơm nhiều hơn. Ở tuổi già có những nếp nhăn là do lớp mỡ ở dưới lớp da mất đi cũng như do da không còn tính chất đàn hồi. Các mạch máu mỏng vỡ ra, tạo thành các chất xanh đen nhỏ dưới da. Bộ răng yếu làm cho người cao tuổi ngại dùng các thức ăn cứng, khô, dai dù thức ăn này giàu vitamin, đạm và chất khoáng. Người cao tuổi thường chọn các thức ăn mềm. Các cơ quan cảm giác: Cảm giác nghe nhìn, nếm và khứu giác cùng với tuổi tác ngày càng cao thường bắt đầu hoạt động kém hiệu quả.Các cơ quan nội tạng: tim là một cơ bắp có trình độ chuyên môn hoá cao cùng với tuổi tác cũng phải chịu những vấn đề tương tự như các cơ bắp khác của cơ thể. Tim phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động của hệ tuần hoàn, mà có thể là nguyên nhân phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến lão hoá. Phổi của người già thường làm việc ít hiệu quả khi hít vào và lượng ôxy giảm, khả năng dự phòng của tim, phổi và các cơ quan khác cùng với cũng giảm sút, người già thích nghi với các điều kiện rét chậm hơn. Người già dễ dàng bị cảm lạnh, nhiệt độ có thể hạ thấp sẽ rủi ro nghiêm trọng cho sức khoẻ của họ. Họ cũng phải chịu đựng những khó khăn tương tự khi trong trường hợp cần thiết phải tiếp cận với nhiệt độ cao. Khi bước vào tuổi 60, cùng với sự biến đổi khác về mặt thể chất thì cơ quan nội tạng cũng có sự lão hóa dần như: Phổi làm việc ít hiệu quả nên khi hít vào thu được ít ô xi, hay hoạt động của tim phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động của hệ tuần hoàn, nên khi hệ tuần hoàn bị rối loạn sẽ khiến cho lượng máu vào tim giảm dần đi, và lượng máu tỏa đi cũng vậy. Lượng máu chảy lên não giảm và không liên tục, có thể làm cho nhận biết kém đi; Hệ thống miễn dịch của người cao tuổi cũng suy giảm dần nên dễ mắc bệnh hơn và khả năng hồi phục lâu hơn. Tất nhiên, như đã nói ở trên, tuổi già xuất hiện sớm hay muộn là phụ thuộc vào chế độ sinh hoạt, chế độ ăn uống và chế độ tập luyện của mỗi người. Chính vì vậy, hãy xây dựng cho mình một chế độ ăn uống và luyện tập phù hợp để có thể níu giữ tuổi trẻ lâu hơn Khả năng tình dục giảm: Do sự thay đổi của nội tiết tố, ham muốn tình dục ở người cao tuổi cũng giảm rõ rệt. Ở người già xương và khớp không còn linh hoạt, mềm dẻo, các cơ đều yếu đi dẫn đến mọi cử động đều chậm chạp, vụng về. Người già hay bị mệt mỏi, mọi hành vi, cử chỉ yêu đương gặp khó khăn. b. Các bệnh thường gặp ở người cao tuổi Người cao tuổi thường mắc các bệnh về: Các bệnh tim mạch và huyết áp: Cao huyết áp, nhồi máu cơ tim, suy tim, loạn nhịp tim… Các bệnh về xương khớp: Thoái hóa khớp, loãng xương, bệnh gút… Các bệnh về hô hấp: Cảm sốt, viêm họng – mũi, cúm, viêm phế quản, viêm phổi, ung thư phổi… Các bệnh răng miệng: khô miệng, sâu răng, bệnh nha chu… Các bệnh về tiêu hóa và dinh dưỡng: rối loạn tiêu hóa, suy dinh dưỡng… Ngoài ra người cao tuổi còn hay mắc các bệnh về ung bướu, bệnh thần kinh và các bệnh về sức khỏe tâm thần… 2.2. Đặc điểm tâm lý Bên cạnh những thay đổi về sinh lý thì những thay đổi về tâm lý còn là một vấn đề hết sức quan trọng đối với người cao tuổi. Họ bắt đầu cảm thấy mình không còn có ích như trước và trở nên lo lắng quá độ nên có những xáo trộn tâm lý. Trạng thái tâm lý và sức khỏe của người cao tuổi không chỉ phụ thuộc vào nội lực của bản thân mà còn phụ thuộc vào môi trường xã hội, đặc biệt là môi trường văn hóa tình cảm và quan trọng nhất là môi trường gia đình. Khi bước sang giai đoạn tuổi già, những thay đổi tâm lý của mỗi người mỗi khác, nhưng tựu trung những thay đổi thường gặp là: a. Hướng về quá khứ. Khi về già các cụ thường sống với những hoài niệm về quá khứ, những nuối tiếc về tuổi trẻ của mình. Vì lẽ đó, họ nhắc đến quá khứ nhiều hơn hiện tại và tự hào về kinh nghiệm sống đã qua. Họ muốn trở về với quá khứ để được sống với những kỉ niệm cũ của một thế giới thu hẹp. Cũng bởi vì điều này mà giới trẻ thường cho rằng ông bà của chúng ta đã cổ hủ, lỗi thời. Vô hình chung tạo ra một khoảng cách vô định giữa tuổi già và lớp trẻ. Để giải tỏa những ưu phiền thường nhật trong cuộc sống hiện tại, người cao tuổi thường thích hội họp, tìm lại bạn cũ, cảnh xưa, tham gia hội ái hữu, hội cựu chiến binh. Người già thường hay hoài cổ, lưu luyến quá khứ hay nhớ về những điều xưa cũ đã qua. Người già cũng mắc bệnh đãng trí, nên không nhớ những điều mình đã nói và sẽ lặp đi lặp lại một câu chuyện. Các cụ thường tự hào về thời thanh xuân, về sắc đẹp hay những kinh nghiệm sống đã trải qua. Người cao tuổi luôn cho rằng con mình còn bé, còn chưa trưởng thành và cũng thường so sánh quá khứ với hiện tại. Yêu cầu con cháu phải lắng nghe và làm theo ý kiến của họ. Càng về già, con người càng yêu thương mọi vật xung quanh hơn, họ chỉ sống bằng kỷ niệm. Nên nếu không cẩn thận, rất dễ khiến người lớn tuổi cảm thấy tủi thân và hay cáu giận vô cớ. Tâm lý người cao tuổi tuy khá khó hiểu nhưng con cháu nên quan tâm nhiều hơn thì các cụ cũng bớt đi nhiều tiêu cực. b. Chuyển từ trạng thái “tích cực” sang trạng thái “tiêu cực. Khi về già người cao tuổi phải đối mặt với bước ngoặt lớn lao về lao động