Cuøng vôùi caùc nhieäm vuï treân, moät noäi dung khoâng theå thieáu ñöôïc cuûa phöông phaùp phaùt trieån ngoân ngöõ cho treû ñoù laø chuaån bò cho treû hoïc taäp ôû tröôøng phoå thoâng [r]
Trang 1I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Giáo dục mầm non là điểm khởi đầu và đồng thời là nền móng của quá trình giáo dục Nói đến giáo dục mầm non là nói đến việc hình thành ở trẻ những năng lực chung, những nền tảng nhân cách ban đầu Vì thế, chúng ta phải thực hiện tốt mục tiêu giáo dục mầm non, đó là: hình thành ở trẻ những chức năng tâm lý, những cơ sở ban đầu của nhân cách, nhằm phát triển toàn diện mà đặc biệt chuẩn bị cho trẻ một tâm thế vững chắc để bước vào phổ thông
Như chúng ta đã biết, một trong những tiềm năng và đầy bí ẩn của trẻ mầm non là nói chuyện với nhau Quá trình đó diễn ra rất tự nhiên, bình thường với trẻ nhưng nó lại là một trong các yếu tố quyết định cả bước đường phát triển của trẻ sau này
Là một giáo viên mầm non, tôi nhận thấy rằng : Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một phương tiện giao tiếp quan trọng nhất góp phần phát triển toàn diện nhân cách trẻ Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là góp phần giáo dục thẩm mỹ, đạo đức, dạy trẻ phát triển ngôn ngữ chính là dạy người
Chính lẽ vì lẽ đó mà tôi tiếp tục chọn đề tài: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ
5-6 tuổi ở trường mầm non làm đề tài nghiên cứu và ứng dụng của mình trong năm
học 2008- 2009
II NHỮNG CĂN CỨ ĐỂ CHỌN ĐỀ TÀI:
Ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục trẻ Sự phát triển chậm trễ về ngôn ngữ có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện của trẻ Cho nên, giáo dục ngôn ngữ cho trẻ lứa tuổi mầm non là hết sức cần thiết, nó được thực hiện trong tất cả các thời điểm, ở mọi lúc, mọi nơi Tuy vậy, đây không phải là việc làm tuỳ tiện mà phải chuẩn bị kỹ lưỡng ở toàn bộ khâu kế hoạch, nội dung, phương pháp Người giáo viên biết tận dụng mọi cơ hội để trao đổi, trò chuyện, khuyến khích trẻ nói Cô cần chú ý đến tác phong ngôn ngữ của mình, cần tạo môi trường, cơ hội để trẻ hoạt động, cho trẻ được nói
III CƠ SỞ THỰC TIỄN:
1 Một số thuận lợi cơ bản:
Đa số các cháu ngoan ngoãn, thích đi học, ham tìm tòi khám phá, tất cả các cháu đều là người Kinh Lớp học ở khu vực chính, tập trung đông các cháu, vì vậy việc tiếp xúc thường xuyên giữa các cháu hằng ngày là một trong những thuận lợi để các cháu giao lưu, trao đổi trò chuyện với nhau Cơ sở vật chất tương đối đảm bảo, bản thân tôi đã cố gắng làm thêm đồ dùng, đồ chơi để phục vụ cho việc dạy
Trang 2và học Bên cạnh đó, bản thân tôi cũng được tham gia các lớp tập huấn bồi dưỡng, dự giờ để rút kinh nghiệm nên trong quá trình thực hiện có phần thuận lợi
2 Những khó khăn chủ yếu:
Các cháu đa số là con nông dân nên phần nhiều cháu không được học liên tục từ lớp 3 - 5 tuổi Vì vậy, việc phát triển ngôn ngữ còn chậm và không đồng bộ giữa các trẻ Nhiều phụ huynh chưa quan tâm đến việc học tập và sinh hoạt của con cái Các cháu sống ở vùng nông thôn nên thường dùng tiếng địa phương, ít dùøng tiếng phổ thông khi giao tiếp với nhau
* Khảo sát chất lượng ban đầu:
- Tổng số cháu trong lớp: 43 cháu, trong đó:
+ Cháu nói rõ ràng, nói đúng: 18 cháu, chiếm 41,80%
+ Cháu nói chưa chuẩn một số chữ cái: 9 cháu, chiếm 20,93%
+ Cháu nói chưa đúng cấu trúc ngữ pháp: 12 cháu, chiếm 27,90%
+ Cháu dùng từ chưa chính xác: 22 cháu, chiếm 51,16%
