LUẬN văn THẠC sĩ quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở trường quân sự quân khu 1 hiện nay

Giáo dục chính trị có vai trò hết sức quan trọng trong phát triển nhân cách toàn diện cho con người, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhận thức đúng đắn vấn đề đó, Đảng ta luôn quan tâm nâng cao chất lượng quá trình giáo dục chính trị cho thế hệ trẻ, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng xác định: “Đổi mới nội dung, phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng, lý tưởng, truyền thống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, xây dựng đạo đức, lối sống lành mạnh, ý thức tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật cho thế hệ trẻ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục chính trị có vai trò hết sức quan trọng trong phát triển nhâncách toàn diện cho con người, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Nhận thức đúng đắn vấn đề đó, Đảng ta luôn quantâm nâng cao chất lượng quá trình giáo dục chính trị cho thế hệ trẻ, Đại hội

đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng xác định: “Đổi mới nội dung,

phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng, lý tưởng, truyền thống, bồi dưỡng

lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, xây dựng đạo đức, lối sống lành mạnh, ý thức tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật cho thế hệ trẻ”[16, tr.162]

Các trường quân sự quân khu trong Quân đội, luôn coi giáo dục chính trịcho học viên là một nhiệm vụ giáo dục quan trọng, nhằm nâng cao giác ngộchính trị, xây dựng bản chất cách mạng, phẩm chất, năng lực, trình độ chính trị

và đạo đức cách mạng để học viên hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ, trở thành

người cán bộ “có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong

sáng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân”[18,tr.12].

Nằm trong hệ thống các trường quân sự, với nhiệm vụ đào tạo cán bộ cho Lựclượng vũ trang Quân khu 1, Trường Quân sự Quân khu 1 cũng hết sức coitrong giáo dục chính trị cho học viên Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạocủa Đảng ủy Bộ Tư lệnh Quân khu, trên cơ sở mục tiêu, yêu cầu chung về đàotạo cán bộ quân đội, nhà trường đã cụ thể hoá mục tiêu, không ngừng đổi mới,nội dung, phương thức giáo dục chính trị cho học viên Điều đó góp phần đàotạo ra những cán bộ quân đội phát triển đầy đủ phẩm chất, năng lực “vừa hồng,vừa chuyên” hoàn thành tốt nhiệm vụ theo chức trách của học viên sau khi tốtnghiệp ra trường và có chiều hướng phát triển tốt

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, quá trình giáo dụcchính trị cho học viên còn bộc lộ nhiều bất cập như: xác định mục tiêu giáo

dục còn chung chung, đổi mới nội dung, phương pháp chưa hiệu quả, đặc biệt

là giáo dục về động cơ, trách nhiệm cho học viên có mặt còn hạn chế Nghịquyết chuyên đề lãnh đạo công tác giáo dục chính trị tại đơn vị của Đảng uỷnhà trường khẳng định: “Việc lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức giáo dục chính trị ởmột số cấp ủy, chi bộ chưa được quan tâm đúng mức, chưa chặt chẽ Một sốđơn vị, việc đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục chính trị còn chậm,chưa sát với từng đối tượng và sự phát triển của nhiệm vụ.”[19] Một trongnhững nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hạn chế trên do nhà trường chưa quản lý

có hiệu quả quá trình giáo dục chính trị cho học viên Thực tế đó đặt ra yêucầu cấp thiết là: cùng với đổi mới quy trình, chương trình, nội dung, phươngpháp giáo dục, nhà trường cần phải chú trọng quản lý có hiệu quả quá trìnhgiáo dục chính trị cho học viên

Thấy rõ vai trò, tầm quan trọng của giáo dục chính trị, nhiều nhà khoahọc trong và ngoài nước đã tập trung nghiên cứu vấn đề này dưới các góc độtiếp cận khác nhau Tuy nhiên, cho đến nay chưa có nhà khoa học hoặc côngtrình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống quản lý quá trìnhgiáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1 hiện nay” làm đề tài nghiên cứu.

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

* Những nghiên cứu về giáo dục chính trị

Đã có nhiều công trình nghiên cứu ở những góc độ khác nhau đề cậpđến vấn đề giáo dục chính trị:

Trong tập 1 tài liệu: Nguyên lý công tác tư tưởng [23], Tác giả Lương

Khắc Hiếu đã đề cập bản chất, chức năng, vai trò những nguyên tắc cơ bản vàphương châm của công tác tư tưởng Trong đó tập trung giải quyết vấn đề gắnchặt công tác tư tưởng với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị; kết hợp ba nộidung giáo dục: chủ nghĩa Mác - Lênin và đường lối chính sách của Đảng,

kiến thức khoa học xã hội và khoa học tự nhiên Thông qua việc giáo dục lýluận để hình thành tư duy lý luận dưới ánh sáng thực tiễn đổi mới và cuộc đấutranh tư tưởng hiện nay.

Tác giả Đào Duy Tùng (1999), trong cuốc sách: Một số vấn đề về công

tác tư tưởng [50], đề cập vến đề bài học kinh nghiệm, phương châm chỉ đạo,

nội dung giáo dục lý luận, chính trị của Đảng Trong đó, chỉ rõ các nội dunggiáo dục lý luận chính trị bao gồm: lý luận Mác - Lênin; đường lối chính sáchcủa Đảng; kiến thức khoa học xã hội và khoa học tự nhiên Thông qua cácbiện pháp tổ chức giáo dục chính trị để nâng cao nhận thức và chuyển biến vềhành động cách mạng, bảo đảm cho tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin ănsâu vào cuộc sống, chiếm ưu thế tuyệt đối trong đời sống chính trị và tinhthần của toàn xã hội

Tài liệu: Giáo dục tư tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong

tình hình mới [36], Tác giả Phạm Đình Nghiệp tập trung làm rõ cơ sở - phương

pháp luận; thực trạng công tác giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ hiệnnay và những dự báo - giải pháp kiến nghị nâng cao hiệu quả công tác giáo dục

lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ trong tình hình mới Trong tình hình mới, lýtưởng xã hội chủ nghĩa vẫn là mục tiêu xuyên suốt của cách mạng Song conđường đi tới mục tiêu đó lại khó khăn, phức tạp Vì vậy, việc giác ngộ lýtưởng cách mạng của Đảng cho thế hệ trẻ là một chức năng quan trọng củaĐảng, của Đoàn Thanh niên và là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong hệ thống các giátrị đó chính là lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Tổng cục Chính trị, Công tác tư tưởng - văn hóa trong xây dựng Quân

đội về chính trị [39], đã đề cập vấn đề nâng cao chất lượng và hiệu quả công

tác tư tưởng - văn hóa trong xây dựng quân đội về chính trị thời kỳ mới Xâydựng quân đội nhân dân “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiệnđại” là phương hướng, là yêu cầu cao của Đảng, của cách mạng Vì vậy, côngtác tư tưởng - văn hóa trong quân đội cần tập trung làm cho cán bộ, chiến sỹtrong quân đội có hiểu biết sâu sắc, vững chắc và cơ bản về chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh dưới ánh sáng quan điểm đổi mới của Đảng,

chuyển hóa những hiểu biết đó thành niềm tin, thành bản lĩnh và vận dụngnhuần nhuyễn trong hoạt động thực tiễn quân sự.

Tổng cục Chính trị, Xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất cách mạng

cho cán bộ, công nhân viên, chiến sỹ quân đội làm kinh tế [40] Sách đề cập

vấn đề: cơ sở lý luận, yêu cầu khách quan; thực trạng bản lĩnh chính trị, phẩmchất cách mạng của cán bộ, công nhân viên, chiến sỹ trong các doanh nghiệpquân đội; những giải pháp chủ yếu để xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chấtcách mạng cho cán bộ, công nhân viên, chiến sỹ quân đội làm kinh tế Sách tậptrung bàn về một số định hướng lãnh đạo chính đối với doanh nghiệp quân đội;một số giải pháp như: xây dựng tổ chức đảng trong sạch vững mạnh; đẩy mạnhcông tác giáo dục chính trị, lãnh đạo tư tưởng; xây dựng môi trường kinh tế -văn hóa - xã hội lành mạnh; tăng cường vai trò của tổ chức công đoàn; xâydựng đội ngũ cán bộ, công nhân viên và công tác bảo vệ chính trị nội bộ

Học viện Chính trị, Công tác tư tưởng lý luận trong quân đội trước tình

hình mới [25] Tài liệu viết về vai trò, vị trí của công tác tư tưởng, lý luận đã

góp phần xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức Côngtác tư tưởng lý luận trọng quân đội góp phần làm cho quân đội thực sự là công

cụ bạo lực sắc bén, lực lượng chính trị tin cậy của Đảng, nhà nước và nhândân Sách cũng bàn tới những thành tựu, hạn chế của công tác tư tưởng lýluận và giáo dục tư tưởng lý luận trong quân đội, từ đó nêu ra giải pháp xâydựng, phát triển, vận dụng lý luận vào thực tiễn giáo dục tư tưởng, đấu tranh

lý luận trong tình hình mới

Tác giả Nguyễn Thanh Tuấn, Kết quả và một số vấn đề cần thực hiện

trong công tác giáo dục chính trị ở các đơn vị quân đội hiện nay [49], xác

định năm nội dung cơ bản nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục chínhtrị tại đơn vị, trong đó đề cập việc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tácquản lý, kiểm tra, phúc tra, đánh giá kết quả và đầu tư cơ sở vật chất cho côngtác giáo dục chính trị tại đơn vị

* Những nghiên cứu về quản lý giáo dục chính trị

Vấn đề quản lý giáo dục chính trị đã được các tác giả quan tâm nghiêncứu dưới nhiều góc độ:

Tác giả Phạm Văn Long, Quản lý chất lượng giáo dục chính trị ở các

trung đoàn bộ binh trên địa bàn Quân khu 9 hiện nay [30], xác định năm biện

pháp cơ bản gắn với thực hiện quy trình và các chức năng quản lý, đó là: thựchiện kế hoạch hoá quá trình giáo dục, quản lý quá trình tổ chức thực hiện,đánh giá khách quan kết quả giáo dục chính trị, bồi dưỡng phẩm chất, nănglực quản lý cho các chủ thể tiến hành giáo dục chính trị, kích thích bằng vậtchất và tinh thần cho các đối tượng của quá trình giáo dục chính trị

Trong luận văn thạc sỹ, Quản lý quá trình dạy học lý luận chính trị tại

trung tâm bồi dưỡng chính trị quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội [47], tác giả

