Làm thế nào để giữ gìn và phát huy hết cái hay, cái đẹp của truyện dân gian - nhóm thể loại về văn học dân gian mà các em đã được đi sâu tìm hiểu ở các tiết học trước ( bao gồm cả tru[r]
Trang 1Ngày soạn: 20/11/2010
Ngày giảng : 25/11/2010
Tiết 55:
A.I Mục tiờu cần đạt: Hs
- Đỏnh giỏ đỳng ý nghĩa từng thể loại truyện, từ đú sỏng tạo truyện cú ý nghĩa
- Biết trân trọng, góp phần giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp của truyện DG
II.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Đặc điểm thể loại cơ bản của truyện dõn gian đó học: truyền thuyết, cổ tớch, truyện cười, truyện ngụ ngụn
- Nội dung, ý nghĩa và đặc sắc về nghệ thuật của cỏc truyện dan gian đó học
2 Kỹ năng:
- So sỏnh sự giống và khỏc nhau giữa cỏc truyện dõn gian
- Trỡnh bày cảm nhận về truyện dõn gian theo đặc trưng thể loại
- Kể lại một vài truyện dõn gian đó học
B Chuẩn bị:
- GV: SGK, SGV, kiến thức về VHDG và truyện dõn gian, bài giảng điện tử, giỏo ỏn
- HS: Soạn bài, trả lời câu hỏi SGK, thực hiện các yêu cầu chuẩn bị hoạt động nhóm
C Tiến trỡnh:
1 ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ :
- Nội dung kiểm tra; Hoàn thành bảng ôn tập kiến thức cơ bản về truyện dân gian
- HS tìm và dán đáp án đúng vào phiếu bài tập ( Phôtô khổ Ao- trình bày trên bảng)
- HS nhận xét, bổ sung
- GV chốt đáp án đúng, cho điểm
3 Bài mới:
* Giới thiệu bài:
Văn học dõn gian núi chung và truyện dõn gian núi riờng chớnh là kết quả sỏng tạo và chọn lọc của nhõn dõn trong suốt chiều dài lịch sử mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, đú là minh chứng, là biểu tượng tài năng sỏng tạo của nhõn dõn Kho tàng văn học dõn gian là nền tảng vững chói, là ngọn nguồn trong mỏt đầu tiờn của lịch sử văn học dõn
tộc Và như Bỏc Hồ đó núi: “ Những sỏng tỏc ấy là những hũn ngọc quý” Làm thế nào
để giữ gỡn và phỏt huy hết cỏi hay, cỏi đẹp của truyện dõn gian - nhúm thể loại về văn học dõn gian mà cỏc em đó được đi sõu tỡm hiểu ở cỏc tiết học trước ( bao gồm cả truyện dõn gian Việt Nam và Thế giới) , cụ mời cả lớp cựng đi tỡm cõu trả cho cõu hỏi ấy trong tiết học tiếp theo này !
Trang 2Hoạt động của Giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
( Hs đã tìm hiểu trong tiết 54 )
GV: Nêu yêu cầu tiết học: trong tiết
55- ôn tập truyện dân gian (tiếp), các em
cần nắm đợc những nội dung cơ bản sau:
1 Chỉ ra những điểm giống và khác
nhau:
a Giữa truyền thuyết và cổ tích.
b Giữa ngụ ngôn và truyện cời.
2 Trình bày đợc cảm nhận của mình
về một truyện, một nhân vật hoặc
chi tiết trong các truyện đã học mà
em thích nhất
3 Tham gia các hoạt động ngoại
khoá của lớp
GV chuyển ý: Mỗi thể loại truyện dân
gian đều có những đặc trng riêng, tuy
vậy nếu không chú ý các em sẽ rất dễ
nhầm giữa truyền thuyết và cổ tích, giữa
ngụ ngôn và truyện cời Có cách nào để
tránh sự nhầm lẫn về thể loại ấy ? Cô sẽ
cùng các em sang phần 3
GV dựa vào bảng ụn tập học sinh đó làm
ở nhà và hoàn thành trong phần kiểm tra
bài cũ, yờu cầu học sinh:
GV: Qua việc thực hiện các hoạt động
trên, em hãy chỉ ra thật nhanh điểm
giống và khác nhau giữa: truyền thuyết
và cổ tích?
HS: Trao đổi, thống nhất, trả lời
Nhận xột, bổ sung
GV: Nhận xột chung, bổ sung, sửa chữa,
- Chiếu bảng so sánh
GV bình chốt kiến thức: Là kí ức của
nhân dân về một thời đã qua, truyền
thuyết khác với cổ tích bởi nó hớng vào
những biến cố, những sự kiện lịch sử,
những con ng ời cú thật đã thuộc về quá
khứ, đã lắng đọng cùng với thời gian còn
cổ tích thì ẩn sau những lớp sơng mờ của
những yếu tố hoang đờng kì ảo ấy, ta vẫn
bắt gặp bóng dáng của một cuộc đấu
tranh quyết liệt giữa cái Thiện và cái
ác Cái Thiện sẽ chiến thắng cái á c ,
I Ôn tập kiến thức về truyện dân gian.
