Cách mạng Nga năm 1917 được khởi phát từ một sự tổng hợp các yếu tố tan rã kinh tế, tình trạng kiệt quệ do chiến tranh, và sự bất bình với hệ thống chính phủ chuyên quyền, và lần đầu tiê[r]
Trang 1Thông tin chung
Điện Kremlin ở Quảng trường Đỏ
Các thông tin tóm tắt cơ bản, tổng quát Liên bang Nga:
- Tên nước: Liên bang Nga (the Russian Federation)
- Ngày quốc khánh: 12/6/1990 (Ngày Tuyên bố chủ quyền).
- Thủ đô: Mátxcơva (gần 10 triệu dân).
- Vị trí địa lý: Liên bang Nga trải dài trên phần phía bắc của siêu lục địa Á-Âu, bao trùm 11 múi giờ
- Diện tích: 17.075.400km2 (rộng nhất thế giới)
- Khí hậu: Liên bang Nga khá đa dạng, thay đổi từ bắc xuống nam, có từ băng giá, ôn đới đến cận nhiệt đới, đại dương Nhiệt độ trung bình tháng Giêng từ -1 đến -50 độ C, tháng 7 từ 1 đến 25 độ
C Lượng mưa trung bình hàng năm là 100-1.000mm.
- Dân số: 141.927.297 (con số ước lượng đến 2010)
- Dân tộc: Liên bang Nga là một xã hội đa sắc tộc đa dạng, là nơi sinh sống của 160 nhóm sắc tộc
và người bản xứ khác nhau.
- Hành chính: Là một nước lớn nằm ở cả hai châu lục, chiếm phần lớn lục địa Á-Âu, và là một trong những nước đông dân nhất thế giới, Nga được chia ra nhiều cấp hành chính khác nhau Nga là một nước liên bang, đến thời điểm ngày 1/1/2008 có 83 chủ thể Tất cả các chủ thể liên bang được hợp thành 7 vùng liên bang, mỗi vùng do một đặc phái viên được Tổng thống Nga bổ nhiệm quản lý Các chủ thể liên bang được coi là đơn vị hành chính cấp thứ hai, dưới cấp thứ nhất là liên bang Các chủ thể của Liên bang Nga được quy định trong Hiến pháp Nga dưới các mô hình hành chính sau: Nước cộng hòa, Vùng và Tỉnh, Thành phố liên bang, Tỉnh tự trị, Khu tự trị.
- Đơn vị tiền tệ: đồng Ruble (Rub).
- Tôn giáo: Liên bang Nga có nhiều tôn giáo Tôn giáo chính là đạo Chính thống, ngoài ra còn có Thiên Chúa giáo, Do thái, đạo Hồi, Phật giáo
- Ngôn ngữ: 160 nhóm sắc tộc của Nga sử dụng khoảng 100 ngôn ngữ Theo cuộc điều tra dân số năm 2002, 142.6 triệu người nói tiếng Nga, tiếp sau là tiếng Tatar với 5.3 triệu và tiếng Ukraine với 1.8 triệu Tiếng Nga là ngôn ngữ chính thức duy nhất của nhà nước, nhưng Hiến pháp trao cho các nước cộng hòa riêng biệt quyền đưa ngôn ngữ bản địa của mình trở thành ngôn ngữ đồng chính thức bên cạnh tiếng Nga.
Trang 2Thủ đô
nhất)
Moskva
55°45′B, 37°37′Đ
Ngôn ngữ chính
Chính phủ Cộng hòa Liên bang Bán Tổng thống
Dmitry Medvedev Vladimir Putin
Diện tích
• Tổng số 17,075,400 km² (hạng 1)
• Nước (%) 0,5%
Dân số
• Ước lượng 2010 141.927.297[1] (hạng 8)
GDP (PPP) Ước tính 2009
• Tổng số 2.126 tỷ Mỹ kim
HDI (2003) 0,795 (trung bình) (hạng 62)
Đơn vị tiền tệ Ruble (RUB)
Múi giờ (UTC+2 đến +12)
• Mùa hè (DST) (UTC+3 đến −1)
Tên miền Internet ru, dự phòng su
Địa lý
+ Vị trí địa lý: Nằm trải dài trên phần phía Bắc của lục địa Á-Âu, tiếp giáp với 2 đại dương là Bắc Băng Dương và Thái Bình Dương Liên Bang Nga có đường biên giới xấp xỉ chiều dài Xích đạo, trải dài trên 11 múi giờ, giáp đất liền với 14 quốc gia (từ đông sang tây): Bắc Triều Tiên, Trung Quốc, Mông Cổ, Kazakhstan, Azerbaijan, Gruzia, Ukraine, Belarus, Latvia, Estonia, Phần Lan, Na Uy
Phần tách rời là tỉnh Kaliningrad, tỉnh này có chung biên giới với Ba Lan (phía nam tỉnh này), Litva (bắc và đông của tỉnh này)
+ Diện tích: 17.075.400km2, rộng lớn nhất thế giới
+ Địa hình: Liên bang Nga chủ yếu là bình nguyên chiếm một diện tích lớn, có sự khác nhau giữa Đông và Tây, lấy sông Yenisei làm ranh giới Lãnh thổ Liên bang Nga gồm hai phần Phần thuộc châu Âu là bộ phận trung tâm đồng bằng Đông Âu, phần thuộc châu Á gồm 3 khu vực: Tây Siberia, cao nguyên Trung Siberia và miền núi Đông Siberia Phía Tây nước Nga là: Bình nguyên Đông Âu, miền đất cổ, ổn định, có nhiều khả năng phát triển nông nghiệp, vùng tập trung dân cư, kinh tế, văn hóa, khoa học; Bình nguyên Tây Siberia (Đông dãy Uran tới Tây Yenisei) phía Nam có nhiều rặng núi cao
