của nhân dân ngày càng thấp * Nguyên nhân chính dẫn đến sự phân hóa Sự phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam, quí tộc, quan lại, địa chủ ngày càng chấp chiếm nhiều ruộng đất làm cho [r]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
YÊN BÁI
KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 11 THPT
NĂM HỌC 2012-2013
ĐỀ CHÍNH THỨC
(Đề thi có 07 câu)
Môn: LỊCH SỬ Ngày thi: 08/10/2012
Thời gian: 180 phút (không kể giao đề)
Câu 1 (2,5 điểm)
Vì sao Phật giáo phát triển dưới thời Lý - Trần? Nêu những biểu hiện của sự phát triển đó
Kể tên một số công trình kiến trúc tiêu biểu ở thời kỳ này
Câu 2 (2,5 điểm)
Phân tích nguyên nhân sâu xa làm bùng nổ Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 -1918) Kết cục của Chiến tranh thế giới thứ nhất gợi cho em suy nghĩ gì?
Câu 3 (3,0 điểm)
Sự phân hóa xã hội ở nước ta trong các thế kỉ X - XV được thể hiện như thế nào? Hậu quả và nguyên nhân chính dẫn đến sự phân hóa đó
Câu 4 (3,0 điểm)
Trên cơ sở trình bày nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên thế kỉ XIII, em hãy lý giải tại sao nhân dân thời Trần lại sẵn sàng đoàn kết với triều đình chống giặc giữ nước?
Câu 5 (3,0 điểm)
Lập bảng so sánh những thành tựu nổi bật của nước Đại Việt thời Lý- Trần về các mặt kinh tế, văn hóa, giáo dục theo mẫu sau:
Kinh tế
Văn hóa
Giáo dục
Câu 6 (3,0 điểm)
Sự kiện nào được coi là mốc đánh dấu sự nghiệp thống nhất đất nước của quân Tây Sơn? Tóm tắt diễn biến chiến dịch giải phóng Thăng Long vào Tết Kỉ Dậu (1789) của Quang Trung
Câu 7 (3,0 điểm)
Trình bày những thành tựu văn hoá Trung Quốc thời phong kiến Ảnh hưởng của văn hoá Trung Quốc đến Việt Nam?
Hết
- Thí sinh không được sử dụng tài liệu
- Giám thị không giải thích gì thêm.
Họ và tên thí sinh: Chữ kí giám thị số 1:
Số báo danh: Chữ kí giám thị số 2:
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 11 THPT
Trang 2YÊN BÁI NĂM HỌC 2012-2013
MÔN: LỊCH SỬ HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ THI CHÍNH THỨC
(Hướng dẫn chấm gồm 05 trang)
1 Vì sao Phật giáo phát triển dưới thời Lý - Trần? Nêu những biểu hiện của sự phát triển đó Kể tên một số công trình kiến trúc tiêu biểu ở thời kỳ này 2,5
* Vì sao Phật giáo phát triển dưới thời Lý - Trần:
Trên con đường phong kiến hóa, giai cấp thống trị đã tiếp nhận Nho giáo,
xem nó là hệ tư tưởng chính của mình
0,5
Để vượt ra khỏi sự ràng buộc của ảnh hưởng từ phương Bắc, Phật giáo được
đề cao, được giai cấp thống trị và nhân dân tôn trọng 0,5
* Những biểu hiện của sự phát triển:
- Đạo Phật giữ một vị trí đặc biệt quan trọng và rất phổ biến 0,25
- Các nhà sư được triều đình tôn trọng, tham gia bàn việc nước 0,25
* Một số công trình kiến trúc tiêu biểu: Chùa Một Cột, tháp Báo Thiên, tháp
2 Phân tích nguyên nhân sâu xa làm bùng nổ chiến tranh thế giới thứ
nhất (1914 - 1918) Kết cục của chiến tranh thế giới thứ nhất gợi cho em
suy nghĩ gì?