Lại Thanh Tú lại bàn đến quản lý giáo dục chính trị thông qua quản lý quá trìnhdạy học ở trung tâm bồi dưỡng chính trị quân Hà Đông Tác giả đã luận giảicác vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý quá trình dạy học lý luận chính trị tạitrung tâm bồi dưỡng chính trị Quận Hà Đông và đề xuất sáu biện pháp cơ bản

về quản lý quá trình dạy học lý luận chính trị tại trung tâm bồi dưỡng chính trịQuận Hà Đông, như: phát huy hiệu lực của lãnh đạo, Ban Giám đốc Trung tâmtrong quản lý quá trình dạy học lý luận chính trị; kế hoạch hóa khoa học vàchặt chẽ quá trình dạy học lý luận chính trị; thường xuyên chỉ đạo, đổi mới,hoàn thiện nội dung, chương trình, phương pháp dạy học lý luận chính trị

Luận văn: Quản lý giáo dục chính trị cho cán bộ, đoàn viên công đoàn

quân chủng Phòng không - Không quân [26] Tác giả Phạm Thị Thu Hương

đã đề cập cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý giáo dục chính trị chođoàn viên công đoàn ở Quân chủng Phòng không - Không quân Trên cơ sở

đó đề xuất biện pháp quản lý giáo dục chính trị cho cán bộ, đoàn viên côngđoàn ở Quân chủng Phòng không - Không quân hiện nay

Tác giả Trần Thị Thanh Nhàn, Quản lý hoạt động bồi dưỡng phẩm chất

chính trị, đạo đức cho giáo viên mầm non trên địa bàn Quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội [37] Luận văn luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý

hoạt động bồi dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức của đội ngũ giáo viên mầmnon trên địa bàn và đề xuất năm biện pháp chính để quản lý, nâng cao phẩmchất chính trị, đạo đức cho giáo viên mầm non trên địa bàn

Trong luận văn: Quản lý hoạt động dạy học các môn lý luận chính trị ở

trường Đại học Lao động - Xã hội [21] Tác giả Nguyễn Thị Hà chỉ rõ cơ sở

lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động dạy học các môn lý luận chính trị và đềxuất sáu biện pháp chính để quản lý hoạt động dạy học các môn lý luận chínhtrị ở Trường Đại học Lao động - Xã hội

Tác giả Nguyễn Tuấn Nam, Quản lý giáo dục chính trị, tư tưởng cho

chiến sỹ mới trên các phương tiện báo chí quân đội [33] Luận văn đã xác

định rõ cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý giáo dục chính trị, tư tưởng chochiến sỹ mới trên các phương tiện báo chí quân đội và đề xuất sáu biện phápchính để quản lý đê nâng cao chất lượng giáo dục chính trị tư tưởng cho chiến

sỹ trên các phương tiện báo chí quân đội

Ngoài những công trình nghiên cứu trên, còn có nhiều bài viết khác củacác nhà khoa học, các tác giả về lãnh đạo, chỉ đạo công tác giáo dục chính trịcho quân nhân đăng tải trên các tạp chí và kỷ yếu hội thảo đã được công bố

Nhìn chung các tác giả, công trình nghiên cứu đã luận giải, nghiên cứu

về giáo dục chính trị, quản lý giáo dục chính trị, tư tưởng trên nhiều khía cạnhkhác nhau, có những đối tượng, phạm vi khác nhau và đã đưa ra những kết luận

Tác giả luận văn kế thừa kết quả của các công trình nghiên cứu trên và

lựa chọn vấn đề “Quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở Trường

Quân sự Quân khu 1 hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý quá trình giáodục chính trị cho học viên, đề xuất các biện pháp quản lý quá trình giáo dụcchính trị cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1, nhằm quản lý có hiệuquả quá trình này ở Trường Quân sự Quân khu 1, góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục, đào tạo của Nhà trường

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận giải cơ sở lý luận quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên Khảo sát, đánh giá thực trạng giáo dục chính trị và quản lý quá trìnhgiáo dục chính trị cho học viên Trường Quân sự Quân khu 1

Đề xuất các biện pháp quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viênTrường Quân sự Quân khu 1 hiện nay

Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

4 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu

Quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1hiện nay

* Đối tượng nghiên cứu

Quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên Trường Quân sựQuân khu 1

* Phạm vi nghiên cứu

Dưới góc độ khoa học quản lý giáo dục, luận văn tập trung nghiên cứuquản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên là hạ sỹ quan - chiến sỹ đàotạo trở thành Tiểu đội trưởng ở Trường Quân sự Quân khu 1

Các số liệu điều tra, xử lý và tham khảo tính từ năm 2014 đến nay

5 Giả thuyết khoa học

Kết quả giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có hiệu quả quản lý Nếu chủ thể quản lý

nắm chắc và thực hiện tốt các nội dung quản lý, các biện pháp như: nâng caonhận thức cho các lực lượng sư phạm trong nhà trường; xây dựng và tổ chứcthực hiện kế hoạch giáo dục chính trị; bồi dưỡng nâng cao phẩm chất, năng lựcgiáo dục chính trị cho đội ngũ giáo viên; đổi mới quản lý chương trình, nộidung, hình thức giáo dục chính trị và tăng cường kiểm tra, đánh giá, tổng kết,rút kinh nghiệm giáo dục chính trị , thì sẽ nâng cao hiệu quả quản lý quá trìnhgiáo dục chính trị cho học viên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đàotạo của Nhà trường.

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành công trình nghiên cứu, tác giả sử dụng tổng hợp các phươngpháp nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn của khoa học quản lý giáo dục như:

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Tác giả sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, kháiquát hoá một số tài liệu chuyên ngành Khoa học quản lý giáo dục, liên ngànhtâm lý giáo dục, Quy chế giáo dục chính trị tại đơn vị cơ sở của Tổng cục Chínhtrị, Đề án đổi mới công tác giáo dục chính trị tại đơn vị trong giai đoạn mới; cácvăn kiện, nghị quyết của tổ chức đảng các cấp về giáo dục, đào tạo; các văn bảnquản lý giáo dục của Nhà nước, của Quân đội; tài liệu học tập chính trị cho cácđối tượng; nghị quyết, chỉ thị về công tác giáo dục chính trị của các cấp uỷ đảng

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động như xây dựng kếhoạch giáo dục; tổ chức thực hiện các hình thức giáo dục chính trị ở tiểu

đoàn, đại đội quản lý học viên; tổ chức quá trình dạy học các môn khoa học

xã hội và nhân văn ở Trường Quân sự Quân khu 1

+ Phương pháp điều tra: Điều tra, khảo sát các đối tượng học viên, cán bộquản lý và giáo viên, làm cơ sở để đánh giá thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân, đềxuất biện pháp quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên (Khảo sát đốitượng là cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên: 75 phiếu, học viên: 150 phiếu)

Tọa đàm trao đổi: phỏng vấn trực tiếp được tiến hành đối với giáo viên, cán

bộ quản lý giáo dục và học viên

+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, thống kê, tổng hợp cácbáo cáo của đơn vị quản lý học viên và của nhà trường

+ Phương pháp chuyên gia: tập hợp ý kiến của một số chuyên gia về nhữngvấn đề lý luận và thực tiễn của quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên

- Nhóm phương pháp bổ trợ:

+ Phương pháp thống kê toán học: dùng để tổng hợp, tính toán, sử lýcác số liệu liên quan bằng phần mềm SPSS

7 Ý nghĩa của luận văn

Bổ sung, làm rõ những vấn đề lý luận giáo dục chính trị; quản lý quátrình giáo dục chính trị cho học viên Và đề xuất các biện pháp cần thiết vàkhả thi góp phần nâng cao chất lượng quản lý quá trình giáo dục chính trị chohọc viên ở Trường Quân sự Quân khu 1 hiện nay Kết quả nghiên cứu sẽ cungcấp những luận cứ xác đáng cho Nhà trường trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chứcthực hiện giáo dục chính trị cho học viên trên cơ sở lý luận và thực tiễn

Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho cán bộ quản lý giáo dục ởTrường Quân sự Quân khu 1 và các nhà trường trong toàn quân

8 Kết cấu của luận văn

Gồm: Mở đầu, 3 chương (10 tiết), kết luận và kiến nghị, danh mục tài

liệu tham khảo, phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ CHO HỌC VIÊN Ở CÁC NHÀ TRƯỜNG QUÂN SỰ QUÂN KHU

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm quá trình giáo dục chính trị cho học viên

* Chính trị

Chính trị là một hiện tượng xã hội ra đời gắn liền với sự ra đời của giaicấp và Nhà nước Từ khi xuất hiện, chính trị đã có ảnh hưởng to lớn tới quátrình tồn tại và phát triển của mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia, dân tộc và toànnhân loại Trước khi chính trị học ra đời với tư cách là một khoa học (politicalscience) nghiên cứu chính trị như một chỉnh thể, có đối tượng, phương pháp,khái niệm, phạm trù , đã có rất nhiều các quan niệm, quan điểm, thậm chí là tưtưởng, học thuyết của các học giả khác nhau bàn về các khía cạnh của chính trị

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, bản chất của chính trị suycho cùng là sự biểu hiện tập trung của kinh tế Lênin chỉ rõ: “Chính trị là sựbiểu hiện tập trung của kinh tế Chính trị không thể không chiếm địa vị hàngđầu so với kinh tế” [28, tr.312] So với kinh tế, chính trị không thể không chiếm

vị trí hàng đầu, vì khi giải quyết vấn đề kinh tế, giai cấp cầm quyền phải địnhhướng vào việc bảo vệ và phát huy quyền lực chính trị của giai cấp đó Xét vềtương quan, kinh tế phải được coi là tính thứ nhất, chính trị là tính thứ hai.Chính trị tuy là tính thứ hai, nhưng nó phải có vị trí ưu tiên so với kinh tế, vìquyền lực chính trị là tiền đề xuất phát để đi tới giành quyền lực kinh tế

Từ điển Bách khoa Việt Nam xác định: “Chính trị là toàn bộ những hoạtđộng có liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, cáctầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vận động giành chính quyền, duy trì và sửdụng quyền lực Nhà nước, sự tham gia vào công việc Nhà nước, sự xác địnhhình thức tổ chức, nhiệm vụ và nội dung hoạt động của Nhà nước”[51, tr.631].Bất kì vấn đề chính trị nào cũng đều có liên quan đến quyền lợi của các giaicấp và nhà nước Chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng, bao gồm hệ tư tưởngchính trị, nhà nước, các đảng phái xuất hiện khi xã hội phân chia thành cácgiai cấp dựa trên cơ sở hạ tầng kinh tế

Có thể thấy, các quan điểm trên đã tiếp cận chính trị ở những mặt khác

nhau, nhưng nhìn chung, các quan điểm đã nêu lên được bản chất của chínhtrị là tính giai cấp, mối quan hệ và mục tiêu của các giai cấp, các lực lượngchính trị trong việc giành chính quyền, điều khiển Nhà nước.

