Giáo trình Giáo dục chính trị

Nội dung của giáo trình bao gồm khái quát về chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam; hình thành thế giới quan, nhân sinh quan khoa học và cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam; góp phần đào tạo người lao động phát triển toàn diện đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Contents

BÀI M  Đ UỞ Ầ

1. V  trí, ị tính ch t môn h cấ ọ

­ Môn Giáo d c chính tr  là môn h c b t bu c thu c các môn h c chungụ ị ọ ắ ộ ộ ọ  trong chương trình giáo d c ngh  nghi p trình đ  cao đ ng.ụ ề ệ ộ ẳ

­ Chương trình môn h c bao g m: khái quát v  ch  nghĩa Mác­Lênin, tọ ồ ề ủ ư 

tưởng H  Chí Minh, đồ ường l i cách m ng c a Đ ng C ng s n Vi t Nam; hìnhố ạ ủ ả ộ ả ệ  thành th  gi i quan, nhân sinh quan khoa h c và cách m ng cho th  h  tr  Vi tế ớ ọ ạ ế ệ ẻ ệ  Nam; góp ph n đào t o ngầ ạ ười lao đ ng phát tri n toàn di n đáp  ng yêu c uộ ể ệ ứ ầ  

c a s  nghi p xây d ng, b o v  T  qu c xã h i ch  nghĩa.ủ ự ệ ự ả ệ ổ ố ộ ủ

2. M c tiêu c a môn h c: Sau khi h c xong, ngụ ủ ọ ọ ườ ọi h c đ t đạ ược:

Trinh bay đ̀ ̀ ược môt sô nôi dung c  ban c a ch  nghĩa Mác­Lênin, t  ṭ ́ ̣ ơ ̉ ủ ủ ư ưở  ng

H  Chí Minh; quan đi m, đồ ể ương lôi c a Đ ng C ng s n Vi t Nam va nh ng̀ ́ ủ ả ộ ả ệ ̀ ữ  nhi m v  chính tr  c a đ t nệ ụ ị ủ ấ ước hi n nay; n i dung h c t p, rèn luy n đ  trệ ộ ọ ậ ệ ể ở thành người công dân t t, ngố ười lao đ ng t t.ộ ố

Vân dung đ̣ ̣ ược được các ki n th c chung đế ứ ược h c v  quan đi m, đọ ề ể ườ  ng

l i, chính sách c a Đ ng và Nhà nố ủ ả ước vao giai quyêt cac vân đê cua ca nhân, xà ̉ ́ ́ ́ ̀ ̉ ́ ̃ hôi và các v n đ  khác trong quá trình h c t p, lao đ ng, ho t đ ng hàng ngàỵ ấ ề ọ ậ ộ ạ ộ  

và tham gia xây d ng, b o v  T  qu c.ự ả ệ ổ ố

Có năng l c v n d ng các n i dung đã h c đ  rèn luy n ph m ch t chínhự ậ ụ ộ ọ ể ệ ẩ ấ  

tr , đ o đ c, l i s ng; th c hi n t t quan đi m, đị ạ ứ ố ố ự ệ ố ể ường l i c a Đ ng; chính sách,ố ủ ả  pháp lu t c a Nhà nậ ủ ước

3. N i dung chính ộ

N i dung  môn h c Giáo d c chính tr  là nghiên c u s  hình thành và nh ngộ ọ ụ ị ứ ự ữ  

n i dung ch  y u c a ch  nghĩa Mác – Lênin; t  tộ ủ ế ủ ủ ư ưởng H  Chí Minh; Đồ ườ  ng

l i cách m ng c a Đ ng C ng s n Vi t nam; con đố ạ ủ ả ộ ả ệ ường và phương pháp để 

th c hi n các n i dung đó vào th c ti n cách m ng Vi t Nam; nh ng ki n th cự ệ ộ ự ễ ạ ệ ữ ế ứ  

c  b n đ  giáo d c sinh viên tr  thành ngơ ả ể ụ ở ười công dân t t, ngố ười lao đ ng t tộ ố  cho xã h i.ộ

Giáo d c chính tr  là môn h c bao g m n i dung c  b n nh t c a: Tri tụ ị ọ ồ ộ ơ ả ấ ủ ế  

h c Mác – Lênin; Kinh t  ­ chính tr  Mác – Lênin; Ch  nghĩa xã h i khoa h c;ọ ế ị ủ ộ ọ  

T  tư ưởng H  Chí Minh và Đồ ường l i cách m ng c a Đ ng C ng s n Vi tố ạ ủ ả ộ ả ệ  Nam. 

4. Phương pháp d y h c ạ ọ và đánh giá môn h cọ

Phương pháp ch  y u đ  gi ng d y và h c t p môn h c giáo d c chính trủ ế ể ả ạ ọ ậ ọ ụ ị là: phương pháp duy v t bi n ch ng, phậ ệ ứ ương pháp logic ­ l ch s , phân tích vàị ử  

t ng h p, tr u tổ ợ ừ ường hóa, khái quát hóa, thuy t trình, ph ng v n, h i đáp, nêu ýế ỏ ấ ỏ  

hướng ngh  nghi p tề ệ ương lai và th c ti n cu c s ng c a ngự ễ ộ ố ủ ườ ọi h c

K t h p gi ng d y h c môn giáo d c chính tr  v i h c t p Ngh  quy t c aế ợ ả ạ ọ ụ ị ớ ọ ậ ị ế ủ  

Đ ng, ph  bi n pháp lu t c a Nhà nả ổ ế ậ ủ ước, th c hi n các phong trào thi đua c aự ệ ủ  Đoàn thanh niên C ng s n H  Chí Minh, c a đ a phộ ả ồ ủ ị ương và các ho t đ ng c aạ ộ ủ  ngành ch  qu n, g n lý lu n v i th c ti n đ  đ nh hủ ả ắ ậ ớ ự ễ ể ị ướng nh n th c và rènậ ứ  luy n ph m ch t chính tr , đ o đ c, l i s ng cho ngệ ẩ ấ ị ạ ứ ố ố ườ ọi h c ngh ề

Trong quá trình h c t p môn giáo d c chính tr , có th  t  ch c cho h c sinh,ọ ậ ụ ị ể ổ ứ ọ  sinh viên th o lu n, xem băng hình, phim t  li u l ch s , chuyên đ  th i s  ho cả ậ ư ệ ị ử ề ờ ự ặ  

t  ch c đi tham quan b o tàng, nghiên c u các đi n hình s n xu t công nghi p,ổ ứ ả ứ ể ả ấ ệ  các di tích l ch s , văn hóa   đ a phị ử ở ị ương

Môn h c góp ph n hình thành th  gi i quan và phọ ầ ế ớ ương pháp lu n khoa h cậ ọ  cho ngườ ọi h c. C  th , góp ph n mài s c t  duy, cung c p tri th c khoa h c,ụ ể ầ ắ ư ấ ứ ọ  kinh nghi m cu c s ng…đ  hình thành th  gi i quan khoa h c. Đi u ch nh hànhệ ộ ố ể ế ớ ọ ề ỉ  

vi c a ngủ ườ ọi h c đ i v i môi trố ớ ường xung quanh, đ nh hị ướng cho nh n th cậ ứ  đúng đ n…nh m m c đích xây d ng xã h i ti n b , văn minh. Mu n hình thànhắ ằ ụ ự ộ ế ộ ố  

nh n th c th  gi i khoa h c, ngậ ứ ế ớ ọ ườ ọi h c c n có phầ ương pháp lu n đúng đ n,ậ ắ  

khách quan. Ph i xem xét các s  v t trong m i liên h  ràng bu c l n nhau, trongả ự ậ ố ệ ộ ẫ  

tr ng thái v n đ ng bi n đ i không ng ng v i t  duy linh ho t và đó chính làạ ậ ộ ế ổ ừ ớ ư ạ  

phương pháp lu n bi n ch ng.ậ ệ ứ

Bài 1:

KHÁI QUÁT V  CH  NGHĨA MÁC ­ LÊNINỀ Ủ

1. Khái ni m ch  nghĩa Mác – Lêninệ ủ

Khái ni m ch  nghĩa Mác­ Lênin   ệ ủ

Trong l ch s  phát tri n c a nhân lo i, nh t là t  khi xu t hi n các giai c pị ử ể ủ ạ ấ ừ ấ ệ ấ  

và đ u tranh giai c p, con ngấ ấ ười luôn luôn có nguy n v ng s ng trong m t xãệ ọ ố ộ  

h i hoà bình, m i ngộ ọ ườ ềi đ u bình đ ng, dân ch , công b ng,  m no, t  do vàẳ ủ ằ ấ ự  

h nh phúc. Đ  ph n ánh nguy n v ng đó, nhi u h c thuy t t  tạ ể ả ệ ọ ề ọ ế ư ưởng lý lu nậ  

ti n b  và nhân đ o đã hình thành và phát tri n, d n d t cu c đ u tranh c aế ộ ạ ể ẫ ắ ộ ấ ủ  nhân dân lao đ ng.ộ

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin là h  th ng quan đi m lý lu n và h c thuy t doủ ệ ố ể ậ ọ ế  C.Mác, Ph. Ăngghen sáng l p t  gi a th  k  XIX và đậ ừ ữ ế ỷ ược V.I.Lênin b  sung vàổ  phát tri n hoàn thi n trong đi u ki n m i c a l ch s  th  gi i đ u th  k  XX.ể ệ ề ệ ớ ủ ị ử ế ớ ầ ế ỷ

Ch  nghĩa Mác­ Lênin là h  th ng lý lu n th ng nh t đ ủ ệ ố ậ ố ấ ượ c c u thành t ấ ừ  

ba b  ph n lý lu n c  b n là Tri t h c Mác – Lênin, Kinh t  chính tr  h c Mác ộ ậ ậ ơ ả ế ọ ế ị ọ   – Lênin và ch  nghĩa xã h i khoa h c; là h  th ng lý lu n khoa h c th ng nh t ủ ộ ọ ệ ố ậ ọ ố ấ  

v  m c tiêu, con đ ề ụ ườ ng, bi n pháp, l c l ệ ự ượ ng th c hi n s  nghi p giai phóng ự ệ ự ệ   giai c p công nhân,nhân dân lao đ ng nh m gi i phóng con ng ấ ộ ằ ả ườ i, xây d ng ự   thành công ch  nghĩa xã h i và ch  nghĩa c ng s n ủ ộ ủ ộ ả

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin là m t h  th ng lý lu n th ng nh t đủ ộ ệ ố ậ ố ấ ược hình thành 

t  ba b  ph n: tri t h c Mác ­ Lênin, kinh t  chính tr  Mác ­ Lênin và ch  nghĩaừ ộ ậ ế ọ ế ị ủ  

xã h i khoa h c. Ba b  ph n trên có đ i tộ ọ ộ ậ ố ượng nghiên c u khác nhau nh ng đ uứ ư ề  

n m trong m t h  th ng khoa h c th ng nh t v  m c tiêu, con đằ ộ ệ ố ọ ố ấ ề ụ ường, bi nệ  pháp, l c lự ượng th c hi n s  nghi p gi i phóng giai c p công nhân, gi i phóngự ệ ự ệ ả ấ ả  nhân dân lao đ ng kh i ch  đ  áp b c, bóc l t, gi i phóng xã h i và ti n t i gi iộ ỏ ế ộ ứ ộ ả ộ ế ớ ả  phóng con người. 

Tri t h c Mác ­ Lênin  ế ọ (bao g m ch  nghĩa duy v t bi n ch ng và ch  nghĩaồ ủ ậ ệ ứ ủ  duy v t l ch s ) là khoa h c v  nh ng quy lu t chung nh t c a t  nhiên, xã h iậ ị ử ọ ề ữ ậ ấ ủ ự ộ  

và t  duy. Tri t h c Mác ­ Lênin đem l i cho con ngư ế ọ ạ ười th  gi i quan khoa h cế ớ ọ  

và phương pháp lu n đúng đ n đ  nh n th c và c i t o th  gi i.ậ ắ ể ậ ứ ả ạ ế ớ

Kinh t  chính tr  Mác – Lênin  ế ị là khoa h c nghiên c u phọ ứ ương th c s n xu tứ ả ấ  

t  b n ch  nghĩa, ch  rõ b n ch t bóc l t c a quan h  s n xu t t  b n chư ả ủ ỉ ả ấ ộ ủ ệ ả ấ ư ả ủ nghĩa; nh ng quy lu t kinh t  ch  y u hình thành, phát tri n và đ a ch  nghĩa tữ ậ ế ủ ế ể ư ủ ư 

b n t i ch  di t vong; nh ng quy lu t phát tri n c a quan h  s n xu t xã h iả ớ ỗ ệ ữ ậ ể ủ ệ ả ấ ộ  

ch  nghĩa. ủ

Ch  nghĩa xã h i khoa h c ủ ộ ọ  nghiên c u nh ng quy lu t chuy n bi n t  xãứ ữ ậ ể ế ừ  

h i t  b n ch  nghĩa lên xã h i xã h i ch  nghĩa và phộ ư ả ủ ộ ộ ủ ương hướng xây d ng xãự  

h i m i. Nó ch ng minh r ng vi c xã h i hoá lao đ ng trong ch  nghĩa t  b nộ ớ ứ ằ ệ ộ ộ ủ ư ả  

đã t o ra c  s  v t ch t ch  y u cho s  ra đ i t t y u c a ch  nghĩa xã h i;ạ ơ ở ậ ấ ủ ế ự ờ ấ ế ủ ủ ộ  

đ ng l c trí tu  và tinh th n c a s  chuy n bi n đó là ch  nghĩa Mác ­ Lênin;ộ ự ệ ầ ủ ự ể ế ủ  

l c lự ượng xã h i th c hi n s  chuy n bi n đó là giai c p vô s n và nhân dân laoộ ự ệ ự ể ế ấ ả  

đ ng.ộ

B n ch t cách m ng và khoa h c c a ch  nghĩa Mác­Lênin ả ấ ạ ọ ủ ủ

­ Ch  nghĩa Mác ­ Lênin là m t h  th ng lý lu n khoa h c, th  hi n trong ủ ộ ệ ố ậ ọ ể ệ   toàn b  các nguyên lý c u thành h c thuy t, tr ộ ấ ọ ế ướ c h t là các nguyên lý tr  c t ế ụ ộ

Trong ch  nghĩa Mác ­ Lênin, ch  nghĩa duy v t và phép bi n ch ng g nủ ủ ậ ệ ứ ắ  

li n v i nhau. S  th ng nh t gi a ch  nghĩa duy v t và phép bi n ch ng làmề ớ ự ố ấ ữ ủ ậ ệ ứ  cho ch  nghĩa duy v t tr  nên tri t đ  và phép bi n ch ng tr  thành lý lu n khoaủ ậ ở ệ ể ệ ứ ở ậ  

h c.ọ

Ch  nghĩa duy v t l ch s , mà c t lõi là h c thuy t hình thái kinh t  ­ xãủ ậ ị ử ố ọ ế ế  

h i, là m t thành t u vĩ đ i c a tri t h c mác­xít. H c thuy t v  hình thái kinhộ ộ ự ạ ủ ế ọ ọ ế ề  

t  ­ xã h i đã ch  rõ s  chuy n bi n t  m t hình thái kinh t  ­ xã h i này sangế ộ ỉ ự ể ế ừ ộ ế ộ  

m t hình thái kinh t  ­ xã h i khác di n ra không ph i m t cách t  đ ng mà ph iộ ế ộ ễ ả ộ ự ộ ả  

tr i qua quá trình đ u tranh giai c p gay go, quy t li t.ả ấ ấ ế ệ

Quy lu t quan h  s n xu t ph i phù h p v i tính ch t và trình đ  c a l cậ ệ ả ấ ả ợ ớ ấ ộ ủ ự  

lượng s n xu t th  hi n s  v n đ ng c a phả ấ ể ệ ự ậ ộ ủ ương th c s n xu t. Đó là c  sứ ả ấ ơ ở 

đ  kh ng đ nh s  di t vong t t y u c a ch  nghĩa t  b n, s  th ng l i t t y uể ẳ ị ự ệ ấ ế ủ ủ ư ả ự ắ ợ ấ ế  

c a ch  nghĩa xã h i.ủ ủ ộ

H c thuy t Mác v  giá tr  th ng d  đã v ch ra quy lu t v n đ ng kinh tọ ế ề ị ặ ư ạ ậ ậ ộ ế 

c a xã h i t  b n ­ quy lu t giá tr  th ng d  ­ t  đó v ch ra b n ch t bóc l tủ ộ ư ả ậ ị ặ ư ừ ạ ả ấ ộ  

c a quan h  s n xu t t  b n ch  nghĩa.ủ ệ ả ấ ư ả ủ

H c thuy t v  s  m nh l ch s  c a giai c p vô s n đã ch  rõ giai c p côngọ ế ề ứ ệ ị ử ủ ấ ả ỉ ấ  nhân là người lãnh đ o cu c đ u tranh đ  l t đ  ch  đ  t  b n ch  nghĩa vàạ ộ ấ ể ậ ổ ế ộ ư ả ủ  xây d ng ch  đ  xã h i ch  nghĩa, gi i phóng giai c p mình và đ ng th i gi iự ế ộ ộ ủ ả ấ ồ ờ ả  phóng xã h i.ộ

­ S  th ng nh t h u c  gi a th  gi i quan khoa h c và ph ự ố ấ ữ ơ ữ ế ớ ọ ươ ng pháp lu n ậ   mác­xít trong ch  nghĩa Mác ­ Lênin ủ

B n thân các quy lu t, nguyên lý trong ch  nghĩa Mác ­ Lênin v a có ýả ậ ủ ừ  nghĩa th  gi i quan, v a có ý nghĩa phế ớ ừ ương pháp lu n.ậ

Th  gi i quan duy v t bi n ch ng giúp con ngế ớ ậ ệ ứ ười hi u rõ b n ch t c aể ả ấ ủ  

th  gi i là v t ch t. Th  gi i t  nhiên, xã h i và t  duy v n đ ng, bi n đ iế ớ ậ ấ ế ớ ự ộ ư ậ ộ ế ổ  theo nh ng quy lu t khách quan. Con ngữ ậ ười thông qua ho t đ ng th c ti n cóạ ộ ự ễ  

th  nh n th c, gi i thích, c i t o th  gi i, làm ch  th  gi i.ể ậ ứ ả ả ạ ế ớ ủ ế ớ

Phương pháp lu n đúng đ n giúp xem xét s  v t, hi n tậ ắ ự ậ ệ ượng m t cáchộ  khách quan, phân tích c  th  theo tinh th n bi n ch ng. S  th ng nh t gi aụ ể ầ ệ ứ ự ố ấ ữ  

th  gi i quan và phế ớ ương pháp lu n đã đ a ch  nghĩa Mác ­ Lênin tr  thànhậ ư ủ ở  

m t h  th ng lý lu n mang tính khoa h c sâu s c và cách m ng tri t đ ộ ệ ố ậ ọ ắ ạ ệ ể

­ Là h c thuy t duy nh t nêu lên m c tiêu gi i phóng xã h i, gi i phóng ọ ế ấ ụ ả ộ ả   giai c p, gi i phóng con ng ấ ả ườ ớ i v i con đ ườ ng, l c l ự ượ ng, ph ươ ng th c đ t m c ứ ạ ụ   tiêu đó.