2,5
* Phân tích nguyên nhân sâu xa làm bùng nổ chiến tranh thế giới thứ
nhất (1914 - 1918).
- Do qui luật phát triển không đồng đều của CNTB cuối thế kỉ XIX đầu thế
kỉ XX đã làm thay đổi sâu sắc lực lượng của chủ nghĩa đế quốc
Các nước đế quốc già (Anh, Pháp) có hệ thống thuộc địa rộng lớn Các nước
đế quốc trẻ (Mĩ, Đức, Nhật Bản) vươn lên mạnh mẽ về kinh tế nhưng có quá
ít thuộc địa, dẫn đến mâu thuẫn giữa hai khối nước đế quốc ngày càng trở
nên gay gắt
0,5
- Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX các cuộc chiến tranh giành thuộc địa đã nổ
ra ở nhiều nơi: chiến tranh Trung- Nhật (1894- 1895), chiến tranh Mĩ - Tây
Ban Nha (1898), chiến tranh Anh - Bô ơ (1899- 1902)
0,25
- Trong cuộc chạy đua giành giật thuộc địa, Đức là nước hung hăng nhất vì 0,25
Trang 3có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh, nhưng lại có quá ít thuộc địa
- Đầu thế kỉ XX ở châu Âu đã hình thành hai khối quân sự đối lập nhau
Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa là nguyên nhân sâu
xa bùng nổ chiến tranh thế giới thứ nhất (1914- 1918)
0,5
* Kết cục của chiến tranh thế giới thứ nhất gợi cho em suy nghĩ gì?
- Căm ghét chủ nghĩa thực dân, căm ghét chiến tranh, thương xót những
người dân vô tội bị sát hại bởi bom đạn chiến tranh, những người lính bị lôi
cuốn trở thành công cụ của chiến tranh, bảo vệ hòa bình là một trong những
vấn đề cấp bách của toàn nhân loại
1,0
3 Sự phân hóa xã hội ở nước ta trong các thế kỉ X - XV được thể hiện như
thế nào? Hậu quả và nguyên nhân chính dẫn đến sự phân hóa đó 3,0
* Sự phân hóa xã hội ở nước ta trong các thế kỉ X - XV :
Sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế đã làm cho đời sống nhân dân đảm
bảo hơn Tuy nhiên, trong hoàn cảnh chế độ phong kiến, xã hội cũng từng
bước phân hóa
0,5
Tầng lớp quí tộc được củng cố, địa chủ gia tăng Từ cuối thế kỉ XII, nhà Lý
đã ban hành nhiều điều luật về mua bán ruộng đất Tuy nhiên, tình trạng
phân hóa giàu nghèo ngày càng tăng cao ở cuối thế kỉ XII và XIV
0,25
Những năm đói kém, nhân dân nhiều nơi phải bán ruộng đất và con trai, con
* Hậu quả
Làm bùng nổ các mâu thuẫn xã hội, đặc biệt là mâu thuẫn giữa nông dân với
địa chủ phong kiến và dẫn tới các cuộc khởi nghĩa nông dân chống phong
kiến ở cuối triều đại
0,5
Sự phân hóa giàu nghèo ngày càng lớn đã làm cho đại đa số nhân dân bị bần
cùng hóa cao độ, công thương nghiệp kém phát triển vì sức mua hàng hóa
của nhân dân ngày càng thấp
0,5
* Nguyên nhân chính dẫn đến sự phân hóa
Sự phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam, quí tộc, quan lại, địa chủ
ngày càng chấp chiếm nhiều ruộng đất làm cho đa số nông dân bị mất đất 0,5 Những điều luật của nhà Lý đã dẫn đến sự phát triển nhanh chóng chế độ tư