Phía Đông: Đông Siberia chủ yếu là cao nguyên và núi, nhiều khoáng sản và rừng, nhưng địa hình phức tạp, khi khai thác cải tạo rất tốn kém
Trang 3Liên bang Nga có nhiều sông, có chiều dài vào loại lớn trên thế giới Với hon 2 triệu dòng sông, các sông lớn có giá trị giao thông là: Obi, Yenisei, Lena, Amur, Volga Hồ Baikal là hồ sâu và lâu đời nhất thế giới (độ sâu nhất là 1.637 m) chiếm 80% trữ lượng nước của các hồ lớn nhỏ Các sông hệ này là nguồn cung cấp nước cho các bể chứa của các nhà máy thủy điện Bratscơ, Vongagrat, Quibisep, Ximiliascơ Phần lớn sông hồ tập trung ở Siberia, Viễn Đông, ít có nhu cầu sử dụng nước, vùng cần nhiều nước lại ít sông như đồng bằng Đông Âu, Uran
+ Khí hậu: Mặc dù có nhiều biển và đại dương bao quanh, nhưng do vị trí địa lý, do lãnh thổ rộng lớn nên Nga chủ yếu
có khí hậu ôn đới lục địa Phần phía bắc của Nga có khí hậu hàn đới và ven biển Đen có khí hậu cận nhiệt đới Các thành phố ở miền Nam, miền Tây và miền Tây Nam nước Nga có khí hậu dễ chịu, nền nhiệt độ trung bình mùa hè +23.6 độ C, mùa đông - 5.3 độ C Vào mùa đông tại một thành phố ở miền Tây Bắc, chẳng hạn như Arkhanghelsk, cũng không lạnh lắm, nhiệt độ trung bình trong 4 tháng mùa đông chỉ là -10.5 độ C
Mùa đông ở Nga chỉ kéo dài từ 2 đến 4 tháng tuỳ theo vùng (không nói đến vùng cực Bắc) Còn thời tiết vào mùa hè
và mùa thu không quá nóng nực
+Tài nguyên: Nga là nước giàu có về tài nguyên khoáng sản (trữ lượng và số lượng: nhiên liệu, năng lượng thủy diện, quặng kim loại và phi kim loại, ruộng, đất nông nghiệp ) - một trong những nước đứng đầu thế giới
Năng lượng - nhiên liệu có vai trò quan trọng hàng đầu gồm: than đá (trữ lượng 7.000 tỷ tấn ), dầu (trở lượng 60 tỷ tấn ), kim loại màu, kim loại đen, vàng, kim cương, niken, bauxite trữ lượng lớn Diện tích rừng 747.000.000ha, trữ lượng gỗ 80 tỷ m3 Tiềm năng thủy điện 400.000.000 kw có khả năng sản xuất hàng ngàn tỷ Kwh điện hàng năm (sông Lêna đứng đầu)
Tài nguyên đất nông nghiệp: quỹ đất 2,2 tỷ ha, 227.000.000ha đất trồng trọt, 373.500.000ha đồng cỏ
Tài nguyên dưới nước khá phong phú: cá và các hải sản, riêng vùng biển phía đông chiếm tới 1/4 sản lượng, Nga có ngành công nghiệp đánh bắt, chế biến hải sản phát triển mạnh
Việc săn bắn thú có lông quý đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Hàng năm có thế cung cấp từ hàng trăm bộ lông thú quý hiếm - một trong những nước hàng đầu thế giới
Phân bổ phần lớn tài nguyên khoáng sản nằm ở vùng Ðông Siberia: than, sắt, nhôm, kim cương, rừng Tây Siberia: dầu
mỏ, khí tự nhiên Dãy Uran: than, sắt, kim loại màu Vùng Đông Âu ít khoáng sản, nhưng có khả năng phát triển nông nghiệp và các ngành công nghiệp nhẹ, công nghiệp đòi hỏi hàm lượng khoa học cao
Tất cả các nguồn tài nguyên trên là cơ sở thuận lợi để phát triển các ngành công nghiệp năng lượng, luyện kim, hóa chất, chế tạo máy, chế biến gỗ
Lịch sử
Lịch sử Nga bắt đầu với lịch sử Đông Slav Nhà nước Đông Slav đầu tiên, Rus Kiev, đã chấp nhận Kito giáo từ Đế quốc Đông La Mã năm 988, khởi đầu sự tổng hòa các nền văn hóa Đông La Mã và Slav lập ra văn hóa Nga trong một nghìn năm tiếp theo.Rus Kiev nhanh chóng tan rã không còn là một nhà nước, cuối cùng chịu đầu hàng những kẻ xâm lược Mông Cổ trong những năm 1230 Trong thời gian này, một số lãnh đạo địa phương, đặc biệt là Novgorod và Pskov, đã chiến đấu để thừa kế di sản văn hoá và chính trị của Rus Kiev