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin đã ch  rõ qu n chúng nhân dân là ch  nhân c a xãủ ỉ ầ ủ ủ  

h i, là ngộ ười sáng t o ra l ch s  Đi u đó đem l i cho loài ngạ ị ử ề ạ ười, đ c bi t là giaiặ ệ  

c p công nhân, nhân dân lao đ ng nh ng công c  nh n th c và c i t o th  gi i.ấ ộ ữ ụ ậ ứ ả ạ ế ớ

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin là h  t  tủ ệ ư ưởng c a giai c p vô s n, là vũ khí lý lu nủ ấ ả ậ  

s c bén c a giai c p vô s n trong cu c đ u tranh gi i phóng giai c p mình, gi iắ ủ ấ ả ộ ấ ả ấ ả  phóng toàn xã h i và gi i phóng con ngộ ả ười

Ch  nghĩa Mác – Lêninkhông ch  gi i thích mà còn v ch ra con đủ ỉ ả ạ ường, 

nh ng phữ ương ti n c i t o th  gi i.ệ ả ạ ế ớ

Ra đ i trong th c ti n đ u tranh c a phong trào công nhân, ch  nghĩa Mác ­ờ ự ễ ấ ủ ủ  Lênin kh ng đ nh m i liên h  h u c , bi n ch ng gi a lý lu n cách m ng vàẳ ị ố ệ ữ ơ ệ ứ ữ ậ ạ  

th c ti n cách m ng. C. Mác vi t: “ự ễ ạ ế Vũ khí c a s  phê phán c  nhiên không th ủ ự ố ể  thay th  đ ế ượ ự c s  phê phán c a vũ khí, l c l ủ ự ượ ng v t ch t ch  có th  b  đánh đ ậ ấ ỉ ể ị ổ  

b ng l c l ằ ự ượ ng v t ch t; nh ng lý lu n cũng s  tr  thành l c l ậ ấ ư ậ ẽ ở ự ượ ng v t ch t, ậ ấ  

m t khi nó thâm nh p vào qu n chúng ộ ậ ầ ”1

­ Ch  nghĩa Mác ­ Lênin là m t h c thuy t m , không ng ng t  đ i m i, t ủ ộ ọ ế ở ừ ự ổ ớ ự   phát tri n trong h  th ng tri th c c a nhân lo i ể ệ ố ứ ủ ạ

Mang b n ch t khoa h c, nên ch  nghĩa Mác­ Lênin không ph i là m t hả ấ ọ ủ ả ộ ệ 

th ng các nguyên lý giáo đi u, b t bi n mà g n v i quá trình phát tri n c a triố ề ấ ế ắ ớ ể ủ  

th c   nhân   lo i   và   phong   trào   cách   m ng   trên   th   gi i   Chính   C   Mác,   Ph.ứ ạ ạ ế ớ  Ăngghen, V.I. Lênin đã nhi u l n kh ng đ nh h c thuy t c a các ông không ph iề ầ ẳ ị ọ ế ủ ả  

là cái đã xong xuôi h n, còn nhi u đi u các ông ch a có đi u ki n, th i gian, cẳ ề ề ư ề ệ ờ ơ 

h i nghiên c u. ộ ứ Phát tri n lý lu n Mác ­ Lênin là trách nhi m c a các th  h  kể ậ ệ ủ ế ệ ế 

ti p sau, c a nh ng ngế ủ ữ ười mác­xít chân chính. Ngay b n thân các nhà kinh đi nả ể  

c a ch  nghĩa Mác ­ Lênin trong quá trình nghiên c u và ho t đ ng trong phongủ ủ ứ ạ ộ  trào công nhân cũng đã đi u ch nh m t s  lu n đi m c a mình.ề ỉ ộ ố ậ ể ủ

1 C.Mác và Ph Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.1; tr 580.

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin là m t h c thuy t m  Vì v y, nó không bao gi  làủ ộ ọ ế ở ậ ờ  

m t h c thuy t lý lu n c ng nh c và giáo đi u. Th  h  này n i ti p th  hộ ọ ế ậ ứ ắ ề ế ệ ố ế ế ệ khác ti p thu, v n d ng và phát tri n sáng t o các quan đi m c a ch  nghĩa Mácế ậ ụ ể ạ ể ủ ủ  – Lênin, làm cho h c thuy t c a C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin ngày càngọ ế ủ  

được b  sung và hoàn thi n.ổ ệ

Toàn b  h c thuy t Mác ­ Lênin có giá tr  b n v ng, xét trong tinh th nộ ọ ế ị ề ữ ầ  

bi n ch ng, nhân đ o và h  th ng t  tệ ứ ạ ệ ố ư ưởng c t lõi c a nó. Đó là nh ng k t tinhố ủ ữ ế  trí tu  c a nhân lo i trong l ch s  đ  ngày càng phát tri n và hoàn thi n.ệ ủ ạ ị ử ể ể ệ

2. M t s  nôi dung c  b n c a ch  nghĩa Mác ­Lêninộ ố ̣ ơ ả ủ ủ

2.1. Triêt hoc Mac – Lêniń ̣ ́

Ch  nghĩa duy v t bi n ch ngủ ậ ệ ứ

­ Tìm hi u b n ch t c a th  gi i ể ả ấ ủ ế ớ  là m t trong nh ng v n đ  c  b n c aộ ữ ấ ề ơ ả ủ  tri t h c. ế ọ Ch  nghĩa duy v t ủ ậ  đã qua hàng nghìn năm phát tri n, t  duy v t ch tể ừ ậ ấ  phác th i c  đ i, duy v t siêu hình th i c n đ i và ch  nghĩa duy v t bi nờ ổ ạ ậ ờ ậ ạ ủ ậ ệ  

ch ng do C.Mác và Ph.Ăngghen sáng l p. Đây là trứ ậ ường phái tri t h c l n đế ọ ớ ượ  cxây d ng trên c  s  quan đi m coi ngu n g c, b n ch t c a m i s  t n t iự ơ ở ể ồ ố ả ấ ủ ọ ự ồ ạ  trong th  gi i là v t ch t. ế ớ ậ ấ V t ch t là cái có trậ ấ ước, ý th c là cái có sau, v t ch tứ ậ ấ  quy t đ nh ý th c, còn ý th c ch  là s  ph n ánh m t ph n th  gi i v t ch t vàoế ị ứ ứ ỉ ự ả ộ ầ ế ớ ậ ấ  

đ u óc con ngầ ười

Ch  nghĩa duy v t bi n ch ng quan ni mủ ậ ệ ứ ệ  m i s  v t, hi n tọ ự ậ ệ ượng trong thế 

gi i bi u hi n r t đa d ng, phong phú khác nhau nh ng đ u có chung b n ch tớ ể ệ ấ ạ ư ề ả ấ  

v t ch t. V.I. Lênin đ nh nghĩa: ậ ấ ị "V t ch t là m t ph m trù tri t h c, dùng đ  ch ậ ấ ộ ạ ế ọ ể ỉ 

th c t i khách quan, đ ự ạ ượ c đem l i cho con ng ạ ườ i trong c m giác, đ ả ượ c c m ả   giác c a chúng ta chép l i, ch p l i ph n ánh và t n t i không l  thu c vào ủ ạ ụ ạ ả ồ ạ ệ ộ  

c m giác ả "2. 

Đ nh nghĩa này có th  hi u theo nghĩa c  b n sau: ị ể ể ơ ả

2 V.I. Lênin: Toàn t p. ậ  Nxb Ti n b  M. 1980. T 18. tr . 151ế ộ

Th  nh t,  ứ ấ v i t  cách là ph m trù tri t h c (phân bi t v i các khái ni mớ ư ạ ế ọ ệ ớ ệ  hay ph m trù c a các khoa h c c  th  khác) dùng đ  ch  m i th c t i kháchạ ủ ọ ụ ể ể ỉ ọ ự ạ  quan. Th c t i đó bi u hi n s  t n t i c a nó dự ạ ể ệ ự ồ ạ ủ ưới các hình th c c  th  là cácứ ụ ể  

s  v t, hi n tự ậ ệ ượng t n t i khách quan, đ c l p v i ý th c c a con ngồ ạ ộ ậ ớ ứ ủ ười, không 

ph  thu c vào ý th c c a con ngụ ộ ứ ủ ười

Hai là, thu c tính c  b n nh t, chung nh t c a các d ng v t ch t là t n t iộ ơ ả ấ ấ ủ ạ ậ ấ ồ ạ  khách quan, không ph  thu c vào c m giác, ý th c c a con ngụ ộ ả ứ ủ ười. Có th  hi uể ể  

m i th  t n t i khách quan đ u là v t ch t.ọ ứ ồ ạ ề ậ ấ

Ba là,  v t ch t t n t i khách quan thông qua các s  v t c  th  Khi v tậ ấ ồ ạ ự ậ ụ ể ậ  

ch t tác đ ng vào giác quan, gây nên c m giác. Đấ ộ ả ược c m giác c a chúng ta ghiả ủ  

l i. Vì v y con ngạ ậ ười có kh  năng nh n th c đả ậ ứ ược th  gi i. V i ý nghĩa đó, v tế ớ ớ ậ  

ch t ph i là cái có trấ ả ước; còn c m giác, ý th c c a con ngả ứ ủ ười là cái có sau, là cái 

ph  thu c vào v t ch t, ch  là s  ph n ánh đ i v i v t ch t, có ngu n g c tụ ộ ậ ấ ỉ ự ả ố ớ ậ ấ ồ ố ừ 

v t ch t.  ậ ấ

Đ nh nghĩa v t ch t c a Lênin đã gi i quy t đị ậ ấ ủ ả ế ược v n đ  c  b n c a tri tấ ề ơ ả ủ ế  

h c theo l p trọ ậ ường duy v t bi n ch ng, m  đậ ệ ứ ở ường cho các ngành khoa h c cọ ụ 

th  đi sâu nghiên c u th  gi i, tìm thêm nh ng d ng m i c a v t ch t, đem l iể ứ ế ớ ữ ạ ớ ủ ậ ấ ạ  

ni m tin cho con ngề ười trong vi c nh n th c th  gi i và c i t o th  gi i.ệ ậ ứ ế ớ ả ạ ế ớ

­ Các ph ươ ng th c t n t i c a v t ch t  ứ ồ ạ ủ ậ ấ

+ V n đ ng c a v t ch t ậ ộ ủ ậ ấ

 Theo ch  nghĩa duy v t bi n ch ng, “v n đ ng là m t phủ ậ ệ ứ ậ ộ ộ ương th c t nứ ồ  

t i c a v t ch t, bao g m t t c m i s  thay đ i và m i quá trình di n ra trongạ ủ ậ ấ ồ ấ ả ọ ự ổ ọ ễ  

vũ tr  k  t  s  thay đ i v  trí đ n gi n cho đ n t  duyụ ể ừ ự ổ ị ơ ả ế ư

Ph. Ăngghen đã chia v n đ ng thành 5 hình th c c  b n là v n đ ng cậ ộ ứ ơ ả ậ ộ ơ 

h c, lý h c, hoá h c, sinh h c và v n đ ng xã h i. ọ ọ ọ ọ ậ ộ ộ

V n đ ng là tuy t đ i, đ ng im là tậ ộ ệ ố ứ ương đ i là m t trong nh ng nguyên lýố ộ ữ  

c  b n c a phép bi n ch ng duy v t. V n đ ng là tuy t đ i vì v n đ ng làơ ả ủ ệ ứ ậ ậ ộ ệ ố ậ ộ  

phương th c t n t i c a v t ch t, là thu c tính c  h u c a v t ch t. Không ứ ồ ạ ủ ậ ấ ộ ố ữ ủ ậ ấ ở đâu, không lúc nào có v t ch t mà l i không có s  v n đ ng. ậ ấ ạ ự ậ ộ

Đ ng im là tứ ương đ i vì nó ch  x y ra v i m t hình th c v n đ ng, có tínhố ỉ ả ớ ộ ứ ậ ộ  

ch t cá bi t, ch  x y ra trong m t quan h  nh t đ nh.Không có đ ng im tấ ệ ỉ ả ộ ệ ấ ị ứ ươ  ng

đ i thì không th  có nh ng s  v t c  th , xác đ nh và con ngố ể ữ ự ậ ụ ể ị ười không th  nh nể ậ  

th c đứ ược b t c  cái gì. Trong đ ng im v n có v n đ ng, nên đ ng im là tấ ứ ứ ẫ ậ ộ ứ ươ  ng

bi n đ i c a các s  v t, hi n tế ổ ủ ự ậ ệ ượ ng

Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề   là mu n nh n th c đúng s  v t, hi n tố ậ ứ ự ậ ệ ượng, nh tấ  thi t ph i có quan đi m l ch s  c  th , xem xét nó trong không gian, th i gianế ả ể ị ử ụ ể ờ  

nh t đ nh.ấ ị

­ Tính th ng nh t c a th  gi i ố ấ ủ ế ớ

Tính th ng nh t c a th  gi i là   tính v t ch tố ấ ủ ế ớ ở ậ ấ  c a nó. Tính ch t  y t n t iủ ấ ấ ồ ạ  khách quan, đ c l p v i ý th c. Th  gi i v t ch t là vô t n, v n đ ng, chuy nộ ậ ớ ứ ế ớ ậ ấ ậ ậ ộ ể  hoá l n nhau. T t c  đ u là nguyên nhân, đ u là k t qu  c a nhau, đ u là v tẫ ấ ả ề ề ế ả ủ ề ậ  

ch t. M i lĩnh v c c a gi i t  nhiên hay xã h i dù hình th c bi u hi n   nh ngấ ỗ ự ủ ớ ự ộ ứ ể ệ ở ữ  

d ng c  th  khác nhau chúng đ u là v t ch t, có ngu n g c v t ch t; liên h ,ạ ụ ể ề ậ ấ ồ ố ậ ấ ệ  

k t c u và đ u ch u chi ph i b i nh ng quy lu t chung, khách quan c a th  gi iế ấ ề ị ố ở ữ ậ ủ ế ớ  

v t ch t. ậ ấ

Các h c thuy t v  khoa h c t  nhiên nh  thuy t ti n hóa c a các loài, h cọ ế ề ọ ự ư ế ế ủ ọ  thuy t v  t  bào, h c thuy t ti n hóa và b o toàn năng lế ề ế ọ ế ế ả ượng… đã ch ng minhứ  

th  gi i có các m i liên h  v i nhau và th ng nh t v i nhau   tính v t ch t.  Sế ớ ố ệ ớ ố ấ ớ ở ậ ấ ự 

ra đ i ch  nghĩa duy v t bi n ch ng; phép bi n ch ng duy v t, đ c bi t là chờ ủ ậ ệ ứ ệ ứ ậ ặ ệ ủ nghĩa duy v t l ch s  ch ng minh xã h i loài ngậ ị ử ứ ộ ười ra đ i t  t  nhiên, là s  phátờ ừ ự ự  tri n liên t c c a t  nhiên đã kh ng đ nh tể ụ ủ ự ẳ ị ính th ng nh t c a th  gi i   tính v tố ấ ủ ế ớ ở ậ  

ch tấ  c a nó không ch  trong t  nhiên, mà c  trong xã h i.   ủ ỉ ự ả ộ

Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề  là trong ho t đ ng nh n th c và th c ti n, m i ngạ ộ ậ ứ ự ễ ỗ ườ  i

ph i t  b n thân s  v t, hi n th c khách quan mà phân tích, xem xét nó trongả ừ ả ự ậ ệ ự  

m i quan h  gi a cái c c b , cái riêng l  th ng nh t trong cái toàn th , cáiố ệ ữ ụ ộ ẻ ố ấ ể  chung, không được ch  quan k t lu n.ủ ế ậ

­ Quan đi m c a ch  nghĩa duy v t bi n ch ng v  ý th c ể ủ ủ ậ ệ ứ ề ứ

+ Ngu n g c và b n ch t c a ý th c ồ ố ả ấ ủ ứ

B n ch t c a ý th c là s  ph n ánh th  gi i khách quan vào óc ngả ấ ủ ứ ự ả ế ớ ười và 

c i bi n đi; là hình  nh ch  quan c a th  gi i khách quan. Do tâm, sinh lý, m cả ế ả ủ ủ ế ớ ụ  đích, yêu c u và đi u ki n hoàn c nh ch  quan c a con ngầ ề ệ ả ủ ủ ười khác nhau nên dù cùng hi n th c khách quan nh ng ý th c con ngệ ự ư ứ ười có th  khác nhau.ể

Ph n ánh vào b  óc ngả ộ ười là s  ph n ánh đ c bi t c a ý th c theo trình tự ả ặ ệ ủ ứ ự trao đ i thông tin gi a ch  th  và đ i tổ ữ ủ ể ố ượng. Ph n ánh đó mang tính ch  đ ng,ả ủ ộ  sáng t o; không y nguyên nh  ch p, chép, mà có ch n l c theo m c đích, l i íchạ ư ụ ọ ọ ụ ợ  

c a con ngủ ười; có s  k t h p c m giác l n t  duy, tr c ti p l n gián ti p, hi nự ế ợ ả ẫ ư ự ế ẫ ế ệ  

t i l n quá kh  và tạ ẫ ứ ương lai; ph n ánh v a có tính c  th  hoá, v a có tính kháiả ừ ụ ể ừ  quát hoá

+ Quan h  gi a v t ch t và ý th c:   ệ ữ ậ ấ ứ

V t ch t quy t đ nh ý th c: ậ ấ ế ị ứ  Ý th c dù có năng đ ng, có vai trò to l n đ nứ ộ ớ ế  đâu, xét đ n cùng bao gi  cũng do v t ch t quy t đ nh. V t ch t là ti n đ , là cế ờ ậ ấ ế ị ậ ấ ề ề ơ 

s  và ngu n g c cho s  ra đ i, t n t i và phát tri n c a ý th c. Đi u ki n v tở ồ ố ự ờ ồ ạ ể ủ ứ ề ệ ậ  

ch t th  nào thì ý th c nh  th  đó.Khi c  s , đi u ki n v t ch t thay đ i thì ýấ ế ứ ư ế ơ ở ề ệ ậ ấ ổ  

th c cũng thay đ i theo. V t ch t quy t đ nh ý th c là quy t đ nh c  n i dung,ứ ổ ậ ấ ế ị ứ ế ị ả ộ  

b n ch t và khuynh hả ấ ướng v n đ ng, phát tri n c a ý th c.ậ ộ ể ủ ứ

Ý th c tác đ ng tr  l i v t ch t:  ứ ộ ở ạ ậ ấ Ý th c do v t ch t sinh ra và quy t đ nhứ ậ ấ ế ị  

nh ng ý th c có tác đ ng to l n đ i v i v t ch t. Ý th c giúp con ngư ứ ộ ớ ố ớ ậ ấ ứ ười hi uể  

được b n ch t, quy lu t v n đ ng phát tri n c a s  v t, hi n tả ấ ậ ậ ộ ể ủ ự ậ ệ ượng đ  hìnhể  thành phương hướng, m c tiêu và nh ng phụ ữ ương pháp, cách th c th c hi nứ ự ệ  

phương hướng, m c tiêu đó. Nh  có ý th c, con ngụ ờ ứ ười bi t l a ch n nh ng khế ự ọ ữ ả năng phù h p thúc đ y s  v t phát tri n. Vai trò c a ý th c đ i v i v t ch t,ợ ẩ ự ậ ể ủ ứ ố ớ ậ ấ  

th c ch t là vai trò ho t đ ng th c ti n c a con ngự ấ ạ ộ ự ễ ủ ười. 

