Giáo viên (GV) cần có sự chuẩn bị chu đáo về đồ dùng học tập để phục vụ trò chơi, đồ dùng cần đảm bảo tính khoa học, thẩm mĩ, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em; giáo viên (GV) [r]
Trang 1PHẦN1: MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn sáng kiến kinh nghiệm:.
* Để thực hiện mục tiêu giáo dục của Bộ GD-ĐT đã đặt ra : Giáo dụccho HS Tiểu học là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính,môn phụ Bởi vậy cùng với các môn học khác, môn khoa học đã góp phầnkhông nhỏ vào việc hình thành và phát triển toàn diện cho HS
- Để dạy tốt môn khoa học, người giáo viên (GV) cần biết phối kết hợpcác phương pháp dạy học như : Phương pháp quan sát; phương pháp thínghiệm; phương pháp nhóm; phương pháp trò chơi học tập …Trong đó
phương pháp Trò chơi học tập là một trong những phương pháp dạy học có
hiệu quả nhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói quen đặt câu hỏi, tìmcâu giải thích khi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàngghi nhớ nội dung bài học
“ Trò chơi học tập là một phương pháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳnlên, thích hoạt động hơn…Khi bị khép vào luật chơi, các em dần có trật tự,
kỷ luật hơn…”
- Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:
+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khívui vẻ, thân ái, thông cảm
+ Quá trình học tập còn trở thành 1 hình thức vui chơi hấp dẫn
+ HS thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn
+ HS tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn
+ HS được hệ thống và củng cố kiến thức
* Nhưng một số ý kiến cho rằng, sử dụng phương pháp này sẽ gây ồn ào,mất trật tự ảnh hưởng đến hoạt động khác, lại có ý kiến cho rằng phương
Trang 2pháp này chỉ là hình thức và thay bằng hoạt động cá nhân, nếu có tổ chứccũng chỉ là gượng ép, miễn cưỡng.
- Mặt khác, một số giáo viên (GV) khi sử dụng Trò chơi học tập lại
chưa biết lựa chọn nội dung bài dạy để vận dụng phương pháp trò chơi chohợp lý, hoặc trò chơi đưa ra không có tác dụng thiết thực phục vụ mục tiêu
bài học nên việc tổ chức Trò học tập chơi chưa đạt hiệu quả…
Riêng tôi, tôi thấy phương pháp Trò chơi học tập có nhiều ưu điểm,
không những giúp HS tự khám phá, hình thành, hệ thống kiến thức mà nócòn tạo cho các em có sự thi đua, tính nhanh nhẹn, cởi mở, vui vẻ khi đếntrường tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện ở học sinh (HS) Tiểu học
- Qua nhiều năm giảng dạy, tôi thấy đa số HS rất muốn được tham gia
Trò chơi học tập nhưng vẫn còn không ít học sinh (HS) thụ động, tự ti, chưa
mạnh dạn tham gia vào các hoạt động này Mặt khác, trong môn khoa học
lớp 5 có rất nhiều tiết học cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập để
phát hiện kiến thức mới hoặc để củng cố kiến thức đã học
* Với các lý do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu để nâng cao hiệu quả
của phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5.
2 Mục đích nghiên cứu
-Tìm hiểu và tổng kết được những khó khăn, thuận lợi của học sinh
(HS) và giáo viên (GV) khi tham gia và tổ chức Trò chơi học tập.
-Tìm được một số biện pháp để giải quyết những khó khăn mà học sinh
(HS) và giáo viên (GV) mắc phải khi tham gia Trò chơi học tập Qua đó dần nâng cao hiệu quả của phương pháp Trò chơi học tập trong môn khoa học
lớp 5 nhằm nâng cao chất lượng dạy và học , giúp các em phát triển toàndiện ngay từ bậc học đầu tiên
3 Nhiệm vụ nghiên cứu.
Trang 3* Để đạt được mục đích trên, người tôi cần thực hiện những nhiệm vụsau:
- Nghiên cứu những vấn đề chung về môn khoa học lớp 5
- Nghiên cứu 1 số biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy họcmôn khoa học
- Nghiên cứu đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi HS
- Tìm hiểu thực tế học sinh (HS) Trường Tiểu học Mỹ Phước A, Mỹ
Tú, Sóc Trăng về sở thích tham gia trò chơi học tập, về sự tiếp nhận kiếnthức khoa học …Để phát hiện những khó khăn, vướng mắc, những tồn tạicần giải quyết
4 Đối tượng nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Nâng cao hiệu quả dạy học phương pháp tròchơi trong môn Khoa học ở lớp 5A3 Trường tiểu học Mỹ Phước A
Trang 4PHẦN II: NỘI DUNG.