1 Định nghĩa các thể loại truyện dân gian.
2 Đặc trng của các thể loại truyện dõn gian.
3 So sỏnh truyện dõn gian
a .Truyền thuyết và cổ tớch
- Giống:
+ Đều cú yếu tố tưởng tượng kỡ ảo
+ Có nhiều chi tiết giống nhau Sự ra đời thần
kỡ, nhõn vật chớnh cú tài năng phi thường
- Khỏc
+ Kể về cuộc đời cỏc nhõn vật nhất
+ Kể về nhõn vật,
sự kiện lịch sử: thể
Trang 3công lí lẽ phải sẽ thuộc về nhân dân.
GV: Em hóy tỡm những điểm giống và
khác nhau giữa:Truyện ngụ ngụn và
truyện cười ?
HS: Trao đổi, thống nhất, trả lời
Nhận xột, bổ sung
GV: Nhận xột chung, bổ sung, sửa chữa,
- Chiếu bảng so sánh
GV bỡnh chốt kiến thức: Truyện ngụ
ngụn và truyện cười ra đời muộn hơn so
với truyện truyền thuyết và cổ tớch
Dõn tộc Việt Nam ta vốn lạc quan và
thõm thỳy nờn rất biết cười Trong kho
tàng văn học dõn gian Việt Nam, cha
ụng ta đó sỏng tỏc ra một rừng cười; cú
truyện cười mua vui húm hỉnh, xuề xũa
để xúa đi những vất vả, cực nhọc trong
lao động, trong cuộc sống cũn lắm cay
đắng, lo toan; cú tiếng cười sõu cay,
chõm biếm để phờ phỏn những thúi hư,
tật xấu hoặc là vũ khớ đấu tranh, đả kớch
mạnh mẽ, chĩa mũi nhọn vào giai cấp
Phong kiến thống trị “Tiếng cời là vũ
khí của ngời mạnh, chính tiếng cời biểu
lộ một sức mạnh tinh thần của nhân
dân” ( Gu- ran- nich)
Cũn truyện ngụ ngụn, chức năng chủ
yếu là chuyển tải đến người đọc, người
nghe một triết lớ sống, một bài học về
luõn lớ, đạo đức, một cỏch ứng xử nào
đú… với cỏch núi ẩn dụ rất đặc trưng:
Núi đằng đụng, động đằng tõy
Tuy rằng núi đấy mà đõy động lũng
=> Như vậy truyện ngụ ngụn và truyện
cười phõn biệt nhau ở chớnh Mục đớch
sỏng tỏc của nú.
GV chuyển ý: Để củng cố thờm về kiến
thức, cụ mời cả lớp cựng tham gia trũ
chơi: “ Ai nhanh hơn?”
GV giới thiệu nêu mục đích, yêu cầu
của trò chơi: “Ai nhanh hơn?”
định thể hiện quan niệm, ước mơ của nhõn dõn về cuộc đấu tranh giữa cỏi thiện
và cỏi ỏc + Người kể người nghe coi cõu chuyện khụng cú thật
hiện cỏch đỏnh giỏ của nhõn dõn đối với nhõn vật, sự kiện đú
+ Người kể, nghe tin cõu chuyện là cú thật
b Ngụ ngụn và truyện cười
- Giống: Đều cú yếu tố gõy cười, yếu tố bất
ngờ
- Khỏc: Mục đớch sỏng tỏc:
+ Ngụ ngụn: Mục đớch khuyờn nhủ, răn dạy con người
+ Truyện cười: Gõy cười mua vui, phờ phỏn, chõm biếm
Trang 4HS cả lớp tham gia trả lời câu hỏi có
trong trò chơi
HS: Có thể dựa vào phần tranh vẽ một
chi tiết mà em thích rồi nêu cảm nhận
( Tranh hs vẽ ở nhà, hoặc tranh GV chon
sẵn; Gióng bay về trời, tiếng đàn thể hiện
khát vọng hoà bình, công lý của Thạch
Sanh….)