và nghề nghiệp. Đó là chuyển từ trạng thái lao động (bận rộn với công việc, bạn bè), sang trạng thái nghỉ ngơi, chuyển từ trạng thái tích cực khẩn trương sang trạng thái tiêu cực xả hơi, do vậy người cao tuổi sẽ phải tìm cách thích nghi với cuộc sống mới, người ta dễ gặp phải “hội chứng về hưu”. ‘‘Hội chứng về hưu nhanh’’ chóng vượt qua thay đổi tâm lý, người về hưu sẽ hạnh phúc tận hưởng cuộc sống mới. Việc để lại công việc cho lớp đàn em để toàn tâm nghỉ ngơi mở ra một bước ngoặt lớn trong đời. Thế nhưng không phải ai cũng thanh thản. Rất nhiều người cao tuổi khi về hưu mắc phải hội chứng về hưu. Tâm lý tuổi già sau nghỉ hưu, gác lại một quãng đời vất vả vì cơm áo gạo tiền, người về hưu được tự do an nhàn làm những điều mình thích. Tiếng cười của gia đình, của bạn bè và những người xung quanh là liều thuốc bổ cho hạnh phúc tuổi già. Thế nhưng không phải ai cũng tìm được cân bằng trong tâm hồn để tận hưởng trọn vẹn cuộc sống. Việt Nam có gần 10% dân số (tương đương 8 triệu người) bị bệnh trầm cảm, trong đó người trên 65 tuổi chiếm 13. Theo các bác sĩ khoa Thần kinh Viện Lão khoa Quốc gia, rất nhiều bệnh nhân cao tuổi xuất hiện các biểu hiện trầm cảm sau khi về hưu. Tiếc nuối hào quang ngày tháng cũ là tâm trạng phổ biến ở người cao tuổi sau nghỉ hưu. Những người hài lòng về công việc, đã chuẩn bị tâm lý đón nhận ngày về hưu sẽ cảm thấy bình an. Ngược lại, người không chấp nhận thay đổi này sẽ bị hội chứng tuổi về hưu. Trước đây họ vận động và làm việc liên tục, còn bây giờ cuộc sống bình lặng, thấy nhàm chán. Họ đã từng có giá trị với người xung quanh. Trước đây họ lo cho nhiều người, giờ thấy thật vô dụng... Từ đó họ rơi vào thế trầm về mặt cảm xúc (trầm cảm). Tâm trạng ức chế do xa rời công việc và các quan hệ cũ khiến nhiều người mất thăng bằng, thấy giá trị của mình giảm đi. Họ không hình dung được sẽ làm gì sắp tới. Những vấn đề về sức khỏe nhiều người sau khi về hưu gặp cơn sang chấn tâm lý. Họ nhạy cảm hơn, thường mệt mỏi, hay quên, cáu bẳn với mọi người trong gia đình. Họ chán ngán cuộc sống, thường ngủ dài và luôn tiếc nuối. Họ không còn linh hoạt và cũng không chia sẻ tâm sự với ai. Một người cao tuổi cho biết: Sau khi nghỉ hưu, tôi thường xuyên đau đầu, đau lưng, tay chân nhức mỏi. Vợ con cứ nghĩ tôi “làm nũng” vì đi khám nhiều nơi vẫn không thấy bệnh. Trước đây tôi được đồng nghiệp nể trọng, sau khi nghỉ hưu tôi thấy mình như người thừa. Một trường hợp khác: Từ khi nghỉ hưu, tôi suốt ngày ở nhà. Con cháu bận bịu đi làm, đi học nên không ai trò chuyện cùng. Tận hưởng niềm vui khi về hưu muốn thanh thản, con người phải hiểu là ai cũng đến lúc về hưu. Phải có một bước đệm để chuẩn bị tâm lý, như vậy sẽ vượt qua hội chứng về hưu. Những người làm lãnh đạo thả mình một tí, đừng quá cứng nhắc. Cải thiện tâm lý, chuyển từ cột mốc năng động sang nghỉ ngơi. Tạo việc làm mới có ích sẽ thấy mình không bị ì, hay làm cố vấn cho con cháu, thế hệ đồng nghiệp sau, chấp nhận và đối diện với sự thật là điều nên làm. Sau khi về hưu, nhiều người không chỉ tìm cơ hội để chơi mà còn tìm việc để làm, nhiều người trước khi về hưu đã chuẩn bị cho mình một công việc mới như giảng dạy hay tham gia các đề tài nghiên cứu… Người cao tuổi nên tự xây dựng cho mình những kháng thể thật mạnh bằng cách tích cực tham gia các CLB người cao tuổi, dưỡng sinh, sinh hoạt ngoại khóa, sinh hoạt cộng đồng, ông bà cháu... thường xuyên, như thế người cao tuổi sẽ có một cuộc sống thoải mái cả về tinh thần lẫn thể chất, cân bằng tâm lý, giải phóng được những xung năng thừa. Tác động của các thành viên trong gia đình rất quan trọng, người thân có tác động hợp lý về mặt sinh hoạt, đặt họ vào vị trí cố vấn, hỏi ý kiến trong mọi trường hợp. Từ đó giúp người cao tuổi gạt bỏ tâm lý chán nản, dư thừa không khí gia đình đầm ấm, thương yêu lẫn nhau sẽ giúp người cao tuổi vượt qua những khó khăn về mặt tâm lý. Những rối loạn tâm lý sau khi nghỉ hưu sẽ nhanh chóng qua đi để nhường chỗ cho những niềm vui mới. c. Những biểu hiện tâm lý của người cao tuổi. Những biểu hiện tâm lý của người cao tuổi có thể được liệt kê như sau: Sự cô đơn và mong được quan tâm chăm sóc nhiều hơn : con cháu thường bận rộn với cuộc sống. Điều này làm cho người cao tuổi cảm thấy mình bị lãng quên, bị bỏ rơi, họ rất muốn tuổi già của mình vui vẻ bên con cháu, muốn được người khác coi mình không là người vô dụng. Họ rất muốn được nhiều người quan tâm, lo lắng cho mình và ngược lại, họ sợ sự cô đơn, sợ phải ở nhà một mình. Cảm nhận thấy bất lực và tủi thân: Đa số người cao tuổi nếu còn sức khỏe vẫn còn có thể giúp con cháu một vài việc vặt trong nhà, tự đi lại phục vụ mình, hoặc có thể tham gia được các sinh hoạt giải trí, cộng đồng, nhưng cũng có một số người cao tuổi do tuổi tác đã cao, sức khỏe giảm sút nên sinh hoạt phần lớn phụ thuộc vào con cháu. Do vậy dễ nảy sinh tâm trạng chản nản, buồn phiền, hay tự dằn vặt mình. Người cao tuổi mà tuổi càng cao thì sức khỏe lại càng giảm sút, đi lại chậm chạp, không còn khả năng lao động,quan niệm sống khác với thế hệ sau... nên chỉ một thái độ hay