1 Cơ sở lý luận của sáng kiến.
Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọilứa tuổi, đặc biệt ở lứa tuổi tiểu học Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm
sinh lý của lứa tuổi này Bởi vậy Trò chơi học tập được đánh giá cao trong
giảng dạy
* Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học
mà nó còn là con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của HS.Phương pháp tổ chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy
và học của thầy và trò mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sựsáng tạo, nhanh trí, có óc tư duy, tưởng tượng của học sinh (HS) Dạy kếthợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên (GV) hướng dẫn HS hoànthành tốt phẩm chất của con người mới XHCN
* Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biệnpháp học tập có hiệu quả của học sinh (HS) Thông qua trò chơi, HS đượctập luyện, làm việc cá nhân, làm việc theo đơn vị tập thể theo sự phân côngvới tinh thần hợp tác Đó là những việc làm thuộc phương pháp học tập mới
Trang 5mà trường Tiểu học Mỹ Phước A được hình thành ở các lớp học, và đặc biệt
là các em học sinh (HS )lớp 5A3
2: Thực trạng vấn đề.
Sau khi được phân công giảng dạy khối 5, môn Khoa- Sử- Địa, tôi đãtiến hành điều tra cụ thể về tình hình học sinh (HS), sự mong muốn và khảnăng tham gia trò chơi học tập trong môn khoa học nói riêng và trong cácmôn học khác nói chung Kết quả như sau:
- Số học sinh (HS) chưa muốn tham gia:30%
Sở dĩ các em chưa muốn tham gia hoặc tham gia mà chưa thu được kếtquả là do một số nguyên nhân sau:
1 Các em chưa hiểu mục tiêu của trò chơi : chơi để làm gì? chơinhằm mục đích gì?
2 Các em chưa hiểu rõ cách chơi, luật chơi, sự thi đua phạt”…giữa các đội chơi
3 Trò chơi giáo viên (GV) đưa ra chưa thú vị, chưa đủ hấp dẫn để lôicuốn học sinh (HS)
4 Trò chơi quá khó, các các em không thể tham gia
5 Giáo viên (GV) không chủ động về thời gian, về các tình huống xảy
ra dẫn đến tình trạng trò chơi bỏ dở hoặc kết thúc trò chơi mà không thuhoạch được gì
Trang 6Để khắc phục những nguyên nhân trên tôi đã nghiên cứu dần để tìmhướng giải quyết như sau:
giáo viên (GV) sử dụng phương pháp Trò chơi học tập cho thích hợp Khi đã
lựa chọn được phương pháp dạy học cho mỗi hoạt động, giáo viên (GV) cầnxác định rõ mục tiêu để xây dựng hình thức tổ chức cho hoạt động đó
b/ Giúp học sinh (HS) xác định rõ mục đích của trò chơi.
Trước khi tổ chức cho HS tham gia chơi, giáo viên (GV) cần giúp họcsinh (HS hiểu) :Qua trò chơi , các em sẽ tìm được những kiến thức gì, cũng
cố hay khắc sâu , hệ thống được những kiến thức gì?
Phần lớn Trò chơi học tập trong môn khoa học lớp 5 ở 2 dạng kiến
thức: chơi để khám phá, hình thành kiến thức mới và chơi để củng cố , hệthống hoá kiến thức đã học Cụ thể như sau:
+ Trò chơi để hình thành kiến thức mới.
Trang 7T1-trang4 Bé là con ai? Học sinh (HS) nhận ra, mỗi trẻ
em đều có những đặc điểm giống
bố, mẹ mình
T2,3-trang6 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) biết phân biệt đặc
điểm về mặt sinh học và xã hội củanam và nữ
T6-trang 14 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) hiểu 1 số đặc
điểm chung của trẻ ở từng giai đoạn
từ 3 đến 10 tuổi
T11-trang 30 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) biết tác nhân gây
bệnh, sự nguy hiểm của bệnh viêmnão
T16-trang 34 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) giải thích được
HIV, AIDS là gì? các đường lâybệnh HIV,
T17-trang36 HIV lây hay không
lây?