S  tác đ ng tr  l i c a ý th c đ i v i v t ch t đự ộ ở ạ ủ ứ ố ớ ậ ấ ược th  hi n qua s  đ nhể ệ ự ị  

hướng c a ý th c đ i v i ho t đ ng th c ti n c i t o t  nhiên và xã h i. Đ ngủ ứ ố ớ ạ ộ ự ễ ả ạ ự ộ ồ  

th i, t  ý th c, con ngờ ừ ứ ười xây d ng nên các phự ương pháp cho ho t đ ng th cạ ộ ự  

ti n đ  c i t o hoàn c nh khách quan. Có th  kh ng đ nh ý th c, đ c bi t làễ ể ả ạ ả ể ẳ ị ứ ặ ệ  

y u t  tri th c có vai trò quy t đ nh s  thành công hay th t b i c a m t ho tế ố ứ ế ị ự ấ ạ ủ ộ ạ  

đ ng th c ti n.ộ ự ễ

Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề  Đ  đ m b o s  thành công c a ho t đ ng nh n th cể ả ả ự ủ ạ ộ ậ ứ  hay th c ti n, con ngự ễ ười ph i luôn xu t phát t  th c ti n, tôn tr ng quy lu tả ấ ừ ự ễ ọ ậ  khách quan. Không nên l y ý ki n ch  quan c a mình làm căn c  cho lý lu n,ấ ế ủ ủ ứ ậ  hành đ ng, d  d n đ n sai l m và th t b i. M t khác, c n ph i phát huy tínhộ ễ ẫ ế ầ ấ ạ ặ ầ ả  năng đ ng ch  quan, tính sáng t o c a con ngộ ủ ạ ủ ười, phát huy tác đ ng tích c c c aộ ự ủ  

ý th c, không trông ch ,   l i trong nh n th c và hành đ ng c i t o th  gi i.ứ ờ ỷ ạ ậ ứ ộ ả ạ ế ớ

­ Phép bi n ch ng duy v t ệ ứ ậ

Phép bi n ch ng duy v t là lý lu n khoa h c v  các m i liên h  ph  bi nệ ứ ậ ậ ọ ề ố ệ ổ ế  

v  s  v n đ ng, phát tri n c a m i s  v t, hi n tề ự ậ ộ ể ủ ọ ự ậ ệ ượng, là nh ng quy lu t chungữ ậ  

nh t, ph  bi n nh t c a m i quá trình v n đ ng, phát tri n trong t  nhiên, xãấ ổ ế ấ ủ ọ ậ ộ ể ự  

h i và t  duy. Phép bi n ch ng duy v t bao g m hai nguyên lý c  b n; sáu c pộ ư ệ ứ ậ ồ ơ ả ặ  

ph m trùạ 3 và ba quy lu t c  b n. ậ ơ ả

Hai nguyên lý c  b n: ơ ả

+  Nguyên lý v  m i liên h  ph  bi n ề ố ệ ổ ế

Th  gi i có vô vàn các s  v t, hi n tế ớ ự ậ ệ ượng nh ng chúng t n t i trong m iư ồ ạ ố  liên h  tr c ti p hay gián ti p v i nhau; t c là chúng luôn luôn t n t i trong sệ ự ế ế ớ ứ ồ ạ ự quy đ nh l n nhau, tác đ ng l n nhau và làm bi n đ i l n nhau. M t khác, m iị ẫ ộ ẫ ế ổ ẫ ặ ỗ  

s  v t hay hi n tự ậ ệ ượng c a th  gi i cũng là m t h  th ng, đủ ế ớ ộ ệ ố ược c u thành tấ ừ nhi u y u t , nhi u m t  t n t i trong m i liên h  ràng bu c l n nhau, chiề ế ố ề ặ ồ ạ ố ệ ộ ẫ  

ph i và làm bi n đ i l n nhau.ố ế ổ ẫ

3Sáu cặp phạm trù cơ bản làm rõ một cách cụ thể nguyên lý về mối liên hệ nhất phổ biến Đó là các phạm trù: cái

chung và cái riêng, bản chất và hiện tượng, tất nhiên và ngẫu nhiên, nội dung và hình thức, nguyên nhân và kết quả, khả năng và hiện thực - Trong chương trình của cao đẳng, không giới thiệu các nội dung này.

Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề  Khi nh n th c m i ngậ ứ ỗ ười ph i có quan đi m toàn di nả ể ệ  

và quan đi m l ch s  ­ c  th , xem xét k  các m i liên h  b n ch t, bên trong sể ị ử ụ ể ỹ ố ệ ả ấ ự 

v t, hi n tậ ệ ượng; c n tránh cách nhìn phi n di n, m t chi u, chung chung trongầ ế ệ ộ ề  

vi c nh n th c, gi i quy t m i v n đ  trong th c ti n cu c s ng và công vi c. ệ ậ ứ ả ế ọ ấ ề ự ễ ộ ố ệ

+  Nguyên lý v  s  phát tri n ề ự ể

   M i s  v t, hi n tọ ự ậ ệ ượng luôn luôn v n đ ng và phát tri n không ng ng.ậ ộ ể ừ  

V n đ ng và phát tri n không đ ng nghĩa nh  nhau. Có nh ng v n đ ng di n raậ ộ ể ồ ư ữ ậ ộ ễ  theo khuynh hướng đi lên, t  th p đ n cao, t  đ n gi n đ n ph c t p, t  kémừ ấ ế ừ ơ ả ế ứ ạ ừ  hoàn thi n đ n hoàn thi n. Có khuynh hệ ế ệ ướng v n đ ng th t lùi, đi xu ng nh ngậ ộ ụ ố ư  

nó là ti n đ , là đi u ki n cho s  v n đ ng đi lên. Có khuynh hề ề ề ệ ự ậ ộ ướng v n đ ngậ ộ  theo vòng tròn khép kín. 

Phát tri n ể   là khuynh hướng v n đ ng t  th p lên cao, t  đ n gi n đ nậ ộ ừ ấ ừ ơ ả ế  

ph c t p, t  kém hoàn thi n đ n hoàn thi n theo chi u hứ ạ ừ ệ ế ệ ề ướng đi lên c a s  v t,ủ ự ậ  

hi n tệ ượng; là quá trình hoàn thi n v  ch t và nâng cao trình đ  c a chúng. Phátệ ề ấ ộ ủ  tri n là khuynh hể ướng chung c a th  gi i và nó có tính ph  bi n, đủ ế ớ ổ ế ược th  hi nể ệ  trên m i lĩnh v c t  nhiên, xã h i và t  duy.ọ ự ự ộ ư

Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề  Nguyên lý v  s  phát tri n giúp chúng ta nh n th c sề ự ể ậ ứ ự 

v t, hi n tậ ệ ượng theo hướng v n đ ng phát tri n, tránh đậ ộ ể ược cách nhìn phi nế  

di n v i t  tệ ớ ư ưởng đ nh ki n, b o th  M i thành công hay th t b i đị ế ả ủ ỗ ấ ạ ược xem xét khách quan, toàn di n đ  có t  tệ ể ư ưởng l c quan, tin tạ ưởng tìm hướng gi iả  quy t theo hế ướng t t lên.ố

­ Nh ng quy lu t c  b n c a phép bi n ch ng duy v t ữ ậ ơ ả ủ ệ ứ ậ

+ V  nh n th c quy lu t ề ậ ứ ậ

Quy lu t là nh ng m i liên h  b n ch t, t t nhiên, bên trong, có tính phậ ữ ố ệ ả ấ ấ ổ 

bi n và đế ượ ặc l p đi l p l i gi a các m t, các y u t  trong cùng m t s  v t,ặ ạ ữ ặ ế ố ộ ự ậ  

hi n tệ ượng, hay gi a các s  v t hi n tữ ự ậ ệ ượng. 

Trong th  gi i khách quan có nhi u quy lu t khác nhau. Có nh ng quy lu tế ớ ề ậ ữ ậ  chung, ph  bi n tác đ ng trong m i lĩnh v c t  nhiên, xã h i và t  duy. Cóổ ế ộ ọ ự ự ộ ư  

nh ng quy lu t riêng, quy lu t đ c thù ch  tác đ ng m t hay m t s  m t trongữ ậ ậ ặ ỉ ộ ộ ộ ố ặ  

m t lĩnh v c nào đó. Dù là quy lu t t  nhiên hay quy lu t xã h i đ u có tínhộ ự ậ ự ậ ộ ề  khách quan.

Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề  Vi c con ngệ ười nh n th c đậ ứ ược quy lu t s  có thậ ẽ ể 

ch  đ ng v n d ng quy lu t, t o ra nh ng đi u ki n thu n l i, ho c h n chủ ộ ậ ụ ậ ạ ữ ề ệ ậ ợ ặ ạ ế tác h i c a quy lu t đ  ph c v  nhu c u l i ích c a mình.ạ ủ ậ ể ụ ụ ầ ợ ủ

+  Quy lu t th ng nh t và đ u tranh c a các m t đ i l p ậ ố ấ ấ ủ ặ ố ậ

Đây là m t trong ba quy lu t c  b n c a phép bi n ch ng duy v t, v ch raộ ậ ơ ả ủ ệ ứ ậ ạ  ngu n g c đ ng l c c a s  phát tri n và là h t nhân c a phép bi n ch ng duyồ ố ộ ự ủ ự ể ạ ủ ệ ứ  

v t.ậ

M t đ i l p là nh ng m t có tính ch t trái ngặ ố ậ ữ ặ ấ ược nhau nh ng chúng t n t iư ồ ạ  trong s  quy đ nh l n nhau.ự ị ẫ

 S  v t, hi n tự ậ ệ ượng nào cũng là th  th ng nh t c a các m t đ i l p. Tể ố ấ ủ ặ ố ậ ừ 

m t đ i l p mà hình thành mâu thu n bi n ch ng­ mâu thu n bao hàm s  th ngặ ố ậ ẫ ệ ứ ẫ ự ố  

nh t và đ u tranh c a các m t đ i l p. Các m t đ i l p liên h  v i nhau, thâmấ ấ ủ ặ ố ậ ặ ố ậ ệ ớ  

nh p vào nhau, tác đ ng qua l i l n nhau, làm ti n đ  t n t i cho nhau, bài tr ,ậ ộ ạ ẫ ề ề ồ ạ ừ  

ph  đ nh l n nhau. ủ ị ẫ

Các m t đ i l p trong m i s  v t v a th ng nh t l i v a đ u tranh tácặ ố ậ ỗ ự ậ ừ ố ấ ạ ừ ấ  

đ ng, bài tr  ph  đ nh nhau. S  đ u tranh đó đ a đ n s  chuy n hoá làm thayộ ừ ủ ị ự ấ ư ế ự ể  

đ i m i m t đ i l p ho c c  hai m t đ i l p, chuy n lên trình đ  cao h n ho cổ ỗ ặ ố ậ ặ ả ặ ố ậ ể ộ ơ ặ  

c  hai m t đ i l p cũ m t đi, hình thành hai m t đ i l p m i. Do đó, có th  nói:ả ặ ố ậ ấ ặ ố ậ ớ ể  

s  th ng nh t và đ u tranh c a các m t đ i l p là ngu n g c và đ ng l c cự ố ấ ấ ủ ặ ố ậ ồ ố ộ ự ơ 

b n c a m i s  v n đ ng và phát tri n. ả ủ ọ ự ậ ộ ể

S  th ng nh t các m t đ i l p là tự ố ấ ặ ố ậ ương đ i. B t c  s  th ng nh t nàoố ấ ứ ự ố ấ  cũng là s  th ng nh t có đi u ki n, t m th i, thoáng qua, g n v i đ ng imự ố ấ ề ệ ạ ờ ắ ớ ứ  

tương đ i c a s  v t. Đ ng im là th i đi m các m t đ i l p có s  phù h p,ố ủ ự ậ ứ ờ ể ặ ố ậ ự ợ  

đ ng nh t, tác d ng ngang nhau. Đây là tr ng thái cân b ng gi a các m t đ iồ ấ ụ ạ ằ ữ ặ ố  

l p. ậ

Đ u tranh là tuy t đ i vì nó di n ra liên t c không bao gi  ng ng, trongấ ệ ố ễ ụ ờ ừ  

su t quá trình t n t i các m t đ i l p, t  đ u đ n cu i. Trong th ng nh t cóố ồ ạ ặ ố ậ ừ ầ ế ố ố ấ  

đ u tranh. Đ u tranh g n li n v i v n đ ng mà v n đ ng c a v t ch t là tuy tấ ấ ắ ề ớ ậ ộ ậ ộ ủ ậ ấ ệ  

đ i nên đ u tranh cũng là tuy t đ i.  ố ấ ệ ố

Ý nghĩa c a quy lu t ủ ậ : Mu n nh n th c đố ậ ứ ược ngu n g c và b n ch t c aồ ố ả ấ ủ  

m i s  v n đ ng, phát tri n thì c n ph i nghiên c u, phát hi n và s  d ng đọ ự ậ ộ ể ầ ả ứ ệ ử ụ ượ  c

s  th ng nh t và đ u tranh c a chúng. Trong nh n th c và th c ti n ph i phátự ố ấ ấ ủ ậ ứ ự ễ ả  

hi n đệ ược nh ng mâu thu n c a s  v t hi n tữ ẫ ủ ự ậ ệ ượng, bi t phân lo i mâu thu n,ế ạ ẫ  

có các bi n pháp đ  gi i quy t mâu thu n thích h p. Ph i có quan đi m l ch sệ ể ả ế ẫ ợ ả ể ị ử 

c  th  khi gi i quy t mâu thu n. ụ ể ả ế ẫ

+ Quy lu t chuy n hoá t  nh ng s  thay đ i v  l ậ ể ừ ữ ự ổ ề ượ ng thành nh ng s  thay ữ ự  

đ i v  ch t và ng ổ ề ấ ượ ạ c l i

M i s  v t, hi n tỗ ự ậ ệ ượng đ u g m hai m t đ i l p ch t và lề ồ ặ ố ậ ấ ượng. Ch t làấ  

ch  các thu c tính khách quan, v n có c a các s  v t, hi n tỉ ộ ố ủ ự ậ ệ ượng; còn lượng là 

ch  s  lỉ ố ượng các y u t  c u thành, quy mô t n t i và t c đ , nh p đi u bi n đ iế ố ấ ồ ạ ố ộ ị ệ ế ổ  

c a chúng.ủ

Trong m i s  v t, hi n tỗ ự ậ ệ ượng, ch t và lấ ượng t n t i trong tính quy đ nh l nồ ạ ị ẫ  nhau, không có ch t hay lấ ượng t n t i tách r i nhau. Tồ ạ ờ ương  ng v i m t lứ ớ ộ ượ  ng(hay m t lo i lộ ạ ượng) thì cũng có m t ch t (hay lo i ch t) nh t đ nh và ngộ ấ ạ ấ ấ ị ượ  c

l i. Vì v y, nh ng s  thay đ i v  lạ ậ ữ ự ổ ề ượng đ u có kh  năng d n t i nh ng s  thayề ả ẫ ớ ữ ự  

đ i v  ch t tổ ề ấ ương  ng và ngứ ượ ạc l i, nh ng s  bi n đ i v  ch t c a s  v t l iữ ự ế ổ ề ấ ủ ự ậ ạ  

có th  t o ra nh ng kh  năng d n t i nh ng bi n đ i m i v  lể ạ ữ ả ẫ ớ ữ ế ổ ớ ề ượng c a nó. Sủ ự tác đ ng qua l i  y t o ra phộ ạ ấ ạ ương th c c  b n c a các quá trình v n đ ng, phátứ ơ ả ủ ậ ộ  tri n c a các s  v t, hi n tể ủ ự ậ ệ ượng

 S  th ng nh t gi a lự ố ấ ữ ượng và ch t, đấ ược th  hi n trong gi i h n nh t đ nhể ệ ớ ạ ấ ị  

g i là đ  Đ  là gi i h n trong đó có s  th ng nh t gi a lọ ộ ộ ớ ạ ự ố ấ ữ ượng và ch t mà   đóấ ở  

đã có s  bi n đ i v  lự ế ổ ề ượng nh ng ch a có s  thay đ i v  ch t; s  v t khi đóư ư ự ổ ề ấ ự ậ  còn là nó, ch a là cái khác. Đ n đi m nút, qua bư ế ể ước nh y b t đ u có s  thay đ iả ắ ầ ự ổ  

v  ch t. S  v t bi n đ i hoàn toàn v  ch t thành s  v t khác. ề ấ ự ậ ế ổ ề ấ ự ậ

Ch t là m t tấ ặ ương đ i  n đ nh, lố ổ ị ượng là m t thặ ường xuyên bi n đ i.ế ổ  

Lượng bi n đ i mâu thu n, phá v  ch t cũ, ch t m i ra đ i v i lế ổ ẫ ỡ ấ ấ ớ ờ ớ ượng m i.ớ  

Lượng m i l i ti p t c bi n đ i đ n gi i h n nào đó l i phá v  ch t cũ thôngớ ạ ế ụ ế ổ ế ớ ạ ạ ỡ ấ  

qua bước nh y. Quá trình c  th  ti p di n t o nên cách th c v n đ ng phátả ứ ế ế ễ ạ ứ ậ ộ  tri n th ng nh t gi a tính liên t c và tính đ t đo n trong s  v n đ ng phát tri nể ố ấ ữ ụ ứ ạ ự ậ ộ ể  

c a s  v t. ủ ự ậ

Ý nghĩa c a quy lu t: ủ ậ  Con ngườinh n th c và ho t đ ng th c ti n ph i tíchậ ứ ạ ộ ự ễ ả  lũy lượng đ  th c hi n bi n đ i v  ch t (“tích ti u thành đ i”, “góp gió thànhể ự ệ ế ổ ề ấ ể ạ  bão”) c a các s  v t hi n tủ ự ậ ệ ượng, kh c ph c đắ ụ ược khuynh hướng ch  quan, duyủ  

ý chí, mu n các bố ước nh y liên t c. M t khác, c n kh c ph c t  tả ụ ặ ầ ắ ụ ư ưởng h uữ  khuynh, ng i khó khăn, lo s  không dám th c hi n nh ng bạ ợ ự ệ ữ ước nh y v t khi cóả ọ  

đ  đi u ki n. Trong ho t đ ng th c ti n, c n tích c c chu n b  k  m i đi uủ ề ệ ạ ộ ự ễ ầ ự ẩ ị ỹ ọ ề  

ki n ch  quan. Khi có tình th , th i c  khách quan thì kiên quy t t  ch c th cệ ủ ế ờ ơ ế ổ ứ ự  

hi n bệ ước nh y đ  giành th ng l i quy t đ nh. ả ể ắ ợ ế ị

+ Quy lu t ph  đ nh c a ph  đ nh ậ ủ ị ủ ủ ị

Quy lu t này v ch ra khuynh hậ ạ ướng v n đ ng, phát tri n c a s  v t. Thậ ộ ể ủ ự ậ ế 

gi i v t ch t t n t i, v n đ ng phát tri n không ng ng. S  v t hi n tớ ậ ấ ồ ạ ậ ộ ể ừ ự ậ ệ ượng nào 