Như vậy, Chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai

cấp, cũng như các dân tộc và các quốc gia với vấn đề giành, giữ, tổ chức và

sử dụng quyền lực Nhà nước; là sự tham gia của nhân dân vào công việc của Nhà nước và xã hội, là hoạt động chính trị thực tiễn của giai cấp, các đảng phái chính trị, các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đương lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích

Tuy nhiên, chính trị có đặc điểm phức tạp không phải ai có nhu cầu và lợiích ở lĩnh vực kinh tế hoặc ở các lĩnh vực khác là có thể trở thành nhu cầu lợi íchchính trị Để đạt được mục đích đó đòi hỏi các giai cấp phải tiến hành công tácgiáo dục chính trị nhằm nâng cao giác ngộ chính trị cho quần chúng, làm choquần chúng nhận thức đầy đủ về mục đích, đường lối, nhiệm vụ của cách mạng,

từ đó, tổ chức quần chúng thực hiện đường lối và những nhiệm vụ nhất định theoyêu cầu nhiệm vụ của mỗi giai đoạn cách mạng

Trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội, nói tới chính trị thì trướchết là bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản, hiệu lực quản lý của Nhànước, quyền làm chủ của nhân dân lao động trên tất cả mọi lĩnh vực của đờisống xã hội

* Quá trình giáo dục chính trị cho học viên

Quá trình giáo dục chính trị là khái niệm rất rộng, được nghiên cứu ởnhiều cấp độ khác nhau Xét chung nhất, quá trình giáo dục chính trị là nhữngtác động có hệ thống, có tổ chức của một chính đảng, nhằm truyền bá hệ tưtưởng, đường lối, quan điểm của giai cấp mình cho quần chúng, trang bị cho họnhận thức, thái độ, niềm tin, hành vi chính trị và những phẩm chất nhân cáchphù hợp với mục tiêu, lý tưởng của giai cấp tổ chức ra quá trình giáo dục

Dưới góc độ khoa học, quá trình giáo dục chính trị là nền tảng, là vấn đềcốt lõi của quá trình hình thành và phát triển phẩm chất, nhân cách của mỗi conngười Nhiệm vụ cơ bản của quá trình giáo dục chính trị là nâng cao nhận thứcchính trị, xây dựng thế giới quan, phương pháp luận quan khoa học, niềm tin xãhội chủ nghĩa, tinh thần cảnh giác cách mạng, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu,thủ đoạn chống phá độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội của các thế lực thù địch

Trong quân đội, quá trình giáo dục chính trị là hoạt động quan trọngtrong công tác giáo dục, rèn luyện bộ đội, là nhiệm vụ hàng đầu quyết định đếnsức mạnh tổng hợp của quân đội Đây là hoạt động thường xuyên của đội ngũgiáo viên, cán bộ quản lý giáo dục các cấp Thực hiện tốt quá trình giáo dụcchính trị sẽ góp phần bồi dưỡng, rèn luyện cho cán bộ, chiến sỹ có bản lĩnhchính trị vững vàng, kiên định trước mọi tình huống, trung thành tuyệt đối vớiĐảng, với tổ quốc và nhân dân; có ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷluật quân đội; có thế giới quan khoa học, tinh thần cảnh giác cách mạng cao

Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, quá trình giáo dục chính trị ngàycàng thể hiện rõ vị trí, vai trò chủ đạo, quyết định phẩm chất, nhân cách ngườicán bộ quân đội và được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu Theo Từđiển Công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam:

“Quá trình giáo dục chính trị là một nội dung, hình thức của công tác tưtưởng, văn hoá của công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội nhằmnâng cao trình độ nhận thức, trình độ giác ngộ cách mạng, xây dựng phẩmchất chính trị, phẩm chất đạo đức, nâng cao năng lực công tác, chấp hànhnghiêm mọi đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, kỷ luậtcủa quân đội, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao” [52, tr.267]

Về góc độ tâm lý học quân sự, quá trình giáo dục chính trị là “hoạtđộng có mục đích, có tổ chức và bằng phương pháp khoa học để truyền báchủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm củaĐảng nhằm trang bị cho mọi cán bộ, chiến sĩ phẩm chất chính trị, đạo đức và

những phẩm chất nhân cách, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của Đảng, của quânđội trong từng giai đoạn cách mạng” [42, tr.379].

Lý luận giáo dục nhân cách quân nhân quan niệm, quá trình giáo dụcchính trị là “tác động có mục đích, có tổ chức của nhà giáo dục đến quânnhân, nhằm hình thành thế giới quan khoa học, niềm tin lý tưởng cách mạng,phẩm chất chính trị cho quân nhân và xây dựng quân đội vững mạnh về chínhtrị, tư tưởng”[44, tr.89]

Từ những cách tiếp cận trên, có thể quan niệm: Quá trình giáo dục

chính trị cho học viên là những tác động có hệ thống, có mục đích của nhà giáo dục đối với học viên và tập thể học viên nhằm phát triển thế giới quan khoa học, niềm tin, lý tưởng cách mạng, phẩm chất chính trị cho họ đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị

Mục đích giáo dục: nâng cao nhận thức về chính trị, phát triển thế giới

quan khoa học, trên cơ sở được giáo dục về Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng cho học viên

Xây dựng cho học viên có bản lĩnh chính trị vững vàng; trung thành vớimục tiêu, lý tưởng của Đảng, với Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, vớinhân dân; sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao

Hình thành cho học viên phương pháp luận khoa học trong xem xét,đánh giá các vấn đề về chính trị, xã hội Có tinh thần cảnh giác cách mạngcao, có nhãn quan chính trị nhạy bén trước mọi âm mưu, thủ đoạn của các thếlực thù địch, kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng trước mọi quan điểm

và hành vi sai trái

Nhà giáo dục và đối tượng giáo dục: giáo dục chính trị cho học viên là

một hệ thống toàn vẹn gồm các thành tố cơ bản: tri thức, nhà giáo dục, đốitượng giáo dục và môi trường Các thành tố này luôn tương tác với nhau, quyđịnh lẫn nhau theo quy luật chung và riêng nhằm kết hợp chặt chẽ giữa nhàgiáo dục và đối tượng giáo dục

- Nhà giáo dục: bao gồm chỉ huy các cấp, các tổ chức quần chúng, hội

đồng quân nhân ở đại đội, tập thể học viên, cán bộ quản lý giáo dục, giáoviên là chủ thể của những tác động giáo dục, quyết định chất lượng, hiệuquả quá trình giáo dục chính trị cho học viên

- Đối tượng giáo dục, là học viên và tập thể học viên, những người đã

được lựa chọn từ các đơn vị về trường, đào tạo trở thành tiểu đội trưởng Họcviên và tập thể học viên vừa là đối tượng giáo dục, vừa là chủ thể của quátrình tự giáo dục chính trị

- Mối quan hệ giữa nhà giáo dục và đối tượng giáo dục, quá trình giáo

dục chính trị nhà giáo dục và đối tượng giáo dục có mỗi quan hệ thống nhấtbiện chứng không tách rời

Trong đó, đối tượng giáo dục vừa là khách thể, vừa là chủ thể tích cực,học chủ động tiếp nhận thông tin từ nhà giáo dục và tự tìm hiểu, nghiên cứuqua hệ thống tài liệu, sách báo và mạng Internet; họ trao đổi, tranh luận trongtập thể quân nhân để khẳng định nhận thức, trí tuệ, qua đó tự đánh giá, tự sửasai và hoàn thiện chính bản thân

Nhà giáo dục có vai trò là tác nhân để tổ chức quá trình giáo dục chínhtrị cho học viên đạt mục tiêu đề ra Họ sử dụng mọi hình thức, phương pháp

để truyền thụ, định hướng, dẫn dắt, kích thích, điều chỉnh đối tượng giáo dục

tự tìm kiếm kiến thức bằng hành động của chính mình

Nội dung giáo dục chính trị cho học viên gồm: giáo dục chủ nghĩa Mác

-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sáchcủa Đảng, Nhà nước; tình hình nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụ quân sự quốcphòng, nhiệm vụ của quân đội và đơn vị; giáo dục nhận thức về đối tượng, đốitác của cách mạng của quân đội; bản chất, âm mưu, thủ đoạn của các thế lựcthù địch, ý thức cảnh giác cách mạng; giáo dục chủ nghĩa yêu nước xã hội chủnghĩa, lịch sử truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc; giáo dục pháp luật Nhànước, kỷ luật quân đội; giáo dục đạo đức, lối sống và trang bị những kiến thứccần thiết về kinh tế, văn hóa, xã hội và kỹ năng sống

Phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục được sử dụng thông qua quá

trình giáo dục chung và giáo dục riêng; các hình thức của công tác giáo dụcchính trị, công tác tuyên truyền cổ động, văn hoá, văn nghệ, tự giáo dục, tự rènluyện về chính trị của học viên Hiện nay, nhà trường sử dụng đa dạng cácphương pháp và hình thức giáo dục chính trị, gắn kết chặt chẽ với các hoạt độngcông tác đảng, công tác chính trị nhằm tác động vào ý thức, hành vi để hìnhthành kinh nghiệm ứng xử cũng như kích thích khả năng tự điều chỉnh hành viứng xử của học viên

Kết quả của quá trình giáo dục chính trị cho học viên, là mức độ hình

thành, phát triển phẩm chất chính trị, đạo đức, nhân cách của người học viênđào tạo để trở thành tiểu đội trưởng

Quá trình giáo dục chính trị cho học viên thông qua việc bồi dưỡngnâng cao nhận thức, hình thành tình cảm, niềm tin và thái độ chính trị, rènluyện hành vi, thói quen chính trị, đạo đức cho từng học viên cũng như tập thểhọc viên Đây là quá trình không chỉ tác động mạnh mẽ đến nhận thức, tưtưởng, tình cảm, ý chí của học viên mà còn hình thành ở họ phẩm chất chínhtrị, đạo đức của người cán bộ tiểu đội trưởng trong quân đội Xét về bản chất,quá trình giáo dục chính trị cho học viên là một quá trình tổ chức cuộc sống,

tổ chức các hoạt động cho học viên, thiết lập các mối quan hệ qua lại tích cựcgiữa nhà giáo dục và học viên để đạt mục tiêu giáo dục đặt ra

* Mỗi quan hệ giữa giáo dục chính trị cho học viên với giáo phẩm chất khác

Giáo dục chính trị cho học viên có mỗi quan hệ thống nhất, biện chứngvới giáo dục các phẩm chất khác như giáo dục đạo đức, giáo dục kỷ luật

Trong đó, giáo dục chính trị giữ vao trò chủ đạo, định hướng nội dung,hình thức, phương pháp giáo dục các phẩm chất khác

Ngược lại, giáo dục các phẩm chất khác có tác động trở lại giáo dục chínhtrị cho học viên, góp phần hình thành phẩm chất, nhân cách người cán bộ tiểuđội trưởng nói chung và phẩm chất chính trị cho người tiểu đội trưởng nói riêng.