một câu nói thiếu tế nhị có thể làm cho họ tự ái, tủi thân cho rằng mình già rồi nên bị con cháu coi thường. Nói nhiều hoặc trầm cảm: Vì muốn truyền đạt kinh nghiệm sống cho con cháu, muốn con cháu sống theo khuôn phép đạo đức thế hệ mình nên họ hay bắt lỗi, nói nhiều và có khi còn làm cho người khác khó chịu. Với một bộ phận người cao tuổi bảo thủ và khó thích ứng với sự thay đổi, cộng với sự giảm sút của sức khỏe, khả năng thực hiện công việc hạn chế, nếu thời trẻ có những ước mơ không thực hiện được, hoặc không thỏa đáng, không hài lòng... có thể xuất hiện triệu chứng của bệnh trầm cảm. Họ trở thành những người trái tính, hay ghen tỵ, can thiệp sâu vào cuộc sống riêng tư của con cháu vì họ cho rằng mình có quyền đó. Người cao tuổi rất dễ mắc bệnh trầm cảm và trở nên khó tính, gay gắt với con cái. Ngoài ra, vấn đề ưu tư hàng đầu của người già, dù nói ra hay không, vẫn là quan tâm đến cái chết. Người thì rất thoải mái bàn luận về vấn đề này, có những thu xếp rõ ràng về tang lễ của mình nhưng cũng có người rất kiêng cữ. Sợ phải đối mặt với cái chết: Sinh – tử là quy luật của tự nhiên, dù vậy người cao tuổi vẫn sợ phải đối mặt với cái chết. Cũng có những trường hợp các cụ bàn việc hậu sự cho mình, viết di chúc cho con cháu... có những cụ không chấp nhận, lảng tránh điều đó và sợ chết. Với những thay đổi chung về tâm lý của người cao tuổi đã trình bày ở trên dẫn đến việc một bộ phận người cao tuổi thường thay đổi tính nết. Con cháu cần chuẩn bị sẵn tâm lý để đón nhận thực tế này nhằm có những ứng xử phù hợp. Hay lo xa: Đây là đặc tính về tâm lý của người cao tuổi. Do sự chậm chạp về tư duy và cảm giác bị lệ thuộc mà các cụ luôn trăn trở, lo lắng đến những chuyện đôi khi chẳng cần thiết. Từ đó luôn tạo cho “các cụ” tinh thần lạc quan, vui vẻ, nhiều người thường nói với người già “Ăn được – ngủ được là tiên” vì người già thường hay mắc chứng bệnh khó ngủ, gây mất ăn, lo âu về lâu về dài ảnh hưởng đến sức khỏe của họ. Đảm bảo ngủ đủ giấc tránh các bệnh về tai biến mạch máu não và không nên cho người già sư dụng thuốc an thần. Các bài tập dưỡng sinh hay đi bộ sẽ giúp người già ngủ ngon hơn. Người cao tuổi có tâm lý rất nhạy cảm nên con cháu cần dành nhiều thời gian quan tâm đến họ nhiều hơn, ngoài việc chăm sóc người già về các bữa ăn bạn hãy tạo cảm giác gần gũi thân thuộc, luôn vui vẻ, trò chuyện và làm các cử chỉ như nắm tay hay ôm. Khi tuổi càng cao thì hệ miễn dịch thấp và sức khỏe thường giảm sút do quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Khả năng miễn dịch của họ sẽ kém vì thế bạn cần chú ý chăm sóc đảm bảo phần ăn đầy đủ các chất dinh dưỡng. 2.3. Sự thay đổi khả năng nhận thức ở người cao tuổi. a. Tốc độ của hoạt động nhận thức. Tốc độ của hoạt động nhận thức của người cao tuổi đã giảm đi rõ rệt, hoạt động trí óc cũng như chân tay giảm đi là nét đặc trưng đối với người cao tuổi, nó trực tiếp lão hóa, có thể liên quan đến tính cẩn thận của người cao tuổi. Còn về trí nhớ của người cao tuổi, hình ảnh ở người có tuổi giảm đi không nhiều, khả năng tiếp nhận và lưu trữ thông tin cảm giác dẫn đến hoạt động kém hiệu quả của các cơ quan thị giác và thính giác, trí nhớ ngắn hạn không có sự khác biệt đáng kể ở người già và người trẻ. Trí nhớ dài hạn có sự khác biệt đáng kể, về tổ chức, tiếp nhận và mã hóa số liệu để ghi nhớ ở những người có tuổi thường ít hiệu quả hơn. Từ đó ta có thể thất người cao tuổi có thể ghi nhớ kém nhưng trí nhớ của người cao tuổi hoạt động có chọn lọc, họ có thể ghi nhớ các tài liệu đáng lưu ý và có giá trị được dễ dàng hơn, họ cũng có khả năng hồi tưởng rất tốt. b. Tính sáng suốt. Tính sáng suốt là một hệ thống các hiểu biết hướng vào mặt đời sống thực tế, nó cho phép đưa ra những xét đoán có cân nhắc, đưa ra những lời khuyên có ích về các vấn đề quan trọng của cuộc sống, nguyên nhân: Để biết cánh vận dụng sáng tạo các chi thức, kinh nghiệm, đòi hỏi phải có những năm tháng sống trong các điều kiện khác nhau… Tính sáng suốt gắn liền với những phẩm chất nhân cánh và trí tuệ đã được kết tinh của con người.. Mặc dù nhìn chung, trí nhớ của người già không phải là quá tồi tệ, nhiều người già lại rất sáng suốt, song ở một số người cao tuổi hoạt động nhận thức giảm đi rõ rệt. Nguyên nhân có thể là cơ sở cho những dối loạn về sự nhận thức, có thể kể đến bệnh alzheimer và dối loạn tuần hoàn máu ở não, tiếp theo là các yếu tố như: sức khỏe kém, trình độ thấp, nghèo khổ. Cũng có các yếu tố phụ dẫn tới giảm sút hoạt động nhận thức: Rối loạn ăn uống, sử dụng nhiều bia rượu trong thời gian dài, dùng thuốc có nhiều tác dụng phụ, trầm uốt, bị cánh li với xã hội lâu dài. 2.4. Các nguyên nhân dẫn đến thay đổi tâm lý người cao tuổi. Người cao tuổi có rất nhiều thay đổi trong tâm lý. Chính vì điều đó những người thân của họ cần phải hiểu được sự thay đổi tâm lý người cao tuổi để có thể chăm sóc họ tốt hơn. Nhiều nguyên nhân dẫn đến thay đổi tâm lý của người cao tuổi, ảnh hưởng không tốt tới tâm sinh lý của họ. a.Bệnh lý. Những thay đổi về mặt tâm lý của người cao tuổi một phần do bệnh lý gây ra như là bệnh