+ Cháu chưa biết cách diễn đạt khi nói chuyện hoặc khi trả lời câu hỏi của cô: 23 cháu, chiếm 53,49%
+ Cháu nói chưa đúng chính âm và thanh điệu: 24 cháu, chiếm 55,81%
* Những vấn đề được và chưa được trong phát triển ngôn ngữ ở các cháu do các nguyên nhân sau:
Lớp có 2 cô phụ trách, các giáo viên phụ trách đều có trình độ chuyên môn vững, nhiệt tình, yêu trẻ Các cháu được ăn ở bán trú, có nhiều cơ hội giao tiếp với nhau hằng ngày Đa số các cháu ngoan ngoãn, thích đi học, ham tìm tòi khám phá
Lớp học ở khu vực chính, tập trung đông, các cháu được ăn ở bán trú, có nhiều cơ hội giao tiếp với nhau hằng ngày Vì vậy, việc tiếp xúc thường xuyên giữa các cháu hằng ngày là một trong những thuận lợi để các cháu giao lưu, trao đổi trò chuyện với nhau Song, đa số các cháu đều là con nông dân nên không được học liên tục từ lớp 3, 4 tuổi, nhiều cháu rụt rè, nhút nhát, nhiều phụ huynh chưa quan tâm đến việc học tập và sinh hoạt của con cái Các cháu sống ở vùng nông thôn nên thường dùng tiếng địa phương, ít dùng tiếng phổ thông khi giao tiếp với nhau
Từ thực tế trên, tôi đã thực hiện một số giải pháp để từ đó đưa ra các nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ cho trẻ như sau:
IV NỘI DUNG GIẢI PHÁP:
Tôi thấy rằng: Đối với nhà trẻ, mẫu giáo bé, mẫu giáo nhỡ thì dạy trẻ phát âm chuẩn những nguyên âm, những phụ âm đơn giản, sau đó dạy những phụ âm phức tạp Đối với trẻ 5 – 6 tuổi, dạy trẻ phát âm chuẩn tất cả các âm vị của tiếng mẹ đẻ Để thực hiện nhiệm vụ này cần dạy trẻ phát âm đúng từ, dạy trẻ nói đúng
Trang 3chính âm và thanh điệu, hình thành nhịp độ và đặc tính của giọng nói, dạy trẻ nói diễn cảm, phát triển thính giác, ngôn ngữ và thở ngôn ngữ Cùng với việc rèn luyện phát âm cần phải giáo dục văn hoá nói cho trẻ, đó là dạy trẻ những quy tắc chuẩn mực, hành vi văn hoá trong giao lưu, dạy trẻ giao tiếp bằng các cách thức được chấp nhận trong xã hội
Riêng đối với trẻ 5 – 6 tuổi, trẻ nói rõ ràng ( có thể còn lộn xộn vài từ, vài âm) Trẻ có thể trao đổi ý kiến, tìm hiểu ý nghĩa các từ, tự thu thập thông tin và có thể định nghĩa các từ phổ biến Trẻ có thể tự kể một câu chuyện một cách mạch lạc, xen kẽ những nhận xét riêng Trong khi giao tiếp bằng ngôn ngữ, trẻ đã biết sử dụng các từ phù hợp với đối tượng giao tiếp Ví dụ: Khi nói với người lớn, trẻ biết thêm một số từ như: thưa, ạ… vào đầu câu hoặc cuối câu: “Thưa cô, cái đó là của cháu đấy ạ” hoặc “thưa mẹ con đi học về”…Dồng thời, ở trẻ xuất hiện những cách bày tỏ thái độ đồng tình, trêu chọc, thích thú…trong giao tiếp bằng cử chỉ như : liếc mắt, nhún vai, nhảy cẩng lên…
Đối với nhiệm vụ phát triển vốn từ cho trẻ cần chú ý phát triển vốn từ cả chiều rộng lẫn chiều sâu Tôi đã thực hiện như sau:
Trước hết, chú ý cung cấp từ để làm giàu vốn từ cho trẻ, mở mang vốn từ cho trẻ, củng cố nghĩa của từ để trẻ nắm vững được, trên cơ sở đó trẻ có vốn từ đa
năng Ví dụ: khi dạy trẻ bài thơ Nàng tiên ốc, đến từ “võ nó biêng biếc xanh”, tôi
giải thích cho trẻ biết “biêng biếc xanh” là như thế nào, biêng biếc xanh cũng có thể nói là xanh biêng biếc Tôi mở rộng thêm vốn từ cho trẻ bằng cách hỏi trẻ có từ nào cũng chỉ màu xanh nữa không? Tôi nêu lên một ví dụ như xanh mơn mỡn và để trẻ tự tìm rồi nói lên từ mà mình nghĩ ra Như vậy, trẻ sẽ nói được thêm nhiều từ chỉ màu xanh Cần tích cực hoá vốn tự cho trẻ, đây là nhiệm cụ quan trọng giúp trẻ sử dụng vốn từ một cách tích cực để giao tiếp