Sau thế kỷ 13, Moskva dần trở thành trung tâm văn hóa Tới thế kỷ 18, Đại công quốc Mátxcơva đã trở thành Đế quốc Nga rộng lớn, trải dài từ Ba Lan về phía đông tới Thái Bình Dương Sự mở rộng về phía tây càng khiến nước Nga nhận thức được sự khác biệt của họ với đa phần còn lại của châu Âu và phá vỡ sự cô lập từng xảy ra ở những giai đoạn đầu
mở rộng Các triều đại nối tiếp nhau trong thế kỷ 19 đã đối phó với những áp lực đó bằng sự kết hợp giữa các cuộc cải cách miễn cưỡng và trấn áp
Trang 4Chế độ nông nô Nga đã bị bãi bỏ năm 1861, nhưng sự hủy bỏ này thực sự chỉ gây thêm phiền toái cho người nông dân
và càng khiến áp lực cách mạng tăng cao Trong khoảng thời gian từ khi chế độ nông nô bị huỷ bỏ tới khi bắt đầu Chiến tranh thế giới lần thứ nhất năm 1914, các cuộc cải cách Stolypin, hiến pháp 1906 và Duma quốc gia đã mang lại những thay đổi đáng kể cho nền kinh tế và chính trị Nga, nhưng các hoàng đế Nga vẫn không muốn rời bỏ quyền lực tuyệt đối, hay chia sẻ quyền lực
Cách mạng Nga năm 1917 được khởi phát từ một sự tổng hợp các yếu tố tan rã kinh tế, tình trạng kiệt quệ do chiến tranh, và sự bất bình với hệ thống chính phủ chuyên quyền, và lần đầu tiên một liên minh giữa những người tự do và xã hội chủ nghĩa ôn hoà lên nắm quyền lực, nhưng các chính sách sai lầm của họ đã khiến những người Cộng sản Bolshevik do lãnh tụ Lenin thực hiện cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga (7/11/1917)
Cách mạng Tháng Mười Nga thành công đã dẫn tới sự thành lập nhà nước mới, Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xôviết Liên bang Nga - nhà nước công-nông đầu tiên trên thế giới Trong những năm 1917-1920, nước Nga rơi vào nội chiến
và cuộc chiến tranh can thiệp của 14 nước đế quốc
Từ năm 1922 tới năm 1991, lịch sử Nga chủ yếu là Lịch sử Liên Xô Năm 1922, Nga cùng với một số nước cộng hòa khác thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xôviết, gọi tắt là Liên Xô Trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại chống phátxít Đức, Italy, Nhật (1941-1945), nước Nga đã góp phần quyết định vào việc tiêu diệt chủ nghĩa phátxít năm
1945
Cuối thập niên 1980, sự yếu kém trong các cải tổ về kinh tế và chính trị của các nhà lãnh đạo Liên Xô dẫn tới những khủng hoảng nghiêm trọng trong đời sống chính trị-xã hội ở Liên Xô, và hậu quả là sự tan rã của Liên bang Xôviết sau hơn 70 năm tồn tại
Sau khi Liên bang Xôviết tan rã, một nhà nước mới đưựoc thành lập ở Nga vào năm 1991, đó là Liên bang Nga Liên bang Nga đã được công nhận là nhà nước thừa kế chính thức của Liên Xô trên bình diện quốc tế Tuy nhiên, nước Nga
đã mất vị trí siêu cường của mình và đang phải đối mặt với những thách thức trong các nỗ lực thiết lập một hệ thống kinh tế và chính trị hậu Xôviết Liên bang Nga hiện nay đang từng bước thoát ra khỏi khủng hoảng và phát triển kinh
tế, khôi phục vị thế trên trường quốc tế
Chính trị
-Thể chế chính trị: Cộng hòa Liên bang
- Hiến pháp: Thông qua ngày 12-12-1993
- Cơ quan hành pháp: + Đứng đầu Nhà nước: Tổng thống
Tổng thống được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kỳ 4 năm
Nước Nga không có Phó Tổng thống; nếu như Tổng thống qua đời hoặc không điều hành được do bệnh tật hay từ chức, thì Thủ tướng lên giữ chức quyền Tổng thống cho đến khi có cuộc bầu cử Tổng thống mới (phải được tổ chức trong vòng 3 tháng tiếp sau)
+ Đứng đầu Chính phủ: Thủ tướng
Thủ tướng và các Phó Thủ tướng do Tổng thống bổ nhiệm với sự thông qua của Duma quốc gia
- Cơ quan lập pháp: Quốc hội Liên bang gồm hai viện: Hội đồng Liên bang (Thượng viện) 178 ghế và Đuma Quốc gia (Hạ viện) 450 ghế
- Cơ quan tư pháp: Tòa án Hiến pháp, Tòa án Tối cao, Tòa án Trọng tài cấp cao Các thẩm phán của các tòa án trên được Hội đồng Liên bang bổ nhiệm suốt đời dựa trên khuyến nghị của Tổng thống
Trang 5- Chế độ bầu cử: Phổ thông đầu phiếu; cử tri từ 18 tuổi trở lên.