Học sinh (HS) biết các hành vitiếp xúc thông thường không lâyHIV
T35-trang 72 Ai nhanh, ai đúng? Học sinh (HS) biết đặc điểm của
T38,39-trang78 Bức thư bí mật Học sinh (HS) biết vai trò của
nhiệt trong biến đổi hoá học
T55-trang 112 Ghép chữ Học sinh (HS) biết đặc điểm bên
ngoài của động vật đẻ con, động vật
đẻ trứng
Trang 8T57-trang 116 Bắt trước tiếng kêu Học sinh (HS) biết thời gian, địa
điểm sinh sản của ếch
+ Trò chơi để củng cố hoá kiến thức
T7-trang 16 Ai, đang ở giai đoạn
nào?
Củng cố hiểu biết về lứa tuổi vịthành niên, tuổi trưởng thành, tuổigià
T9,10-trang20 Chiếc ghế nguy hiểm Thực hành để củng cố sự hiểu
biết về tác hại của chất gây nghiện.T11-trang24 Ai nhanh, ai đúng? Củng cố về giá trị dinh dưỡng
của thuốc và cách sử dụng thuốc antoàn
T18-trang 38 ứng xử khôn khéo Học sinh (HS) biết cách ứng xử
khi bị xâm hại
T69-trang142 Chữ gì? Củng cố kiến thức có liên quan
Trang 9đến sự ô nhiễm môi trường.
-Cách nêu mục tiêu của trò chơi ,giáo viên (GV) cần đưa ra một cáchkhéo léo, hấp dẫn, có tính chất gợi mở để tạo sự tò mò khám phá cho họcsinh (HS)
- Sau khi các em đã hiểu được mục đích của trò chơi, thấy được sự hấpdẫn của trò chơi các em sẽ chủ động tham gia chơi mà không cần giáo viên(GV) ép buộc Để có được điều đó, giáo viên (GV) cần xây dựng trò chơihọc tập sao cho hợp lý ; hợp lý về thời gian; hợp lý về hình thức chơi ; vềluật chơi ; về hình thức khen thưởng…
c/ Cách xây dựng trò chơi học tập.
GV có thể tổ chức 1 hoạt động học tập thành 1 trò chơi học tập khi đã
có đủ các điều kiện sau:
- Về đồ dùng, dụng cụ phục vụ cho trò chơi
- Về thời gian, thời điểm chơi, không gian chơi
- Có cách chơi, luật chơi rõ ràng
- Có cách tính điểm để phân định “thắng- thua”, khen thưởng…
Các yếu tố đó là sự chuẩn bị cụ thể chu đáo của giáo viên (GV), gópphần quyết định sự thành công hay không của trò chơi
* Sự chuẩn bị đồ dùng học tập cho HS tham gia trò chơi.
Đối với mỗi tiết học nói chung hay với mỗi trò chơi học tập nói riêng,
giáo viên (GV) cần xác định rõ: Để phục vụ cho trò chơi này cần đến những
đồ dùng nào? dụng cụ nào? phương tiện nào? từ đó, giáo viên (GV) dànhthời gian để chuẩn bị ( hoặc giao cho học sinh (HS) chuẩn bị ) chu đáo
*VÍ DỤ:
+ Thực hiện trò chơi tiếp sức “ HIV lây hay không?’’ (T17-trang36)cần chuẩn bị:
Trang 10- 2 bộ thẻ chữ ghi các hành vi có nguy cơ lây nhiễm hoặc không lâynhiễm như:
2 bảng từ có nội dung giống nhau:
Các hành vi có nguy cơ lây nhiễm
+ Chuẩn bị cho trò chơi “Ghép chữ” (T52-trang106 )
Đánh răng chung bàn chảiNghịch bơm, kim
tiêm đã dùng
Trang 11-2 bộ thẻ chữ có ghi tên các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật cóhoa:
Với tranh câm giáo viên (GV) cần vẽ đúng các bộ phận của cơ quansinh sản ở thực vật có hoa Các bộ phận phải rõ nét, phân biệt bằng màu sắc
cụ thể, đảm bảo tính khoa học và thẩm mỹ cho bức tranh