rối loạn tâm lý, alzheimer, mất trí nhớ, bệnh trầm cảm ở người già rất đáng quan ngại,... Tâm lý người già khi mắc bệnh sẽ không giống nhau và có biểu hiệu ra bên ngoài khác nhau vì thế bạn cần phải biết rõ các loại bệnh này để có cách chăm sóc tốt nhất cho họ. Dùng thuốc điều trị: Bên cạnh đó việc sử dụng nhiều loại thuốc điều trị bệnh trong suốt cuộc đời của họ sẽ ảnh hưởng đến tinh thần và tâm lý của họ khi về già. Sống cô đơn: Một nguyên nhân khác dẫn đến sự thay đổi trong tâm lý của người già là do họ sống cô đơn một mình và không có người thân chăm sóc đoàng hoàng tử tế. Tâm lý lo lắng bi quan: những người cao tuổi bị bệnh thường hay có tâm lý bi quan. Điều này càng rõ với những người mắc bệnh nặng và phải nhận sự chăm sóc từ người khác. Tâm lý nóng nảy: khi chăm sóc người cao tuổi chúng ta hay thấy ở các cụ sự nóng nảy, dễ cáu gắt hoặc tự ái. Đó là kết quả từ việc cảm thấy tự ti, bất lực khi nhận sự chăm sóc từ người khác. Những suy nghĩ tiêu cực càng làm cho tâm lý nóng nảy tăng cao. Tâm lý đa nghi: thính lực và thị lực của người già thường rất kém nên dễ hiểu sai ý của người khác. Nhưng lại thích suy đoán động cơ, mục đích mà không muốn hỏi rõ. Những điều này làm tăng sự đa nghĩ, suy nghĩ của người lớn tuổi và tác động kép lên sự lo lắng, nóng nảy. Mất mát, biến cố trong cuộc sống: Một vài mất mát về người thân hay những thứ xung quanh của họ hay bất kỳ biến cố lớn nào trong cuộc sống cũng sẽ tác động và làm thay đổi tâm lý của họ. Không có thu nhập phải sống dựa dẫm: Việc không làm ra tiền, không có thu nhập và sống dựa dẫm vào con cháu cũng làm cho những người cao tuổi có những thay đổi tâm lý. b.Cách cải thiện tâm lý của người già. Để cải thiện được tâm lý người già cô đơn hay những thay đổi tâm lý khác thì bạn nên cố gắng khuyên người thân lớn tuổi của mình tích cực tham gia các hoạt động bên ngoài. Đó có thể là các hoạt động tình nguyện, xã hội, thể thao, văn nghệ giải trí, để họ cảm thấy mình không vô dụng, cũng như giúp người già có được môi trường để giao lưu, kết bạn và thoải mái về mặt tinh thần hơn. Việc tham gia các hoạt động bên ngoài sẽ giúp tâm lý người già được tốt hơn (Nguồn: kenhthoitiet.vn) Thường xuyên thăm hỏi chăm sóc người lớn tuổi: nếu gia đình bạn có người cao tuổi sống chung thì bạn cũng nên dành thời gian thường xuyên hỏi han, chăm sóc và trò chuyện cùng với họ hằng ngày. Bạn nên để ý ngày sinh nhật hay những ngày liên quan đến họ như: quốc tế người cao tuổi,... có những sự chuẩn bị chào mừng nào đó hay đơn giản là mua món quà ý nghĩa, đó có thể là các thực phẩm chức năng bổ dưỡng, hỗ trợ sức khỏe tốt hơn hay chiếc máy đo huyết áp dễ dùng, đo tại nhà chuẩn xác tiện dụng. Điều đó sẽ khiến những người lớn tuổi cảm nhận được sự quan tâm, yêu thương của con cháu, gia đình dành cho mình và ấm lòng hơn bao giờ hết. Tránh xung đột trước mặt người lớn tuổi: việc gia đình bạn hay gây gổ hay xung đột trước mặt người lớn tuổi sẽ tạo cho họ tâm lý là nguyên nhân gây ra các cuộc xung đột đó. Nếu gia đình bạn có bất cứ bất hòa gì hãy cùng nói chuyện và giải quyết trong êm đẹp nhất có thể.
Trang 1ĐỀ TÀI : SỰ THAY ĐỔI TÂM LÝ THỂ CHẤT CỦA NGƯỜI CAO TUỔI
PHẦN A MỞ ĐẦU
Theo số liệu thống kê, tính đến cuối năm 2018, cả nước có hơn 11,3 triệungười cao tuổi, chiếm 11,95% dân số Trong đó, xấp xỉ 2 triệu người từ 80 tuổitrở lên (chiếm 17,6% tổng số người cao tuổi); 3,1 triệu người đang hưởng lươnghưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội; hơn 1,6 triệu người cao tuổi hưởng trợ cấp xãhội hằng tháng; khoảng 1,4 triệu người cao tuổi hưởng trợ cấp người có công
Ở nước ta người cao tuổi đang có dấu hiệu tăng khá nhanh, cùng với cácbệnh mãn tính, tâm lý người cao tuổi sẽ có nhiều thay đổi gây ảnh hưởng tớicuộc sông cũng như sức khỏe Khi bước vào gia đoạn từ 55- 70 tuổi trở đi, tâm
lý người già trở nên rất nhạy cảm và có sự thay đổi khá lớn Nguyên nhân dẫnđến sự thay đổi tâm lý có thể do stress từ việc tái thích nghi với cuộc sống mới,khi phải chuyển giao từ giai đoạn làm việc tích cực sang giai đoạn nghỉ hưu.Lúc này nhiều người cao tuổi dễ nảy sinh tâm trạng buồn chán, tự ti, trầmcảm Dần dần trở nên ít nói hơn, nếu trong giai đoạn này người thân không quantâm trò chuyện thì người già sẽ rất dễ mắc các bệnh người cao tuổi
Nguyên nhân một phần đến từ chính tâm lý người già tạo áp lực cho bảnthân mình bởi suy nghĩ sợ hãi, sợ bệnh, sợ chết Hầu hết chúng ta đều biết, lãohóa là một quy trình tự nhiên của tạo hóa và không thể cưỡng lại được, kéo theo
đó là sự suy giảm hệ thống miễn dịch và làm xuất hiện nhiều bệnh như timmạch, béo phì, cao huyết áp, ung thư… Với những bệnh mãn tính đã có từ trướccộng thêm các bệnh tuổi già sẽ làm biến đổi sâu sắc tâm lý của người cao tuổi
Vì thế trong giai đoạn này người cao tuổi có sự thay đổi rất lớn về cả tâm,sinh lý, để hiểu tâm lí của người cao tuổi đòi hỏi chúng ta có các hiểu biết cụ thểcác vấn đề, tâm sinh lí của người cao tuổi, trong sự thay đổi về thể chất cũngnhư tâm lí
Trang 2PHẦN B CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Khái niệm người cao tuổi.