- Các đảng phái lớn: Đảng Cộng sản Liên bang Nga (KPRF), Đảng Độc lập Tự do Nga (LDPR), Đảng Lao động, Khối thống nhất toàn Nga
Dân số
Liên bang Nga là một xã hội đa sắc tộc đa dạng, là nơi sinh sống của 160 nhóm sắc tộc và người bản xứ khác nhau.[73]Dù dân số Nga khá lớn, mật độ dân số thấp bởi diện tích vĩ đại của nước này.[74] Dân số tập trung đông nhất tại vùng châu Âu của Nga , gần dãy Ural , và ở phía tây nam Siberia 73% dân số sống tại các khu vực đô thị.[75] Theo những ước tính sơ bộ, dân số sống thường xuyên tại Liên bang Nga ở thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2009 là 141,903,979 người Năm 2008, dân số giảm 121,400 người, hay -0.085% (năm
2007 – 212,000 người, hay 0.15% và năm 2006 – 532,600 người, hay 0.37%) Trong năm 2008 nhập cư tiếp tục gia tăng ở mức độ 2.7% với 281,615 người tới Nga, trong số đó 95% tới từ các quốc gia thuộc CIS , đại đa số là người Nga hay người nói tiếng Nga [76][72] Số lượng người Nga di cư đã giảm 16% xuống còn 39,508 người, trong số đó 66% tới các quốc gia thuộc CIS Ước tính có 10 triệu người nhập cư bất hợp pháp từ các quốc gia Xô viết cũ ở Nga.[77] Khoảng 116 triệu người sắc tộc Nga sống ở Nga[78] và khoảng 20 triệu người nữa sống tại các nước cộng hoà cũ của Liên xô, chủ yếu tại Ukraina và Kazakhstan [79]
Số người nói tiếng Nga đông nhất năm 1991 ở mức 148,689,000 triệu người, nhưng bắt đầu sụt giảm mạnh
từ đầu những năm 90.[80] Sự sụt giảm đã chậm lại tới mức gần ồn định trong những năm gần đây vì tỷ lệ
tử giảm, tỷ lệ sinh tăng và tăng nhập cư Số người chết trong năm 2008 là 363,500 lớn hơn số sinh Nó đã giảm từ 477,700 năm 2007, và 687,100 năm 2006.[76][72] Theo dữ liệu được Sở Thống kê Nhà nước Liên bang Nga xuất bản, tỷ lệ tử của Nga đã giảm 4% trong năm 2007, so với năm 2006, ở mức khoảng 2 triệu người chết, trong khi tỷ lệ sinh tăng 8.3% hàng năm lên ước tính 1.6 triệu ca sinh.[81] Các nguyên nhân chủ yếu khiến dân số Nga giảm sút là tỷ lệ tử cao và tỷ lệ sinh thấp Tuy tỷ lệ sinh của Nga ngang bằng với các quốc gia châu Âu (12.1 sinh trên 1000 người năm 2008[72] so với mức trung bình của Liên minh châu
Âu 9.90 trên 1000)[82] dân số của họ giảm với tỷ lệ lớn hơn bất kỳ một quốc gia châu Âu nào khác bởi tỷ lệ
tử cao hơn nhiều (năm 2008, tỷ lệ tử của Nga là 14.7 trên 1000 người[72] so sánh với mức trung bình của Liên minh châu Âu 10.28 trên 1000).[83] Tuy nhiên, Bộ Y tế và Vấn đề Xã hội Nga đã dự đoán tới năm
2011, tỷ lệ tử của nước này sẽ cân bằng với tỷ lệ sinh vì số sinh gia tăng và số tử giảm.[84]
Thành phần sắc tộc (2002)[71]
Người Nga 79.8%
Tatar 3.8%
Người Ukraina 2.0%
Bashkir 1.2%
Chuvash 1.1%
Chechen 0.9%
Người Armenia 0.8%
Khác/không xác định 10.4%
Trang 6Ngôn ngữ
160 nhóm sắc tộc của Nga sử dụng khoảng 100 ngôn ngữ.[4] Theo cuộc điều tra dân số năm 2002, 142.6 triệu người nói tiếng Nga, tiếp sau là tiếng Tatar với 5.3 triệu và tiếng Ukraina với 1.8 triệu.[85] Tiếng Nga là ngôn ngữ chính thức duy nhất của nhà nước, nhưng Hiến pháp trao cho các nước cộng hoà riêng biệt quyền đưa ngôn ngữ bản địa của mình trở thành ngôn ngữ đồng chính thức bên cạnh tiếng Nga.[86] Dù có sự phân tán mạnh, tiếng Nga là thuần nhất trên toàn bộ nước Nga Tiếng Nga là ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất nếu tính theo diện tích địa lý trên lục địa Âu Á và cũng là ngôn ngữ Slavơ được sử dụng nhiều nhất. [87] Tiếng Nga thuộc ngữ hệ Ấn Âu và là một trong những thành viên còn tồn tại của các ngôn ngữ Đông Slavơ ; các ngôn ngữ khác gồm tiếng Belarus và tiếng Ukraina (và có lẽ cả tiếng Rusyn ) Những ví dụ văn bản sử dụng chữ Đông Slavơ Cổ (Nga Cổ) được chứng minh có từ thế kỷ thứ 10 trở về sau.[88]
Hơn một phần tư tác phẩm khoa học của thế giới được xuất bản bằng tiếng Nga Tiếng Nga cũng được sử dụng làm công cụ mã hoá và lưu trữ văn minh thế giới—60–70% của mọi thông tin trên thế giới được xuất bản bằng tiếng Anh và tiếng Nga.[89] Tiếng Nga cũng là một trong sáu ngôn ngữ chính thức của Liên hiệp quốc