Sự chuẩn bị chu đáo, hấp đẫn sẽ tạo niềm hứng khởi, thu hút HS thamgia Sự rõ ràng, khoa học sẽ giúp các em dễ tìm hiểu, dễ nhận biết kiến thức,nhiệm vụ của bản thân trong quá trình tham gia chơi Sự chuẩn bị cho mộttrò chơi không nhất thiết phải quá cầu kì, đôi khi còn dễ tìm, dễ kiếm
+Để chuẩn bị “ Chiếc ghế nguy hiểm” cho trò chơi T10-trang20 , giáoviên (GV) chỉ cần lấy luôn chiếc ghế của mình, phủ lên ghế một tấm vải tốimàu để học sinh (HS) không phát hiện được bên trong ghế là cái gì? Sựchuẩn bị này tuy đơn giản nhưng vẫn tạo được sự tò mò, tâm trạng hồi hộpcủa học sinh (HS) khi đến gần chiếc ghế , chiếc ghế ấy sẽ thu hút học sinh(HS) tham gia vào trò chơi
Trang 12Với sự chuẩn bị như vậy, giáo viên (GV) sẽ khuyến khích các em thamgia vào trò chơi Ngoài việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, giáo viên (GV) cần
biết bố trí thời gian cho các hoạt động trong tiết học một cách hợp lý Trò chơi học tập cũng là 1 hoạt động trong tiết học Bởi vậy, giáo viên (GV) cần
sắp xếp thời gian, thời điểm phù hợp cho mỗi trò chơi
* Xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi.
Để xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi, giáo viên (GV) cầnđọc kĩ mục tiêu tiết dạy, mục tiêu của trò chơi để phân bố thời gian cho hợplý
Ở những trò chơi hình thành kiến thức mới, hoạt động này được diễn rađầu tiết học hoặc đầu một phần nội dung bài học Những trò chơi để củng
cố nội dung kiến thức đã học thường diễn ra cuối tiết học hoặc cuối 1 phầnnội dung vừa học Tuy nhiên, trò chơi diễn ra vào thời điểm nào, giáo viên(GV) cũng cần xác định thời gian cho hợp lý, không để ảnh hưởng đến thờigian của tiết học hoặc thời gian của tiết học khác
* VÍ DỤ:
-Trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng?” (Tiết 14- trang 30 ),đây là hoạt độngđầu tiên của tiết học, cũng là một hoạt động chính giúp học sinh (HS) hiểuđược :
+ Tác nhân gây bệnh viêm não
+ Tác hại của bệnh viên não
+ Lứa tuổi hay mắc bệnh viêm não
+ Đường lây truyền bệnh viêm não
Bởi vậy, giáo viên (GV) cần dành từ 4-5 phút để HS có đủ thời gian đểđọc các thông tin trong sách giáo khoa (SGK)- thảo luận rồi lựa chọn đáp ánđúng Đáp án đúng chính là những kiến thức mới mà các em đã tự tìm hiểu,khám phá cho bản thân
Trang 13-Trò chơi: Ghép chữ (Tiết 52-trang 106 ), đây là trò chơi có mục đích đểcủng cố kiến thức vừa học ở hoạt động trên, vì vậy giáo viên (GV) khôngcần quá nhiều thời gian cho trò chơi, sẽ gây ảnh hưởng đến các hoạt độngkhác, chỉ cần từ 5-7 phút, đủ để học sinh (HS) đọc nhanh nội dung ghi trêncác tấm bìa rồi gắn vào : Sơ đồ nhị và nhuỵ của hoa.
Việc chuẩn bị chu đáo sẽ giúp cho giáo viên (GV) tự tin, chủ động trongtiết dạy Bởi vậy ngoài việc chuẩn bị về đồ dùng dụng cụ, xác định thời gian,thời điểm cho hợp lý giáo viên (GV) cần xác định địa đểm, số lượng họcsinh (HS) tham gia chơi cho mỗi trò chơi để phù hợp cả về không gian, thờigian, phù hợp với cả 3 đối tượng học sinh (HS)
* Địa diểm và đối tượng HS tham gia chơi.