hữu ruộng đất và sự phân hóa giàu nghèo ngày càng lớn 0,5
Trang 44 Trên cơ sở trình bày nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến
chống Mông - Nguyên thế kỉ XIII Em hãy lý giải tại sao nhân dân thời
Trần lại sẵn sàng đoàn kết với triều đình chống giặc giữ nước? 3,0
* Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên
thế kỉ XIII
- Trong ba lần kháng chiến, tất cả các tầng lớp nhân dân, các dân tộc đều
tham gia đánh giặc, bảo vệ đất nước:
+ Nhân dân cất dấu lương thảo, của cải, thực hiện vườn không nhà trồng,
tự vũ trang đánh giặc
+ Tổ chức dân binh, phối hợp với triều đình chiến đấu, làm cho quân giặc
lâm vào thế bị động, phân tán lực lượng
+ Trong Hội nghị Diên Hồng, các bô lão thể hiện ý chí toàn dân: Quyết
đánh
+ Quân sĩ đều thích vào tay hai chữ "Sát thát"
0,75
- Nhà Trần chuẩn bị rất chu đáo về mọi mặt cho cuộc kháng chiến:
+ Vua Trần thường về các địa phương tìm hiểu đời sống nhân dân, quan
tâm chăm lo sức dân, tạo điều kiện gắn bó giữa triều đình và nhân dân
+ Quí tộc và vương hầu nhà Trần chủ động giải quyết các bất hòa trong nội
bộ triều đình
+ Trần Quốc Tuấn ra Hịch tướng sĩ để động viên tinh thần
0,5
- Tinh thần quyết chiến, quyết thắng của toàn dân, quân đội 0,25
- Vua Trần và Trần Quốc Tuấn, cùng nhiều tướng giỏi, đó là những nhà lý
luận thiên tài, với chiến lược chiến thuật đúng đắn, sáng tạo:
+ Nghĩ ra cách đánh sáng tạo, phù hợp với hoàn cảnh
+ Biết phát huy sức mạnh, lợi thế của ta
+ Kết hợp đấu tranh quân sự với chính trị, ngoại giao
0,5
* Tại sao nhân dân thời Trần lại sẵn sàng đoàn kết với triều đình chống
giặc giữ nước
- Chống giặc giữ nước chính là bảo vệ quê hương, đất nước 0,25
- Nhân dân ta có truyền thống yêu nước, không chịu khuất phục trước kẻ
- Triều Trần mạnh, những chính sách tiến bộ của nhà Trần về phát triển kinh
tế, văn hóa, giáo dục Nhân dân tin tưởng vào đường lối đánh giặc của nhà
Trần, sẵn sàng đoàn kết với triều đình
0,5
Trang 55 L p b ng so sánh nh ng th nh t u n i b t c a n ậ ả ữ à ự ổ ậ ủ ướ Đạ c i Vi t ệ
th i Lý- Tr n v các m t: kinh t , v n hóa, giáo d c theo m u sau: ờ ầ ề ặ ế ă ụ ẫ
Kinh tế
* Nông nghiệp: Nhà nước khuyến khích khai hoang, công tác thủy lợi được chú
ý
* Thủ công nghiệp có nhiều ngành nghề
* Thương nghiệp: Giao thương trong và ngoài nước được mở rộng
* Nông nghiệp: khuyến khích sản xuất, mở rộng diện tích trồng trọt, khai hoang đắp đê, ruộng đất làng xã nhiều
* Thủ công nghiệp:
- Thủ công nghiệp nhà nước:
Gồm nhiều ngành nghề
- Thủ công nghiệp nhân dân phổ biến và phát triển trong các làng xã
* Thương nghiệp: Chợ búa tấp nập, nội ngoại thương được đẩy mạnh
Văn hóa
- Đạo Phật phát triển mạnh, đời sống tinh thần của nhân dân phong phú đa dạng
- Nhiều lễ hội, trò chơi dân gian ra đời