Kinh tế
Sau khi tách ra khỏi Liên bang Xôviết, Liên bang Nga coi chương trình hình thành nền kinh tế thị trường và hòa nhập vào nền kinh tế thế giới là giải pháp cấp bách chống khủng hoảng
Cải tổ cơ cấu kinh tế quốc dân, chuyển sang nền kinh tế nhiều thành phần, dựa trên sự đa dạng và bình đẳng của các hình thức sở hữu nhà nước, tập thể, tư nhân, cổ phần, hợp tác xã, xây dựng nền kinh tế thị trường có điều tiết, làm cho Liên bang Nga liên kết toàn diện với nền kinh tế thế giới Nhà nước ban hành một loạt chính sách, biện pháp triệt để và đồng bộ, chính sách tài chính, đầu tư, sở hữu ruộng đất, giá cả, đầu tư nước ngoài, cơ cấu kinh tế
Năm 1992, hàng hóa khắp nơi đã nhiều, phong phú, đa dạng, sức mua của người dân khá lớn, sản xuất ở một số ngành
đã nhích dần, mọi vấn đề tồn tại, đang được tháo gỡ Có nhiều dấu hiệu cho thấy Liên bang Nga sẽ trở thành cường quốc kinh tế trong trật tự thế giới mới, sẽ lấy lại được vị trí, uy thế của mình trên trường quốc tế (kể cả kinh tế và chính trị)
- Các ngành kinh tế của Liên bang Nga:
+ Công nghiệp
Công nghiệp đóng vai trò chủ yếu trong nền kinh tế, chiếm 2/3 GDP và hon 2/3GNP, gần 1/2 vốn sản xuất cơ bản, chiếm hơn1/3 lực lượng lao động
Trong cơ cấu công nghiệp, vai trò chủ yếu thuộc về công nghiệp nặng (nhóm A), nhóm này chiếm 3/4 khối lượng sản phẩm công nghiệp Từ năm 1940-1990 sản phẩm nhóm A tăng hon 30 lần, nhóm B chỉ tăng hon 10 lần Vì vậy nên vài năm gần đây dẫn đến tình trạng khan hiếm hàng tiêu dùng trên toàn bộ Liên bang Nga Đây là vấn đề cần cải tổ gấp trong những năm tới Phát triển công nghiệp nặng tốn phí nhiều tiền, công sức, thời gian mà hiệu quả không cao, nhiều ngành giờ đây trở nên lạc hậu về kỹ thuật, mỹ thuật, chất lượng
Các hoạt động công nghiệp:
Tổ hợp năng lượng-nhiên liệu: bao gồm các ngành khai thác, sản xuất nhiên liệu, năng lượng, giao thông và các cơ sở
hạ tầng dịch vụ
Trang 7Công nghiệp khai thác dầu: tập trung ở vùng Uran, Tây Siberia cung cấp 2/3 dầu, 1/3 khí Năm 1990, ở đây khai thác 70% nhiên liệu này cho toàn Liên bang Nga Hệ thống đường ống dẫn dầu đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dầu cho các nhà máy chế biến từ Tây Siberia tới phần châu Âu, từ vùng Đông đến Baikal sang các nước cộng hòa khác
Kế hoạch năm 1990, Nga sẽ khai thác 560-570 triệu tấn dầu, 640-650 tỷ m3 khí, song không đạt
Công nghiệp khai thác than: trữ lượng lớn tập trung ở Cudônét, Pechoki, Nam Iacut, Kanko-Achinki, Luu vực Cudơnét cung cấp 1/5 khối lượng than toàn Liên bang Năm 1990 dự kiến khai thác 440-445 triệu tấn nhưng không đạt Việc khai thác than đã tạo điều kiện thuận lợi xây dựng những cơ sở năng lượng hùng mạnh để hình thành các thể tổng hợp công nghiệp
Công nghiệp điện: thành phần chủ yếu của tổ hợp năng lượng - nhiện liệu nối liền tất cả các quá trình từ phát điện, chuyển tải đến nơi tiêu dùng năng lượng Trong cơ cấu năng lượng, nhiệt điện chiếm 70% sản lượng Những nhà máy nhiệt điện lớn (công suởt 2.000.000 kw) phân bố ở khu công nghiệp trung ương, Uran, Capca, Pavondo, Tây Siberia Những nhà máy thủy điện công suất lớn xây dựng trên sông Angara (Icacut); Bratscơ, Uxzơ Ilimscơ, trên sông Ienhixây; Krátsuơiac công suất 6 triệu kw, Quybixep trên sông Vonga Các nhà máy điện nguyên tử vùng Tây Bắc, Trung ương, Nam (Kalinin, Smolen, Balakơp, Vongarat dự kiến sản lượng điện 1999: 1.120-1.160 tỷ kw
Công nghiệp luyện kim đen: Đây là ngành công gnhiệp rất mạnh của Nga với 3 trung tâm lớn: Uran, Trung ương và Siberia ( Uran cung cấp 1/5 sản lượng gang thép toàn liên bang)
Luyện kim màu (Bauxite, đồng, đa kim, niken ) chủ yếu ở Uranl, Baikal, Siberia và Viễn Đông
Các ngành công nghiệp nặng khác: Hóa chất, cơ khí và công nghiệp rừng
Công nghiệp hóa chất, hóa dầu: phát triển ở Trung ương,, Pavondo, Uran, Tây Siberia và Viễn Đông
