Nội dung cần Hoạt động của giáo viên Hoạt động đạt của học sinh Chắc hẳn trong mỗi chúng ta ai ai cũng từng nghe những câu hát ru của mẹ: à ơi, cái cò bay lả bay la, bay từ cổng phủ bay [r]
Trang 1Ngày soạn:26/ 9/ 2012
Ngày giảng:
Người soạn: Trần Thị Hồng.
B i 22 Tiết 111 + 112: à
Văn bản: CON Cề
- Chế Lan
Viờn-A Mục tiêu cần đạt
Sau bài học này học sinh cú được:
1 Kiến thức:
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp và ý nghĩa của hình tợng con cò trong bài thơ đợc phát triển từ những câu hát ru xa để ca ngợi tình mẹ và lời ru
- Thấy đợc sự vận dụng sáng tạo ca dao của tác giả và đặc điểmvề hình ảnh thơ, giọng điệu của bài thơ
2 Kĩ năng:
Rèn luyện kỹ năng cảm thụ và phân tích, đặc biệt là những hình tợng thơ đợc sáng tạo bằng liên tởng, tởng tợng
3 Thỏi độ:
B Chuẩn bị
1 Giỏo viờn
- Giỏo ỏn, SGK, SGV, STK
- Chõn dung tỏc giả Chế Lan Viờn
2 Học sinh
Đọc và soạn trước bài
C Cỏc hoạt động dạy – học.
1 Ổn định tổ chức :
- Sĩ số:
- Vắng:
2 Kiểm tra bài cũ : kiểm tra phần chuẩn bị bài ở nhà của học sinh.
3 Bài mới
*) Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới
Trang 2- Mục tiờu: định hướng, tạo tõm thế cho học sinh.
- Phương phỏp: Thuyết giảng
- Thời gian: 1 phỳt
Nội dung cần
đạt Hoạt động của giỏo viờn của học sinhHoạt động
Chắc hẳn trong mỗi chỳng ta ai ai cũng từng nghe những cõu hỏt ru của mẹ: à ơi, cỏi cũ bay lả bay la, bay từ cổng phủ bay ra cỏnh đồng… những cõu hỏt ru ấy thấm đẫm õm điệu ngọt ngào, tỡnh yờu thương vụ bờ bến
mà người mẹ dành cho con
Từ những cảm nhận như thế nhà thơ Chế Lan Viờn bằng sự tưởng tượng và liờn tưởng độc đỏo đó bộc lộ những suy ngẫm, triết lớ của mỡnh trong bài thơ Con cũ Tiết học hụm nay
cụ và cỏc em sẽ tỡm hiểu bài thơ Con cũ
*) Hoạt động 2: Tỡm hiểu chung
- mục tiờu:
- Phương phỏp:
- Thời gian:
Nội dung cần đạt Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của
HS
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả H? Em hóy nêu vài nét về tác giả
Chế Lan Viên?
Trả lời
Chế Lan
Viên(1920-1989)
Chế Lan Viên(1920-1989)
Trang 3- Tên khai sinh: Phan
Ngọc Hoan
- Quê: Quảng Trị, lớn
lên ở Bình Định
- Là nhà thơ xuất sắc của
nền thơ hiện đại Việt
Nam
- Tên khai sinh: Phan Ngọc Hoan
- Quê: Quảng Trị, lớn lên ở Bình
Định
- Là nhà thơ xuất sắc của nền thơ
hiện đại Việt Nam
- Trớc Cách mạng tháng Tám
1945 là nhà thơ nổi tiếng trong phong trào Thơ mới Nhà thơ
xuất sắc của nền thơ hiện đại Việt Nam, có đóng góp quan trọng cho nền thơ ca dân tộc thế
kỷ XX
- Phong cách nghệ thuật rõ nét
độc đáo: suy tởng, triết lí, đậm chất trí tuệ và tính hiện đại
Cỏc phẩm chớnh: cỏc tập thơ Điờu tàn( 1937), Gửi cỏc anh( 1954), Ánh sỏng và phự sa( 1960), Hoa ngày thường-chim bỏo bóo( 1967)
Năm 1996 ụng được truy tặng giải thưởng Hồ Chớ Minh
2 Tác phẩm
nêu vài nét về xuất xứ của bài thơ
Trang 4- Xuất xứ:
- Đọc
- Chỳ thớch:
H? Em hóy nờu xuất xứ của bài thơ?