Có rất nhiều khái niệm khác nhau về người cao tuổi Trước đây, người tathường dùng thuật ngữ người già để chỉ những người có tuổi, hiện nay “ngườicao tuổi” ngày càng được sử dụng nhiều hơn Hai thuật ngữ này tuy không khácnhau về mặt khoa học song về tâm lý, “người cao tuổi” là thuật ngữ mang tínhtích cực và thể hiện thái độ tôn trọng Theo quan điểm y học: Người cao tuổi làngười ở giai đoạn già hóa gắn liền với việc suy giảm các chức năng của cơ thể
Về mặt pháp luật: Luật Người cao tuổi Việt Nam năm 2010 quy định: Ngườicao tuổi là “Tất cả các công dân Việt Nam từ 60 tuổi trở lên”
Theo WHO: Người cao tuổi phải từ 70 tuổi trở lên.Một số nước phát triểnnhư Đức, Hoa Kỳ… lại quy định người cao tuổi là những người từ 65 tuổi trởlên Quy định ở mỗi nước có sự khác biệt là do sự khác nhau về lứa tuổi có cácbiểu hiện về già của người dân ở các nước đó khác nhau Những nước có hệthống y tế, chăm sóc sức khỏe tốt thì tuổi thọ và sức khỏe của người dân cũngđược nâng cao Do đó, các biểu hiện của tuổi già thường đến muộn hơn Vì vậy,quy định về tuổi của các nước đó cũng khác nhau
2 Đặc điểm tâm sinh lý của người cao tuổi.
2.1 Đặc điểm sinh lý.
a Quá trình lão hóa.
-Lão hóa là quá trình tất yếu của cơ thể sống Lão hóa có thể đến sớm hay muộn tùy thuộc vào cơ thể từng người Khi tuổi già các đáp ứng kém nhanh
nhạy, khả năng tự điều chỉnh và thích nghi cũng giảm dần, tất nhiên sức khỏe vềthể chất và tinh thần giảm sút.Về thể xác trong giai đoạn này cơ thể bắt đầu cónhững thay đổi theo chiều hướng đi xuống
-Diện mạo thay đổi: Tóc bạc, da mồi, có thêm nhiều nếp nhăn Da trở nên
khô và thô hơn Trên cơ thể, đầu và mặt xuất hiện mụn cơm nhiều hơn Ở tuổigià có những nếp nhăn là do lớp mỡ ở dưới lớp da mất đi cũng như do da khôngcòn tính chất đàn hồi Các mạch máu mỏng vỡ ra, tạo thành các chất xanh đennhỏ dưới da Bộ răng yếu làm cho người cao tuổi ngại dùng các thức ăn cứng,
Trang 3khô, dai dù thức ăn này giàu vitamin, đạm và chất khoáng Người cao tuổithường chọn các thức ăn mềm.
- Các cơ quan cảm giác: Cảm giác - nghe nhìn, nếm và khứu giác cùng
với tuổi tác ngày càng cao thường bắt đầu hoạt động kém hiệu quả.-Các cơ quannội tạng: tim là một cơ bắp có trình độ chuyên môn hoá cao cùng với tuổi táccũng phải chịu những vấn đề tương tự như các cơ bắp khác của cơ thể Tim phụthuộc vào hiệu quả hoạt động của hệ tuần hoàn, mà có thể là nguyên nhân phátsinh nhiều vấn đề liên quan đến lão hoá Phổi của người già thường làm việc íthiệu quả khi hít vào và lượng ôxy giảm, khả năng dự phòng của tim, phổi và các
cơ quan khác cùng với cũng giảm sút, người già thích nghi với các điều kiện rétchậm hơn Người già dễ dàng bị cảm lạnh, nhiệt độ có thể hạ thấp sẽ rủi ronghiêm trọng cho sức khoẻ của họ Họ cũng phải chịu đựng những khó khăntương tự khi trong trường hợp cần thiết phải tiếp cận với nhiệt độ cao
- Khi bước vào tuổi 60, cùng với sự biến đổi khác về mặt thể chất thì cơquan nội tạng cũng có sự lão hóa dần như: Phổi làm việc ít hiệu quả nên khi hítvào thu được ít ô xi, hay hoạt động của tim phụ thuộc vào hiệu quả hoạt độngcủa hệ tuần hoàn, nên khi hệ tuần hoàn bị rối loạn sẽ khiến cho lượng máu vàotim giảm dần đi, và lượng máu tỏa đi cũng vậy Lượng máu chảy lên não giảm
và không liên tục, có thể làm cho nhận biết kém đi; Hệ thống miễn dịch củangười cao tuổi cũng suy giảm dần nên dễ mắc bệnh hơn và khả năng hồi phụclâu hơn Tất nhiên, như đã nói ở trên, tuổi già xuất hiện sớm hay muộn là phụthuộc vào chế độ sinh hoạt, chế độ ăn uống và chế độ tập luyện của mỗi người.Chính vì vậy, hãy xây dựng cho mình một chế độ ăn uống và luyện tập phù hợp
để có thể níu giữ tuổi trẻ lâu hơn
Trang 4-Khả năng tình dục giảm: Do sự thay đổi của nội tiết tố, ham muốn tình
dục ở người cao tuổi cũng giảm rõ rệt Ở người già xương và khớp không cònlinh hoạt, mềm dẻo, các cơ đều yếu đi dẫn đến mọi cử động đều chậm chạp,vụng về Người già hay bị mệt mỏi, mọi hành vi, cử chỉ yêu đương gặp khókhăn
b Các bệnh thường gặp ở người cao tuổi
Người cao tuổi thường mắc các bệnh về:
- Các bệnh tim mạch và huyết áp: Cao huyết áp, nhồi máu cơ tim, suy tim,
loạn nhịp tim…
- Các bệnh về xương khớp: Thoái hóa khớp, loãng xương, bệnh gút…
- Các bệnh về hô hấp: Cảm sốt, viêm họng – mũi, cúm, viêm phế quản, viêm phổi, ung thư phổi…
- Các bệnh răng miệng: khô miệng, sâu răng, bệnh nha chu…
Trang 5- Các bệnh về tiêu hóa và dinh dưỡng: rối loạn tiêu hóa, suy dinh dưỡng…
Ngoài ra người cao tuổi còn hay mắc các bệnh về ung bướu, bệnh thầnkinh và các bệnh về sức khỏe tâm thần…
2.2 Đặc điểm tâm lý
Bên cạnh những thay đổi về sinh lý thì những thay đổi về tâm lý còn làmột vấn đề hết sức quan trọng đối với người cao tuổi Họ bắt đầu cảm thấymình không còn có ích như trước và trở nên lo lắng quá độ nên có những xáotrộn tâm lý
Trạng thái tâm lý và sức khỏe của người cao tuổi không chỉ phụ thuộc vàonội lực của bản thân mà còn phụ thuộc vào môi trường xã hội, đặc biệt là môitrường văn hóa -tình cảm và quan trọng nhất là môi trường gia đình Khi bướcsang giai đoạn tuổi già, những thay đổi tâm lý của mỗi người mỗi khác, nhưngtựu trung những thay đổi thường gặp là:
Trang 6phiền thường nhật trong cuộc sống hiện tại, người cao tuổi thường thích hộihọp, tìm lại bạn cũ, cảnh xưa, tham gia hội ái hữu, hội cựu chiến binh Ngườigià thường hay hoài cổ, lưu luyến quá khứ hay nhớ về những điều xưa cũ đãqua Người già cũng mắc bệnh đãng trí, nên không nhớ những điều mình đã nói
và sẽ lặp đi lặp lại một câu chuyện Các cụ thường tự hào về thời thanh xuân, vềsắc đẹp hay những kinh nghiệm sống đã trải qua Người cao tuổi luôn cho rằngcon mình còn bé, còn chưa trưởng thành và cũng thường so sánh quá khứ vớihiện tại Yêu cầu con cháu phải lắng nghe và làm theo ý kiến của họ
Càng về già, con người càng yêu thương mọi vật xung quanh hơn, họ chỉsống bằng kỷ niệm Nên nếu không cẩn thận, rất dễ khiến người lớn tuổi cảmthấy tủi thân và hay cáu giận vô cớ Tâm lý người cao tuổi tuy khá khó hiểunhưng con cháu nên quan tâm nhiều hơn thì các cụ cũng bớt đi nhiều tiêu cực
Trang 7b Chuyển từ trạng thái “tích cực” sang trạng thái “tiêu cực.