Cơ khí đa ngành phát triển ở Trung ương, Pavondo, Uran, Tây Siberia, chú trọng cơ khí nặng
Công nghiệp rừng: khai thác và chế biến gỗ, giấy chiếm vị trí lớn ở Liên bang Nga Những vùng chủ yếu Bắc, Vonga-Víatki, Uran, Tây Siberia, Đông Xibia và Viễn đông
Công nghiệp nhệ: chua phát huy hệt thế Mỹnh,đây là điểm yếu của nền kinh tế đồ sộ nước Nga, còn nhiều vấn đề giải phải quyết như giá cả, mẫu mã, chất lượng
Công nghiệp dệt: ngành ưu thế trong công nghiệp nhẹ, vùng sản xuất vềi chủ yếu là khu Trung ương (chung quanh Mátxcơva, Saint Peterbourg, Ivanôp Iarôtxlap Kalinin ) ở đây sản xuất 2/3 vải bông, lanh, gần 1/2 len dạ của Nga, phận cịn lãi ở vùng Tây Bắc
Ngành giày da, thực phẩm, mặt hàng tiêu dùng khác sản xuất ở nhiều nơi
Công nghiệp đánh bắt cá và chế biến cá có nhiều điều kiện thuậu lợi để phát triển, Nga có những đội tàu đánh bắt và chế biến ở các vùng đại dương lớn
+ Nông nghiệp:
Nga có diện tích đất nông nghiệp khá lớn, thuậu lợi để phát triển hàng trồng trọt và chăn nuôi Nông nghiệp được tổ chức sản xuất theo các liên hiệp công-nông nghiệp (APK), các APK là thành phần quan trọng của nền kinh tế Trong thành phần của APK bao gồm các ngành công nghiệp cung cấp cho nông nghiệp những phương tiện sản xuất chủ yếu, bản thân ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến nguyên liệu nông nghiệp, ngành thương nghiệp, giao thông, quản
lý, cơ quan khoa học
Cây luong thực: chủ yếu là lúa mỳ khoai tây và một số các cây khác sản lượng 1990: 140.000.000 tấn lương thực, vùng sản xuất lúa mỳ chính là Pavondo, Bắc Kavkaz, Tây Siberia, Uran, Trung tâm đất đen
Trang 8Cây công nghiệp: bao gồm cây lấy sợi, lấy dầu và đường cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp nhẹ, công nghiệp thực thẩm Vùng trồng cây lấy sợi là Trung ương, Tây bắc; cây hướng dương là Bắc Kavkaz, Pavondo và Trung tâm đất đen; củ cải đường là Trung tâm đất đen, Bắc Kavkaz - thu hoạch củ cải đường 1990: 31.000.000 tấn
Chăn nuôi: chiếm hon 50% tổng sản phẩm nông nghiệp Hơn 80% số gia súc được chăn nuôi trong các nông trường, nông trang và các khu vực khác nhà nước, chỉ 20% thuộc về các gia đình Ngành này được tiến hành tổ chức sản xuất theo các APK: chăn nuôi, chế biến sản phẩm thịt, sữa, bơ Một vài năm gần đây khi chuyển sang cơ chế thị trường các APK họat động kém hiệu qủa nên đã tăng cường chăn nuôi ở các hộ gia đình - 1990 sản xuất 10.000.000 tấn thịt, 54.000.000 tấn sữa, 45 tỷ quả trứng Chăn nuôi được tiến hành ở nhiều nơi trong khắp đất nước
+ Giao thông vận tải: Mạng lưới giao thông vận tải phát triển mạnh với nhiều loại hình song còn có nhiều vấn đề phải giải quyết (cơ sở hạ tầng, dịch vụ còn yếu kém hơn các nước phát triển khác)
Các loại hình giao thông đảm bảo mối liên hệ kinh tế giữa các ngành và các vùng rộng lớn của đất nước: đường hàng không, đường sắt, đường bộ, đường điện, đường ống dẫn dầu và khí
- Các vùng kinh tế chính của Nga
Đất nước rộng lớn, nhiều miền tự nhiên khác nhau, trong quá trình phát triển kinh tế có sự phân công lao động theo lãnh thổ nên Liên bang Nga hình thành 12 vùng kinh tế, những vùng nầy không đồng đều về tiềm năng kinh tế, trình độ phát triển và dân số 12 vùng kinh tế chính của Nga gồm:
1 Vùng kinh tế Trung tâm
2 Vùng kinh tế Trung tâm-Chernozem
3 Vùng kinh tế Đông Siberia
4 Vùng kinh tế Viễn Đông
5 Vùng kinh tế Phương Bắc
6 Vùng kinh tế Bắc Kavkaz
7 Vùng kinh tế Tây Bắc
8 Vùng kinh tế Volga
9 Vùng kinh tế Ural
10 Vùng kinh tế Volga-Vyatka
11 Vùng kinh tế Tây Siberi
12 Vùng kinh tế Kaliningrad
Văn hóa
+ Nền giáo dục của nước Nga đã có lịch sử hàng ngàn năm, có truyền thống tốt đẹp và có tín nhiệm quốc tế rất cao Giáo dục miễn phí và bắt buộc trong 9 năm, từ 7 đến 17 tuổi Giáo dục được chia thành ba cấp: tiểu học, trung học cơ
sở và trung học Trong hai năm cuối học sinh được học chuyên ban Chính phủ Nga đang triển khai thực hiên 4 chương trình quốc gia lớn về cải thiện nhà ở, giáo dục, y tế và khoa học