đó xu t hi n, m t đi, thay th  b ng s  v t, hi n tấ ệ ấ ế ằ ự ậ ệ ượng khác. S  thay th  đó g iự ế ọ  

là ph  đ nh. ủ ị

Ph  đ nh bi n ch ng có đ c tr ng c  b n là s  t  ph  đ nh do mâu thu nủ ị ệ ứ ặ ư ơ ả ự ự ủ ị ẫ  bên trong, v n có c a s  v t; là ph  đ nh g n li n v i s  v n đ ng phát tri n.ố ủ ự ậ ủ ị ắ ề ớ ự ậ ộ ể  

Ph  đ nh bi n ch ng là ph  đ nh có s  k  th a y u t  tích c c c a s  v t cũ vàủ ị ệ ứ ủ ị ự ế ừ ế ố ự ủ ự ậ  

được c i bi n đi cho phù h p v i cái m i. Không có k  th a thì không có phátả ế ợ ớ ớ ế ừ  tri n nh ng là k  th a có ch n l c. Ph  đ nh bi n ch ng là s  ph  đ nh vô t n.ể ư ế ừ ọ ọ ủ ị ệ ứ ự ủ ị ậ  Cái m i ph  đ nh cái cũ, nh ng cái m i không ph i là m i mãi, nó s  cũ đi và bớ ủ ị ư ớ ả ớ ẽ ị cái m i khác ph  đ nh; không có l n ph  đ nh nào là ph  đ nh cu i cùng. Phớ ủ ị ầ ủ ị ủ ị ố ủ 

đ nh bi n ch ng g n v i đi u ki n, hoàn c nh c  th ; m i lo i s  v t cóị ệ ứ ắ ớ ề ệ ả ụ ể ỗ ạ ự ậ  

phương th c ph  đ nh riêng. Ph  đ nh trong t  nhiên khác v i ph  đ nh trong xãứ ủ ị ủ ị ự ớ ủ ị  

h i, và cũng khác v i ph  đ nh trong t  duy. ộ ớ ủ ị ư

S  v t nào v n đ ng phát tri n cũng có tính chu k  S  v t khác nhau thìự ậ ậ ộ ể ỳ ự ậ  chu k , nh p đi u v n đ ng phát tri n dài, ng n khác nhau. Tính chu k  c a sỳ ị ệ ậ ộ ể ắ ỳ ủ ự phát tri n là t  m t đi m xu t phát, tr i qua m t s  l n ph  đ nh, s  v t dể ừ ộ ể ấ ả ộ ố ầ ủ ị ự ậ ườ  ng

nh  quay tr  l i đi m xu t phát nh ng cao h n. M i l n ph  đ nh là k t quư ở ạ ể ấ ư ơ ỗ ầ ủ ị ế ả 

c a s  đ u tranh và chuy n hoá các m t đ i l p. Ph  đ nh l n th  nh t làm choủ ự ấ ể ặ ố ậ ủ ị ầ ứ ấ  

s  v t tr  thành cái đ i l p v i chính nó. Ph  đ nh l n th  hai s  v t m i ra đ i,ự ậ ở ố ậ ớ ủ ị ầ ứ ự ậ ớ ờ  

đ i l p v i cái đ i l p, nên s  v t dố ậ ớ ố ậ ự ậ ường nh  quay l i cái cũ, nh ng trên c  sư ạ ư ơ ở cao h n. ơ

Phép bi n ch ng duy v t kh ng đ nh v n đ ng phát tri n đi lên, là xuệ ứ ậ ẳ ị ậ ộ ể  

hướng chung c a th  gi i, nh ng không di n ra theo đủ ế ớ ư ễ ường th ng, mà di n raẳ ễ  theo đường xoáy  c quanh co ph c t p. Trong đi u ki n nh t đ nh, cái cũ tuy đãố ứ ạ ề ệ ấ ị  

cũ, nh ng còn có nh ng y u t  v n m nh h n cái m i. Cái m i còn non n tư ữ ế ố ẫ ạ ơ ớ ớ ớ  

ch a có kh  năng th ng ngay cái cũ. Có th  có lúc, có n i, cái m i h p v i quyư ả ắ ể ơ ớ ợ ớ  

lu t c a s  phát tri n, nh ng v n b  cái cũ gây khó khăn, c n bậ ủ ự ể ư ẫ ị ả ước phát tri n. ể

Ý nghĩa c a quy lu t: ủ ậ  Khi xem xét s  v n đ ng phát tri n c a s  v t, ph iự ậ ộ ể ủ ự ậ ả  xem xét nó trong quan h  cái m i ra đ i t  cái cũ, cái ti n b  ra đ i t  cái l cệ ớ ờ ừ ế ộ ờ ừ ạ  

h u, con ngậ ười  ph i tôn tr ng tính khách quan, ch ng ph  đ nh s ch tr n, ho cả ọ ố ủ ị ạ ơ ặ  

k  th a không có ch n l c. M i ngế ừ ọ ọ ỗ ườ ầi c n bênh v c,  ng h  cái m i, tin tự ủ ộ ớ ưở  ngvào cái m i ti n b  Khi có nh ng bớ ế ộ ữ ước thoái trào c n xem xét k  lầ ỹ ưỡng, phân tích nguyên nhân, tìm cách kh c ph c đ  t  đó có ni m tin tắ ụ ể ừ ề ưởng vào th ng l iắ ợ

Ch  nghĩa duy v t l ch sủ ậ ị ử

Ch  nghĩa duy v t l ch s  là m t n i dung lý lu n tri t h c đ c bi t quanủ ậ ị ử ộ ộ ậ ế ọ ặ ệ  

tr ng trong ch  nghĩa Mác ­ Lênin, đó là ph n lý lu n tri t h c v  xã h i và l chọ ủ ầ ậ ế ọ ề ộ ị  

s  nhân lo i nh m ch  rõ c  s  v t ch t c a đ i s ng xã h i và nh ng quy lu tử ạ ằ ỉ ơ ở ậ ấ ủ ờ ố ộ ữ ậ  

c  b n c a quá trình v n đ ng, phát tri n c a xã h i.ơ ả ủ ậ ộ ể ủ ộ

Vai trò c a s n xu t và ph ủ ả ấ ươ ng th c s n xu t trong đ i s ng xã h i ứ ả ấ ờ ố ộ

­ Vai trò c a s n xu t  ủ ả ấ

Con người sáng t o ra l ch s  và là ch  th  c a l ch s  Đ  t n t i và phátạ ị ử ủ ể ủ ị ử ể ồ ạ  tri n, trể ước tiên con người ph i ăn u ng,   và m c trả ố ở ặ ước khi có th  lo chuy nể ệ  làm chính tr , khoa h c, ngh  thu t, tôn giáo  Mu n v y, h  ph i lao đ ng s nị ọ ệ ậ ố ậ ọ ả ộ ả  

xu t ra c a c i v t ch t. S n xu t v t ch t là yêu c u khách quan, là c  s  c aấ ủ ả ậ ấ ả ấ ậ ấ ầ ơ ở ủ  

s  t n t i, v n đ ng và phát tri n c a xã h i; t  đó m i hình thành các quanự ồ ạ ậ ộ ể ủ ộ ừ ớ  

đi m t  tể ư ưởng, quan h  xã h i và  các thi t ch  xã h i khác nhau. S n xu t v tệ ộ ế ế ộ ả ấ ậ  

ch t là c  s  c a m i s  ti n b  xã h i.ấ ơ ở ủ ọ ự ế ộ ộ

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin ch  rõ nguyên nhân và đ ng l c c a s  phát tri n xãủ ỉ ộ ự ủ ự ể  

h i chính là do s  phát tri n c a s n xu t v t ch t. S n xu t ra c a c i v t ch tộ ự ể ủ ả ấ ậ ấ ả ấ ủ ả ậ ấ  

là yêu c u khách quan c a s  t n t i và phát tri n xã h i.ầ ủ ự ồ ạ ể ộ

­ Vai trò c a ph ủ ươ ng th c s n xu t  ứ ả ấ

Ph ươ ng th c s n xu t ứ ả ấ  là cách th c ti n hành s n xu t v t ch t trong m tứ ế ả ấ ậ ấ ộ  giai đo n nh t đ nh c a l ch s  M i phạ ấ ị ủ ị ử ỗ ương th c s n xu t g m hai m t c uứ ả ấ ồ ặ ấ  thành là l c lự ượng s n xu t và quan h  s n xu t. ả ấ ệ ả ấ

L c l ự ượ ng s n xu t ả ấ  là m i quan h  gi a con ngố ệ ữ ườ ới v i gi i t  nhiên, làớ ự  trình đ  chinh ph c t  nhiên c a con ngộ ụ ự ủ ười, là m t t  nhiên c a phặ ự ủ ương th cứ  

s n xu t. L c lả ấ ự ượng s n xu t bao g m t  li u s n xu t và ngả ấ ồ ư ệ ả ấ ười lao đ ng. Tộ ư 

li u s n xu t bao g m đ i tệ ả ấ ồ ố ượng lao đ ng và công c  lao đ ng, trong đó côngộ ụ ộ  

c  lao đ ng là y u t  đ ng nh t, luôn đ i m i theo ti n trình phát tri n kháchụ ộ ế ố ộ ấ ổ ớ ế ể  quan c a s n xu t v t ch t. ủ ả ấ ậ ấ

Quan h  s n xu t ệ ả ấ  là m i quan h  gi a ngố ệ ữ ườ ới v i người trong quá trình s nả  

xu t, là m t xã h i c a phấ ặ ộ ủ ương th c s n xu t. Quan h  s n xu t bao g m quanứ ả ấ ệ ả ấ ồ  

h  s  h u c a ngệ ở ữ ủ ười lao đ ng đ i v i t  li u s n xu t, quan h  c a h  trongộ ố ớ ư ệ ả ấ ệ ủ ọ  quá trình t  ch c, qu n lý và phân công lao đ ng; quan h  c a h  trong phânổ ứ ả ộ ệ ủ ọ  

ph i s n ph m lao đ ng. Ba m t đó có quan h  h u c  v i nhau, trong đó quanố ả ẩ ộ ặ ệ ữ ơ ớ  

h  s  h u c a ngệ ở ữ ủ ười lao đ ng đ i v i t  li u s n xu t là m t quy t đ nh cácộ ố ớ ư ệ ả ấ ặ ế ị  

m i quan h  khác. ố ệ

Ph ươ ng th c s n xu t quy t đ nh tính ch t c a xã h i ứ ả ấ ế ị ấ ủ ộ Xã h i là do nh ngộ ữ  con ngườ ới v i các ho t đ ng c a mình t o ra. Nh ng con ngạ ộ ủ ạ ư ười không th  tu  ýể ỳ  

l a ch n ch  đ  xã h i cho mình. Nh ng vĩ nhân hay nhà nự ọ ế ộ ộ ữ ước, nh ng t  tữ ư ưởng, 

h c thuy t khoa h c không th  áp đ t đọ ế ọ ể ặ ược ch  đ  xã h iế ộ ộ  S  ra đ i m t chự ờ ộ ế 

đ  xã h i trong l ch s  do y u t  hoàn toàn khách quan là phộ ộ ị ử ế ố ương th c s n xu tứ ả ấ  quy t đ nh. Phế ị ương th c s n xu t phong ki n quy t đ nh tính ch t c a xã h iứ ả ấ ế ế ị ấ ủ ộ  phong ki n. Phế ương th c s n xu t t  b n ch  nghĩa quy t đ nh tính ch t c aứ ả ấ ư ả ủ ế ị ấ ủ  

ch  đ  xã h i t  b n ch  nghĩa vv.ế ộ ộ ư ả ủ

Ph ươ ng th c s n xu t quy t đ nh t  ch c k t c u c a xã h i ứ ả ấ ế ị ổ ứ ế ấ ủ ộ  T  ch c k tổ ứ ế  

c u c a xã h i bao g m các t  ch c kinh t , quan đi m t  tấ ủ ộ ồ ổ ứ ế ể ư ưởng, giai c p, đ ngấ ả  

phái, nhà nước, thi t ch  xã h i và các t  ch c chính tr  ­ xã h i khác. T  ch cế ế ộ ổ ứ ị ộ ổ ứ  

k t c u  y không ph  thu c vào ý mu n ch  quan c a con ngế ấ ấ ụ ộ ố ủ ủ ười mà do phươ  ng

th c s n xu t quy t đ nh. M i phứ ả ấ ế ị ỗ ương th c s n xu t khác nhau sinh ra m tứ ả ấ ộ  

ki u t  ch c k t c u xã h i khác nhau.ể ổ ứ ế ấ ộ

Ph ươ ng th c s n xu t quy t đ nh s  chuy n hoá c a xã h i loài ng ứ ả ấ ế ị ự ể ủ ộ ườ  qua  i

các giai đo n l ch s  khác nhauạ ị ử  L ch s  xã h i loài ngị ử ộ ười là l ch s  phát tri nị ử ể  

c a s n xu t, th c ch t là s  phát tri n c a các phủ ả ấ ự ấ ự ể ủ ương th c s n xu t.ứ ả ấ

 Khi phương th c s n xu t cũ m t đi, phứ ả ấ ấ ương th c s n xu t m i ra đ i thìứ ả ấ ớ ờ  

ch  đ  xã h i cũ m t theo và ch  đ  xã h i m i s  ra đ i. Loài ngế ộ ộ ấ ế ộ ộ ớ ẽ ờ ười đã tr iả  qua năm phương th c s n xu t, tứ ả ấ ương  ng v i nó là năm ch  đ  xã h i là chứ ớ ế ộ ộ ế 

đ  c ng s n nguyên thu , ch  đ  chi m h u nô l , ch  đ  phong ki n, ch  độ ộ ả ỷ ế ộ ế ữ ệ ế ộ ế ế ộ 

t  b n ch  nghĩa và cu i cùng là ch  đ  c ng s n ch  nghĩa (giai đo n th p c aư ả ủ ố ế ộ ộ ả ủ ạ ấ ủ  

nó là xã h i ch  nghĩa).ộ ủ

 Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề  Khi nghiên c u m i hi n tứ ọ ệ ượng xã h i ph i đi tìmộ ả  ngu n g c phát sinh t  phồ ố ừ ương th c s n xu t, t  t t y u kinh t  Nh n th cứ ả ấ ừ ấ ế ế ậ ứ  đúng vai trò c a phủ ương th c s n xu t trong th i k  đ i m i, Đ ng ta chứ ả ấ ờ ỳ ổ ớ ả ủ 

trương phát tri n kinh t  là nhi m v  tr ng tâm, đ y m nh công nghi p hoá,ể ế ệ ụ ọ ẩ ạ ệ  

hi n đ i hoá đ t nệ ạ ấ ước g n v i kinh t  tri th cắ ớ ế ứ

Nh ng quy lu t c  b n c a s  v n đ ng và phát tri n xã h i ữ ậ ơ ả ủ ự ậ ộ ể ộ

+ Quy lu t v  s  phù h p c a quan h  s n xu t v i trình đ  phát tri n c a ậ ề ự ợ ủ ệ ả ấ ớ ộ ể ủ  

l c l ự ượ ng s n xu t  ả ấ

L c l ự ượ ng s n xu t quy t đ nh quan h  s n xu t  ả ấ ế ị ệ ả ấ

L c lự ượng s n xu t nh  th  nào v  trình đ  thì quan h  s n xu t phù h pả ấ ư ế ề ộ ệ ả ấ ợ  

nh  th   y. Trình đ  l c lư ế ấ ộ ự ượng s n xu t th  công, v i công c  thô s  có tínhả ấ ủ ớ ụ ơ  

ch t cá nhân thì phù h p v i nó là quan h  s n xu t cá th  Khi trình đ  l cấ ợ ớ ệ ả ấ ể ộ ự  

lượng s n xu t thay đ i thì quan h  s n xu t cũng thay đ i theo. Do con ngả ấ ổ ệ ả ấ ổ ườ  iluôn tích lu  sáng ki n và kinh nghi m, luôn c i ti n công c  và phỹ ế ệ ả ế ụ ương pháp 

s n xu t nên l c lả ấ ự ượng s n xu t luôn phát tri n. ả ấ ể

Ngày nay, khoa h c và công ngh , kinh t  tri th c kinh t  tri th c phát tri nọ ệ ế ứ ế ứ ể  

đã tr  thành l c lở ự ượng s n xu t tr c ti p. L c lả ấ ự ế ự ượng s n xu t phát tri n đ nả ấ ể ế  

m c đ  nào đó mà quan h  s n xu t cũ không còn phù h p n a nó s  c n trứ ộ ệ ả ấ ợ ữ ẽ ả ở 

ho c mâu thu n gay g t v i l c lặ ẫ ắ ớ ự ượng s n xu t. Đ  ti p t c phát tri n, l cả ấ ể ế ụ ể ự  

lượng s n xu t ph i phá v  quan h  s n xu t cũ, thi t l p quan h  s n xu tả ấ ả ỡ ệ ả ấ ế ậ ệ ả ấ  

m i, phù h p v i trình đ  m i c a l c lớ ợ ớ ộ ớ ủ ự ượng s n xu t.ả ấ

Vai trò tác đ ng tr  l i c a quan h  s n xu t đ i v i l cl ộ ở ạ ủ ệ ả ấ ố ớ ự ượ ng s n xu t ả ấ

N u quan h  s n xu t phù h p v i tính ch t và trình đ  c a l c lế ệ ả ấ ợ ớ ấ ộ ủ ự ượng s nả  

xu t thì nó thúc đ y l c lấ ẩ ự ượng s n xu t phát tri n. Quan h  s n xu t không phùả ấ ể ệ ả ấ  

h p thì nó kìm hãm, th m chí phá v  l c lợ ậ ỡ ự ượng s n xu t. Quan h  s n xu t làả ấ ệ ả ấ  phù h p v i tính ch t và trình đ  c a l c lợ ớ ấ ộ ủ ự ượng s n xu t khi nó t o ra nh ngả ấ ạ ữ  

ti n đ , nh ng đi u ki n cho các y u t  c a l c lề ề ữ ề ệ ế ố ủ ự ượng s n xu t (ngả ấ ười lao 

đ ng, công c , đ i tộ ụ ố ượng lao đ ng) k t h p v i nhau m t cách hài hoà đ  s nộ ế ợ ớ ộ ể ả  

xu t phát tri n và đ a l i năng su t lao đ ng cao. ấ ể ư ạ ấ ộ

S  phù h p gi a quan h  s n xu t v i l c lự ợ ữ ệ ả ấ ớ ự ượng s n xu t không ph i chả ấ ả ỉ 

th c hi n m t l n là xong mà di n ra c  m t quá trình. M i khi s  phù h p quanự ệ ộ ầ ễ ả ộ ỗ ự ợ  

h  s n xu t và l c lệ ả ấ ự ượng s n xu t b  phá v  là m i l n đi u ch nh, thay b ngả ấ ị ỡ ỗ ầ ề ỉ ằ  

s  phù h p khác cao h n. ự ợ ơ

Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề    đâu có đ i tỞ ố ượng lao đ ng thì   đó c n có ngộ ở ầ ười lao 

đ ng và công c  lao đ ng tộ ụ ộ ương  ng v i trình đ , k  năng c a ngứ ớ ộ ỹ ủ ười lao đ ng.ộ  

Ph i làm rõ các quan h  s  h u, cách th c t  ch c qu n lý quá trình s n xu t vàả ệ ở ữ ứ ổ ứ ả ả ấ  các hình th c phân ph i phù h p m i thúc đ y l c lứ ố ợ ớ ẩ ự ượng s n xu t phát tri n.ả ấ ể