Phần lớn các trò chơi được diễn ra trong lớp học Tuy vậy, với mỗi tròchơi cũng cần có khoảng không gian chơi cho phù hợp
*VÍ DỤ:
- Những trò chơi để hình thành kiến thức mới, thường tất cả các HSđược tham gia chơi, do vậy các em có thể ngồi ngay trong bàn học theo từngđội chơi , như trò chơi: Ai nhanh, ai đúng? (Tiết 16-trang33 ) Hay trò chơi:Chiếc ghế nguy hiểm (Tiết 20-trang23 ), mặc dù đây là trò chơi để củng cốnội dung nhưng tất cả học sinh (HS) cần được tham gia, các em cần xếpthành hàng dọc để lần lượt đi qua chiếc ghế nguy hiểm Bởi vậy, nếu trờikhông mưa, các em sẽ xếp hàng ngoài sân rồi lần lượt đi qua chiếc ghế vàolớp
Nếu trời mưa, giáo viên (GV) cần sắp xếp bàn ghế gọn gàng để học sinh(HS) xếp hàng trong lớp
Những chuẩn bị này, dù là rất nhỏ nhưng giáo viên (GV) cũng cần để ýtới để chủ động trong mọi tình huống
Trang 14Khi sự chuẩn bị đã chu đáo, giáo viên (GV) sẽ tổ chức trò chơi học tậpcho các em tham gia sao cho học sinh (HS) hào hứng làm việc và thu đượckết quả tốt, đó là điều hết sức quan trọng.
d/ Tiến hành tổ chức Trò chơi học tập.
Với mỗi trò chơi giáo viên (GV) cần tiến hành qua 3 bước sau:
Bước1: giáo viên (GV) nêu mục đích và hướng dẫn cách chơi, luật
chơi
-Tên trò chơi hấp dẫn, dễ hiểu sẽ lôi cuốn các em tham gia chơi
+ VD: “ Chiếc ghế nguy hiểm”; “ Bức thư bí mật”; “ Ô chữ kì diệu”…
- Mục đích trò chơi sẽ giúp các em định hình được mình tham gia chơi
để làm gì? mình sẽ tìm thấy kiến thức gì qua trò chơi này? từ đó học sinh(HS) xác định nhiệm vụ của bản thân trong khi chơi
- Hướng dẫn cách chơi cụ thể giúp các em hiểu được từng bước hoạtđộng mà mình phải tiến hành
- Luật chơi rõ ràng giúp các em chơi tích cực, tự giác
- Hình thức “thưởng- phạt” sẽ là động cơ thúc đẩy sự cố gắng của mình
Bước2: HS tham gia chơi.( Học sinh (HS) có thể chơi thử nếu cần
có sự động viên bằng những tràng vỗ tay…( nhưng không quá ồn ào tránhảnh hưởng đến lớp khác)
Trang 15Bước 3: Nhận xét, đánh giá.
Đây là bước thu hoạch của cả một quá trình chuẩn bị và làm việc ở trên.Bởi vậy, giáo viên (GV) không được coi nhẹ bước này
Sau khi các đội chơi đã hoàn thành, giáo viên (GV) hoặc cán sự môn học
sẽ là trọng tài để phân định “thắng-thua” và quan trọng hơn là kết luận đượcrút ra để hình thành kiến thức mới hoặc để nhấn mạnh , khắc sâu kiến thức
đã học
-Học sinh (HS) (hoặc đại diện của đội chơi ) báo cáo kết quả
-Trọng tài đánh giá, phân định “thắng-thua’’- tuyên dương đội thắngcuộc
-Em học tập được gì qua trò chơi?
*VÍ DỤ :
Trò chơi:Ai nhanh, ai đúng? ( Tiết 14-trang30 ) :
Bước 1: GV giới thiệu :
- Viêm não là một loại bệnh hết sức nguy hiểm Nguyên nhân gây bệnh
là gì? lứa tuổi nào hay mắc bệnh? Bệnh nguy hiểm như thế nào? Các em sẽkhám phá qua trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng?”
- Mỗi tổ thành một đội chơi, các em sẽ cử đội trưởng cho đội mình
- Các em sẽ đọc thông tin trong SGK trang 20, bàn bạc trong đội đểchọn câu trả lời tương ứng với từng câu hỏi Sau khi cả đội thống nhất, độitrưởng sẽ ghi đáp án theo thứ tự câu hỏi vào bảng phụ
- Sau 7 phút đội nào có đáp án gắn lên bảng lớp nhanh nhất và đúngnhất là thắng cuộc, đội thắng cuộc sẽ được nhận một phần thưởng xứngđáng
Bước 2: Học sinh (HS) hoạt động theo các yêu cầu trên.
Giáo viên (GV) quan sát, nhắc nhở học sinh (HS) (nếu học sinh (HS)còn lúng túng )