Khi về già người cao tuổi phải đối mặt với bước ngoặt lớn lao về lao động
và nghề nghiệp Đó là chuyển từ trạng thái lao động (bận rộn với công việc, bạnbè), sang trạng thái nghỉ ngơi, chuyển từ trạng thái tích cực khẩn trương sangtrạng thái tiêu cực xả hơi, do vậy người cao tuổi sẽ phải tìm cách thích nghi vớicuộc sống mới, người ta dễ gặp phải “hội chứng về hưu”
‘‘Hội chứng về hưu nhanh’’ chóng vượt qua thay đổi tâm lý, người về hưu
sẽ hạnh phúc tận hưởng cuộc sống mới Việc để lại công việc cho lớp đàn em đểtoàn tâm nghỉ ngơi mở ra một bước ngoặt lớn trong đời Thế nhưng không phải
ai cũng thanh thản Rất nhiều người cao tuổi khi về hưu mắc phải hội chứng vềhưu Tâm lý tuổi già sau nghỉ hưu, gác lại một quãng đời vất vả vì cơm áo gạotiền, người về hưu được tự do an nhàn làm những điều mình thích Tiếng cườicủa gia đình, của bạn bè và những người xung quanh là liều thuốc bổ cho hạnhphúc tuổi già Thế nhưng không phải ai cũng tìm được cân bằng trong tâm hồn
để tận hưởng trọn vẹn cuộc sống
Việt Nam có gần 10% dân số (tương đương 8 triệu người) bị bệnh trầmcảm, trong đó người trên 65 tuổi chiếm 1/3 Theo các bác sĩ khoa Thần kinhViện Lão khoa Quốc gia, rất nhiều bệnh nhân cao tuổi xuất hiện các biểu hiệntrầm cảm sau khi về hưu Tiếc nuối hào quang ngày tháng cũ là tâm trạng phổbiến ở người cao tuổi sau nghỉ hưu Những người hài lòng về công việc, đãchuẩn bị tâm lý đón nhận ngày về hưu sẽ cảm thấy bình an Ngược lại, ngườikhông chấp nhận thay đổi này sẽ bị hội chứng tuổi về hưu Trước đây họ vậnđộng và làm việc liên tục, còn bây giờ cuộc sống bình lặng, thấy nhàm chán Họ
đã từng có giá trị với người xung quanh Trước đây họ lo cho nhiều người, giờthấy thật vô dụng Từ đó họ rơi vào thế trầm về mặt cảm xúc (trầm cảm) Tâmtrạng ức chế do xa rời công việc và các quan hệ cũ khiến nhiều người mất thăngbằng, thấy giá trị của mình giảm đi Họ không hình dung được sẽ làm gì sắp tới.Những vấn đề về sức khỏe nhiều người sau khi về hưu gặp cơn sang chấn tâm
lý Họ nhạy cảm hơn, thường mệt mỏi, hay quên, cáu bẳn với mọi người tronggia đình Họ chán ngán cuộc sống, thường ngủ dài và luôn tiếc nuối Họ không
Trang 8còn linh hoạt và cũng không chia sẻ tâm sự với ai Một người cao tuổi cho biết:Sau khi nghỉ hưu, tôi thường xuyên đau đầu, đau lưng, tay chân nhức mỏi Vợcon cứ nghĩ tôi “làm nũng” vì đi khám nhiều nơi vẫn không thấy bệnh Trướcđây tôi được đồng nghiệp nể trọng, sau khi nghỉ hưu tôi thấy mình như ngườithừa Một trường hợp khác: Từ khi nghỉ hưu, tôi suốt ngày ở nhà Con cháu bậnbịu đi làm, đi học nên không ai trò chuyện cùng Tận hưởng niềm vui khi vềhưu muốn thanh thản, con người phải hiểu là ai cũng đến lúc về hưu Phải cómột bước đệm để chuẩn bị tâm lý, như vậy sẽ vượt qua hội chứng về hưu.Những người làm lãnh đạo thả mình một tí, đừng quá cứng nhắc Cải thiện tâm
lý, chuyển từ cột mốc năng động sang nghỉ ngơi Tạo việc làm mới có ích sẽthấy mình không bị ì, hay làm cố vấn cho con cháu, thế hệ đồng nghiệp sau,chấp nhận và đối diện với sự thật là điều nên làm Sau khi về hưu, nhiều ngườikhông chỉ tìm cơ hội để chơi mà còn tìm việc để làm, nhiều người trước khi vềhưu đã chuẩn bị cho mình một công việc mới như giảng dạy hay tham gia các
đề tài nghiên cứu… Người cao tuổi nên tự xây dựng cho mình những kháng thểthật mạnh bằng cách tích cực tham gia các CLB người cao tuổi, dưỡng sinh,sinh hoạt ngoại khóa, sinh hoạt cộng đồng, ông bà cháu thường xuyên, nhưthế người cao tuổi sẽ có một cuộc sống thoải mái cả về tinh thần lẫn thể chất,cân bằng tâm lý, giải phóng được những xung năng thừa Tác động của cácthành viên trong gia đình rất quan trọng, người thân có tác động hợp lý về mặtsinh hoạt, đặt họ vào vị trí cố vấn, hỏi ý kiến trong mọi trường hợp Từ đó giúpngười cao tuổi gạt bỏ tâm lý chán nản, dư thừa không khí gia đình đầm ấm,thương yêu lẫn nhau sẽ giúp người cao tuổi vượt qua những khó khăn về mặttâm lý Những rối loạn tâm lý sau khi nghỉ hưu sẽ nhanh chóng qua đi đểnhường chỗ cho những niềm vui mới
c Những biểu hiện tâm lý của người cao tuổi.