1.1.2 Khái niệm quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên

Trong hoạt động quản lý nói chung, nhằm đạt được mục tiêu, yêu cầu đãxác định nhà quản lý phải tiến hành dựa trên những quy luật khách quan Mỗilĩnh vực hoạt động có đối tượng, chức năng khác nhau Vì vậy, hoạt động quản

lý cũng có mục đích, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp khác nhau Quản lý

được hiểu ở nhiều góc độ, theo Từ điển Tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức và

điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [46, tr.1030].

Cũng như quản lý xã hội nói chung, quản lý quá trình giáo dục là hoạtđộng của nhà quản lý, tổ chức và điều khiển một cách có hệ thống đến sự pháttriển tinh thần, thể chất cho đối tượng quản lý, làm cho đối tượng ấy dần dần

có được những phẩm chất và năng lực như yêu cần đề ra Quản lý quá trìnhgiáo dục bao gồm hai cấp độ: đó là vĩ mô và vi mô Quản lý vĩ mô tương ứngvới khái niệm quản lý một nền giáo dục, quản lý vi mô tương ứng với kháiniệm về quản lý một nhà trường

Quản lý quá trình giáo dục là một bộ phận của quản lý xã hội, bao gồmtoàn bộ các các thành tố, là những tác động có hệ thống, có mục đích, có kếhoạch của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệthống nhằm đạt mục đích quản lý nhất định Ở cấp độ vi mô, quản lý giáo dụcđược hiểu là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thểquản lý vào quá trình giáo dục, đào tạo của cơ sở đào tạo nhằm hình thành,phát triển các phẩm chất nhân cách của người học theo mô hình, mục tiêugiáo dục, đào tạo

Khoa học quản lý giáo dục xác định: “vấn đề cốt lõi của phương phápquản lý quá trình giáo dục chính là cách thức lập kế hoạch và tổ chức điềukhiển thực hiện kế hoạch quản lý một cách khoa học nhằm thực hiện tốt nhất

mục tiêu, nhiệm vụ đã xác định”[11, tr.443] Khi xây dựng kế hoạch quản lýcần tập trung vào các vấn đề: chương trình giáo dục, xây dựng nội dung, dạyhọc toàn diện với các mục tiêu cụ thể rõ ràng Huy động, điều khiển các lựclượng tiến hành công việc theo kế hoạch đã xác định Điều chỉnh, bổ sunghợp lý với tình hình thực tế để thực hiện thắng lợi kế hoạch đã đề ra.

Theo tác giả Chu Mạnh Cường cho rằng: “Quản lý giáo dục tư tưởng,chính trị, đạo đức cho sinh viên là những tác động có mục đích, có kế hoạchcủa nhà quản lý đến tập thể, cán bộ, giáo viên, sinh viên và những lực lượnggiáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ tham gia và quan tâmgiáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức cho sinh viên để thực hiện có hiệu quảmục tiêu, nhiệm vụ giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức đề ra”[8]

Từ những khái quát đó, rút ra khái niệm: Quản lý quá trình giáo dục

chính trị cho học viên là sự tác động có hệ thống, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến toàn bộ quá trình giáo dục chính trị cho học viên, nhằm phát huy tối đa các nguồn lực cho quá trình đó, góp phần hình thành, phát triển toàn diện phẩm chất nhân cách, năng lực cho học viên theo mục tiêu, yêu cầu đã xác định.

Như vậy, ở Trường Quân sự Quân khu 1, quản lý quá trình giáo dụcchính trị cho học viên là bộ phận hữu cơ của quản lý nội dung dạy học - giáodục Đó là quá trình diễn ra hệ thống những tác động nối tiếp nhau của chủthể quản lý đến đối tượng quản lý, bao gồm các yếu tố cơ bản sau:

Mục tiêu quản lý là đảm bảo cho toàn bộ quá trình giáo dục chính trị

cho học viên hoạt động theo kế hoạch Mục tiêu của giáo dục chính trị chohọc viên là hoàn thiện phẩm chất, nhân cách của người học viên đáp ứng yêucầu xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị

Các nguồn lực bảo đảm cho quản lý quá trình giáo dục chính trị gồm:

nguồn lực con người, cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính Trong đó, nguồnlực con người giữ vai trò chủ đạo, bao gồm:

- Chủ thể quản lý: Là Ban Giám hiệu nhà trường; chỉ huy các phòng,

khoa giáo viên; chỉ huy tiểu đoàn, đại đội học viên

Chủ thể hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động quản lý gồm các cơ quan chứcnăng, các khoa giáo viên Trong đó, Phòng Chính trị, Phòng Đào tạo, PhòngTham mưu, hành chính là những cơ quan tham mưu cho Ban Giám hiệu nhàtrường và trực tiếp chỉ đạo, hướng dẫn và điều hành hoạt động giáo dục, quản

lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên

Chủ thể trực tiếp quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên là độingũ cán bộ quản lý ở các tiểu đoàn, đại đội; đội ngũ giáo viên trong nhà trường;

tổ chức đoàn, hội đồng quân nhân, tập thể quân nhân ở đơn vị quản lý họcviên Đội ngũ cán bộ quản lý học viên là “người thầy thứ hai”, đây là lực lượngtrực tiếp tổ chức giáo dục chính trị và quản lý, rèn luyện học viên về mọi mặt; cóvai trò rất quan trọng đối với sự hình thành, phát triển nhân cách học viên

Các chủ thể quản lý có sự phối hợp và quan hệ chặt chẽ với nhau, tạo thành

hệ thống tổ chức bộ máy lãnh đạo, chỉ huy để thực hiện việc quản lý hiệu quả

- Đối tượng quản lý là học viên, tập thể học viên đào tạo trở thành tiểu

đội trưởng ở Trường Quân sự Quân khu 1, chịu sự tác động, điều khiển củacác chủ thể quản lý trong quá trình giáo dục chính trị Học viên vừa là kháchthể quản lý, vừa là chủ thể tự quản lý, tự tổ chức thực hiện việc giáo dục, rènluyện chính trị theo mục tiêu đào tạo của nhà trường

Nội dung quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở Trường quân sự Quân khu 1, bao gồm: kế hoạch, mục tiêu giáo dục chính trị; quản lý

nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục chính trị; quản lý cơ sởvật chất, phương tiện ký thuật cho giáo dục chính trị; kiểm tra, đánh giá kếtquả giáo dục chính trị

Phương pháp quản lý: để thực hiện mục tiêu quản lý đã xác định, chủ

thể quản lý sử dụng các phương pháp tác động đến đối tượng quản lý ỞTrường Quân sự Quân khu 1, việc sử dụng kết hợp các phương pháp hànhchính quân sự, phương pháp giáo dục - tâm lý, phương pháp kích thích là một

yêu cầu đối với các chủ thể quản lý, nhất là ở các đơn vị quản lý học viên;trong đó, cần phát huy tối ưu hiệu quả của phương pháp giáo dục - tâm lý đểviệc giáo dục đi sâu vào nhận thức, tình cảm, ý chí học viên, đặc biệt học viên

là hạ sĩ quan Ngoài ra, phương pháp phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổchức, các lực lượng trong đơn vị: vai trò của tổ chức đảng và tổ chức đoàn,vai trò của đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý học viên

Trong quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân

sự Quân khu 1 đòi hỏi các chủ thể quản lý phải nắm chắc nguồn thông tin,nguồn thông tin có tính dự báo cao để hướng dẫn, định hướng hoạt động vàphòng ngừa trong quản lý Quá trình ra quyết định, kiểm tra của của thể quản

lý, tiếp nhận và thực hiện quyết định, báo cáo của đối tượng quản lý trong nhàtrường không thể thiếu thông tin hai chiều

Nguyên tắc quản lý: Nguyên tắc tính đảng, tính khoa học, nguyên tắc

phối hợp các phương pháp quản lý, nguyên tắc tổ chức các hoạt động giáodục chính trị cho học viên gắn chặt với hoạt động công tác đảng, công tácchính trị theo mục tiêu đào tạo

1.2 Nội dung quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở các nhà trường quân sự quân khu

1.2.1 Quản lý kế hoạch giáo dục chính trị cho học viên

Kế hoạch là bản thiết kế quá trình giáo dục chính trị Trong đó chứađựng những nội dung về công tác tổ chức quá trình giáo dục Quản lý quá trìnhgiáo dục chính trị chính là việc kế hoạch hóa các hoạt động giáo dục, nhằmthực hiện một cách tối ưu mục tiêu, yêu cầu giáo dục chính trị cho học viên

Kế hoạch hóa quá trình giáo dục chính trị bao gồm việc xác định mụctiêu, chương trình, nội dung, hình thức tổ chức, phương pháp giáo dục, điềukiện phương tiện bảo đảm, đối tượng giáo dục, xác định các giai đoạn thựchiện, từng bước đi trong thời gian, từng bài học nhất định

Kế hoạch giáo dục chính trị được thể hiện dưới hình thức là một bản kếhoạch độc lập hoặc một nội dung trong chương trình, kế hoạch huấn luyện

của nhà trường Dù thể hiện dưới dạng hình thức nào, kế hoạch giáo dụcchính trị luôn phải phù hợp với mục tiêu, yêu cầu của quá trình giáo dục;hướng vào giải quyết các vấn đề trọng tâm, phát huy sức mạnh tổng hợp cũngnhư khả năng hợp tác của các lực lượng trong quá trình giáo dục chính trị.

Để xây dựng kế hoạch giáo dục chính trị cho học viên cần phải dựa trênchương trình khung giáo dục chính trị do Cục Nhà trường, Bộ tổng Thammưu quy định; chỉ lệnh huấn luyện của cấp trên; nhu cầu sử dụng nhân lựccủa đơn vị cơ sở sau khi học viên ra trường Đồng thời, bám sát nghị quyếtlãnh đạo nhiệm vụ của các cấp và nghị quyết lãnh đạo đổi mới công tác giáodục chính trị trong giai đoạn mới và đề án đổi mới công tác giáo dục chính trị

Trong kế hoạch phải có sự phân công, theo dõi chỉ đạo chặt chẽ Bên cạnh

đó phải tổ chức thực hiện kế hoạch một cách đồng bộ, thống nhất từ trên xuốngdưới Vì vậy từng cấp quản lý giáo dục chính trị phải quản lý phải thường xuyêntheo dõi hoạt động của mình, bám sát sự chỉ đạo của cấp trên, tổ chức tốt hoạtđộng giáo dục và quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên Quá trình đóvừa thực hiện vừa kịp thời rút kinh nghiệm và điều chỉnh kế hoạch đã xây dựng

1.2.2 Quản lý mục tiêu giáo dục chính trị cho học viên

Mục tiêu giáo dục chính trị cho học viên là trang bị đầy đủ cho học viên

hệ thống lý luận chính trị, giúp họ xây dựng bản lĩnh chính trị, hình thành vàhoàn thiện nhân cách của người tiểu đội trưởng, quân nhân cách mạng; tuyệtđối trung thành với Đảng với Tổ quốc và nhân dân

Mục tiêu đặt ra là:

Giáo dục nâng cao trình độ nhận thức về mọi mặt, trọng tâm là giáo dụcchủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối chủ trương củaĐảng, chính sách pháp luật Nhà nước; nhiệm vụ của cách mạng, của quânđội; bồi dưỡng phẩm chất, đạo đức, lối sống, ý thức chấp hành pháp luật, kỷluật quân đội cho học viên

Xây dựng bản lĩnh chính trị, lập trường giai cấp công nhân; nâng caolòng yêu nước, xã hội chủ nghĩa; giữ vũng và phát huy bản chất, truyền thốngtốt đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ”; góp phần xây dựng đơn vị và địa phương vữngmạnh toàn diện; nâng cao sức mạnh chiến đấu, xây dựng quân đội cách mạng,chính quy, tinh nhuệ, tường bước hiện đại.