- Đạo Phật, đạo Nho ngày càng phát triển thịnh đạt
- Sinh hoạt văn hóa phong phú
đa dạng
Giáo dục
- Xây dựng Văn Miếu thờ Khổng Tử và Quốc Tử giám dạy học cho con vua
- Mở khoa thi để tuyển chọn quan lại
- Văn học chữ Hán bắt đầu phát triển
- Mở rộng Quốc tử giám cho con vua và quan lại được vào học
- Trường học được mở đến các làng xã
- Các kỳ thi được tổ chức ngày càng nhiều
1,0
1,0
1,0
6 Sự kiện nào được coi là mốc đánh dấu sự nghiệp thống nhất đất
nước của quân Tây Sơn? Tóm tắt diễn biến chiến dịch giải phóng
Thăng Long vào Tết Kỉ Dậu (1789) của Quang Trung. 3,0
* Sự kiện:
- Nguyễn Huệ dẫn quân ra Đàng ngoài, phá bỏ ranh giới sông Gianh
* Chiến dịch giải phóng Thăng Long:
- Đêm 30 tết, từ Tam Điệp, Biện Sơn, 5 mũi tiến công của quân Tây Sơn
được lệnh xuất phát
- Mờ sáng mồng 5 tết, quân Tây Sơn đồng loạt công kích vào các đồn
Ngọc Hồi, Đống Đa (Hà Nội), nhanh chóng đập tan hệ thống phòng ngự
then chốt nhất của địch, tiến vào giải phóng Thăng Long
- Quân Thanh hoảng loạn tháo chạy về nước
1,0 1,0
7 Trình bày những thành tựu văn hoá Trung Quốc thời phong kiến? Ảnh
hưởng của văn hoá Trung Quốc đến Việt Nam 3,0
Trang 6- Nho giỏo do Khổng tử sỏng lập, là cơ sở lớ luận và tư tưởng của chế độ
phong kiến Trung Quốc
- Nội dung: qui định về cỏc mối quan hệ cơ bản trong xó hội và kỉ cương của
chế độ phong kiến (tam cương, ngũ thường) 0,25
* Văn học:
- Phỳ ( thời Hỏn ): là một thể loại văn học đặc biệt Nội dung ca ngợi quờ
hương đất nước, khớch lệ lũng yờu nước của nhõn dõn 0,25
- Thơ Đường: cú số lượng lớn , phản ỏnh sõu sắc đời sống xó hội lỳc bấy giờ
và đạt đến trỡnh độ cao về nghệ thuật, tiờu biểu như: Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch
- Tiểu thuyết là một loại hỡnh văn học mới dưới thời Minh, Thanh Những
tỏc phẩm nổi tiếng: Thuỷ Hử của Thi Nại Am, Tam Quốc Diễn Nghĩa của
La Quỏn Trung, tõy Du Kớ của Ngụ Thừa Ân 0,25
* Sử học:
- Bắt đầu thời Tõy Hỏn, người đặt nền múng là Tư Mó thiờn với bộ sử kớ 0,25
- Đến thời Minh cơ quan viết sử được thành lập (quốc sử quỏn) 0,25
* Khoa học kĩ thuật:
- Y học: Đạt được những thành tựu về chuẩn đoỏn, điều trị, sỏch thuốc với
những tờn tuổi nổi tiếng: Hoa Đà, Lý Thời Trõn 0,25
- Kĩ thuật: cú bốn phỏt minh lớn ; La bàn, thuốc sỳng, làm giấy, nghề in 0,25
* Nghệ thuật: Đạt trỡnh độ cao với cỏc cụng trỡnh nổi tiếng: Vạn Lý Trường
* Ảnh hưởng của văn hoỏ Trung Quốc đến Việt Nam:
- Tiếp thu cú chọn lọc những giỏ trị văn hoỏ đặc sắc của người Trung Quốc 0,25
- Ảnh hưởng trờn cỏc lĩnh vực: Tư tưởng, chữ viết, văn học, một số phong
Lu ý:
- Điểm của bài là điểm của từng phần cộng lại, điểm của bài không làm tròn.
- Tuỳ theo mức độ hiểu và làm bài của thí sinh mà chia nhỏ các ý nhng không chia nhỏ dới 0,25
điểm.