Để dạy trẻ nói đúng ngữ pháp, cần dạy trẻ nói đúng theo quy luật ngôn ngữ lời nói của tiếng mẹ đẻ Nhiệm vụ dạy trẻ nói đúng ngữ pháp được tiến hành trên các tiết hoạt động chung như: tiết học phát triển vốn từ, tiết học dạy trẻ kể chuyện
Đối với trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi chuẩn bị vào lớp 1 thì phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là nhiệm vụ quan trọng nhất Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ chính là dạy trẻ ngôn ngữ hội thoại, ngôn ngữ độc thoại, dạy trẻ nói chuyện và kể chuyện Để thực hiện nhiệm vụ này cần cho trẻ đàm thoại thông qua các tiêt học kể lại chuyện, kể chuyện theo tranh, kể chuyện theo kinh nghiệm, kể lại theo đồ chơi, kể chuyện sáng tạo, kể lại chuyện văn học…
Để thực hiện những nội dung yêu cầu trên, tôi đã chú ý phát triển ngôn ngữ cho trẻ như: Đặt ra các câu hỏi để trẻ trả lời Ví dụ: Con hãy kể lại xem hôm qua con đã làm được những gì?, Theo con, thì bạn Sơn sẽ nói gì khi bạn Quân tặng
Trang 4mình một món qùa? Con có yêu bác Gấu không? Vì sao? để trẻ tự suy nghĩ và diễn đạt suy nghĩ và trả lời
Để giúp cho những cháu nói chưa rõ tiếng, nói lắp, tôi thường cho các cháu đọc các bài đồng dao hoặc các câu dân gian thường nói như : lúa ré chín vàng, nồi đồng nấu ếch, nồi đất nấu ốc…Ở những cháu nói chưa đúng âm chính và thanh điệu, như: đất- đếch; phân- phanh; cũng – củng… tôi luyện cho trẻ phát âm thường xuyên, nói cho trẻ nghe ý nghĩa của từ để trẻ hiểu
Nhằm giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lac, tôi thường xuyên cho trẻ tập đóng kịch ở những câu chuyện trong chương trình Bởi vì khi trẻ đóng kịch, trẻ sẽ dùng lời nói, lời thoại, từ đó giúp trẻ nói mạch lạc hơn Ví dụ: trẻ tập đóng kịch câu chuyện Chú dê đen, các cháu phảo biết giọng dê trắng thế nào, giọng dê đen thế nào, giọng chó sói thế nào, khi nào thi phải lên giọng, khi nào thì giọng tỏ ra sợ sệt…
Đặc biệt, tôi tập cho trẻ kể chuyện theo tranh và kể chuyện sáng tạo Đây là một hình thức vừa là phát triển khả năng tưởng tượng phong phú Ví dụ: tôi đưa
ra một bức tranh vẽ về hai chú gà con đang nhìn vào nhau, tôi cho các cháu tự nghĩ ra một câu phù hợp với tranh vẽ Ví dụ có cháu nói: Thưa cô, gà chị nói với gà em là hôm nay mẹ đi chợ, hai anh em ta phải chơi ngoan để mẹ về cho quà Có bạn lại nói: Thưa cô, bạn gà đang nói mình thấy có chỗ này chơi vui lắm, các bạn có đi cùng mình không? Tôi liền đặt câu hỏi tiếp sau: Thế cô đố các con bạn gà
em sẽ nói gì nào? Cứ như vậy, mỗi cháu có một câu kể, cháu nào cũng được nói, được kể theo suy nghĩ của chính mình, qua đó mà giúp trẻ biết cách diễn đạt lại cách dùng từ cho chính xác
Một nhiệm vụ nhằm giúp trẻ phát triển ngôn ngữ là cần phát triển ngôn ngữ nghệ thuật, làm giàu vốn từ văn học nghệ thuật cho trẻ Dạy trẻ giao tiếp bằng phong cách văn học nghệ thuật thông qua việc cho trẻ tiếp xúc với thơ, chuyện Trẻ có thể nghe cô kể câu chuyện, đọc cho trẻ nghe bài thơ, ca dao, đồng dao…Từ cách đọc, cách nhấn giọng ngắt nhịp, từ cử chỉ hành động, ánh mắt của trẻ mà giúp cho các cháu cảm thụ tốt hơn nội dung của tác phẩm
Cùng với các nhiệm vụ trên, một nội dung không thể thiếu được của phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ đó là chuẩn bị cho trẻ học tập ở trường phổ thông trong lĩnh vự phát triển ngôn ngữ như: cho trẻ làm quen với hệ thống chữ cái, cho trẻ làm quen với các khái niệm âm, tiếng, từ, câu; các kỹ năng: cách ngồi đúng, cách cầm bút viết, biết mở vỡ, sách, đọc từ trên xuống dưới, từ trái qua phải, hình thành ở trẻ hứng thư ý thức học ngôn ngữ, trau dồi ngôn ngữ ở mọi lúc, mọi nơi và biến đứa trẻ thành người có ý thức học tập suốt đời