Nâng cao ý thức cách mạng, chủ động, nhạy bén, kiên quyết đấu tranhtrên mọi mặt trận tư tưởng, văn hóa, làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn “diễnbiến hòa bình”, bạo loạn lật đổ, “phi chính trị hóa” quân đội của các thế lựcthù địch; ngăn chặn có hiệu quả những tác động tiêu cục của xã hội; nhữngbiểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”

Có ý chí quyết tâm, tinh thần trách nhiệm cao, đoàn kết, khắc phục khókhăn, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi trong mọi tình huống Có trình độquản lý chỉ huy, hoàn thành tốt hoạt động công tác đảng, công tác chính trịtrên cương vị, chức trách tiểu đội trưởng sau khi ra trường

Mục tiêu giáo dục chính trị có nhiều cấp độ, được xác định cụ thể trongtừng nội dung cụ thể, từng bài học cụ thể, trong từng giai đoạn và toàn khóa học

Quản lý mục tiêu giáo dục chính trị cho học viên là làm cho quá trình

giáo dục chính trị vận hành đồng bộ, hiệu quả để nâng cao chất lượng giáodục chính trị, đáp ứng mục tiêu đặt ra và được thể hiện bằng các văn bản quyđịnh Quản lý mục tiêu giáo dục chính trị không đơn thuần là quản lý khâuxác lập mục tiêu, quản lý mô hình dự kiến hay kết quả cuối cùng của quá trìnhgiáo dục mà phải quản lý cả quá trình thực hiện mục tiêu này

Quản lý mục tiêu giáo dục chính trị cho học viên cần phải xác địnhngay từ đầu khóa học Trên cơ sở các văn bản quy định hàng năm về kế hoạchhọc tập, giáo dục chính trị, bao gồm các thành tố: mục tiêu, nhiệm vụ, nộidung, phương pháp, phương tiện, nhà giáo dục, đối tượng giáo dục Các nhân

tố của quá trình giáo dục chính trị có mỗi quan hệ gắn bó với nhau, trong đó

mục tiêu mà nhiệm vụ giữ vai trò định hướng cho sự vận động, phát triển củaquá trình giáo dục chính trị.

1.2.3 Quản lý chương trình, nội dung giáo dục chính trị cho học viên

Chương trình, nội dung giáo dục chính trị là nguồn nguyên liệu đầu vàocủa quá trình giáo dục giáo dục chính trị Để tạo ra được sản phẩm có chấtlượng thì nguyên liệu đầu vào phải có chất lượng Quản lý chương trình, nộidung giáo dục chính trị cho học viên là quá trình thiết kế xây dựng, phát triểnchương trình nội dung đáp ứng nhu cầu sản phẩm đầu ra; quản lý quá trình tổchức thực hiện chương trình, nội dung giáo dục chính trị đã xác định

Yêu cầu trong quá trình quản lý phải bảo đảm cho chương trình, nộidung giáo dục chính trị được thực hiện trên cơ sở pháp lý, đúng quy định, bảođảm tính khoa học, tính tư tưởng, tính giáo dục và tính thực tiễn cao Chươngtrình, nội dung giáo dục chính trị phải được thống nhất từ trên xuống dưới, bổsung những nội dung sát thực với đặc điểm của Nhà trường và nhu cầu sửdụng nhân lực của đơn vị cơ sở

1.2.4 Quản lý hình thức, phương pháp giáo dục chính trị cho học viên

Hình thức và phương pháp có mỗi quan hệ chặt chẽ với các thành tốtrong quá trình giáo dục giáo dục chính trị Đồng thời, chịu sự chi phối củamục tiêu và nội dung giáo dục Tuy nhiên, dù mục tiêu và nội dung xác địnhtốt nhưng nếu không có hình thức và phương pháp phù hợp thì không đạt mụcđích đề ra

Quản lý hình thức, phương pháp giáo dục chính trị là quản lý cách thức

tổ chức và tiến hành các tác động đến học viên để thực hiện mục tiêu giáo dục

Nội dung kiến thức được truyền thụ và lĩnh hội thuộc lĩnh vực khoa học

xã hội và nhân văn Do đó, hình thức, phương pháp giáo dục đa dạng, phongphú như: học tập chính trị; sinh hoạt chính trị, tư tưởng; thông báo chính trị,

thời sự; đọc báo, nghe đài, xem truyền hình; ngày chính trị văn hóa, tinh thần;ngày pháp luật; thực hiện các phong trào thi đua, các cuộc vận động; diễnđàn, tọa đàm

1.2.5 Quản lý hoạt động của nhà giáo dục và đối tượng giáo dục

Trong quá trình giáo dục chính trị diễn ra ở nhiều khâu, nhiều mặt,nhưng vị trí trung tâm của quá trình giáo dục là hoạt động giáo dục của nhàgiáo dục và hoạt động nhận thức của học viên

Quản lý hoạt động giáo dục và hoạt động học là hệ thống những tácđộng tự giác của chỉ huy các cơ quan, đơn vị trong nhà trường đến toàn bộquá trình thực hiện giáo dục chính trị của nhà giáo dục và đối tượng giáo dục,nhằm bảo đảm quá trình đó thống nhất, phù hợp với quy luật, đem lại hiệuquả cao trong giáo dục chính trị cho học viên

+ Đối với quản lý hoạt động của nhà giáo duc:

Nội dung quản lý hoạt động giáo dục được đề cập ở đây là quản lý vềmặt chuyên môn nghiệp vụ giáo dục chính trị của nhà giáo dục về trình độ,năng lực, phương pháp giáo dục

Quản lý hoạt động giáo dục có: quản lý về nội dung, năng lực giáo dục,hướng dẫn học viên, phương pháp tiến hành, hình thức tổ chức thực hiện;quản lý về kế hoạch, nội dung thực hiện của nhà giáo dục Quản lý hoạt độngkiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục của nhà giáo dục với học viên

Quản lý hoạt động giáo dục: Thông qua hoạt động giáo dục chung vàgiáo dục riêng, quản lý quá trình tiếp nhận thông tin, công tác để nắm chắckhả năng trang bị thế giới quan, phương luận cho học viên

Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học: cần quản lý nắm chắc sốlượng, chất lượng đề tài nghiên cứu khoa học, giáo trình, tài liệu đã có, vaitrò chủ biên, ủy viên Quản lý nắm chắc khả năng, trình độ nghiên cứu khoahọc để phân công, giao nhiệm vụ hàng năm bảo đảm phù hợp

Hoạt động tự học, tự nghiên cứu của nhà giáo dục: không ngừng nângcao trình độ mọi mặt đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ là yêu cầu cấp thiết hiện nay.Trong đó tự học, tự nghiên cứu là hình thức rất quan trọng, là nhu cầu tự giáccủa mỗi cán bộ, giáo viên Hoạt động tự học, tự nghiên cứu cần tiến hành vớinhiều nội dung, nhiều mặt hoạt động, trong đó cần tập trong vào tự học vềnăng lực, phương pháp giáo dục, trình độ ứng dụng công nghệ thông tin đápứng thời đại cách mạng công nghệ hiện nay

+ Quản lý hoạt động của đối tượng giáo dục

Hoạt động nhận thức chính trị của học viên chính là quá trình lĩnh hộikiến thức, nâng cao nhận thức, xây dựng niềm tin, hình thành thói quen hành

vi chính trị, đạo đức cách mạng, phát triển phẩm chất, nhân cách năng lựctoàn diện của học viên

Quản lý hoạt động nhận thức chính trị của học viên là hệ thống nhữngtác động có tổ chức, có mục đích, có kế hoạch của nhà quản lý đối với họcviên trong quá trình giáo dục chính trị Nhằm bảo đảm quá trình giáo dụcchính trị cho học viên được thực hiện đạt hiệu quả tốt nhất

Nội dung quản lý quá trình giáo dục chính trị của học viên bao gồm:quản lý về quân số tham gia giáo dục chính trị; chất lượng nhận thức nội dunggiáo dục từ nhà giáo dục; chất lượng tự học tập nghiên cứu; tự rèn luyện củahọc viên; quản lý thời gian tham gia giáo dục chính trị; thái độ trách nhiệm,tinh thần trong hoạt động giáo dục và quản lý kết quả của quá trình giáo dụccủa học viên

1.2.6 Quản lý cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật bảo đảm cho giáo dục chính trị

Cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật là trong những yếu tố quan trọngtrong việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nói chung và chất lượnggiáo dục chính trị nói riêng, là cơ sở để các cơ quan, đơn vị xây dựng kếhoạch và tổ chức giáo dục chính trị cho học viên

Cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật bảo đảm cho giáo dục chính trịbao gồm: đất đai được phép sử dụng; các công trình xây dựng cơ bản trên mặtbằng dùng để tổ chức các hoạt động giáo dục Phương tiện kỹ thuật: cácphòng chức năng, thư viện, máy móc phục vụ hoạt động dạy học, giáo dục,sinh hoạt, các vật trưng bày mang tính chất truyền thống; thiết bị phục vụ vănhóa, văn nghệ, thể dục thể thao

Quản lý cơ sơ vật chất, phương tiện kỹ thuật là hoạt động quản lý về sốlượng, chất lượng, quản lý về hoạt động khai thác, sử dụng và bảo quản, bảodưỡng theo quy định Cùng với đó là việc mua sắm, bổ sung các trang thiết bịbảo đảm cho nhu cầu giáo dục chính trị

1.2.7 Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục chính trị cho học viên

Kết quả giáo dục chính trị là một trong những yếu tố cơ bản để đánh giáchất lượng giáo dục đào tạo của nhà trường Vì vậy, việc quản lý hoạt độngkiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục chính tri là một họa động rất quan trọng

và thường xuyên của nhà quản lý

Việc quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục chính trịcho học viên phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó những tác động của kiểmtra, đánh giá kết quả giáo dục chính trị có ảnh hưởng mạnh mẽ tới toàn bộ cácyếu tố của quá trình giáo dục và trực tiếp tác động tới động cơ, mục đích thái

độ của người dạy và người học

Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục chính trị cho họcviên phải xác định mục đích rõ ràng, cụ thể, bảo đảm tính khách quan, tínhtoàn diện, tính giáo dục; xem xét đánh giá toàn diện cả về ý thức động cơ,kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo và khả năng vận dụng kiến thức của học viên vàothực hiện nhiệm vụ theo cương vị, chức trách của tiểu đội trưởng Đây vừa làyêu cầu, vừa là nguyên tắc cao nhất trong quản lý kiểm tra, đánh giá kết quảgiáo dục chính trị cho học viên

Quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục chính trị cho họcviên trước hết cần thực hiện theo đúng kế hoạch, bảo đảm cho quá trình giáodục đúng tiến trình, đúng nội dung, thời gian; bảo đảm cho học viên đủ điềukiện tích lũy kiến thức cần thiết, có điều kiện rèn luyện phẩm chất, năng lựctheo yêu cầu đào tạo.

Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục chính trị đượcthực hiện bằng nhiều hoạt động, nhiều phương pháp khác nhau Nhưng về cơbản quản lý thông qua hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục chính tricho học viên Việc đánh giá kết quả giáo dục chính trị cho học viên phải đượctiến hành trên một hệ thống tiêu chí xác định, sử dụng tối đa các công cụ kiểmtra, đánh giá

Tóm lại, nội dung quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên baogồm quản lý tất cả các khâu, các bước, các thành tố của quá trình giáo dục.Quá trình quản lý phải dựa trên các quy chế, quy định mang tính pháp lý vềquản lý chương trình giáo dục đào tạo nói chung và quản lý quá trình giáo dụcchính trị nói riêng Mọi hoạt động giáo dục chính trị cho học viên phải đượcthực hiện theo quy trình, thống nhất, chặt chẽ

1.3 Các yếu tố tác động đến quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên Trường Quân sự Quân khu 1

1.3.1 Tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa

Hiện nay, tình hình thế giới, khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, khólường; nhưng hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, hợp tác và phát triển vẫn là

xu thế lớn Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, đặc biệt là công nghệthông tin tiếp tục phát triển mạnh mẽ Khu vực Châu Á, Thái Bình Dươngtiếp tục là trung tâm phát triển năng động, có vị trí địa kinh tế - chính trị chiếnlược quan trọng trên thế giới Đồng thời, đây là khu vực cạnh tranh chiến lượcgiữa một số nước lớn, nhiều nhân tố bất ổn Tranh chấp lãnh thổ, chủ quyềnbiển đảo tiếp tục diễn ra gay gắt, phức tạp

Ở trong nước, thế và lực, sức mạnh tổng hợp của đất nước tăng lên, uytín quốc tế của đất nước ngày càng nâng cao, tạo ra những tiền đề quan trọng

để hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng

Bốn nguy cơ và Đảng ta chỉ ra vẫn còn tồn tại, nhất là nguy cơ tụt hậu

xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới Tình trạngsuy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyểnhóa” của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên gắn với tệ quan liêu, thamnhũng, lãng phí là nghiêm trọng Mặt khác, các thế lực thù địch vẫn tiếp tụcđẩy mạnh thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình”, gây bạo loạn lật đổ, sửdụng các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền” hòng làm thay đổi chế độ chínhtrị ở nước ta

Bối cảnh đó đang hàng ngày, hàng giờ tác động, ảnh hưởng đến tưtưởng, chính trị mọi tầng lớp trong xã hội cũng như cán bộ, học viên TrườngQuân sự Quân khu 1 Vì vậy, công tác giáo dục chính trị là là nội dung cơ bản,cần nâng cao chất lượng, bảo đảm cho đội ngũ học viên có đầy đủ phẩm chất,năng lực, có khả năng hoàn thành nhiệm nhiệm vụ, chức trách được giao

1.3.2 Yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị

Ngày nay, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đẩy mạnhCNH, HĐH đất nước, đang đặt ra những yêu cầu mới Với mục tiêu, “Pháthuy mạnh mẽ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị,tranh thủ tối đa sự đồng tình ủng hộ của cộng đồng quốc tế, kiên quyết, kiêntrì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnhthổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ XHCN; bảo vệcông cuộc đổi mới, sự nghiệp CNH, HĐH, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc;bảo vệ nền văn hóa dân tộc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị,

an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội”[16, tr.147]

Thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi phải xây dựng Quânđội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại Xây dựng quânđội vững mạnh về chính trị đang đặt ra những yêu cầu cấp bách phải nâng cao

phẩm chất, năng lực cho cán bộ, chiến sỹ Điều đó, quản lý quá trình giáo dụcchính trị cho học viên cũng chịu tác động từ mục tiêu, yêu cầu giáo dục đó

1.3.3 Phương hướng, nhiệm vụ công tác giáo dục - đào tạo của nhà trường quân đội nói chung, của Trường Quân sự Quân khu 1

Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đòi hỏiquân đội phải có đội ngũ cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật có phẩm chất

và năng lực phát triển cao Với mục tiêu chung là đào tạo được đội ngũ cán bộ,nhân viên chuyên môn, kỹ thuật có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức cáchmạng trong sáng, có kiến thức, năng lực, khả năng chuyên môn, nghiệp vụ, trình

độ ngoại ngữ, tin học, phù hợp với bậc học và trình độ đào tạo, bảo đảm sau khitốt nghiệp ra trường, có khả năng hoàn thành nhiệm vụ theo chức trách ban đầu

và có khả năng phát triển tiếp theo; đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quân sự,quốc phòng và góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Phát triển giáo dục - đào tạo ở Trường Quân sự Quân khu 1 cần thựchiện “việc đổi mới toàn diện, đồng bộ các mặt công tác” Với chủ trương,thường xuyên giáo dục cho cán bộ, giáo viên, học viên nhận thức sâu sắc vị trí,

ý nghĩa, nhiệm vụ giáo dục đào tạo Tích cực đổi mới nội dung, chương trình,phương pháp giáo dục, đào tạo phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đối tượng Tăngcường vận dụng phương pháp dạy học tích cực, coi trọng truyền thụ kinhnghiệm thực tiễn chiến đấu vào quá trình huấn luyện, diễn tập, không ngừngnâng cao kỹ năng thực hành, phát huy tư duy độc lập, sáng tạo của người học

1.3.4 Đặc điểm đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục ở nhà trường

Nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo ở Trường Quân sự Quân khu 1xác định hai khâu đột phá là “xây dựng đội ngũ nhà giáo và đổi mới phươngpháp dạy học” Thực hiện “Kiện toàn phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộquản lý giáo dục giai đoạn 2015 - 2020 và những năm tiếp theo”[13], đến nay,

số lượng giáo viên cơ bản đủ biên chế Đội ngũ cán bộ quản lý phát huy đượcvai trò trong hoạt động, quan tâm tới giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức,lối sống cho học viên

Tuy nhiên, đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục của nhà trườngcòn một số bất cập, đó là: được bổ sung từ nhiều nguồn, nhiều loại sĩ quan từcác đơn vị trong toàn quân, chưa có tỉ lệ dự trữ; chất lượng không đồng đều,chênh lệch lớn về độ tuổi, kinh nghiệm giảng dạy, quản lý giáo dục Chấtlượng dạy học của một số giáo viên chưa cao Năng lực quản lý, chỉ huy, tinhthần trách nhiệm và đạo đức ở một số cán bộ quản lý học viên chưa theo kịpvới yêu cầu nhiệm vụ

1.3.5 Đặc điểm đội ngũ học viên

Học viên Trường Quân sự Quân khu 1 chủ yếu là chiến sĩ được tuyểnchọn từ các đơn vị trên địa bàn Quân khu 1, để đào tạo trở thành tiểu độitrưởng Hầu hết, học viên tuổi đời còn trẻ (phổ biến từ 18 đến 23 tuổi), sinh ra

ở các vùng miền có phong tục tập quán, trình độ dân trí khác nhau, mangnhững đặc điểm tâm, sinh lý của lứa tuổi thanh niên Điều đó có thể nhận thấy

ở chỗ: đời sống tâm lý, tinh thần của học viên Trường Quân sự Quân khu 1luôn nhạy cảm với những cái mới nhưng còn nhiều hạn chế về vốn sống, kinhnghiệm và chưa được rèn luyện qua thực tiễn hoạt động chính trị, chưa thực

*

* *

Quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sựQuân khu 1 là một nhiệm vụ trọng tâm Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, trướchết cần tập trung làm rõ những vấn đề mang tính lý luận về giáo dục chính trị

và quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên Đề tài chỉ ra những đặcđiểm giáo dục chính trị và quản lý quá trình này Trường Quân sự Quân khu 1 là

tổ hợp các thành tố vận động trong quá trình giáo dục Công tác quản lý quátrình giáo dục chính trị cho học viên là một trong những yếu tố cơ bản để đạtđược mục tiêu giáo dục - đào tạo ở nhà trường đề ra Làm cơ sở đánh giá thựctrạng, trong phần cơ sở lý luận tác giả đã xây dựng các khái niệm cơ bản, đồngthời chỉ ra các nội dung, đề cập đến các yếu tố có ảnh hưởng đến quản lý quátrình giáo dục chính trị cho học viên Đó là những nội dung quan trọng để tácgiả có cách nhìn toàn diện hơn về quản lý quá trình giáo dục chính trị cho họcviên Đồng thời, là căn cứ để để đưa ra những đánh giá khách quan về thực tiễnquản lý giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

CHO HỌC VIÊN Ở TRƯỜNG QUÂN SỰ QUÂN KHU 1

2.1 Khái quát về Trường Quân sự Quân khu 1

2.1.1 Đặc điểm về điều kiện kinh tế, chính trị xã hội địa bàn Quân khu 1.

Việt Bắc - Quân khu 1 nằm ở phía Đông Bắc của Tổ quốc, phía Đông vàphía Nam giáp Quân khu 3 và Bộ Tư lệnh Thủ đô; phía Tây giáp Quân khu 2;phía Bắc giáp Trung Quốc Hiện nay, Quân khu 1 bao gồm 6 tỉnh (Cao Bằng,Bắc Kạn, Lạng Sơn, Bắc Giang, Bắc Ninh, Thái Nguyên), 2 tỉnh giáp biên giớivới Trung Quốc là Cao Bằng và Lạng Sơn Hầu hết các tỉnh thuộc vùng trung du

và miền núi, với tổng diện tích tự nhiên là 28.069,9km2, có đường biên giới vớiTrung Quốc dài 586,403km

Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Việt Bắc - Quân khu 1 làđịa bàn chiến lược quan trọng trong xây dựng thế phòng thủ, là của ngõ giao

thương, giao lưu giữa nước ta với Trung Quốc Đồng bào dân tộc trên địa bàn cótinh thần cách mạng, đời sống ngày càng được cải thiện hơn.