Đợc sáng tác năm 1962, in trong tập Hoa ngày thờng, Chim báo bão 1967
GV: tuy tỏc phẩm ra đời đó khỏ lõu nhưng đến nay vẫn cũn rất giỏ trị và rất ý nghĩa
Giáo viên hớng dẫn học sinh đọc bài thơ Chú ý đọc với giọng thủ thỉ tõm tỡnh như lời ru, đúng nhịp
điệu của từng câu, từng đoạn, chú ý những câu điệp lại tạo nhịp
điệu gần nh hát ru Chú ý sự thay
đổi giọng điệu trong các câu trong mỗi đoạn
Giỏo viờn gọi học sinh đọc chỳ thớch SGK
- Thể thơ: tự do H?Bài thơ viết theo thể thơ nào?
- Bài thơ đợc viết theo thể tự
do, trong đó nhiều câu mang dáng dấp của thơ 8 chữ , thể hiện tình cảm - âm điệu một cách linh hoạt, dễ dàng biến
đổi
- - Bài thơ có ba đoạn Các
đoạn thờng đợc bắt đầu bằng những câu thơ ngắn có vần,
có cấu trúc giống nhau, nhiều chỗ lặp lại hoàn toàn
Điều đó có giá trị l m choà các câu thơ, dòng thơ gợi âm
điệu, tạo âm hởng của lời ru
Trang 5- Bố cục H? Tỏc giả đó chia bài thơ thành
3 đoạn Em hóy nờu nội dung chớnh của mỗi đoạn?
- Đoạn 1: Hình ảnh con cò qua lời ru hát ru bắt đầu đến với tuổi
ấu thơ
- Đoạn 2: Hình ảnh con cò đi vào tiềm thức tuổi thơ trở lên gần gũi
và theo cùng con ngời trên mọi chặng đờng của cuộc đời
- Đoạn 3: Từ hình ảnh con cò suy ngẫm và triết lí về ý nghĩa lời ru
và lòng mẹ đối với cuộc đời mỗi con ngời
Gv: Hình tợng trung tâm xuyên suốt bài thơ là hình tợng con cò trong mối quan hệ với cuộc đời con ngời - Bài thơ triển khai từ một biểu tợng trong ca dao Bố cục ba phần trên dẫn dắt theo sự phát triển hình tợng xuyên suốt bài thơ: Hình tợng con cò trong mối quan hệ với cuộc đời con ngời từ bé đến trởng thành và theo suốt cả cuộc đời
Học sinh trả lời
Trang 6*) Hoạt động 3: Tìm hiểu văn bản.
- Mục tiêu:
- Phương pháp:
- Thời gian:
Nội dung cần đạt Hoạt động của giáo viên Hoạt động
của học sinh
II Đọc – hiểu văn
bản
1 Hình ảnh con cò
đến với tuổi thơ
a Hình tượng con
cò
Mang ý nghĩa ẩn dụ,
tượng trưng
b Hình ảnh con cò
đến với tuổi thơ
Nhìn vào bố cục bài thơ ta thấy bao trùm và xuyên suốt bài thơ là hình tượng con cò, vây H? có phải tác giả muốn nói đến hình ảnh con cò thật đang bay lượn không?
- Không Mà là hình tượng con cò mang ý nghĩa
ẩn dụ, tượng trưng
H? Vậy theo em con cò ẩn dụ, tượng trưng cho điều gì?
- Con cò tượng trưng cho người mẹ
H? Các em theo dõi vào đoạn thơ thư nhất và cho cô biết là hình ảnh con cò được hiện ra từ đâu?
- Từ trong lời ru của mẹ
H? Hãy cho biết những câu thơ có hình ảnh con cò?
- Con cò bay la… Đồng Đăng
- Con cò ăn đêm….xáo măng
H? Em thấy những câu thơ này có nguồn gốc từ những câu ca dao nào?
Con cò bay lả bay la, bay từ cổng phủ bay ra cánh đồng
Con cò bay lả bay la, bay từ cổng phủ bay về Đồng Đăng
Con cò mày đi ăn đêm, đậu phải cành mềm, lộn
cổ xuống ao, ông ơi ông vớt tôi nao, tôi có lòng nào xin hãy xáo măng, có xáo thì xáo nước trong, đừng xáo nước đục đau lòng cò con
H? trong đoạn thơ này CLV đã vận dụng những
Trang 7Vận dụng ca dao
sỏng tạo
cõu ca dao ntn?
- tỏc giả chỉ lấy vài chữ trong cõu ca dao nhằm gợi cho chỳng ta nhớ cõu ca dao ấy
GV hỏi cụ thể những cõu thơ ấy:
Con cũ bay la…
Con cũ Đồng Đăng
H? những cõu thơ này gợi ra khung cảnh ntn?