V KẾT QUẢ:
Trang 5Qua việc áp dụng những kinh nghiệm như đã nêu trên, tôi nhận thấy rằng các cháu có rất nhiều chuyển biến tốt, phát triển hơn về ngôn ngữ, cụ thể:
Trong tổng số 43 cháu đã có:
+ 37 cháu nói rõ ràng, nói đúng, tăng 19 cháu so với đầu năm học
+ Chỉ có 1 cháu nói chưa chuẩn ở một số chữ cái, so với đầu năm giảm đi 8 cháu
+ Chỉ còn 3 cháu nói chưa đúng cấu trúc ngữ pháp, so với đầu năm giảm đi 10 cháu
+ 82% ( 35 cháu) biết dùng từ chính xác, so với đầu năm tăng 44,4% ( 19 cháu) + 78% ( 34 cháu) biết diẽn đạt khi trả lời câu hỏi hoặc trình bày một vấn đề gì đó với cô, với bàn tăng 24,5 ( 11 cháu)
+ Trên 67% cháu nói đúng chính âm và thanh điệu, tăng 11 % so với đầu năm
Qua những vấn đề nêu trên và những kết quả đạt được trong quá trình áp dụng những kinh nghiệm trong việc tổ chức, hướng dẫn trẻ mầm non 5- 6 tuổi ở trường mầm non Tân Hợp học và chơi, tôi rút ra những bài học kinh nghiệm như sau:
- Ta thấy đặc trưng ở giáo dục mầm non là lòng yêu trẻ, yêu nghề, vì vậy trước hết để có thể chăm sóc nuôi dạy các cháu tốt mà đặc biệt là giúp trẻ phát triển ngôn ngữ tốt thì cô giáo mầm non phải có lòng yêu trẻ, biết say mê với công việc, ham học hỏi và phải tổ chức tiết học thật vui tươi và sống động
- Phải biét kết hợp tất cả các hoạt động, các môn học để phát triển ngôn ngữ cho trẻ Phải để trẻ học nói bằng cách nói trong môi trường sống thực của nó
Vì vậy, phải tạo cơ hội cho trẻ được thực hành nói là rất quan trọng
- Phải có các phương tiện cơ bản để nghe, nhìn, tạo môi trường giao tiếp lành mạnh, văn hóa ở mọi lúc, mọi nơi
- Phải luôn nắm bắt, theo sát thự tiễn giáo dục mầm non hiện nay để luôn cập nhật những thông tin khoa học mới, những phương pháp, biện pháp mới đã được công nhận trong giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ Luôn trau dồi năng lực của mình, đem những hiểu biết của mình áp dụng vào quá trình chăm sóc nuôi dạy các cháu một cách có hiệu quả, góp phần thiết thực vào sự nghiệp chung của đất nước – sự nghiệp trồng người
VII KẾT LUẬN:
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ đóng vai trò quan trọng trong quá trình chăm sóc- giáo dục trẻ, nó được thực hiện trong tất cả các thời điểm, ở mọi lúc, mọi nơi Sự phát triển chậm trể về ngôn ngữ có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện
Trang 6của trẻ Vì vậy, trong quá trình thực hiện người giáo viên cần có những giải pháp tối ưu để tổ chức đạt hiệu quả cao nhất Để trẻ học nói tốt, gia đình, nhà trường cần có ý thức trách nhiệm xây dựng môi trường học nói cho trẻ Tăng cường hoạt động giao tiếp và hoạt động nhận thức của trẻ; tạo điều kiện cho trẻ được nghe cách phát âm đúng, cách sử dụng từ chính xác, cách diễn đạt lưu loát, mạch lạc
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi đã thực hiện trong quá trình giảng dạy tại lớp của mình Kính mong được sự góp ý của hội đồng xét duyệt để đề tài được hoàn thiện hơn nhằm tạo điều kiện cho trẻ ngày càng được phát triển về ngôn ngữ một cách toàn diện Đồng thời giúp cho bản thân tôi thực hiện tốt nhiệm vụ của mình
Ý kiến của nhà trường Tân Hợp, ngày 13 tháng 5 năm 2009
Người viết
Trương Thị Phương Nhung