Tuy nhiên, xuất phát từ điều kiện địa lý, lịch sử của địa bàn nên phân bốdân cư, cơ cấu dân tộc không đồng đều, phong tục tập quán khác nhau, điều kiệnkinh tế khó khăn, cơ sở hạ tầng kém phát triển, nhất là các tỉnh miền núi Hiệnnay, trên địa bàn Quân khu có 8 dân tộc anh em cư trú (Kinh, Tày, Nùng, Sándìu, Sán chay, Hoa, Dao, H’Mông), sinh sống đan xen với nhau

Do nhiều nguyên nhân, hiện nay địa bàn Quân khu 1 vẫn là một trongnhững địa bàn khó khăn nhất so với cả nước Hoạt động sản xuất, sinh sống củađồng bào cơ bản vẫn là tự cung, tự cấp Đời sống của đồng bảo dân tộc còn gặpnhiều khó khăn Trình độ văn hóa, khả năng nhận thức không đồng nhất, chênhlệch giàu nghèo lớn

Bên cạnh đó, các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, tínngưỡng để chống phá quyết liệt trên tất cả các lĩnh vực Đặc biệt, hiện nay tà đạoDương Văn Mình vẫn tăng cường hoạt động

2.1.2 Đặc điểm tình hình nhiệm vụ của Nhà trường

Trường Quân sự Quân khu 1, được thành lập ngày 05/9/1947 tại Xã CùVân, Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên Trong kháng chiến chống Pháp,chống Mỹ do điều kiện chiến tranh, nhà trường phải di chuyển nhiều nơi Từnăm 1988, Nhà trường tiếp quản doanh trại, cơ sở vật chất của Quân đoàn 3,hiện nay nhà trường đóng quân trên địa bàn xã Thượng Đình, Huyện PhúBình, Tỉnh Thái Nguyên

Địa bàn khu vực đóng quân của nhà trường, điều kiện kinh tế khó khăn,

tệ nạn xã hội diễn biến phức tạp, các tệ nạn xã hội gia tăng như lô đề, mạidâm, cho vay nặng lãi, ma túy , chênh lệnh giàu nghèo lớn Từ đó ảnh hưởngkhông nhỏ đến tâm tư, tình cảm của học viên, tác động đến hoạt động giáodục đào tạo của nhà trường nói chung và công tác quản lý quá trình giáo dụcchính trị nói riêng

Nhà trường thực hiện nhiều nhiệm vụ do Quân khu và Bộ Quốc phònggiao Song, nhiệm vụ cơ bản của nhà trường là đào tạo, bồi dưỡng nguồn cán

bộ cung cấp cho Lực lượng vũ trang Quân khu Hàng năm, Nhà trường đàotạo nhiều đối tượng học viên, thời gian đào tạo, bồi dưỡng không đồng nhất,vào ra không cùng thời điểm Học viên do nhà trường đào tạo, bồi dưỡng làcon em đồng bào ở các khu vực trên địa bàn tuổi đời, trình độ văn hóa, trình

độ nhận thức không đồng đều

Riêng đối tượng học viên đào tạo tiểu đội trưởng những năm qua đàotạo một năm hai khóa Hiện nay, đối tượng này mỗi năm chỉ đào tạo mộtkhóa, thời gian là 5 tháng Đối tượng này được các cơ quan, đơn vị trongtoàn quân khu lựa chọn gửi về trường đào tạo, kết thúc khóa học tiếp tục vềđơn vị công tác, trên cương vị là tiểu đội trưởng, khẩu đội trưởng Đây là đốitượng có rất nhiều điểm mạnh như: tuổi đời rất trẻ, tương đối đồng đều (chủyếu là từ 18-23), sức khỏe tốt, năng động sáng tạo, giám nghĩ, giám làm, giámchịu trách nhiệm

Bên cạnh đó, đối tượng này trình độ nhận thức, trình độ văn hóa lạikhông đồng nhất (trình độ văn hóa từ lớp 9 đến lớp 12), do học viên từ mọivùng nơi trên địa bàn quân khu về học tập, có nhiều dân tộc, phong tục tậpquán sống khác nhau; học viên là người miền xuôi có trình độ nhận thức caohơn học viên người vùng cao Đặc biệt, đây là đối tượng mới lớn, khả năngnhận thức xã hội, nhận thức chính trị rất hạn chế; dễ bị tác động bởi tiêu cực

xã hội và chưa có tư duy khoa học, còn biểu hiện tự do, vô ý thức tổ chức, kỷluật Mặt khác, đối tượng mới trưởng thành đang trong giai đoạn tích lũy kiếnthức, kinh nghiệm hoạt động; giai đoạn hình thành và phát triển phẩm chất,nhân cách nên dễ bị tác động của điều kiện khách quan kể cả tích cực lẫn tiêucực Thực tế trong quá trình giáo dục, đào tạo ở nhà trường cho thấy, dù khókhăn đến đâu nhưng cấp ủy, chỉ huy, các tổ chức làm tốt việc quán triệt nhiệm

vụ, giáo dục chính trị, xây dựng cho học viên có nhận thức tốt, ý thức tráchnhiệm cao thì việc thực hiện nhiệm vụ sẽ đạt kết quả cao Ngược lại, nếu coi

nhẹ, hoặc đơn giản trong giáo dục, quán triệt, tổ chức thực hiện và kiểm trathì kết quả thực hiện nhiệm vụ đạt thấp.

Cũng như mẫu biểu biên chế các trường quân sự quân khu trong toànquân, tổ chức biên chế Trường Quân sự Quân khu 1 bao gồm: Ban Giám hiệu,

4 phòng (Phòng Đào tạo, Phòng Chính trị, Phòng Tham mưu, hành chính,Phòng Hậu cần, kỹ thuật), 5 khoa (Khoa Binh chủng Hợp thành, KhoaKHXH&NV, Khoa Binh chủng, Khoa Quân sự Địa phương, Khoa Chuyênmôn, kỹ thuật), 4 tiểu đoàn

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức Trường Quân sự Quân khu 1

Tóm lại, những đặc điểm trên vừa là điều kiện thuận lợi, vừa gây khókhăn cho quá trình giáo dục chính trị và quản lý quá trình giáo dục chính trịcho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1 hiện nay

2.2 Khái quát chung về khảo sát thực trạng giáo dục chính trị và quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1

2.2.1 Mục đích khảo sát

Nhằm thu thập số liệu, đánh giá toàn diện thực trạng giáo dục chính trị

và quản lý giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sự Quân khu 1một cách khách quan, cụ thể; phân tích tìm ra những ưu điểm, hạn chế vànguyên nhân của những hạn chế, làm cơ sở thực tiễn đề xuất các biện pháp

Các phòng

chức năng

BAN GIÁM HIỆU

Các khoa giáo viên quản lý HVCác đơn vị

Các

bộ môn

Các đại đội HV

Các đơn vị quản lý HVquản lý HVCác đơn vị 4 Tiểu đoàn quản lý HV

Các

Ban, tổBan, tổCác bộ môn bộ mônCácCác tổ

Các đại đội HVđại đội HVCácCácđại đội HV

quản lý có hiệu quả quá trình giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân

sự Quân khu 1 hiện nay

2.2.2 Nội dung khảo sát

- Khảo sát thực trạng giáo dục chính trị cho học viên ở Trường Quân sựQuân khu 1 Đối với nội dung này, tác giả tập trung khảo sát thực trạng nhậnthức của cán bộ quản lý, giáo viên, học viên về quá trình giáo dục chính trị; thựctrạng nội dung, phương pháp, hình thức và kết quả giáo dục chính trị cho họcviên ở Trường Quân sự Quân khu 1 thời gian qua

- Khảo sát thực trạng quản lý quá trình giáo dục chính trị cho học viên

ở Trường Quân sự Quân khu 1 Nội dung này, chúng tôi tập trung khảo sátthực trạng quản lý kế hoạch, mục tiêu, chương trình, nội dung; thực trạngquản lý hình thức, phương pháp giáo dục chính trị cho học viên; thực trạngquản lý hoạt động của nhà giáo dục và đối tượng giáo dục; thực trạng quản lý

cơ sở vật chất và kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục chính trị cho học viên ởTrường Quân sự Quân khu 1

2.2.3 Đối tượng, địa điểm, thời gian khảo sát

- Đối tượng khảo sát: Giáo viên, cán bộ quản lý và học viên ở TrườngQuân sự Quân khu 1 Đối với gíao viên, chúng tôi tập trung khảo sát giáo viênKhoa khoa học xã hội và nhân văn; học viên tập trung khảo sát đối tượng họcviên đào tạo tiểu đội trưởng

- Địa điểm khảo sát: Tiến hành khảo sát ở Trường Quân sự Quân khu 1

- Thời gian khảo sát: Tiến hành khảo sát tháng 12 năm 2017

2.2.4 Phương pháp khảo sát

- Nghiên cứu các Nghị quyết lãnh đạo của Đảng ủy Nhà trường, báo cáotổng kết hàng năm (2014-2017), đánh giá kết quả tốt nghiệp ra trường của cáckhóa học; báo cáo sơ kết công tác giáo dục chính trị, báo cáo công tác cán bộ

- Điều tra bằng phiếu hỏi (Ankét), thu thập ý kiến với giáo viên, cán bộquản lý giáo dục và học viên của Nhà trường Với số lượng là 75 cán bộ quản

lý, giáo viên và 150 học viên đang đào tạo tiểu đội trưởng

Trên cơ sở phiếu điều tra có 4 mức: Tốt, khá, trung bình, yếu với sốđiểm tương ứng là 4,3,2,1

Để thực hiện tính giá trị trung bình thang đo 4 lựa chọn trong bảngkhảo sát Khi đó:

Giá trị khoảng cách = (Maximum – Minimum) / n = (4-1)/4 = 0.75

Mức độ đánh

giá

Số điểm tương ứng

- Gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với gíao viên, cán bộ quản lý giáo dục vàhọc viên ở Trường Quân sự Quân khu 1 nhằm hiểu rõ hơn thực trạng giáo dụcchính trị và quản lý giáo dục chính trị của Nhà trường

2.3 Thực trạng giáo dục chính trị cho học viên ở Trường quân sự Quân khu 1

2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học viên về quá trình giáo dục chính trị cho học viên

Bảng 2.1: Kết quả khảo sát về thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục chính trị cho học viên