HS khác nhận xét
GV chuyển ý: VHDG nói chung và
truyện dân gian nói riêng tồn tại trong
đời sống dới dạng một loại hình nghệ
thuật biểu diễn Nó bao giờ cũng gắn bó
chặt chẽ với môi trờng lao động và
ph-ơng thức “diễn xớng” Chỉ có ở đó văn
học dõn gian mới phát huy hết cái hay,
cái đẹp vốn có của nó Cô mời các em
cùng tham gia các hoạt động ngoại khóa
để cảm nhận và hiểu sâu sắc hơn về
truyện dân gian ,
GV: Cho hs hoạt động nhúm ( GV đó
giao nhiệm vụ từ tiết trước cho học sinh
cỏc nhúm chuẩn bị đó ở nhà)
* Nhóm 1: Kể lại truyện ngụ ngôn “ếch
ngồi đáy giếng” theo tranh
* Nhóm 2: Đúng tiểu phẩm theo nhúm.
( Ở nhà HS thảo luận nhúm: Phõn vai
nhõn vật – chỳ ý ngụn ngữ, cỏch diễn
đạt
Chọn văn bản ngắn gọn, cú nhõn vật, chi
tiết hấp dẫn: “Thầy bói xem voi”, “Lợn
cới, áo mới”)
- Biểu diễn trước lớp
* Nhóm 3: Su tầm, sáng tác thơ về
truyện dân gian đã học
II Luyện tập
1 Trình bày cảm nhận về ý nghĩa một số chi tiết tiêu biểu trong truyện dân gian.
2.Hoạt động ngoại khoá về truyện dân gian.
* Kể chuyện theo tranh
* Đúng tiểu phẩm:
Trang 5* Sưu tầm, sỏng tỏc thơ.
4 Củng cố:
- GV giới thiệu sơ đồ hệ thống phõn loại thể loại truyện dõn gian: ngoài các thể loại truyện dân gian đã học còn hai thể loại khác các em sẽ đợc tìm hiểu ở chơng trình ngữ
văn THPT, đó là Sử thi và thần thoại Kho tàng truyện dân gian Việt Nam cũng nh trên
thế giới vô cùng phong phú, đa dạng Trớc khi có chữ viết, Văn học dân gian nói chung và truyện dân gian nói riêng đã trở thành Bộ bách khoa của tri thức đời sống“ ”
(Trần Hoàng).
- GV: Nêu câu hỏi: Có ý kiến cho rằng ngày nay khi văn học viết đang rất phát triển
thì văn học dân gian không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại nữa, điều đó có đúng không? Chúng ta cần làm gì để giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp của nền văn học dân gian?
- HS: Trả lời
GV khẳng định và nhấn mạnh:
Hiện nay mặc dù văn học hiện đại rất phát triển nhng văn học dân gian vẫn tồn tại như một dũng riờng song song với văn học viết, vẫn tiếp tục tăng cường vai trũ làm nền cho sự kết tinh của văn học viết Có một số biện phỏp đa ra để bảo tồn và phát triển VHDG nh:
Đa VHDG vào giảng dạy trong nhà trờng phổ thông
Tổ chức các lễ hội truyền thống mang đậm tính dân gian
Sân khấu hoá tác phẩm dân gian, Ví dụ: Chơng trình “ Làng vui chơi, làng ca hát” của Đài truyền hình Việt Nam; (“Sân khấu học đờng”, nghe các già làng kể chuyện dân gian…
- GV kết bài: Cú những giỏ trị sẽ đi qua cựng với thời gian, nhưng cũng cú những giỏ
trị qua thử thỏch của khụng gian , thời gian, sẽ được chung đỳc, lắng đọng “ kết tinh thành những hũn ngọc quý” Văn học dõn gian, giỏ trị tinh thần của nhõn loại, sản phẩm của trỏi tim, khối úc quần chỳng sẽ trở thành những giỏ trị tinh thần bất tử.
“ Mang theo truyện cổ tụi đi Nghe trong cuộc sống thầm thỡ tiếng xưa Vàng cơn nắng, trắng cơn mưa Con sụng chảy, cú rặng dừa nghiờng soi.
Đời cha ụng với đời tụi Như con sụng với chõn trời đó xa Chỉ cũn truyện cổ thiết tha Cho tụi nhận mặt ụng cha của mỡnh.”
( Lâm Thị Mỹ Dạ)
Song, trong cuộc sống hiện tại khi những giá trị tốt đẹp của truyền thống văn hóa
đang dần bị mai một, thì việc giữ gìn, phát huy nền văn học dân gian nói chung và truyện dân gian nói riêng là trách nhiệm của tất cả mọi ngời, trong đó các em
- GV nhận xột giờ học.
Trang 65 Hướng dẫn về nhà:
- Ôn tập toàn bộ phần văn bản đã học
- Tóm tắt lại các truyện đã học, nắm chắc nội dung ý nghĩa của truyện
- Chuẩn bị: Con hæ cã nghÜa
D Rút kinh nghiệm:
*******************************************