+ Quy lu t v  m i quan h  bi n ch ng gi a c  s  h  t ng và ki n trúc ậ ề ố ệ ệ ứ ữ ơ ở ạ ầ ế  

th ượ ng t ng ầ

C  s  h  t ng ơ ở ạ ầ  là toàn b  nh ng quan h  s n xu t h p thành c  c u kinh tộ ữ ệ ả ấ ợ ơ ấ ế 

c a m t hình thái kinh t  ­ xã h i nh t đ nh, bao g m quan h  s n xu t th ngủ ộ ế ộ ấ ị ồ ệ ả ấ ố  

tr , quan h  s n xu t còn l i c a hình thái kinh t  ­ xã h i trị ệ ả ấ ạ ủ ế ộ ước và quan h  s nệ ả  

xu t c a hình thái kinh t  ­ xã h i tấ ủ ế ộ ương lai. Trong ba lo i quan h  s n xu t đóạ ệ ả ấ  thì quan h  s n xu t th ng tr  là ch  đ o và chi ph i các quan h  s n xu t khácệ ả ấ ố ị ủ ạ ố ệ ả ấ  

và là đ c tr ng c a c  s  h  t ng đó. C  s  h  t ng có tính giai c p.ặ ư ủ ơ ở ạ ầ ơ ở ạ ầ ấ

Ki n trúc th ế ượ ng t ng ầ  là toàn b  nh ng quan đi m t  tộ ữ ể ư ưởng chính tr , phápị  quy n, đ o đ c, ngh  thu t, tôn giáo, tri t h c  và nh ng thi t ch  tề ạ ứ ệ ậ ế ọ ữ ế ế ương  ngứ  

nh  nhà nư ước, đ ng phái, giáo h i, các t  ch c qu n chúng , đả ộ ổ ứ ầ ược hình thành trên c  s  h  t ng nh t đ nh và ph n ánh c  s  h  t ng đó.ơ ở ạ ầ ấ ị ả ơ ở ạ ầ

M i b  ph n c a ki n trúc thỗ ộ ậ ủ ế ượng t ng có đ c tr ng, quy lu t v n đ ngầ ặ ư ậ ậ ộ  

và m i liên h  riêng v i c  s  h  t ng và liên h  tác đ ng l n nhau. Trong xãố ệ ớ ơ ở ạ ầ ệ ộ ẫ  

h i có giai c p, ki n trúc thộ ấ ế ượng t ng có tính ch t giai c p. C  s  h  t ng thầ ấ ấ ơ ở ạ ầ ế nào thì ki n trúc thế ượng t ng xây d ng tầ ự ương  ng. Quan h  s n xu t nào th ngứ ệ ả ấ ố  

tr  thì t o ra ki n trúc thị ạ ế ượng t ng chính tr  tầ ị ương  ng. Khi c  s  h  t ng bi nứ ơ ở ạ ầ ế  

đ i, ki n trúc thổ ế ượng t ng bi n đ i theo. Bi n đ i c  s  h  t ng, s m hayầ ế ổ ế ổ ơ ở ạ ầ ớ  

mu n cũng d n t i bi n đ i ki n trúc thộ ẫ ớ ế ổ ế ượng t ng. C  s  h  t ng cũ m t đi, cầ ơ ở ạ ầ ấ ơ 

s  h  t ng m i ra đ i, s m hay mu n ki n trúc thở ạ ầ ớ ờ ớ ộ ế ượng t ng cũ cũng m t đi vàầ ấ  

ki n trúc thế ượng t ng m i ra đ i. Ki n trúc thầ ớ ờ ế ượng t ng là lĩnh v c ý th c xãầ ự ứ  

h i có tính ch t đ c l p tộ ấ ộ ậ ương đ i. Khi c  s  h  t ng m t đi nh ng các bố ơ ở ạ ầ ấ ư ộ 

ph n c a ki n trúc thậ ủ ế ượng t ng m t theo không đ u, có b  ph n v n t n t i,ầ ấ ề ộ ậ ẫ ồ ạ  

th m chí nó còn đậ ượ ử ục s  d ng. 

Ki n trúc thế ượng t ng tác đ ng tr  l i, b o v  c  s  h  t ng đã sinh ra nó.ầ ộ ở ạ ả ệ ơ ở ạ ầ  

Ki n trúc thế ượng t ng là tiên ti n khi nó b o v  c  s  h  t ng ti n b  và tácầ ế ả ệ ơ ở ạ ầ ế ộ  

đ ng thúc đ y c  s  h  t ng phát tri n. Ki n trúc thộ ẩ ơ ở ạ ầ ể ế ượng t ng b o th , l c h uầ ả ủ ạ ậ  

s  tác đ ng kìm hãm nh t th i s  phát tri n c  s  h  t ng; s m hay mu n nóẽ ộ ấ ờ ự ể ơ ở ạ ầ ớ ộ  cũng s  thay th ẽ ế

M i b  ph n c a ki n trúc thỗ ộ ậ ủ ế ượng t ng tác đ ng tr  l i c  s  h  t ng theoầ ộ ở ạ ơ ở ạ ầ  hình th c và m c đ  khác nhau, trong đó nhà nứ ứ ộ ước có vai trò quan tr ng và cóọ  

hi u l c m nh nh t vì nhà nệ ự ạ ấ ước là công c  quy n l c, hi u qu  c a giai c pụ ề ự ệ ả ủ ấ  

th ng tr  xã h i. ố ị ộ

Ý nghĩa c a v n đ : ủ ấ ề   Kinh t  quy t đ nh chính tr , mu n hi u các hi nế ế ị ị ố ể ệ  

tượng, quá trình xã h i ph i xem xét c  s  kinh t  n y sinh các hi n tộ ả ơ ở ế ả ệ ượng xã 

h i đó. Nh ng chính tr  là bi u hi n t p trung c a kinh t , có kh  năng thúc đ y,ộ ư ị ể ệ ậ ủ ế ả ẩ  phát tri n kinh t  ể ế

2.2. Kinh tê chinh tri Mac – Lêniń ́ ̣ ́

M t trong n i dung tr ng tâm c a h c thuy t kinh t  c a ch  nghĩa Mác ­ộ ộ ọ ủ ọ ế ế ủ ủ  Lênin là ch  rõ các quy lu t kinh t  c a quá trình ra đ i, phát tri n và t t y uỉ ậ ế ủ ờ ể ấ ế  

di t vong c a xã h i t  b n ch  nghĩa trong ti n trình phát tri n c a l ch sệ ủ ộ ư ả ủ ế ể ủ ị ử nhân lo i, trên c  s  đó ch  ra tính t t y u c a cách m ng xã h i ch  nghĩa. Đạ ơ ở ỉ ấ ế ủ ạ ộ ủ ể làm rõ đi u đó, kinh t  chính tr  h c Mác ­ Lênin b t đ u t  vi c xây d ng h cề ế ị ọ ắ ầ ừ ệ ự ọ  thuy t giá tr , h c thuy t giá tr  th ng d ế ị ọ ế ị ặ ư

H c thuy t giá tr ọ ế ị

N i dung c  b n c a h c thuy t ộ ơ ả ủ ọ ế

H c thuy t giá tr  là xu t phát đi m trong toàn b  lý lu n kinh t  c a C.ọ ế ị ấ ể ộ ậ ế ủ  Mác. B ng vi c phân tích hàng hoá, C.Mác v ch ra quan h  gi a ngằ ệ ạ ệ ữ ười v iớ  

người thông qua quan h  trao đ i hàng hoá, đó chính là lao đ ng, c  s  c a giáệ ổ ộ ơ ở ủ  

tr  hàng hoá.  ị

Hàng hoá là s n ph m c a lao đ ng, dùng đ  tho  mãn m t nhu c u nh tả ẩ ủ ộ ể ả ộ ầ ấ  

đ nh nào đó c a con ngị ủ ười thông qua trao đ i mua bán. Hàng hoá có hai thu cổ ộ  tính c  b n là giá tr  và giá tr  s  d ng. Giá tr  s  d ng c a hàng hoá là côngơ ả ị ị ử ụ ị ử ụ ủ  

d ng c a hàng hoá đ  tho  mãn nhu c u nào đó c a con ngụ ủ ể ả ầ ủ ười. Giá tr  s  d ngị ử ụ  

đó do thu c tính t  nhiên c a v t th  hàng hoá quy t đ nh. Trong kinh t  hàngộ ự ủ ậ ể ế ị ế  hoá, giá tr  s  d ng là cái mang giá tr  trao đ i.  ị ử ụ ị ổ

Giá tr  trao đ i ị ổ  trước h t bi u hi n nh  là m t quan h  s  lế ể ệ ư ộ ệ ố ượng, là m t tộ ỷ 

l  theo đó nh ng giá tr  s  d ng lo i này đệ ữ ị ử ụ ạ ược trao đ i v i nh ng giá tr  sổ ớ ữ ị ử 

d ng lo i khác. Giá tr  c a hàng hoá là lụ ạ ị ủ ượng lao đ ng xã h i c n thi t c aộ ộ ầ ế ủ  

ngườ ải s n xu t hàng hoá k t tinh trong hàng hoá, còn giá tr  trao đ i ch  là hìnhấ ế ị ổ ỉ  thái bi u hi n c a giá tr  hàng hoá. S  dĩ giá tr  c a hàng hoá để ệ ủ ị ở ị ủ ược đo b ng th iằ ờ  gian lao đ ng xã h i c n thi t, vì m t lo i hàng hoá đ a ra th  trộ ộ ầ ế ộ ạ ư ị ường là do nhi u ngề ườ ải s n xu t ra nh ng m i ngấ ư ỗ ườ ải s n xu t do đi u ki n s n xu t, trìnhấ ề ệ ả ấ  

đ  tay ngh  là không gi ng nhau, nên th i gian lao đ ng cá bi t đ  s n xu t raộ ề ố ờ ộ ệ ể ả ấ  hàng hoá c a h  khác nhau, do đó lủ ọ ượng giá tr  cá bi t c a hàng hoá mà t ngị ệ ủ ừ  

ngườ ải s n xu t ra là khác nhau. Đ  trao đ i hàng hoá đó v i nhau, không th  cănấ ể ổ ớ ể  

c  vào giá tr  cá bi t c a hàng hoá mà ph i căn c  vào giá tr  xã h i c a nó, vàoứ ị ệ ủ ả ứ ị ộ ủ  

lượng lao đ ng xã h i c n thi t hay th i gian lao đ ng xã h i c n thi t đ  s nộ ộ ầ ế ờ ộ ộ ầ ế ể ả  

xu t ra hàng hoá đó. ấ

Th i gian lao đ ng xã h i c n thi t ờ ộ ộ ầ ế  là th i gian c n thi t đ  s n xu t raờ ầ ế ể ả ấ  

m t hàng hoá trong đi u ki n bình thộ ề ệ ường c a xã h i, t c là v i m t trình đ  kủ ộ ứ ớ ộ ộ ỹ thu t trung bình và cậ ường đ  lao đ ng trung bình so v i hoàn c nh xã h i nh tộ ộ ớ ả ộ ấ  

đ nh. ị

Quy lu t giá tr  là quy lu t kinh t  căn b n c a s n xu t và trao đ i hàngậ ị ậ ế ả ủ ả ấ ổ  hoá.   đâu có s n xu t hàng hoá thì   đó có s  t n t i và phát huy tác d ng c aỞ ả ấ ở ự ồ ạ ụ ủ  quy lu t giá tr  Trao đ i hàng hoá ph i theo nguyên t c ngang giá, d a trên cậ ị ổ ả ắ ự ơ 

s  hao phí s c lao đ ng xã h i c n thi t. Giá tr  là c  s  c a giá c , còn giá cở ứ ộ ộ ầ ế ị ơ ở ủ ả ả 

là s  bi u hi n b ng ti n c a giá tr , nên trự ể ệ ằ ề ủ ị ước h t giá c  ph  thu c vào giá tr ế ả ụ ộ ị  Hàng hoá nào nhi u giá tr  thì giá c  c a nó s  cao và ngề ị ả ủ ẽ ượ ạc l i. 

Tuy nhiên trên th  trị ường, ngoài giá tr , giá c  còn ph  thu c vào các y u tị ả ụ ộ ế ố khác nh  c nh tranh, cung c u, s c mua c a ngư ạ ầ ứ ủ ười tiêu dùng… Tuy nhiên nó hoàn toàn n m trong c  ch  ho t đ ng c a quy lu t giá tr    ằ ơ ế ạ ộ ủ ậ ị

 Ý nghĩa c a h c thuy t  ủ ọ ế

Nghiên c u h c thuy t giá tr , hi u rõ quy lu t giá tr  s  có ki n th c đi uứ ọ ế ị ể ậ ị ẽ ế ứ ề  

ti t s n xu t và l u thông hàng hoá; kích thích c i ti n k  thu t, h p lý hoá s nế ả ấ ư ả ế ỹ ậ ợ ả  

xu t, tăng năng su t lao đ ng, thúc đ y l c lấ ấ ộ ẩ ự ượng s n xu t phát tri n. T  đóả ấ ể ừ  giúp cho chúng ta hi u rõ nguyên nhân c a vi c l a ch n t  nhiên và phân hoáể ủ ệ ự ọ ự  

ngườ ải s n xu t hàng hoá; nguyên nhân c a s  phân hoá xã h i thành ngấ ủ ự ộ ười giàu, 

người nghèo, t o ra s  b t bình đ ng trong xã h i đ  có phạ ự ấ ẳ ộ ể ương hướng, gi iả  pháp kh c ph c.     ắ ụ

H c thuy t giá tr  th ng d    ọ ế ị ặ ư

N i dung c  b n c a h c thuy t ộ ơ ả ủ ọ ế

Trong th  gi i hàng hoá, xu t hi n lo i hàng hoá đ c bi t, hàng hoá s c laoế ớ ấ ệ ạ ặ ệ ứ  

đ ng. Khi s c lao đ ng tr  thành hàng hoá thì ti n t  mang hình thái là t  b nộ ứ ộ ở ề ệ ư ả  trong m i quan h  gi a nhà t  b n và lao đ ng làm thuê và xu t hi n s  chi mố ệ ữ ư ả ộ ấ ệ ự ế  

đo t giá tr  th ng d  M c đích c a s n xu t t  b n ch  nghĩa không ph i là giáạ ị ặ ư ụ ủ ả ấ ư ả ủ ả  

tr  s  d ng, mà là giá tr , cũng không ph i là giá tr  đ n thu n mà là giá tr  th ngị ử ụ ị ả ị ơ ầ ị ặ  

d ư

Giá tr  hàng hoá s c lao đ ng ị ứ ộ  là toàn b  nh ng t  li u sinh ho t c n thi tộ ữ ư ệ ạ ầ ế  

đ  s n xu t và tái s n xu t ra s c lao đ ng. Giá tr  hàng hoá s c lao đ ng baoể ả ấ ả ấ ứ ộ ị ứ ộ  

g m: giá tr  t  li u sinh ho t c n thi t đ  đ  duy trì s c kho  c a ngồ ị ư ệ ạ ầ ế ủ ể ứ ẻ ủ ười lao 

đ ng   tr ng thái bình thộ ở ạ ường; chi phí đào t o tu  theo tính ch t ph c t p c aạ ỳ ấ ứ ạ ủ  lao đ ng; giá tr  t  li u sinh ho t cho nh ng ngộ ị ư ệ ạ ữ ười thay th , t c con cái c aế ứ ủ  công nhân. Ti n công hay ti n lề ề ương là s  bi u th  b ng ti n giá tr  s c laoự ể ị ằ ề ị ứ  

đ ng, ho c là giá c  c a s c lao đ ng. ộ ặ ả ủ ứ ộ

Giá tr  s  d ng c a hàng hoá s c lao đ ng th  hi n ra trong quá trình tiêuị ử ụ ủ ứ ộ ể ệ  dùng s c lao đ ng đ  s n xu t ra m t lo i hàng hoá nào đó. Trong quá trình laoứ ộ ể ả ấ ộ ạ  

đ ng, s c lao đ ng t o ra m t lộ ứ ộ ạ ộ ượng giá tr  m i l n h n giá tr  c a b n thân nó,ị ớ ớ ơ ị ủ ả  

ph n giá tr  dôi ra so v i giá tr  s c lao đ ng là giá tr  th ng d  ầ ị ớ ị ứ ộ ị ặ ư

Trên th c t , giá tr  c a hàng hoá s c lao đ ng bi u hi n b ng ti n công,ự ế ị ủ ứ ộ ể ệ ằ ề  

ti n lề ương c a ngủ ười công nhân làm thuê do người ch  t  b n tr  Giá tr  sủ ư ả ả ị ử 

d ng c a hàng hoá s c lao đ ng bi u hi n ngụ ủ ứ ộ ể ệ ười công nhân ch  c n dùng m tỉ ầ ộ  

ph n ngày lao đ ng đ  s n xu t ra m t kh i lầ ộ ể ả ấ ộ ố ượng hàng hoá ngang b ng v i chiằ ớ  phí nuôi b n thân và nuôi gia đình mình (ti n công), ph n còn l i thì làm khôngả ề ầ ạ  công, t o ra giá tr  th ng d  cho nhà t  b n, đó là ngu n g c l i nhu n, ngu nạ ị ặ ư ư ả ồ ố ợ ậ ồ  

g c giàu có c a ch  t  b n. Đó cũng là n i dung căn b n nh t c a h c thuy tố ủ ủ ư ả ộ ả ấ ủ ọ ế  giá tr  th ng d  .ị ặ ư

M c đích c a các nhà t  b n là s n xu t ra giá tr  th ng d  t i đa. Hụ ủ ư ả ả ấ ị ặ ư ố ọ 

thường s  d ng hai phử ụ ương pháp ch  y u: S n xu t giá tr  th ng d  tuy t đ iủ ế ả ấ ị ặ ư ệ ố  

do kéo dài th i gian lao đ ng vờ ộ ượt quá th i gian lao đ ng t t y u, trong khi năngờ ộ ấ ế  

su t lao đ ng, giá tr  s c lao đ ng và th i gian lao đ ng t t y u không thay đ i.ấ ộ ị ứ ộ ờ ộ ấ ế ổ  

Ví d  các nhà t  b n thụ ư ả ường s  d ng các bi n pháp nh  kéo dài ngày lao đ ng,ử ụ ệ ư ộ  tăng cường đ  lao đ ng, gi m ti n công… ộ ộ ả ề

S n xu t giá tr  th ng d  tả ấ ị ặ ư ương đ i do rút ng n th i gian lao đ ng t t y uố ắ ờ ộ ấ ế  

b ng cách nâng cao năng su t lao đ ng xã h i, nh  đó tăng th i gian lao đ ngằ ấ ộ ộ ờ ờ ộ  

th ng d  lên ngay trong đi u ki n đ  dài ngày lao đ ng v n nh  cũ. Bi n phápặ ư ề ệ ộ ộ ẫ ư ệ  

mà các nhà t  b n thư ả ường dùng là áp d ng các thành t u khoa h c công ngh ,ụ ự ọ ệ  

c i ti n k  thu t nâng cao năng su t lao đ ng xã h i đ  thu nhi u giá tr  th ngả ế ỹ ậ ấ ộ ộ ể ề ị ặ  

d  S n xu t ra giá tr  th ng d  là quy lu t tuy t đ i, là c  s  t n t i và phátư ả ấ ị ặ ư ậ ệ ố ơ ở ồ ạ  tri n c a ch  nghĩa t  b n. N i dung c a nó là s n xu t ra giá tr  th ng d  t iể ủ ủ ư ả ộ ủ ả ấ ị ặ ư ố  