Nước Nga hiện có gần 2000 trường đại học, học viện và các cơ cấu giáo dục khác Trong các trường đại học Nga có hơn 3 triệu giáo viên và nhân viên nghiên cứu, trong đó gần 45% giáo sư và phó giáo sư
Hệ thống giáo dục còn bao gồm gần 800 cơ quan nghiên cứu, phòng thiết kế thí nghiệm và những xí nghiệp do nhà trường xây dựng Vì nước Nga có nền giáo dục phát triển cao nên hầu như tất cả các công dân Nga đều có cơ hội tiếp thu nền giáo dục này
Hiện nay có hơn 7 triệu sinh viên trong và ngoài nước học theo các chế độ, và hàng năm khoảng 1.5 triệu sinh viên mới bước vào các trường ở Nga Tổng diện tích các trường đại học Nga tới 45 triệu m2
Dựa vào chuyên ngành, các trường của Nga có thể phân thành 8 loại như sau:
Trang 9* Đại học tổng hợp: đại học tổng hợp chiếm vị trí đặc biệt trong hệ thống giáo dục Nga Nga nhấn mạnh loại trường đại học này phải là trung tâm nghiên cứu khoa học, giáo dục và giáo học pháp trong hệ thống giáo dục của nước Nga,
là cơ sở bồi dưỡng nhân tài và nguồn giáo viên chuyên môn, là trung tâm tuyên truyền khoa học phổ cập và phát huy tác dụng về phương diện nâng cao trình độ toàn diện của nền giáo dục Các trường đại học tổng hợp có cơ sở vật chất tương đối tốt, có lực lượng giáo viên tương đối mạnh và kinh phí cũng tương đối sung túc
* Học viện kỹ thuật: học viện kỹ thuật là một loại trường có số lượng nhiều nhất nước Nga Nó bao gồm những học viện công nghiệp mang tính chất đa khoa và những học viện chuyên nghiệp mang tính chất đơn khoa
* Học viện nông nghiệp: các học viện kỹ thuật nông nghiệp bồi dưỡng ra những kỹ sư nông nghiệp cao cấp và những chuyên gia nông nghiệp cao cấp Các ngành chuyên môn có: nông học, thú y, cơ giới nông nghiệp, kinh tế nông nghiệp Các học viện nông nghiệp đã mở ra trên 30 chuyên ngành
* Đại học và học viện sư phạm: nhiệm vụ chủ yếu của các trường đại học và học viện sư phạm là bồi dưỡng nguồn giáo viên cho các trường trung học Trước mắt có trên 20 chuyên ngành, khoa chủ yếu của các Học viện sư phạm mang tính đa khoa có: khoa lịch sử triết học, khoa vật lý toán học, khoa địa lý tự nhiên và khoa ngoại ngữ Với quy mô đồ sộ của các trường sư phạm, ngoài những khoa kể trên, còn có các khoa công nghệ mỹ thuật, khoa giáo dục âm nhạc và khoa sư phạm thể dục
* Trường (học viện, viện) y học: bao gồm các học viện, viện y học đa khoa và các viện y học chuyên môn như Viện y học nhi khoa, dược học Chế độ của các trường (học viện) y học là chế độ học 7 năm
* Trường chuyên nghiệp kinh tế: các trường này mang tính chất đa khoa lập ra nhiều chuyên ngành kinh tế như học viện quản lý, học viện kinh tế quốc dân học viện kinh tế chuyên môn chỉ lập ra mấy chuyên ngành hữu quan như kinh
tế tài chính, kinh tế công trình, kinh tế thương nghiệp
* Trường văn hóa và nghệ thuật
* Trường (viện) thể dục: thông thường trong các trường thể dục chỉ lập ra hai khoa chủ yếu: khoa sư phạm thể dục và khoa vận động thể thao
Hệ thống đào tạo chuyên nghiệp của Nga đa dạng hơn so với các nước khác, bởi vì từ năm 1992 theo "Luật giáo dục
và đào tạo" hệ thống đào tạo đại học kết hợp hệ đào tạo cũ của Liên Xô trước đây (Chuyên gia→Phó tiến sỹ→Tiến sỹ)
và hệ đào tạo của phương Tây (Cử nhân→Thạc sỹ→Tiến sỹ) phổ biến ở các nước châu Âu, Mỹ v.v
Hệ thống đào tạo chuyên nghiệp của Nga chia thành các chương trình sau:
* Đào tạo dự bị: 1 năm
* Cử nhân (bachelor's degree): 4 năm
* Thạc sỹ (master's degree): 2 năm
* Kỹ sư, chuyên gia (engineer, specialist ): 5 năm
* Nghiên cứu sinh (Phó tiến sỹ, Ph.Doctor): 3 năm
* Tiến sỹ (Doctor): từ 3 năm
+ Hội họa Nga
Hình tượng là nét đặc trưng của nền hội họa Nga Hội họa hình tượng Nga được sử dụng bởi cư dân bản xứ thời Byzantium, thời kỳ mở đầu cho kỷ nguyên bích họa và tranh tường
Trang 10Trong suốt thời gian từ giữa thế kỷ 8 đến thế kỷ 9, một cuộc tranh luận sôi nổi diễn ra liên quan đến vấn đề liệu có nên đưa hình tượng nghệ thuật vào các công trình kiến trúc của nhà thờ