Những biểu hiện tâm lý của người cao tuổi có thể được liệt kê như sau:
- Sự cô đơn và mong được quan tâm chăm sóc nhiều hơn : con cháu
thường bận rộn với cuộc sống Điều này làm cho người cao tuổi cảm thấy mình
bị lãng quên, bị bỏ rơi, họ rất muốn tuổi già của mình vui vẻ bên con cháu,
Trang 9muốn được người khác coi mình không là người vô dụng Họ rất muốn đượcnhiều người quan tâm, lo lắng cho mình và ngược lại, họ sợ sự cô đơn, sợ phải ởnhà một mình.
- Cảm nhận thấy bất lực và tủi thân: Đa số người cao tuổi nếu còn sức
khỏe vẫn còn có thể giúp con cháu một vài việc vặt trong nhà, tự đi lại phục vụmình, hoặc có thể tham gia được các sinh hoạt giải trí, cộng đồng, nhưng cũng
có một số người cao tuổi do tuổi tác đã cao, sức khỏe giảm sút nên sinh hoạtphần lớn phụ thuộc vào con cháu Do vậy dễ nảy sinh tâm trạng chản nản, buồnphiền, hay tự dằn vặt mình
- Người cao tuổi mà tuổi càng cao thì sức khỏe lại càng giảm sút, đi lại
chậm chạp, không còn khả năng lao động,quan niệm sống khác với thế hệ sau nên chỉ một thái độ hay một câu nói thiếu tế nhị có thể làm cho họ tự ái, tủi thâncho rằng mình già rồi nên bị con cháu coi thường
- Nói nhiều hoặc trầm cảm: Vì muốn truyền đạt kinh nghiệm sống cho con
cháu, muốn con cháu sống theo khuôn phép đạo đức thế hệ mình nên họ hay bắtlỗi, nói nhiều và có khi còn làm cho người khác khó chịu Với một bộ phậnngười cao tuổi bảo thủ và khó thích ứng với sự thay đổi, cộng với sự giảm sútcủa sức khỏe, khả năng thực hiện công việc hạn chế, nếu thời trẻ có những ước
mơ không thực hiện được, hoặc không thỏa đáng, không hài lòng có thể xuấthiện triệu chứng của bệnh trầm cảm Họ trở thành những người trái tính, hayghen tỵ, can thiệp sâu vào cuộc sống riêng tư của con cháu vì họ cho rằng mình
có quyền đó
Người cao tuổi rất dễ mắc bệnh trầm cảm và trở nên khó tính, gay gắt vớicon cái Ngoài ra, vấn đề ưu tư hàng đầu của người già, dù nói ra hay không,vẫn là quan tâm đến cái chết Người thì rất thoải mái bàn luận về vấn đề này, cónhững thu xếp rõ ràng về tang lễ của mình nhưng cũng có người rất kiêng cữ
- Sợ phải đối mặt với cái chết: Sinh – tử là quy luật của tự nhiên, dù vậy
người cao tuổi vẫn sợ phải đối mặt với cái chết Cũng có những trường hợp các
cụ bàn việc hậu sự cho mình, viết di chúc cho con cháu có những cụ khôngchấp nhận, lảng tránh điều đó và sợ chết Với những thay đổi chung về tâm lý
Trang 10của người cao tuổi đã trình bày ở trên dẫn đến việc một bộ phận người cao tuổithường thay đổi tính nết Con cháu cần chuẩn bị sẵn tâm lý để đón nhận thực tếnày nhằm có những ứng xử phù hợp
- Hay lo xa: Đây là đặc tính về tâm lý của người cao tuổi Do sự chậm chạp
về tư duy và cảm giác bị lệ thuộc mà các cụ luôn trăn trở, lo lắng đến nhữngchuyện đôi khi chẳng cần thiết
Từ đó luôn tạo cho “các cụ” tinh thần lạc quan, vui vẻ, nhiều người thường
nói với người già “Ăn được – ngủ được là tiên” vì người già thường hay mắcchứng bệnh khó ngủ, gây mất ăn, lo âu về lâu về dài ảnh hưởng đến sức khỏecủa họ Đảm bảo ngủ đủ giấc tránh các bệnh về tai biến mạch máu não và không
nên cho người già sư dụng thuốc an thần Các bài tập dưỡng sinh hay đi bộ sẽ
giúp người già ngủ ngon hơn Người cao tuổi có tâm lý rất nhạy cảm nên concháu cần dành nhiều thời gian quan tâm đến họ nhiều hơn, ngoài việc chăm sócngười già về các bữa ăn bạn hãy tạo cảm giác gần gũi thân thuộc, luôn vui vẻ,trò chuyện và làm các cử chỉ như nắm tay hay ôm Khi tuổi càng cao thì
hệ miễn dịch thấp và sức khỏe thường giảm sút do quá trình lão hóa tự nhiêncủa cơ thể Khả năng miễn dịch của họ sẽ kém vì thế bạn cần chú ý chăm sócđảm bảo phần ăn đầy đủ các chất dinh dưỡng
2.3 Sự thay đổi khả năng nhận thức ở người cao tuổi.
a Tốc độ của hoạt động nhận thức.
Tốc độ của hoạt động nhận thức của người cao tuổi đã giảm đi rõ rệt, hoạtđộng trí óc cũng như chân tay giảm đi là nét đặc trưng đối với người cao tuổi,
nó trực tiếp lão hóa, có thể liên quan đến tính cẩn thận của người cao tuổi Còn
về trí nhớ của người cao tuổi, hình ảnh ở người có tuổi giảm đi không nhiều,
khả năng tiếp nhận và lưu trữ thông tin cảm giác dẫn đến hoạt động kém hiệuquả của các cơ quan thị giác và thính giác, trí nhớ ngắn hạn không có sự khácbiệt đáng kể ở người già và người trẻ
Trí nhớ dài hạn có sự khác biệt đáng kể, về tổ chức, tiếp nhận và mã hóa sốliệu để ghi nhớ ở những người có tuổi thường ít hiệu quả hơn
Trang 11Từ đó ta có thể thất người cao tuổi có thể ghi nhớ kém nhưng trí nhớ củangười cao tuổi hoạt động có chọn lọc, họ có thể ghi nhớ các tài liệu đáng lưu ý
và có giá trị được dễ dàng hơn, họ cũng có khả năng hồi tưởng rất tốt
b Tính sáng suốt.