- Gợi cuộc sống yờn bỡnh, ớt biến động thưở xưa
- Gợi hỡnh ảnh người phụ nữ lam lũ, nhọc nhằn
GV liờn hệ nhiều cõu ca dao cú hỡnh ảnh con cũ mang ý nghĩa tượng trưng:
- Con cò lặn lội bờ sông Gánh gạo đa chồng tiếng khóc nỉ non
- Cái cò đi đón cơn ma Tối tăm mù mịt ai đa cò về
GV: trong lời ru của mẹ cú cỏnh cũ đang bay cựng với lời ru ngọt ngào ấy, hỡnh ảnh người mẹ được hiện lờn cụ thể trong những cõu thơ nào? Ngủ yờn…
Sữa mẹ nhiều con ngủ chẳng phõn võn
H? nghệ thuật nào được sử dụng trong đoạn thơ?
- Nt điệp từ, điệp kiểu cõu
H? Em cú nhận xột gỡ về nhịp thơ trong những cõu thơ này?
Ngủ yờn, ngủ yờn…
nhịp thơ như nhịp bàn tay mẹ vỗ về, õu yếm
H? Cỏch gọi con của người mẹ là gỡ? Em cú nhận xột gỡ về cỏch gọi ấy?
Gọi con: con ơi!
Tiếng gọi thõn thương trỡu mến
H? cỏc em chỳ ý vào 2 chi tiết: … mẹ đó sẵn tay nõng Và sữa mẹ nhiều…
Và cho biết cảm nhận của em về người mẹ của tỏc giả?
Sẵn là sẵn sàng, nõng là nõng đỡ
Mẹ luụn ở tư thế chủ động sẵn sàng nõng đỡ,
Trang 8che chở cho con Sữa mẹ nhiều- dũng sữa thơm mỏt, ngọt ngào nuụi con khụn lớn là điểm tựa vững chắc che chở cho con
GV:
Cựng với vũng tay ấm, dũng sữa ngọt ngào, tõm hồn bộ được nuụi dưỡng bằng õm điệu dịu dàng, của lời ru, của tỡnh mẹ bao la
Qua lời ru của mẹ, hình ảnh con cò đến với tâm hồn tuổi thơ một cách vô thức Đây chính là sự khởi đầu con đờng đi vào thế giới tâm hồn con ngời, đi vào thế giới của tiếng hát ru của ca dao dân ca - điệu hồn dân tộc
- ở tuổi thơ ấu, đứa trẻ cha cần hiểu nội dung ý nghĩa của những lời ru này, Chúng chỉ cần và cảm nhận đợc sự vỗ về, che chở, yêu thơng của ngời mẹ qua những âm điệu ngọt ngào, dịu dàng của lời ru đúng nh lời tâm sự của tác giả
(Ti t 2) ế
Nội dung cần đạt Hoạt động của giỏo viờn Hoạt động
của học sinh
2 Hỡnh ảnh con cũ
theo con trờn mọi
chặng đường đời
GV gọi học sinh đọc lại đoạn 2
H? đú là những chặng đường đời nào?
- lỳc ấu thơ trong nụi
- khi con độn trường
- Khi con trưởng thành
Gv: cỏnh cũ từ trong lời ru của mẹ đó đi vào tiềm thức của tuổi thơ nờn gần gũi, thõn thiết và
sẽ theo ta suốt những chặng đường đời và suốt
cả cuộc đời
Chia nhúm cho học sinh hoạt động nhúm trong 2 phỳt:
Nhúm 1: tỡm những cõu thơ cú hỡnh ảnh con cũ
Trang 9lỳc cũn trong nụi và nờu cảm nhận về hỡnh ảnh con cũ trong chặng đường này?
Nhúm 2: tỡm những cõu thơ cú hỡnh ảnh con cũ khi con đến trường và nờu cảm nhận về hỡnh ảnh con cũ trong chặng đường này?
Nhúm 3: tỡm những cõu thơ cú hỡnh ảnh con cũ trong chặng đường đời khi con trưởng thành và nờu cảm nhận về hỡnh ảnh con cũ trong chặng đường này?
Đỏp ỏn:
Nhúm 1:
Từ tuổi ấu thơ nằm trong nôi:
Con ngủ yên thì cò cũng ngủ
Cánh của cò hai đứa đắp chung đôi
con cũ sưởi ấm, vỗ về
nhúm 2:
Đến tuổi đến trờng:
Mai khôn lớn, con theo cò đi học
Cánh trắng cò bay theo gót đôi chân
cũ là bạn theo bước
nhúm 3:
Đến tuổi đến trờng:
Mai khôn lớn, con theo cò đi học
Cánh trắng cò bay theo gót đôi chân
cũ động viờn, khớch lệ
H? hỡnh ảnh cũ được xõy dựng bàng nghệ thuật gỡ?