đa b ng cách tăng cằ ường bóc l t công nhân làm thuê. ộ

Ý nghĩa c a h c thuy t  ủ ọ ế

H c thuy t giá tr  th ng d  đã bóc tr n b n ch t c a n n s n xu t t  b nọ ế ị ặ ư ầ ả ấ ủ ề ả ấ ư ả  

ch  nghĩa; ch ng minh khoa h c v  cách th c bóc l t c a giai c p t  s n vàủ ứ ọ ề ứ ộ ủ ấ ư ả  

lu n ch ng nh ng mâu thu n n i t i c a ch  nghĩa t  b n. Cu c đ u tranh c aậ ứ ữ ẫ ộ ạ ủ ủ ư ả ộ ấ ủ  giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng nh m xoá b  m i ch  đ  áp b c bócấ ộ ằ ỏ ọ ế ộ ứ  

l t t  b n ch  nghĩa là t t y u.ộ ư ả ủ ấ ế

H c thuy t giá tr  th ng d  còn trang b  cho giai c p công nhân và nhân dânọ ế ị ặ ư ị ấ  lao đ ng công c  nh n th c các quy lu t kinh t , thúc đ y c i ti n k  thu t,ộ ụ ậ ứ ậ ế ẩ ả ế ỹ ậ  phát tri n l c lể ự ượng s n xu t, nâng cao năng su t lao đ ng, t o ra nhi u hàngả ấ ấ ộ ạ ề  hoá… ph c v  cho s  nghi p xây d ng xã h i m i, xã h i xã h i ch  nghĩa.ụ ụ ự ệ ự ộ ớ ộ ộ ủ

H c thuy t giá tr  th ng d  là bi u hi n m u m c nghiên c u và v n d ngọ ế ị ặ ư ể ệ ẫ ự ứ ậ ụ  quan đi m duy v t l ch s  vào s  phân tích các quá trình kinh t  trong xã h i tể ậ ị ử ự ế ộ ư 

b n. Nó cung c p  tri th c v  l ch s  phát tri n c a s n xu t t  b n ch  nghĩa,ả ấ ứ ề ị ử ể ủ ả ấ ư ả ủ  

là c  s  khoa h c đ  phân tích nguyên nhân và d  báo chi u hơ ở ọ ể ự ề ướng phát tri nể  kinh t  và xã h i.ế ộ

Lý lu n v  s  m nh l ch s  c a giai c p công nhânậ ề ứ ệ ị ử ủ ấ

Đ nh nghĩa giai c p công nhân  ị ấ

C.Mác và Ph.Ăngghen đã dùng m t s  thu t ng  khác nhau v  giai c pộ ố ậ ữ ề ấ  công nhân nh  giai c p vô s n, giai c p công nhân hi n đ i, giai c p công nhânư ấ ả ấ ệ ạ ấ  

đ i công nghi p ạ ệ th  k  XIXế ỷ … Các ông coi giai c p công nhân là giai c p c aấ ấ ủ  

nh ng  ữ người laođ ngộ  không ph i ch  s  h u c a phả ủ ở ữ ủ ương ti n s n xu t màệ ả ấ  

ph i bán s c lao đ ng, t o ra ả ứ ộ ạ giá tr  th ng dị ặ ư đ  cóể  ti n lề ương cho mình và làm giàu cho xã h i. H  là con đ  c a n n s n xu t đ i công nghi p t  b n chộ ọ ẻ ủ ề ả ấ ạ ệ ư ả ủ nghĩa, đ i bi u cho l c lạ ể ự ượng s n xu t tiên ti n, hi n đ i.ả ấ ế ệ ạ

V.I.Lênin b  sung, giai c p công nhân sau cách m ng vô s n, giành đổ ấ ạ ả ượ  cchính quy n đã tr  thành ngề ở ười ch , lãnh đ o nhân dân lao đ ng xây d ng chủ ạ ộ ự ủ nghĩa xã h i. ộ

Đ c tr ng c  b n c a giai c p công nhân ặ ư ơ ả ủ ấ

Th  nh t, v  ph ứ ấ ề ươ ng th c lao đ ng ứ ộ

 Giai c p công nhân là nh ng t p đoàn ngấ ữ ậ ười lao đ ng, tr c ti p hay giánộ ự ế  

ti p v n hành nh ng công c  s n xu t có tính ch t công nghi p ngày càng hi nế ậ ữ ụ ả ấ ấ ệ ệ  

đ i, có tính ch t xã h i hoá cao. ạ ấ ộ

Th  hai, v  đ a v  c a giai c p công nhân trong quan h  s n xu t t  b n ứ ề ị ị ủ ấ ệ ả ấ ư ả  

ch  nghĩa ủ

Trong quan h  s n xu t t  b n ch  nghĩa, ngệ ả ấ ư ả ủ ười công nhân không có tư 

li u s n xu t, h  ph i bán s c lao đ ng cho nhà t  b n đ  ki m s ng. ệ ả ấ ọ ả ứ ộ ư ả ể ế ố

V  s  m nh l ch s  c a giai c p công nhân ề ứ ệ ị ử ủ ấ

­ V  đ a v  kinh t  ­ xã h i c a giai c p công nhân trong xã h i t  b n ch ề ị ị ế ộ ủ ấ ộ ư ả ủ  nghĩa 

V.I.Lênin kh ng đ nh: “ẳ ị Đi m ch  y u trong h c thuy t c a Mác là   ch ể ủ ế ọ ế ủ ở ỗ  

nó làm sáng rõ vai trò l ch s  th  gi i c a giai c p vô s n là ng ị ử ế ớ ủ ấ ả ườ i xây d ng xã ự  

h i xã h i ch  nghĩa ộ ộ ủ ”4. 

Nguy n v ng và l i ích căn b n c a giai c p công nhân là xoá b  ch  đ  tệ ọ ợ ả ủ ấ ỏ ế ộ ư 

h u t  b n ch  nghĩa, giành l y chính quy n, t  ch c xây d ng ch  đ  m i v iữ ư ả ủ ấ ề ổ ứ ự ế ộ ớ ớ  

ch  đ  công h u xã h i ch  nghĩa v  t  li u s n xu t. ế ộ ữ ộ ủ ề ư ệ ả ấ

­ V  đ c đi m chính tr  ­ xã h i c a giai c p công nhân ề ặ ể ị ộ ủ ấ

Do đ a v  kinh t  ­ xã h i khách quan, giai c p công nhân có nh ng đ cị ị ế ộ ấ ữ ặ  

đi m chính tr ­ xã h i mà các giai c p khác không th  có để ị ộ ấ ể ựợc. 

Th  nh t, ứ ấ   giai c p công nhân là giai c p tiên ti n vì h  đ i bi u choấ ấ ế ọ ạ ể  

phương th c s n xu t hi n đ i nh t, g n v i khoa h c và công ngh  tiên ti n ­ứ ả ấ ệ ạ ấ ắ ớ ọ ệ ế  

xu hướng c a xã h i tủ ộ ương lai. 

Th  hai, ứ  giai c p công nhân có tinh th n cách m ng tri t đ  Trong xã h iấ ầ ạ ệ ể ộ  

t  b n, h  luôn đi đ u đ u tranh vì không có gì đ  m t, n u đư ả ọ ầ ấ ể ấ ế ược thì đượ ấ  c t t

c  Trong s n xu t, công nhân luôn đ i m i, c i cách đi u ki n làm vi c, nângả ả ấ ổ ớ ả ề ệ ệ  

4 V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Matxcơva, 1980, t.23, tr.1.

cao năng su t lao đ ng. M c đích c a h  không ch  là gi i phóng mình mà cònấ ộ ụ ủ ọ ỉ ả  

Ti n trình phát tri n c a hình thái kinh t  ­ xã h i c ng s n ch  nghĩaế ể ủ ế ộ ộ ả ủ

Th i k  quá đ  t  ch  nghĩa t  b n lên ch  nghĩa xã h i ờ ỳ ộ ừ ủ ư ả ủ ộ

Ch  nghĩa ch  nghĩa Mác ­ Lênin kh ng đ nh hình thái kinh t  ­ xã h i c ngủ ủ ẳ ị ế ộ ộ  

sc n ch  nghĩa phát tri n t  th p lên cao. Giai đo n đ u là xã h i ch  nghĩa,ả ủ ể ừ ấ ạ ầ ộ ủ  giai đo n cao là c ng s n ch  nghĩa. Trạ ộ ả ủ ước khi đ n t ng giai đo n đó là th i kế ừ ạ ờ ỳ quá đ  bi n đ i t  xã h i trộ ế ổ ừ ộ ước sang xã h i sau.ộ

+ T t y u ph i tr i qua th i k  quá đ  t  ch  nghĩa t  b n lên ch  nghĩa ấ ế ả ả ờ ỳ ộ ừ ủ ư ả ủ  

xã h i ộ

Đ  chuy n bi n t  xã h i cũ sang xã h i ch  nghĩa c n có th i k  nh tể ể ế ừ ộ ộ ủ ầ ờ ỳ ấ  

đ nh do các quan h  xã h i c a ch  nghĩa xã h i không t  n y sinh và phát tri nị ệ ộ ủ ủ ộ ự ả ể  trong lòng xã h i t  b n mà là k t qu  c a quá trình c i t o xã h i cũ, xây d ngộ ư ả ế ả ủ ả ạ ộ ự  

xã h i m i. Ch  nghĩa xã h i d a trên l c lộ ớ ủ ộ ự ự ượng s n xu t phát tri n cao, cóả ấ ể  năng su t h n h n ch  nghĩa t  b n. Mu n v y c n ph i có th i gian đ  c iấ ơ ẳ ủ ư ả ố ậ ầ ả ờ ể ả  

t o n n s n xu t l n t  b n ch  nghĩa phát tri n thành s n xu t l n xã h i chạ ề ả ấ ớ ư ả ủ ể ả ấ ớ ộ ủ nghĩa; đ  cho các quan h  m i tr  thành các quan h  c  b n, đ c tr ng c a xãể ệ ớ ở ệ ơ ả ặ ư ủ  

h i m i.ộ ớ

+ Đ c đi m c a th i k  quá đ ặ ể ủ ờ ỳ ộ t  ch  nghĩa t  b n lên ch  nghĩa xã h i làừ ủ ư ả ủ ộ  

t n t i đan xen nh ng y u t  c a xã h i cũ và nh ng nhân t  c a xã h i m i.ồ ạ ữ ế ố ủ ộ ữ ố ủ ộ ớ  

Cái cũ trong các lĩnh v c chính tr , kinh t , văn hoá ­ xã h i ch a xoá b  h t, cáiự ị ế ộ ư ỏ ế  

m i đớ ược xây d ng ch a đ y đ , còn non y u. ự ư ầ ủ ế

 V  kinh t  còn t n t i nhi u thành ph n kinh t , v a th ng nh t v a c nhề ế ồ ạ ề ầ ế ừ ố ấ ừ ạ  tranh v i nhau. V  t  tớ ề ư ưởng văn hoá, t n t i t  tồ ạ ư ưởng c a giai c p bóc l t v aủ ấ ộ ừ  

b  đánh đ , t  tị ổ ư ưởng ti u t  s n, tâm lý ti u nông, các y u t  văn hoá cũ và m i,ể ư ả ể ế ố ớ  

t n t i đan xen  nh hồ ạ ả ưởng l n nhau. ẫ

Các y u t  đó v a th ng nh t, v a đ u tranh v i nhau nên c n có th i gianế ố ừ ố ấ ừ ấ ớ ầ ờ  

đ  giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng lãnh đ o xây d ng toàn di n vể ấ ộ ạ ự ệ ề chính tr , kinh t , văn hoá xã h i, con ngị ế ộ ười m i t ng bớ ừ ước v ng ch c.ữ ắ

+ N i dung c a th i k  quá đ  lên ch  nghĩa xã h i ộ ủ ờ ỳ ộ ủ ộ

Trong lĩnh v c kinh t ự ế: phát tri n l c lể ự ượng s n xu t xã h i, ti n hành côngả ấ ộ ế  nghi p hoá đ  xây d ng c  s  v t ch t k  thu t cho ch  nghĩa xã h i v i nh ngệ ể ự ơ ở ậ ấ ỹ ậ ủ ộ ớ ữ  

bước đi hình th c thích h p. Đ ng th i t ng bứ ợ ồ ờ ừ ước c i t o quan h  s n xu t cũ,ả ạ ệ ả ấ  xây d ng quan h  s n xu t m i trên c  s  c a quy lu t quan h  s n xu t phùự ệ ả ấ ớ ơ ở ủ ậ ệ ả ấ  

h p v i trình đ  phát tri n c a l c lợ ớ ộ ể ủ ự ượng s n xu t. ả ấ

Trong lĩnh v c chính tr ự ị: xây d ng c ng c  nhà nự ủ ố ước vô s n, xây d ng n nả ự ề  dân ch  xã h i ch  nghĩa, th c hi n quy n làm ch  c a nhân dân; xây d ngủ ộ ủ ự ệ ề ủ ủ ự  

Đ ng c ng s n trong s ch v ng m nh đ  s c lãnh đ o cách m ng; đ u tranhả ộ ả ạ ữ ạ ủ ứ ạ ạ ấ  

ch ng m i bi u hi n tiêu c c, xâm h i quy n làm ch  c a nhân dân; ti n hànhố ọ ể ệ ự ạ ề ủ ủ ế  

đ u tranh làm th t b i m i âm m u, hành đ ng ch ng phá cách m ng c a cácấ ấ ạ ọ ư ộ ố ạ ủ  

Trong lĩnh v c xã h i: ự ộ  kh c ph c nh ng t  n n xã h i do xã h i cũ đ  l i;ắ ụ ữ ệ ạ ộ ộ ể ạ  

t ng bừ ước kh c ph c s  chênh l ch phát tri n gi a các vùng mi n, các t ng l pắ ụ ự ệ ể ữ ề ầ ớ  dân c  trong xã h i; t ng bư ộ ừ ước xây d ng con ngự ười  m i xã h i ch  nghĩa.ớ ộ ủ

V  xã h i xã h i ch  nghĩa ề ộ ộ ủ

Đây là giai đo n th p c a ch  nghĩa c ng s n, là xã h i có nh ng đ cạ ấ ủ ủ ộ ả ộ ữ ặ  

tr ng c  b n: ư ơ ả

C  s  v t ch t k  thu t c a xã h i xã h i ch  nghĩa là n n đ i côngơ ở ậ ấ ỹ ậ ủ ộ ộ ủ ề ạ  nghi p   trình đ  cao, t o ra năng su t lao đ ng cao h n h n năng su t lao đ ngệ ở ộ ạ ấ ộ ơ ẳ ấ ộ  trong xã h i t  b n. ộ ư ả

Có ch  đ  công h u v  t  li u s n xu t; không còn ch  đ  ngế ộ ữ ề ư ệ ả ấ ế ộ ười bóc l tộ  

người. Cách t  ch c lao đ ng và k  lu t lao đ ng trên tinh th n t  giác, tổ ứ ộ ỷ ậ ộ ầ ự ự nguy n. ệ

Th c hi n nguyên t c phân ph i theo lao đ ng và phân ph i theo phúc l iự ệ ắ ố ộ ố ợ  

xã h i ngày càng tăng. Là xã h i dân ch , Nhà nộ ộ ủ ước có tính nhân dân r ng rãi,ộ  tính dân t c sâu s c. ộ ắ

Con người có cu c s ng  m no, t  do, h nh phúc, bình đ ng, phát tri nộ ố ấ ự ạ ẳ ể  toàn di n. ệ

V  xã h i c ng s n ch  nghĩa ề ộ ộ ả ủ

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin d  báo v  xã h i c ng s n ch  nghĩa có nh ng đ củ ự ề ộ ộ ả ủ ữ ặ  

tr ng c  b n là: L c lư ơ ả ự ượng s n xu t phát tri n r t cao, c a c i xã h i tr  nênả ấ ể ấ ủ ả ộ ở  

d i dào, khoa h c phát tri n, lao đ ng tr  thành nhu c u c a con ngồ ọ ể ộ ở ầ ủ ườ ượ  i đ c

gi m nh , “làm theo năng l c, hả ẹ ự ưởng theo nhu c u”. Con ngầ ười có đ y đ  cácầ ủ  

đi u ki n phát tri n năng l c toàn di n. ề ệ ể ự ệ

Trình đ  xã h i ngày càng phát tri n, không còn s  khác bi t gi a thành thộ ộ ể ự ệ ữ ị 

và nông thôn, gi a lao đ ng trí óc và lao đ ng chân tay. Dân ch  phát tri n ữ ộ ộ ủ ể ở 

m c đ  cao. Nh ng thi t ch  chính tr  và pháp lu t s  hoàn toàn m t đi, nhàứ ộ ữ ế ế ị ậ ẽ ấ  

nước tr  thành không c n thi t, nó t  tiêu vong.ở ầ ế ự

3. Vai trò n n t ng t  tề ả ư ưởng, lý lu n c a ch  nghĩa Mác ­ Lênin ậ ủ ủ

 Vai trò c a ch  nghĩa Mác­ Lêninủ ủ

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin g m ba b  ph n Tri t h c, Kinh t  chính tr  h c vàủ ồ ộ ậ ế ọ ế ị ọ  

Ch  nghĩa xã h i khoa h c. M i b  ph n đóng vai trò khác nhau trong nh n th củ ộ ọ ỗ ộ ậ ậ ứ  

và th c ti n đ i s ng xã h i con ngự ễ ờ ố ộ ười

Tri t h c Mác ­ Lênin ế ọ  là c  s  lý lu n c a ch  nghĩa Mác ­ Lênin, là chơ ở ậ ủ ủ ủ nghĩa duy v t bi n ch ng trong vi c xem xét gi i t  nhiên, đ i s ng xã h i và tậ ệ ứ ệ ớ ự ờ ố ộ ư duy con người. Ch  nghĩa duy v t bi n ch ng và phép bi n ch ng duy v tủ ậ ệ ứ ệ ứ ậ  

th ng nh t ch t ch  v i nhau làm cho ch  nghĩa duy v t tr  nên tri t đ  và phépố ấ ặ ẽ ớ ủ ậ ở ệ ể  

bi n ch ng tr  thành lý lu n khoa h c. Nh  đó, tri t h c Mác ­ Lênin có khệ ứ ở ậ ọ ờ ế ọ ả năng nh n th c đúng đ n gi i t  nhiên cũng nh  đ i s ng xã h i và t  duy conậ ứ ắ ớ ự ư ờ ố ộ ư  

người. 