Tính sáng suốt là một hệ thống các hiểu biết hướng vào mặt đời sống thực
tế, nó cho phép đưa ra những xét đoán có cân nhắc, đưa ra những lời khuyên có ích về các vấn đề quan trọng của cuộc sống, nguyên nhân:
- Để biết cánh vận dụng sáng tạo các chi thức, kinh nghiệm, đòi hỏi phải cónhững năm tháng sống trong các điều kiện khác nhau…
- Tính sáng suốt gắn liền với những phẩm chất nhân cánh và trí tuệ đã đượckết tinh của con người
Mặc dù nhìn chung, trí nhớ của người già không phải là quá tồi tệ, nhiềungười già lại rất sáng suốt, song ở một số người cao tuổi hoạt động nhận thứcgiảm đi rõ rệt Nguyên nhân có thể là cơ sở cho những dối loạn về sự nhận thức,
có thể kể đến bệnh alzheimer và dối loạn tuần hoàn máu ở não, tiếp theo là cácyếu tố như: sức khỏe kém, trình độ thấp, nghèo khổ Cũng có các yếu tố phụdẫn tới giảm sút hoạt động nhận thức: Rối loạn ăn uống, sử dụng nhiều bia rượutrong thời gian dài, dùng thuốc có nhiều tác dụng phụ, trầm uốt, bị cánh li với
xã hội lâu dài
2.4 Các nguyên nhân dẫn đến thay đổi tâm lý người cao tuổi.
Người cao tuổi có rất nhiều thay đổi trong tâm lý Chính vì điều đó những người thân của họ cần phải hiểu được sự thay đổi tâm lý người cao tuổi để có
thể chăm sóc họ tốt hơn Nhiều nguyên nhân dẫn đến thay đổi tâm lý của người
cao tuổi, ảnh hưởng không tốt tới tâm sinh lý của họ
a.Bệnh lý.
Những thay đổi về mặt tâm lý của người cao tuổi một phần do bệnh lý gây
ra như là bệnh rối loạn tâm lý, alzheimer, mất trí nhớ, bệnh trầm cảm ở ngườigià rất đáng quan ngại, Tâm lý người già khi mắc bệnh sẽ không giống nhau
và có biểu hiệu ra bên ngoài khác nhau vì thế bạn cần phải biết rõ các loại bệnhnày để có cách chăm sóc tốt nhất cho họ
Trang 12- Dùng thuốc điều trị: Bên cạnh đó việc sử dụng nhiều loại thuốc điều trị
bệnh trong suốt cuộc đời của họ sẽ ảnh hưởng đến tinh thần và tâm lý của họkhi về già
- Sống cô đơn: Một nguyên nhân khác dẫn đến sự thay đổi trong tâm lý của
người già là do họ sống cô đơn một mình và không có người thân chăm sócđoàng hoàng tử tế
-Tâm lý lo lắng bi quan: những người cao tuổi bị bệnh thường hay có tâm
lý bi quan Điều này càng rõ với những người mắc bệnh nặng và phải nhận sựchăm sóc từ người khác
-Tâm lý nóng nảy: khi chăm sóc người cao tuổi chúng ta hay thấy ở các cụ
sự nóng nảy, dễ cáu gắt hoặc tự ái Đó là kết quả từ việc cảm thấy tự ti, bất lựckhi nhận sự chăm sóc từ người khác Những suy nghĩ tiêu cực càng làm cho tâm
lý nóng nảy tăng cao
-Tâm lý đa nghi: thính lực và thị lực của người già thường rất kém nên dễ
hiểu sai ý của người khác Nhưng lại thích suy đoán động cơ, mục đích màkhông muốn hỏi rõ Những điều này làm tăng sự đa nghĩ, suy nghĩ của ngườilớn tuổi và tác động kép lên sự lo lắng, nóng nảy
- Mất mát, biến cố trong cuộc sống: Một vài mất mát về người thân hay
những thứ xung quanh của họ hay bất kỳ biến cố lớn nào trong cuộc sống cũng
sẽ tác động và làm thay đổi tâm lý của họ
- Không có thu nhập phải sống dựa dẫm: Việc không làm ra tiền, không có
thu nhập và sống dựa dẫm vào con cháu cũng làm cho những người cao tuổi cónhững thay đổi tâm lý
b.Cách cải thiện tâm lý của người già.
Để cải thiện được tâm lý người già cô đơn hay những thay đổi tâm lý khácthì bạn nên cố gắng khuyên người thân lớn tuổi của mình tích cực tham gia cáchoạt động bên ngoài Đó có thể là các hoạt động tình nguyện, xã hội, thể thao,văn nghệ giải trí, để họ cảm thấy mình không vô dụng, cũng như giúp người già
có được môi trường để giao lưu, kết bạn và thoải mái về mặt tinh thần hơn
Trang 13Việc tham gia các hoạt động bên ngoài sẽ giúp tâm lý người già được tốt hơn (Nguồn: kenhthoitiet.vn)
- Thường xuyên thăm hỏi chăm sóc người lớn tuổi: nếu gia đình bạn có
người cao tuổi sống chung thì bạn cũng nên dành thời gian thường xuyên hỏihan, chăm sóc và trò chuyện cùng với họ hằng ngày Bạn nên để ý ngày sinhnhật hay những ngày liên quan đến họ như: quốc tế người cao tuổi, có những
sự chuẩn bị chào mừng nào đó hay đơn giản là mua món quà ý nghĩa, đó có thể
là các thực phẩm chức năng bổ dưỡng, hỗ trợ sức khỏe tốt hơn hay chiếc máy
đo huyết áp dễ dùng, đo tại nhà chuẩn xác tiện dụng Điều đó sẽ khiến những
người lớn tuổi cảm nhận được sự quan tâm, yêu thương của con cháu, gia đìnhdành cho mình và ấm lòng hơn bao giờ hết
- Tránh xung đột trước mặt người lớn tuổi: việc gia đình bạn hay gây gổ
hay xung đột trước mặt người lớn tuổi sẽ tạo cho họ tâm lý là nguyên nhân gây
ra các cuộc xung đột đó Nếu gia đình bạn có bất cứ bất hòa gì hãy cùng nóichuyện và giải quyết trong êm đẹp nhất có thể
- Thường xuyên kiểm tra sức khỏe: để tâm lý người cao tuổi có thể theo
hướng tích cực thì bạn nên đưa họ đến cơ sở y tế uy tín kiểm tra sức khỏe tổng