NT liờn tưởng, tưởng tượng, nhõn húa, ẩn dụ, điệp từ
GV:
Lỳc ấu thơ trong nụi cũ là người mẹ đang ru con, cũ quấn quýt và gần gũi bờn con trong giấc ngủ con đắp chăn hay đắp cỏnh cũ Mẹ
ấp ủ, nõng niu giấc ngủ của con thơ
Trang 103 Suy ngẫm và triết
lí từ hình ảnh con cò
Nghệ thuật
Khi con đến trường: con và cò cùng sát cánh bước, cò bay theo bước chân con đén trường phải chăng đó là hình ảnh mẹ luôn dõi theo bước chân con đi tới trường
Kế tiếp là khi con trưởn thành, cánh cò trắng hay chính là tình mẹ vẫn luôn luôn theo sát con động viên, khích lệ với niềm tin yêu và hi vọng
H? em hãy khái quát hình ảnh con cò trong đoạn thơ này?
Hình ảnh con cò trở thành bạn đồng hành của con trong suốt cuộc đời
Gợi biểu tượng về tình mẹ, về sự nâng đỡ dịu dàng của người mẹ
H? em hãy cho biết nghệ thuật được sử dụng trong 5 câu thơ:
Dù ở gần con…
Cò mãi yêu con.?
NT: Điệp từ, điệp kiểu câu, cặp từ trái nghĩa, cách nói khẳng định
H? Tác dụng của những biện pháp nghệ thuật này là gì?
Hình ảnh con cò được nhấn mạnh ở ý nghĩa biểu tượng cho tấm lòng người mẹ, lúc nào cũng ở bên con, cho đến hết cuộc đời
GV: các em theo dõi vào hai câu thơ tiếp theo và cho biết hình thức của hai câu này có gì khác biệt?
Số lượng 8 chữ, H? em hãy nêu ý nghĩa của hai câu thơ này ( vì
Trang 11 một quy luật
của tính chất
có ý nghĩa bền
vững, rộng lớn
và sâu sắc
sao tác giả lại nói: con dù lớn vẫn là con của mẹ? )
- đối với người mẹ, đứa con bao giờ cũng bé bỏng non nớt cần được che chở, dìu dắt
một quy luật của tính chất có ý nghĩa bền vững, rộng lớn và sâu sắc
Gv: câu thơ giàu tính suy ngẫm và triết lí về tình
mẹ, mẹ dành cho con tình yêu thương tha thiết,
sự hi sinh của mẹ dành cho con là vô tận, mẹ luôn mong được nâng niu, che chở cho con Đây
là đặc điểm nổi bật của thơ CLV Trong một bài thơ khác CLV đã viết:
Cổ tích là chuyện con người
Mẹ là cổ tích suốt đời con
GV cho học sinh đọc đoạn thơ cuối
H? em có nhận xét gì về âm điệu của đoạn thơ?
Âm điệu lời ru
H? em hiểu thế nào về hai câu thơ: con cò mẹ hát, cũng là cuộc đời?
Hình ảnh con cò được nhấn mạnh và khái quát:
con cò không chỉ là hình ảnh trong câu hát ru mà còn là cuộc đời, cuộc đời của mẹ và của bao người khác nữa là những niềm vui, những nỗi buồn trong cuộc sống
GV: mở đầu và kết thúc bài thơ mang âm điệu lời ru Âm điệu ngọt ngào ấy phải chăng chính
là tấm lòng yêu thương của mẹ
Đúc kết ý nghĩa phong phú của hình tượng con
cò trong những lời ru ấy
Hoạt động 4: tổng kết
Mục tiêu:
Phương pháp:
Thời gian:
Nội dung cần đạt Hoạt động của giáo viên Hoạt động
của học sinh III Tổng kết
1 nghệ thuật
H? Em hãy nêu những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ?
Trang 122 nghệ thuật
*) ghi nhớ
- Vận dụng sáng tạo ca dao
- Mang âm hưởng lời ru, giàu tính chất triết lí
- Thể thơ tự do, nhiều điệp ngữ
- Hình ảnh ẩn dụ, liên tưởng, tưởng tượng
H? em cảm nhận được gì từ bài thơ?
- ngợi ca tình mẹ
- ý nghĩa của lời ru với đời sống con người
D củng cố, dặn dò