Đến thế kỷ 14, hội họa hình tượng chủ yếu dùng để diễn tả ý kiến chủ quan của tác giả hơn là phương tiện để bày tỏ niềm tin tôn giáo Một trong những họa sĩ tiêu biểu của trường phái này là Andrey Rublyov, đến nay, tác phẩm của ông vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng Nga ở St Petersburg và Nhà trưng bày Tretyakov (Mátxcơva) Đây cũng là hai địa điểm lưu giữ nhiều nhất các tác phẩm hội họa hình tượng Nga
Văn hóa châu Âu du nhập và bắt đầu có ảnh hưởng mạnh mẽ đến nền văn hóa truyền thống của nước Nga từ giữa thế
kỷ 17 và 18 Sự lai tạp với văn hóa châu Âu này được xem là bước khởi đầu cho trường phái nghệ thuật hiện đại Nga Hội họa, kiến trúc bắt đầu có những bứt phá để thoát ra khỏi những mô phạm truyền thống, vươn tới cái gần gũi hơn với cuộc sống thường nhật của người dân Nga Hội họa trang trí và hình tượng có cơ hội phát triển Bố cục và màu sắc được tận dụng tối đa để diễn tả nhịp điệu và sắc thái của cuộc sống Các bức vẽ được thể hiện dưới hình thức một chiều hơn là không gian đa chiều
Cuối thế kỷ 19 đến nǎm 1910, trường phái nghệ thuật hiện đại vẫn được ưa chuộng tại Nga, các đề tài của hội họa thời
kỳ này có vẻ đầy đủ hơn, bao gồm cả tôn giáo, cuộc sống thường nhật của dân Nga ở nông thôn và thành thị Nền công nghiệp Nga phát triển kéo theo sự xuất hiện của trường phái tiến bộ trong hội họa Đề tài nhà máy được đưa vào trong các tranh vẽ Màu sắc tươi sáng, góc cạnh sắc nét tạo thành nền tảng cho loại hình bố cục mới, mang hơi hướng trừu tượng Vị lai, siêu thực và trừu tượng là những trường phái tiêu biểu của hội họa Nga lúc bấy giờ Các tên tuổi tiêu biểu của trường phái này là Kasimir Malevich, Vladimir Tatlin, Mikhail Larionov và Anna Goncharova
Cách mạng tháng Mười Nga 1917 đã tạo ra bước ngoặt đáng kể đối với mọi mặt của xã hội Nga Hội họa chủ yếu được dùng để vẽ tranh cổ động cách mạng, tuyên truyền chính trị Đó là trường phái hội họa tạo dựng, đặc biệt phát triển vào cuối thế kỷ 20 với những gương mặt tiêu biểu như: Tatlin, Alexander Rodchenko, Varvara Stepanova và Liubov Popova
+ Kiến trúc Nga: Sự chi phối mạnh mẽ của yếu tố tôn giáo
Gần như toàn bộ lịch sử phát triển của mình, ngành kiến trúc của nước Nga bị chi phối mạnh mẽ bởi yếu tố tôn giáo Các nhà thờ được xây dựng hoàn toàn bằng đá với các bức tường cao trên nền một không gian khoáng đạt (theo lối kiến trúc Hy Lạp) Kiến trúc mái vòm lần đầu tiên xuất hiện tại Nhà thờ Sancta Sophia ở Novgorod vào thế kỷ 17
Trong những năm gần đây, nước Nga đặc biệt đề cao lối kiến trúc dân gian, các loại gỗ được dùng nhiều trong xây dựng lăng tẩm, bảo tàng
+ Nghệ thuật biểu diễn của Liên bang Nga có truyền thống lâu đời và nhiều loại hình, gồm: âm nhạc và múa dân gian,
âm nhạc cổ điển, múa ballet, opera, âm nhạc hiện đại
Âm nhạc dân gian Nga có những nét truyền thống đặc biệt Nhạc cụ dân tộc tiêu biểu của Nga là gusli , balalaika , zhaleika , balalaika contrabass, bayan accordion, Gypsy guitar và garmoshka
Âm nhạc dân gian đã có ảnh hưởng lớn đến các nhà soạn nhạc cổ điển Nga, và trong thời hiện đại đó là một nguồn cảm hứng phổ biến cho nhiều ban nhạc
Các điệu múa dân tộc của Nga cũng rất nổi tiếng, trong đó có những điệu múa tiết tấu nhanh, vui nhộn cuốn hút người xem Các điệu múa dân tộc phổ biến ở Nga gồm khorovod , barynya , kamarinskaya , kazachok và chechotka (một điệu nhảy tap trong giày libe và với Bayan
Tchaikovsky , một trong những nhà soạn nhạc vĩ đại nhất của thời kỳ lãng mạn , các tác phẩm của ông được biết tới khi phản ảnh tâm tư con người thời đại, tình cảm, khát vọng dưới chế độ Nga hoàng Miêu tả cảnh thiên nhiên nước Nga rất độc đáo như giao hưởng số 1 Giấc mơ mùa đông, trong tác phẩm còn đề cập đến những câu truyện thần thoại, những trang sử quang vinh của nước Nga nhưng đặc điểm nổi bật là ông phản ánh thông qua tấn bi kịch như giao