Tri t h c Mác ­ Lênin không ch  là lý lu n v  phế ọ ỉ ậ ề ương pháp gi i thích thả ế 

gi i mà còn là lý lu n v  phớ ậ ề ương pháp bi n đ i và c i t o th  gi i. Tri t h cế ổ ả ạ ế ớ ế ọ  Mác ­ Lênin là th  gi i quan và phế ớ ương pháp lu n, là vũ khí lý lu n s c bén giúpậ ậ ắ  giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng đ u tranh xoá b  ch  đ  áp b c bóc l t,ấ ộ ấ ỏ ế ộ ứ ộ  xây d ng thành công xã h i m i, xã h i xã h i ch  nghĩa và c ng s n ch  nghĩa.ự ộ ớ ộ ộ ủ ộ ả ủ

Kinh t  chính tr  Mác ­ Lênin ế ị  đóng vai trò là chìa khoá đ  nh n th c l ch sể ậ ứ ị ử phát tri n c a s n xu t v t ch t nói chung, gi i thích các hi n tể ủ ả ấ ậ ấ ả ệ ượng các quá trình kinh t  đang di n ra trong th c ti n, phân tích nguyên nhân d  báo tri nế ễ ự ễ ự ể  

v ng, chi u họ ề ướng phát tri n kinh t  xã h i, là c  s  khoa h c đ  nh n th c, để ế ộ ơ ở ọ ể ậ ứ ề 

ra và th c hi n t t đự ệ ố ường l i, ch  trố ủ ương, chính sách kinh t  c a Đ ng.ế ủ ả

Ch  nghĩa xã h i khoa h c ủ ộ ọ  đóng vai trò phát hi n và lu n gi i v  quá trìnhệ ậ ả ề  

t t y u d n đ n s  hình thành và phát tri n hình thái kinh t  ­ xã h i c ng s nấ ế ẫ ế ự ể ế ộ ộ ả  

ch  nghĩa, v  vai trò và s  m nh l ch s  c a giai c p công nhân, v  cách m ngủ ề ứ ệ ị ử ủ ấ ề ạ  

xã h i ch  nghĩa, đ  th c hi n m c tiêu gi i phóng giai c p công nhân và nhânộ ủ ể ự ệ ụ ả ấ  dân lao đ ng kh i ách áp b c bóc l t, gi i phóng xã h i, ti n t i gi i phóng conộ ỏ ứ ộ ả ộ ế ớ ả  

người. Theo Lênin ch  nghĩa xã h i khoa h c theo nghĩa r ng là ch  nghĩa Mác ­ủ ộ ọ ộ ủ  Lênin. 

Ch  nghĩa xã h i khoa h c th  hi n t p trung nh t h  t  tủ ộ ọ ể ệ ậ ấ ệ ư ưởng c a giaiủ  

c p công nhân, trang b , rèn luy n cho giai c p công nhân và nhân dân lao đ ngấ ị ệ ấ ộ  

b n lĩnh chính tr  v ng vàng, t  tả ị ữ ư ưởng và l p trậ ường cách m ng trong đ u tranhạ ấ  giành chính quy n và trong quá trình xây d ng ch  nghĩa xã h i, đ u tranh cóề ự ủ ộ ấ  

hi u qu  các l c lệ ả ự ượng, các h  t  tệ ư ưởng thù đ ch c a các th  l c ph n đ ngị ủ ế ự ả ộ  

ch ng phá s  nghi p xây d ng ch  nghĩa xã h i.ố ự ệ ự ủ ộ

Ch  nghĩa Mác ­ Lênin ti p t c là n n t ng t  tủ ế ụ ề ả ư ưởng c a Đ ng vàủ ả  cách m ng nạ ước ta

Chủ nghĩa Mác ­ Lênin ­ k t qu  k  th a tinh hoa trí tu  c a nhân lo i ế ả ế ừ ệ ủ ạ

Chủ nghĩa Mác –  Lênin ­ k t qu  c a s  t ng k t l ch s , th c ti n phát tri n c a xã h i ế ả ủ ự ổ ế ị ử ự ễ ể ủ ộ Chủ nghĩa Mác ­ Lênin ­ h  th ng lý lu n hoàn ch nh, ch t ch ệ ố ậ ỉ ặ ẽ

Chủ nghĩa Mác - Lênin - sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan và phương pháp luận Chủ nghĩa Mác - Lênin - học thuyết mở không ngừng đổi mới,  phát tri n ể

Trước tình hình th  gi i có nhi u bi n đ ng sâu s c. B o v , đ i m i vàế ớ ề ế ộ ắ ả ệ ổ ớ  phát tri n ch  nghĩa Mác­ Lênin là yêu c u khách quan, b t ngu n t  b n ch tể ủ ầ ắ ồ ừ ả ấ  cách m ng và khoa h c c a h c thuy t. Đ ng c ng s n Vi t Nam v i tinh th nạ ọ ủ ọ ế ả ộ ả ệ ớ ầ  

đ c l p t  ch , v n d ng sáng t o, b  sung và làm phong phú lý lu n ch  nghĩaộ ậ ự ủ ậ ụ ạ ổ ậ ủ  Mác­ Lênin trong đi u ki n c  th  c a đ t nề ệ ụ ể ủ ấ ước

5. Trình bày n i dung ch  y u và phân tích ý nghĩa h c thuy t ch  nghĩa t ộ ủ ế ọ ế ủ ư  

b n đ c quy n c a ch  nghĩa Mác ­ Lênin?  ả ộ ề ủ ủ

6.  Phân tích đ c đi m chính tr  ­ xã h i c a giai c p công nhân và liên h ặ ể ị ộ ủ ấ ệ  

v i th c tr ng c a giai c p công nhân Vi t Nam hi n nay? ớ ự ạ ủ ấ ệ ệ

7. Trình bày tính t t y u khách quan c a th i k  quá đ  lên ch  nghĩa xã ấ ế ủ ờ ỳ ộ ủ  

h i. Liên h  làm rõ nh ng thu n l i và khó khăn c a th i k  quá đ  lên ch ộ ệ ữ ậ ợ ủ ờ ỳ ộ ủ  nghĩa xã h i   Vi t Nam?   ộ ở ệ

8. M i h c sinh­ sinh viên c n làm gì và nh  th  nào đ  nh n th c đúng v ỗ ọ ầ ư ế ể ậ ứ ề 

ch  nghĩa Mác ­ Lênin? ủ

Bài 2:

KHÁI QUÁT V  T  TỀ Ư ƯỞNG H  CHÍ MINHỒ

1. Khai niêm, ngu n g c và quá trình hình thành t  t́ ̣ ồ ố ư ưởng H  Chíồ  Minh

1.1. Khái ni m  ệ

Trong su t cu c đ i ho t đ ng th c ti n cách m ng, ch  t ch H  Chíố ộ ờ ạ ộ ự ễ ạ ủ ị ồ  Minh đ a ra r t nhi u quan đi m toàn di n và sâu s c v  cách m ng Vi t Nam,ư ấ ề ể ệ ắ ề ạ ệ  

v i tri t lý hành đ ng, Ch  t ch H  Chí Minh ớ ế ộ ủ ị ồ không nh ng ữ đã tìm ra con đườ  ng

gi i phóng dân t c, gi i phóng giai c p, gi i phóng con ngả ộ ả ấ ả ườ mà còn bi n nói  ế  

tr  thành hi n th cở ệ ự  qua th c ti n cách m ng Vi t Nam. Nghiên c u t  tự ễ ạ ệ ứ ư ưở  ng

H  Chí Minh dồ ưới góc đ  khoa h c, Đ i h i IX c a Đ ng đã kh ng đ nh: “Tộ ọ ạ ộ ủ ả ẳ ị ư 

tưởng H  Chí Minh là m t h  th ng quan đi m toàn di n và sâu s c v  nh ngồ ộ ệ ố ể ệ ắ ề ữ  

v n đ  c  b n c a cách m ng Vi t Nam, là k t qu  c a s  v n d ng và phátấ ề ơ ả ủ ạ ệ ế ả ủ ự ậ ụ  tri n sáng t o ch  nghĩa Mác – Lênin vào đi u ki n c  th  c a nể ạ ủ ề ệ ụ ể ủ ước ta, k  th aế ừ  

và phát tri n các giá tr  truy n th ng t t đ p c a dân t c, ti p thu tinh hoa vănể ị ề ố ố ẹ ủ ộ ế  hóa nhân lo i.ạ

1.2. Ngu n g c  ồ ố

Th c ti n th  gi i và Vi t Nam ự ễ ế ớ ệ

Vào n a cu i th  k  XIX đ u th  k  XX, ch  nghĩa t  b n đã phát tri n tử ố ế ỷ ầ ế ỷ ủ ư ả ể ừ giai đo n t  do c nh tranh sang giai đo n đ  qu c ch  nghĩa, tăng cạ ự ạ ạ ế ố ủ ường xâm 

lược thu c đ a, đ t ra khát v ng l n nh t c a các dân t c thu c đ a là đ u tranhộ ị ặ ọ ớ ấ ủ ộ ộ ị ấ  

t  b n th  gi i suy y u, t o đi u ki n cho Cách m ng xã h i ch  nghĩa thángư ả ế ớ ế ạ ề ệ ạ ộ ủ  

Mười Nga (1917) giành được th ng l i, m  ra th i đ i m i c a l ch s  loàiắ ợ ở ờ ạ ớ ủ ị ử  

người, th i k  đ u tranh ch ng đ  qu c, gi i phóng dân t c và ti n lên chờ ỳ ấ ố ế ố ả ộ ế ủ nghĩa xã h i trên ph m vi toàn th  gi i, trong đó có Vi t Nam.ộ ạ ế ớ ệ

Gi a th  k  XIX (1858), Pháp xâm lữ ế ỷ ược Vi t Nam, bi n nệ ế ước ta tr  thànhở  

m t nộ ước thu c đ a n a phong ki n. Mâu thu n dân t c và giai c p   Vi t Namộ ị ử ế ẫ ộ ấ ở ệ  ngày càng sâu s c, phong trào yêu nắ ước theo nhi u khuynh hề ướng khác nhau liên 

ti p di n ra nh ng t t c  đ u th t b i. Cách m ng Vi t Nam r i vào tình tr ngế ễ ư ấ ả ề ấ ạ ạ ệ ơ ạ  

kh ng ho ng, b  t c v  đủ ả ế ắ ề ường l i c u nố ứ ước và giai c p, t  ch c lãnh đ o cáchấ ổ ứ ạ  

Ch  nghĩa Mác – Lênin chính là c  s  th  gi i quan và phủ ơ ở ế ớ ương pháp lu n làậ  ngu n g c quan tr ng nh t quy t đ nh b n ch t t  tồ ố ọ ấ ế ị ả ấ ư ưởng H  Chí Minh.ồ

Ch  nghĩa Mác – Lênin v i m c tiêu có giá tr  nhân văn: gi i phóng xã h i,ủ ớ ụ ị ả ộ  

gi i phóng giai c p và gi i phóng con ngả ấ ả ười. Không nh ng v y, ch  nghĩa Mácữ ậ ủ  – Lênin còn v ch ra con đạ ường, l c lự ượng và phương pháp đ  đ t để ạ ược m cụ  tiêu, t  đó mang l i cho con ngừ ạ ười cu c s ng t  do,  m no, h nh phúc. Đây làộ ố ự ấ ạ  khát v ng r t t  nhiên c a con ngọ ấ ự ủ ười

T  ch  nghĩa yêu nừ ủ ước, H  Chí Minh đã ti p thu b n ch t khoa h c vàồ ế ả ấ ọ  cách m ng c a h c thuy t, v n d ng và phát tri n sáng t o vào đi u ki n đ cạ ủ ọ ế ậ ụ ể ạ ề ệ ặ  thù c a nủ ước ta, gi i quy t thành công nh ng v n đ  c  b n, c p bách c a cáchả ế ữ ấ ề ơ ả ấ ủ  

m ng Vi t Nam, kh ng đ nh con đạ ệ ẳ ị ường c u nứ ước duy nh t là cách m ng vôấ ạ  

s n. Ngả ười cũng ch  rõ vai trò c a Ch  nghĩa Mác – Lênin: Bây gi  h c thuy tỉ ủ ủ ờ ọ ế  nhi u, ch  nghĩa nhi u, nh ng ch  nghĩa chân chính nh t, cách m ng nh t, ch cề ủ ề ư ủ ấ ạ ấ ắ  

ch n nh t là ch  nghĩa Lênin,có th  nói, t  tắ ấ ủ ể ư ưởng H  Chí Minh chính là “chồ ủ nghĩa Mác – Lênin” c a Vi t Nam.ủ ệ

b. Giá tr  truy n th ng dân t c ị ề ố ộ

Ch  t ch H  Chí Minh là hi n thân s  k t tinh nh ng giá tr  truy n th ngủ ị ồ ệ ự ế ữ ị ề ố  

t t đ p c a dân t c: Ch  nghĩa yêu nố ẹ ủ ộ ủ ước và ý chí kiên cường, b t khu t đ uấ ấ ấ  tranh đ  d ng nể ự ước và gi  nữ ước; tinh th n đoàn k t, nhân nghĩa; lao đ ng c nầ ế ộ ầ  

cù, sáng t o; tinh th n l c quan, yêu đ i. Đây là nh ng tài s n tinh th n to l n, làạ ầ ạ ờ ữ ả ầ ớ  

đ ng l c xuyên su t cu c đ i ho t đ ng cách m ng c a Ngộ ự ố ộ ờ ạ ộ ạ ủ ườ “Lúc đ u chínhi:  ầ  

là ch  nghĩa yêu n ủ ướ c, ch  ch a ph i ch  nghĩa c ng s n đã đ a tôi tin theo ứ ư ả ủ ộ ả ư   Lênin, tin theo Qu c t  th  ba” ố ế ứ 5.

Ngh An ­ quê hệ ương c a H  Chí Minh tiêu bi u cho nh ng truy n th ngủ ồ ể ữ ề ố  

t t đ p c a dân t c Vi t Nam: c n cù, ch u thố ẹ ủ ộ ệ ầ ị ương ch u khó, l i s ng ti t ki m,ị ố ố ế ệ  

ý chí quy t tâm cao, n i s n sinh cho đ t nế ơ ả ấ ước nhi u anh hùng, hào ki t. ề ệ

5 H  Chí Minh ồ : “Con đ ườ ng d n tôi đ n ch  nghĩa Lênin” (1960),  ẫ ế ủ Tuy n t p 2, ể ậ  S  th t, Hà n i, 1980 ự ậ ộ

Gia   đình   nhà   Nho   đã   giúp   Người   tích   lũy   được   nhi u   tri   th c,   hi uề ứ ể  

bi t,mế ười tu i m  côi m , Nguy n T t Thành s m t  l p, có s  c m thông sâuổ ồ ẹ ễ ấ ớ ự ậ ự ả  

s c v i n i kh  nh c c a ngắ ớ ỗ ổ ụ ủ ười dân nghèo khó, m t nấ ước

Truy n th ng dân t c, quê hề ố ộ ương, gia đình đã hun đúc   H  Chí Minh khíở ồ  phách, hoài bão và t  tư ưởng l n trong quá trình tìm đớ ường c u dân, c u nứ ứ ước

c. Tinh hoa văn hóa nhân lo i ạ

T  tư ưởng H  Chí Minh có s  k t h p hài hòa nh ng giá tr  tích c c, ti pồ ự ế ợ ữ ị ự ế  thu có ch n l c, phê phán các quan đi m c a c  văn hóa phọ ọ ể ủ ả ương đông và văn hóa phương tây, c  th :ụ ể

H  Chí Minh k  th a nh ng m t tích c c c a Nho giáo nh : Tri t lý hànhồ ế ừ ữ ặ ự ủ ư ế  

đ ng, t  tộ ư ưởng nh p th , hành đ o, giúp đ i; t  tậ ế ạ ờ ư ưởng xây d ng m t th  gi iự ộ ế ớ  

đ i đ ng, xã h i bình tr ; tri t lý nhân sinh: tu thân, dạ ồ ộ ị ế ưỡng tính; đ  cao văn hóaề  trung hi u.V  Ph t giáo, H  Chí Minh đã ti p thu t  tế ề ậ ồ ế ư ưởng hướng thi n: t  bi,ệ ừ  bác ái, c u kh , c u n n, yêu thứ ổ ứ ạ ương con người.V  ch  nghĩa Tam dân c a Tônề ủ ủ  Trung S n v i t  tơ ớ ư ưởng: dân t c đ c l p, dân quy n t  do, dân sinh h nh phúcộ ộ ậ ề ự ạ  hoàn toàn phù h p v i đi u ki n th c ti n c a nợ ớ ề ệ ự ễ ủ ước ta

H  Chí Minh ti p thu văn hóa dân ch  t  s n, đó là t  tồ ế ủ ư ả ư ưởng t  do, bìnhự  

đ ng, bác ái c a Pháp, t  tẳ ủ ư ưởng dân ch  c a cách m ng M  v  quy n conủ ủ ạ ỹ ề ề  

người: quy n s ng, t  do và m u c u h nh phúc.ề ố ự ư ầ ạ V  Kito giáo, H  Chí Minhề ồ  

ti p thu t  tế ư ưởng nhân ái, yêu thương con người, h t lòng vì nhân dân.ế

Người đã tìm th y đi m chung c a c  phấ ể ủ ả ương đông và phương tây là xét 

đ n cùng đ u mu n: “M u c u h nh phúc cho loài ngế ề ố ư ầ ạ ười, m u c u phúc l i choư ầ ợ  

xã h i”.ộ

d. Ph m ch t và năng l c cá nhân H  Chí Minh ẩ ấ ự ồ

Nhân cách, ph m ch t và năng l c cá nhân H  Chí Minh đã tác đ ng sâuẩ ấ ự ồ ộ  

s c, m nh m  t i s  hình thành và phát tri n t  tắ ạ ẽ ớ ự ể ư ưởng c a Ngủ ười, H  Chí Minhồ  

có nhân cách n i tr i trên nh ng y u t :ổ ộ ữ ế ố

­ Trước h t là năng l c t  duy năng đ ng, nh y bén, đ c l p, t  ch  nênế ự ư ộ ạ ộ ậ ự ủ  nhanh chóng n m b t xu th  v n đ ng c a s  v t, hi n tắ ắ ế ậ ộ ủ ự ậ ệ ượng qua quan sát tr cự  

ti p xã h i. Nh  đó ngế ộ ờ ười nhanh chóng nh n th c đậ ứ ược con đường gi i phóngả  dân t c theo ch  nghĩa Mác – Lênin.ộ ủ

­ Kiên trì, b t khu t, có ý trí mãnh li t và ngh  l c phi trấ ấ ệ ị ự ường trong th cự  

hi n m c đích đã ch n. Báoệ ụ ọ  Qu c gia ố  c a  n Đ  đã vi t:ủ Ấ ộ ế  “Đ ng sau cái c t ằ ố   cách d u dàng c a C  H  là m t ý chí s t thép. D ị ủ ụ ồ ộ ắ ướ i cái b  ngoài gi n d  là ề ả ị  

m t tinh th n qu t kh i anh hùng không có gì uy hi p n i”,  ộ ầ ậ ở ế ổ Người không qu nả  

ng i v t v , nguy hi m, khó khăn; không s  k  thù đe d a, đ u tranh t i cùngạ ấ ả ể ợ ẻ ọ ấ ớ  

đ  giành đ c l p dân t c.ể ộ ậ ộ

­ Thương yêu, quý tr ng con ngọ ười: Lòng yêu nướ ủc c a Ngườ ắi g n v i yêuớ  nhân dân lao đ ng, quý tr ng con ngộ ọ ười. Bác đ i x  v i ngố ử ớ ười luôn có lý, có tình, tình yêu thương c a Ngủ ười luôn có ch  cho t t c  m i ngỗ ấ ả ọ ườ ừi, t  nhân dân 

nước mình cho t i c  nhân dân th  gi i; đ u tranh không m t m i cho sớ ả ế ớ ấ ệ ỏ ự nghi p gi i phóng con ngệ ả ười