Quan trọng

Bình thường

K cần thiết

1. CB,GV 40 28 6 1 3.43 Tốt

Kết quả khảo sát nhận thức về vai trò, tầm quan trọng công tác giáo dụcchính trị thể hiện ở bảng 2.1, cho thấy đối với đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lýhọc viên nhận thức về vấn đề này là rất quan trọng (3.43 điểm) Về học viênđánh giá rất quan trọng (3.47 điểm) Qua phỏng vấn, trao đổi với cán bộ giáoviên cho biết: xác định tầm quan trọng của quá trình giáo dục chính trị chohọc viên, trong những năm qua cấp ủy, chỉ huy các cấp đã nhận thức rõ sự cầnthiết của quá trình này, coi đây là nhiệm vụ hàng đầu cần tập trung lãnh đạo,chỉ đạo và tổ chức thực hiện, chặt chẽ, nghiêm túc đạt kết quả cao nhất Cáckhoa giáo viên, các cơ quan chức năng, đơn vị quản lý học viên làm tốt công tácphổ biến quán triệt mục tiêu, yêu cầu, chương trình giáo dục chính trị toàn khóahọc cho học viên để định hướng cho các hoạt động giáo dục, hoạt động quản lýhướng vào đảm bảo cho quá trình giáo dục chính trị đạt kết quả tốt

Nhận thức về mục tiêu, yêu cầu giáo dục chính trị cũng được cán bộ giáoviên, học viên nhận thức tương đối rõ ràng, chính xác: các ý kiến được hỏi đềuthống nhất cho rằng giáo dục chính trị không chỉ giúp học viên có nhận thứcđầy đủ về chủ nghĩa Mác - Lênin, đường lối chủ trương của Đảng, pháp luậtNhà nước, hoàn thiện phẩm chất, nhân cách người học viên mà còn trang bị thếgiới quan, phương pháp luận khoa học; là điều kiện bảo đảm cho học viên vậndụng quản lý bộ đội sau khi ra trường trên cương vị là tiểu đội trưởng

Nhận thức về quá trình giáo dục chính trị được thể hiện thông qua nộidung chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục Những nămqua, Đảng ủy, Ban Giám hiệu đã lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan, khoa giáoviên, đơn vị học viên đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dụctheo hướng tăng cường liên hệ thực tiễn, định hướng tư tưởng hành động Vìvậy có tác dụng tích cực đến chất lượng nhận thức, chuyển biến về tư tưởng

và hành động của học viên

Tuy nhiên, kết quả khảo sát cũng cho thấy: còn có cán bộ, giáo viên, họcviên cho rằng giáo dục chính trị không quan trọng dẫn đến tư tưởng chủ quan,xem nhẹ giáo dục chính trị, cũng như quản lý quá trình giáo dục chính trị Điều

đó được thể hiện như: đối với đội ngũ cán bộ quản lý số ít đồng chí trong quátrình tổ chức quán triệt nhiệm vụ còn qua loa, đại khái; quá trình theo dõi giúp

đỡ học viên còn chưa sâu sát cụ thể, Đối với học viên một số còn chưa nhậnthức rõ về vị trí ý nghĩa của giáo dục chính trị nên trong quá trình học tập chưaphát huy hết tính tự giác, tích cực trong học tập, nghiên cứu, ý thức chấp hànhquy định của Nhà trường và đơn vị của một số học viên còn chưa nghiêm

2.3.2 Thực trạng về nội dung giáo dục chính trị cho học viên

Bảng 2.2: Kết quả khảo sát của học viên về thực trạng nhận thức nội dung giáo dục chính trị cho học viên

TT Nội dung giáo dục chính trị cho học viên

2. Đường lối, quan điểm của Đảng 83 33 22 12 3.25 Khá 3

3. Truyền thống dân tộc, quân đội và nhà trường 83 36 21 10 3.28 Tốt 1

4. Nhiệm vụ chính trị của quân đội và nhà

5. Bồi dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng 84 31 17 18 3.21 Khá 7

6. Bồi dưỡng, rèn luyện kỷ luật 77 44 13 16 3.21 Khá 6

Qua trao trao đổi, phỏng vấn trực tiếp với các lực lượng sư phạm trongnhà trường cho thấy việc xác định, phân chia thời lượng các nội dung giáodục chính trị đã được Phòng Đào tạo, Khoa Khoa học xã hội và nhân vănquan tâm và tiến hành nghiêm túc Như vậy, việc xác định, thiết kế nội dung,chương trình giáo dục chính trị cho học viên bước đầu đã được tiến hành khoahọc, đa dạng, sát thực tiễn, đạt được những kết quả quan trọng và góp phầnquan trọng vào việc nâng cao chất lượng giáo dục chính trị cho học viên.

Do đặc thù là đối tượng học viên, nhà trường đã kết hợp chặt chẽ giữagiáo dục chính trị với giáo dục các môn Khoa học xã hội và nhân văn Giáo dụcchính trị cho học viên phải căn cứ vào chương trình khung theo Quyết định2795/QĐ-TM của Bộ Tổng Tham mưu và Quy chế giáo dục chính trị trongquân đội nhân dân Việt Nam của Tổng cục Chính trị, với nội dung gồm nhữngkiến thức cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lốichủ trương của Đảng

Việc xác định nội dung giáo dục chính trị đầy đủ, toàn diện, khoa học

có một vị trí hết sức quan trọng trong việc hoàn thiện phẩm chất, nhân cáchcho học viên Những năm qua, việc xác định nội dung giáo dục chính trị chohọc viên phù hợp với mục tiêu của chương trình giáo dục, đào tạo, được cáccấp hết sức quan tâm Để nâng cao chất lượng giáo dục chính trị cho họcviên, Nhà trương đã thường xuyên tiến hành đổi mới nội dung, bảo đảm tỷ lệphù hợp, cân đối giữa kết cấu khối lượng với chất lượng các thành phần kiếnthức, kỹ năng cho học viên phù hợp chương trình giáo dục, đào tạo, phù hợpvới trình độ năng lực của học viên

Tuy nhiên việc xác định, thiết kế nội dung giáo dục chính trị cho họcviên vẫn còn một số hạn chế nhất định Nội dung giáo dục chính trị còn chưađược giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý quan tâm và tiến hành đổi mới thườngxuyên theo hướng đa dạng, tích hợp, hiện đại hóa theo nhu cầu sử dụng cán

bộ ở đơn vị cơ sở Qua trao đổi, phỏng vấn một số cán bộ, giáo viên, học viêncho rằng: việc thiết kế nội dung giáo dục chính trị còn cứng nhắc, rập khuôn

máy móc theo chương trình khung của cấp trên Trong sắp xếp nội dung học

có mặt chưa bảo đảm tính khoa học, còn chưa phù hợp với khả năng nhậnthức, năng lực của học viên

2.3.3 Thực trạng về hình thức, phương pháp giáo dục chính trị cho học viên

Bảng 2.3: Kết quả khảo sát của học viên về thực trạng hình thức, phương pháp giáo dục chính trị cho học viên

2. Sinh hoạt chính trị, tư tưởng 61 62 20 7 3.18 Khá 2

3. Thông báo chính trị, thời sự, đọc báo, xem

6. Hoạt động các ngày truyền thống 59 54 28 9 3.09 Khá 9

7. Công tác tuyên truyền, cổ động ở đơn vị 60 60 23 7 3.15 Khá 4

8. Các hoạt động văn hóa, thể dục, thể thao 57 60 26 7 3.11 Khá 6

9. Hoạt động tự giáo dục, tự rèn luyện 62 50 29 9 3.10 Khá 8

Bảng 2.3, khảo sát thực trạng hình thức giáo dục chính trị cho học viên,cho thấy Nhà trường đã sử dụng nhiều hình thức, phương pháp, biện pháp

giáo dục chính trị phong phú đa dạng, linh hoạt Với hình thức, phương pháp

giáo dục như: lên lớp tập trung, tự học tập, nghiên cứu; sinh hoạt ngày chínhtrị - văn hóa tinh thần, ngày pháp luật, thông báo thời sự chính trị, sinh hoạt tưtưởng, diễn đàn, tọa đàm, giao lưu văn hóa, văn nghệ, hội thi, hội thao; kỷniệm các ngày lễ lớn, hưởng ứng các cuộc vận động, các phong trào thi đua.Mức độ đạt được của các hình thức tuy khác nhau, song điểm trung bìnhchung là 3.15 điểm, đạt khá; trong đó hình thức dạy học đạt kết quả tốt (3.26điểm), xếp thứ tự tiếp theo là hình thức sinh hoạt chính trị, tư tưởng; thôngbáo chính trị, thời sự, đọc báo, xem truyền hình

Qua trao đổi, phỏng vấn đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và học viêncho biết: những năm qua, hình thức, phương pháp giáo dục chính trị cho họcviên được cán bộ, giáo viên vận dụng linh hoạt kết hợp truyền thống với hiệnđại Tích cực đổi mới phương pháp giáo dục: lấy người học làm trung tâm,phát huy tính tích cực tự giác của người học Trong giáo dục chính trị, đội ngũcán bộ, giáo viên đã khơi gợi được ý thức tự giác nghiên cứu bằng những câuhỏi, định hướng nội dung để học viên suy nghĩ, tranh luận

Tiến hành đổi mới phương pháp giáo dục, nhà trường đã phát huy được

ý thức tự giác tích cực tự giác học tập, nghiên cứu của học viên Thể hiện ởđộng cơ, ý thức, hứng thú trong học tập nội dung giáo dục chính trị Qua traođổi, phỏng vấn đối với đội ngũ cán bộ, giáo viên cho rằng: khi đổi mớiphương pháp giáo dục thì học viên đã đề cao hơn trách nhiệm của mình đểchuẩn bị trước những nội dung cần học tập, nghiên cứu, tích cực trao đổi, họchỏi những nội dung chưa biết, những nội dung cần đi sâu nghiên cứu

Đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục, đội ngũ cán bộ, giáo viên đãtích cực ứng dung khoa học công nghệ vào quá trình giáo dục Điều đó thểhiện, hiện nay 100% đội ngũ cán bộ, giáo viên nhà trường đã sử sự máy tính,máy chiếu khi lên lớp về nội dung giáo dục chính trị cho học viên Trong bàigiảng kết hợp trình chiếu nội dung bài, lồng ghép hình ảnh, phim để chứngminh, minh họa cho nội dung bài, từ đó lôi cuốn được sự tập trung của ngườihọc, học viên dễ tiếp thu nội dung bài

Tuy nhiên việc triển khai, đổi mới các hình thức, phương pháp, biện pháp

tổ chức giáo dục chính trị cho học viên chưa mạnh mẽ, thường xuyên Hình

thức, phương pháp tổ chức giáo dục cho học viên có lúc chưa phong phú, đa

dạng Đội ngũ giáo viên chưa thường xuyên, tích cực đổi mới hình thức,

phương pháp giáo dục chính trị; nhiều đồng chí còn sử dung phương pháptruyền thụ một chiều, “thầy đọc, trò chép”; còn chưa ứng dụng tốt công nghệthống tin trong giảng dạy