Có th  nói, t  tể ư ưởng H  Chí Minh là s  h i t  t t c  nh ng giá tr  t t đ pồ ự ộ ụ ấ ả ữ ị ố ẹ  

nh t c a dân t c Vi t Nam, tinh hoa nhân lo i, ánh sánh c a ch  nghĩa Mác –ấ ủ ộ ệ ạ ủ ủ  Lênin cùng v i nhân cách đ c bi t c a ngớ ặ ệ ủ ười chi n sĩ cách m ng; nh  m t nhàế ạ ư ộ  báo nước ngoài nh n xét: ậ “H  Chí Minh là hình  nh hoàn ch nh c a s  k t h p: ồ ả ỉ ủ ự ế ợ  

Đ c khôn ngoan c a Ph t, lòng bác ái c a Chúa, Tri t h c c a Mác, thiên tài ứ ủ ậ ủ ế ọ ủ   cách m ng c a Lênin và là tình c m c a ng ạ ủ ả ủ ườ i ch  gia t c ­ T t c  đ u hòa ủ ộ ấ ả ề  

h p trong m t dáng d p t  nhiên” ợ ộ ấ ự 6

2. M t s  n i dung c  b n c a t  tộ ố ộ ơ ả ủ ư ưởng H  Chí Minhồ

2.1. T  t ư ưở ng v  đ c l p dân t c g n li n v i ch  nghĩa xã h i,  ề ộ ậ ộ ắ ề ớ ủ ộ k t ế  

h p s c m nh dân t c v i s c m nh th i đ i ợ ứ ạ ộ ớ ứ ạ ờ ạ

Trong quá trình tìm ki m con đế ường gi i phóng dân t c, kh o sát các cu cả ộ ả ộ  cách m ng l n trên th  gi i nh  cách m ng Pháp, cách m ng M  và cách m ngạ ớ ế ớ ư ạ ạ ỹ ạ  tháng Mười Nga, H  Chí Minh đã nh n th y, ch  có cách m ng tháng Mồ ậ ấ ỉ ạ ười Nga 

m i mang l i t  do, bình đ ng th c s  cho nhân dân. Ngớ ạ ự ẳ ự ự ười đi t i k t lu n conớ ế ậ  

6 D n theo: H c vi n Chính tr ­Hành chính qu c gia H  Chí Minh: ẫ ọ ệ ị ố ồ  Di s n H  Chí Minh trong th i đ i  ả ồ ờ ạ ngày nay, Nxb Chính tr ­Hành chính, HN, 2010, tr 654.ị

đường duy nh t đ  gi i phóng dân t c là cách m ng vô s n; v n đ  dân t cấ ể ả ộ ạ ả ấ ề ộ  

ph i g n li n v i v n đ  giai c p c a giai c p vô s n; đ c l p dân t c ph iả ắ ề ớ ấ ề ấ ủ ấ ả ộ ậ ộ ả  

g n li n v i ch  nghĩa xã h i, ch  có đi lên ch  nghĩa xã h i m i c ng c , b oắ ề ớ ủ ộ ỉ ủ ộ ớ ủ ố ả  

v  đệ ược đ c l p dân t c, t  do, h nh phúc,  m no cho nhân dân m t cách v ngộ ậ ộ ự ạ ấ ộ ữ  

ch c nh t.ắ ấ

H  Chí Minh nêu m t chân lý có giá tr  cho m i th i đ i: “Không có gì quýồ ộ ị ọ ờ ạ  

h n đ c l p, t  do”,đây đơ ộ ậ ự ược coi là đ ng l c quan tr ng đ  nhân dân ta quy tộ ự ọ ể ế  tâm chi n đ u đ n cùng và giành đ c l p. Đ c l p dân t c theo t  tế ấ ế ộ ậ ộ ậ ộ ư ưởng Hồ Chí Minh là ph i th c hi n quy n làm ch  c a nhân dân đ i v i T  qu c;ả ự ệ ề ủ ủ ố ớ ổ ố  quy n t  quy t đ nh con đề ự ế ị ường phát tri n c a dân t c mình; ph i đ m b oể ủ ộ ả ả ả  

th ng nh t và toàn v n đ t nố ấ ẹ ấ ước; th c hi n đ i s ng h nh phúc, t  do cho nhânự ệ ờ ố ạ ự  dân; th c hi n quy n bình đ ng tôn tr ng nhau cùng có l i trong quan h  v i cácự ệ ề ẳ ọ ợ ệ ớ  

qu c gia dân t c khác v  chính tr , kinh t , văn hóa… Đ c l p ph i tri t đ  toànố ộ ề ị ế ộ ậ ả ệ ể  

di n và b n v ng, mu n th  đ c l p dân t c ph i g n li n v i ch  nghĩa xãệ ề ữ ố ế ộ ậ ộ ả ắ ề ớ ủ  

ngườ ềi đ u có đi u ki n phát huy h t tài năng. ề ệ ế

Đ c l p dân t c g n li n v i ch  nghĩa xã h i là n i dung c t lõi xuyênộ ậ ộ ắ ề ớ ủ ộ ộ ố  

su t toàn b  t  tố ộ ư ưởng H  Chí Minh, đồ ược th ng nh t trong c  lý lu n và ho tố ấ ả ậ ạ  

đ ng th c ti n, ph n ánh chính xác m c đích, lý tộ ự ễ ả ụ ưởng, khát v ng c a Ngọ ủ ườ  i:

nước ta được đ c l p, dân ta độ ậ ượ ực t  do, đ ng bào ta ai cũng có c m ăn, áoồ ơ  

m c, ai cũng đặ ược h c hành. Đ c l p dân t c và ch  nghĩa xã h i g n li n nhauọ ộ ậ ộ ủ ộ ắ ề  

là quy lu t v n đ ng và phát tri n c a các dân t c trong th i đ i hi n nay.ậ ậ ộ ể ủ ộ ờ ạ ệ

Qua th c ti n ho t đ ng, H  Chí Minh nh n th y quan h  khăng khít c aự ễ ạ ộ ồ ậ ấ ệ ủ  cách m ng Vi t Nam v i cách m ng th  th  gi i, Ngạ ệ ớ ạ ế ế ớ ười xác đ nh t  tị ư ưởng k tế  

h p s c m nh dân t c v i s c m nh th i đ i là đ  t o ra s c m nh vô t nợ ứ ạ ộ ớ ứ ạ ờ ạ ể ạ ứ ạ ậ  

nh m l y nh  th ng l n trong ch ng đ  qu c xâm lằ ấ ỏ ắ ớ ố ế ố ược, t  nghèo nàn l c h uừ ạ ậ  

đi th ng lên ch  nghĩa xã h i không qua s  phát tri n c a t  b n ch  nghĩa. N iẳ ủ ộ ự ể ủ ư ả ủ ộ  dung t  t  tư ư ưởng đó được người nêu rõ:

Th  nh t ứ ấ , cách m ng Vi t Nam là m t b  ph n trong cách m ng th  gi i,ạ ệ ộ ộ ậ ạ ế ớ  

ai làm cách m ng th  gi i đ u là đ ng chí c a Vi t Nam c ,đi u đó phân bi tạ ế ớ ề ồ ủ ệ ả ề ệ  

được b n g n, b n xa và k  thù trên th  gi i.ạ ầ ạ ẻ ế ớ

Th  hai ứ , ph i g n k t ch t ch  gi a ch  nghĩa yêu nả ắ ế ặ ẽ ữ ủ ước chân chính v iớ  

ch  nghĩa qu c t  vô s n trong th i đ i hi n nay đ  t  đó m i gi i phóng dânủ ố ế ả ờ ạ ệ ể ừ ớ ả  

t c và gi i phóng giai c p m t cách tri t đ , H  Chí Minh phê phán ch  nghĩaộ ả ấ ộ ệ ể ồ ủ  dân t c h p hòi và ch  nghĩa dân t c nộ ẹ ủ ộ ướ ớc l n, đ  cao và gi  v ng ch  nghĩaề ữ ữ ủ  

qu c t  vô s n, b o v  kh i đoàn k t c a cách m ng th  gi i.ố ế ả ả ệ ố ế ủ ạ ế ớ

Th  ba ứ , ph i gi  v ng đ c l p, t  ch , t  l c, t  cả ữ ữ ộ ậ ự ủ ự ự ự ường, d a vào s c mìnhự ứ  

là chính, đ ng th i tranh th  s  giúp đ  qu c t , nh ng không quên th c hi nồ ờ ủ ự ỡ ố ế ư ự ệ  nghĩa v  qu c t  c a mình, Ngụ ố ế ủ ười nêu rõ, mu n ngố ười ta giúp cho trước h tế  

ph i t  giúp mình, m t dân t c không t  l c cánh sinh mà ng i ch  các dân t cả ự ộ ộ ự ự ồ ờ ộ  khác giúp đ  thì không x ng đáng đỡ ứ ược đ c l p. M t khác Ngộ ậ ặ ười không coi nhẹ 

s  giúp đ  chí tình c a anh em và b n bè qu c t  M i bự ỡ ủ ạ ố ế ỗ ước ti n c a cáchế ủ  

m ng Vi t Nam đ u bao hàm c  th c hi n nghĩa v  qu c t , giúp đ  b n bèạ ệ ề ả ự ệ ụ ố ế ỡ ạ  cũng chính là t  giúp mình.ự

Th  t ứ ư, ph i m  r ng quan h  h u ngh  h p tác, s n sàng làm b n v i t tả ở ộ ệ ữ ị ợ ẵ ạ ớ ấ  

c  các nả ước dân ch ; thái đ  nủ ộ ước Vi t Nam đ i v i nh ng nệ ố ớ ữ ước Á châu là m tộ  thái đ  anh em, đ i v i ngũ cộ ố ớ ường là m t thái đ  b n bè.ộ ộ ạ

K t h p s c m nh dân t c v i s c m nh th i đ i là c  s  và đi u ki nế ợ ứ ạ ộ ớ ứ ạ ờ ạ ơ ở ề ệ  quan tr ng đ  Vi t Nam có th  giành đ c l p dân t c và đi lên Ch  nghĩa xãọ ể ệ ể ộ ậ ộ ủ  

h i. Có th  nói đây là m t t  tộ ể ộ ư ưởng l n c a H  Chí Minh, là m t v n đ  quanớ ủ ồ ộ ấ ề  

tr ng c a cách m ng Vi t Nam, H  Chí Minh không ch  gi i quy t đi u đó vọ ủ ạ ệ ồ ỉ ả ế ề ề 

lý lu n mà còn t  ch c th c ti n đ t k t qu  cao.ậ ổ ứ ự ễ ạ ế ả

2.2. T  t ư ưở ng v  quy n làm ch  c a nhân dân, xây d ng nhà n ề ề ủ ủ ự ướ c  

th t s  c a dân, do dân, vì dân ậ ự ủ

Đ  thay th  ch  đ  th c dân phong ki n tàn b o, ph n nhân tính, H  Chíể ế ế ộ ự ế ạ ả ồ  Minh đã l a ch n ra m t ki u nhà nự ọ ộ ể ước m i cho Vi t Nam, đó là Nhà nớ ệ ước dân 

ch  c ng hòa, m t nhà nủ ộ ộ ước đ i bi u quy n l i "cho s  đông ngạ ể ề ợ ố ười", th  hi nể ệ  tính ch t nhân dân, m t nhà nấ ộ ước do nhân dân lao đ ng làm ch , nhà nộ ủ ước c aủ  dân, do dân, vì dân

Ngay t  nh ng ngày đ u m i thành l p nhà nừ ữ ầ ớ ậ ước, H  Chí Minh đã kh ngồ ẳ  

đ nh: nị ước ta là nước dân ch , t t c  quy n h n đ u c a dân. Dân ch  theo Hủ ấ ả ề ạ ề ủ ủ ồ Chí Minh được hi u là:ể  dân là chủ và dân làm ch  Dân là ch  có nghĩa là xácủ ủ  

đ nh v  th  c a dân, còn dân làm ch  có nghĩa là xác đ nh quy n, nghĩa v  c aị ị ế ủ ủ ị ề ụ ủ  dân,trong nhà nước c a dân, v i ý nghĩa đó, ngủ ớ ười dân là ngườ ắi n m gi  m iữ ọ  quy n l c, đề ự ược hưởng m i quy n dân ch  B ng thi t ch  dân ch , nhà nọ ề ủ ằ ế ế ủ ướ  c

ph i có trách nhi m b o đ m quy n làm ch  c a dân, còn các c  quan nhà nả ệ ả ả ề ủ ủ ơ ướ  c

do nhân dân t  ch c ra, nhân viên nhà nổ ứ ước là ngườ ượ ủi đ c  y quy n, th c hi nề ự ệ  

ý chí nguy n v ng c a nhân dân, tr  thành công b c c a nhân dân. Quy n l cệ ọ ủ ở ộ ủ ề ự  

c a nhân dân đủ ược đ t   v  trí t i thặ ở ị ố ượng, nhà nước không còn là công c  th ngụ ố  

tr , nô d ch dân nh  trong th i phong ki n, t  b n n a, đi u này có ý nghĩa th cị ị ư ờ ế ư ả ữ ề ự  

t  nh c nh  nh ng ngế ắ ở ữ ười lãnh đ o, nh ng đ i bi u c a nhân dân làm đúng ch cạ ữ ạ ể ủ ứ  trách và v  th  c a mình, không ph i là đ ng trên nhân dân, coi khinh nhân dân,ị ế ủ ả ứ  

“c y th ” v i dân.ậ ế ớ

Nhà n ướ ủ c c a dân: T  tư ưởng c a H  Chí Minh v  nhà nủ ồ ề ướ ủc c a dân đượ  c

th  hi n rõ trong hai b n Hi n pháp năm 1946 và Hi n pháp năm 1959. Hi nể ệ ả ế ế ế  pháp năm 1946 nêu rõ: t t c  quy n bính trong nấ ả ề ước đ u là c a toàn th  nhânề ủ ể  dân Vi t Nam, không phân bi t nòi gi ng, gái trai, giàu nghèo, giai c p, tôn giáo;ệ ệ ố ấ  

nh ng vi c quan h  đ n v n m nh qu c gia s  đ a ra toàn dân phúc quy t.ữ ệ ệ ế ậ ệ ố ẽ ư ế

Nhà n ướ c do dân: là nhà nước do dân l p nên, do dân  ng h , dân làm ch ậ ủ ộ ủ  Chính vì v y, H  Chí Minh thậ ồ ường nh n m nh nhi m v  c a nh ng ngấ ạ ệ ụ ủ ữ ười cách 

m ng là ph i làm cho dân hi u, làm cho dân giác ng  đ  nâng cao đạ ả ể ộ ể ược trách nhi m làm ch , nâng cao đệ ủ ược ý th c trách nhi m chăm lo xây d ng nhà nứ ệ ự ướ  c

c a mình. H  Chí Minh kh ng đ nh, vi c nủ ồ ẳ ị ệ ước là vi c chung, m i ngệ ỗ ườ ề  i đ u

ph i có trách nhi m “ghé vai gánh vác m t ph n”, quy n l i, quy n h n bao giả ệ ộ ầ ề ợ ề ạ ờ cũng đi đôi v i trách nhi m, nghĩa v ớ ệ ụ

Nhà n ướ c vì dân: là m t nhà nộ ướ ấ ợc l y l i ích chính đáng c a nhân dân làmủ  

m c tiêu, t t c  đ u vì l i ích c a nhân dân, ngoài ra không có b t c  m t l iụ ấ ả ề ợ ủ ấ ứ ộ ợ  ích nào khác. Trên tinh th n đó H  Chí Minh nh n m nh: m i đầ ồ ấ ạ ọ ường l i, chínhố  sách đ u ch  nh m đ a l i quy n l i cho dân; “ề ỉ ằ ư ạ ề ợ vi c gì l i cho dân ta ph i h t ệ ợ ả ế  

s c làm, vi c gì h i đ n dân, ta ph i h t s c tránh” ứ ệ ạ ế ả ế ứ 7.Dân là g c c a nố ủ ước, Hồ Chí Minh luôn luôn tâm ni m: ph i làm cho dân có ăn, ph i làm cho dân có m c,ệ ả ả ặ  

ph i làm cho dân có ch   , ph i làm cho dân đả ỗ ở ả ược h c hành, c  cu c đ i Ngọ ả ộ ờ ườ  i

ch  có m t m c đích là ph n đ u cho quy n l i T  qu c và h nh phúc c a qu cỉ ộ ụ ấ ấ ề ợ ổ ố ạ ủ ố  dân. 

Trong t  tư ưởng H  Chí Minh, Nhà nồ ước ta được coi là Nhà nước c a dân,ủ  

do dân, vì dân nh ng l i g n li n v i b n ch t c a giai c p công nhân.ư ạ ắ ề ớ ả ấ ủ ấ  Nhà 

nước ta dướ ựi s  lãnh đ o c a Đ ng C ng s n, đ ng c a giai c p công nhânạ ủ ả ộ ả ả ủ ấ  không nh ng th  hi n ý chí c a giai c p công nhân mà còn th  hi n ý chí c aữ ể ệ ủ ấ ể ệ ủ  nhân dân và c a toàn dân t c, l i ích c  b n c a giai c p công nhân, c a nhânủ ộ ợ ơ ả ủ ấ ủ  dân lao đ ng và c a toàn dân t c là m t.ộ ủ ộ ộ

Mu n Nhà nố ước th c s  c a dân, do dân, vì dân thì nhà nự ự ủ ước đó ph i h pả ợ  

hi n,thông qua t ng tuy n c  l p: qu c h i; chính ph  và các c  quan, b  máyế ổ ể ử ậ ố ộ ủ ơ ộ  chính th c khác c a Nhà nứ ủ ước, m t b  máy Nhà nộ ộ ước có đ y đ  giá tr  pháp lýầ ủ ị  

đ  gi i quy t m t cách có hi u qu  nh ng v n đ  đ i n i và đ i ngo i   nể ả ế ộ ệ ả ữ ấ ề ố ộ ố ạ ở ướ  cta

Theo H  Chí Minh, nhà nồ ước c a dân, do dân, vì dân ph i đủ ả ược qu n lýả  

b ng pháp lu t, trong đó quan tr ng b c nh t là Hi n pháp ­ đ o lu t c  b nằ ậ ọ ậ ấ ế ạ ậ ơ ả  

c a nủ ước nhà. Các b n Hi n pháp năm 1946 và Hi n pháp năm 1959 đã đ  l iả ế ế ể ạ  

d u  n đ m nét nh ng quan đi m c a H  Chí Minh v  b n ch t, thi t ch  vàấ ấ ậ ữ ể ủ ồ ề ả ấ ế ế  

ho t đ ng c a Nhà nạ ộ ủ ước m i. Bên c nh đó còn c n chú tr ng đ a th n linhớ ạ ầ ọ ư ầ  pháp quy n vào trong cu c s ng, đi u này đ i h i m i ngề ộ ố ề ỏ ỏ ọ ười ph i hi u và tuy tả ể ệ  7H  Chí Minh: Toàn t p, Nxb Chính tr  qu c gia, Hà N i, 2000, t.4, tr.56,57 ồ ậ ị ố ộ