Mục tiêu : Sau khi học xong nội dung này, học sinh cần phải : - Trình bày được đặc điểm cấu tạo của một bắp cơ.. - Rèn luyện được kĩ năng quan sát hình ảnh, khái quát vấn đề và liên hệ t[r]
Trang 1Bài 9: Cấu tạo và tính chất của cơ
I Mục tiêu
Sau khi học xong bài học này, học sinh cần phải :
1 Kiến thức
- Trình bày được cấu tạo của bắp cơ và tế bào cơ
- Nêu được tính chất của cơ
2 Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng tư duy, phân tích và khái quát vấn đề
3 Thái độ
- Hình thành thái độ yêu thích môn học
- Có trách nhiệm thực hiện các biện pháp giữ gìn vệ sinh, bảo vệ sức khỏe cho bản thân, cộng đồng
II Chuẩn bị của thầy – trò
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Sách giáo khoa Sinh học 8
- Hình vẽ 9 -1, 9.2 sách giáo khoa trang 32
- Tài liệu tham khảo có liên quan
2 Chuẩn bị của học sinh
- Sách giáo khoa Sinh học 8
- Học bài cũ và chuẩn bị tài liệu, tìm hiểu bài mới về cấu tạo và tính chất của cơ
3 Phương pháp
- Dạy học nhóm, hoạt động nhóm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh để lĩnh hội kiến thức
- Vấn đáp – gợi mở ; tìm tòi
III Tiến trình bài dạy
1 Ổn định tổ chức lớp : kiểm tra sĩ số, ổn định lớp ( 2 phút )
2 Kiểm tra bài cũ ( 5 phút )
Câu hỏi :
- Xương được chia ra làm mấy loại?
- Trình bày cấu tạo và chức năng của Xương dài
3 Đặt vấn đề vào bài mới :
Bộ xương là bộ phận nâng đỡ,bảo vệ cơ thể, là nơi bám của các cơ Ở những bài trước, chúng ta đã được học về cấu tạo, và chức năng của Xương Bài hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về cấu tạo cũng như những tính chất của cơ, xem các cơ trong cơ thể chúng ta có
Trang 2đặc điểm gì để nó có thể phối hợp với Xương và đảm bảo được hoạt động của hệ vận động
4 Hoạt động dạy và học
Hoạt động 1 : Tìm hiểu cấu tạo bắp cơ và tế bào cơ.
Mục tiêu : Sau khi học xong nội dung này, học sinh cần phải :
- Trình bày được đặc điểm cấu tạo của một bắp cơ
- Rèn luyện được kĩ năng quan sát hình ảnh, khái quát vấn đề và liên hệ thực tế
Giáo viên nói :
- Cơ bám vào xương,
cơ co là xương cử
động, vì vậy người ta
gọi là cơ xương, hay
cơ vân
- Mỗi loại cơ khác nhau
người ta có cấu tạo và
chức năng khác nhau
Có khoảng 600 cơ tạo
thành hệ cơ, điển hình
nhất là bắp cơ có hình
thon dài
Giáo viên : dùng hình 9.1
phóng to và yêu cầu học sinh
quan sát, sau đó trình bày cấu
tạo của một bắp cơ
Học sinh : lắng nghe phần bổ sung bài mới, tiếp thu kiến thức và ghi nhớ
Học sinh : Quan sát hình vẽ, dựa vào thông tin sách giáo khoa mục I, trình bày cấu tạo của bắp cơ
Yêu cầu nêu được :
- Hai đầu bắp cơ có gân bám vào các xương qua khớp, phần giữa phình to là bụng cơ
- Bắp cơ gồm nhiều bó
cơ, mỗi bó gồm rất nhiều sợi cơ, mỗi sợi
- Hệ cơ xương ( cơ vân ) gồm 600 cơ tạo thành hệ cơ
- Mỗi loại cơ trên cơ thể có cấu tạo và chức năng khác nhau
- Hai đầu bắp cơ có gân bám vào các xương qua khớp, phần giữa phình to là bụng cơ
- Đơn vị cấu tạo nên tế bào cơ
là tiết cơ, hai tiết cơ được ngăn với nhau bởi tấm Z, trên mỗi tiết cơ có đĩa sáng, đĩa tối xen kẽ nhau Các tơ cơ tập trung thành tế bào cơ, nhiều sợi cơ tạo thành bó cơ, và nhiều bó cơ tạo thành bắp cơ
Trang 3Câu hỏi tình huống :
Tiết cơ là gì?
Giáo viên : yêu cầu các học
sinh khác tham khảo nội
dung sách giáo khoa mục I,
trả lời câu hỏi
cơ là một tế bào cơ, được bọc trong 1 màng liên kết Mỗi tế bào cơ có rất nhiều nhân, và gồm nhiều tơ
cơ Tơ cơ lại được chia thành tơ cơ dày
và tơ cơ mảnh, hai loại tơ cơ này xếp xen
kẽ với nhau Tơ cơ dày có mấu sinh chất,
tơ cơ mảnh trơn Đơn
vị cấu trúc của tế bào
cơ được ngăn cách với nhau bằng đĩa Z
Học sinh : chú ý lắng nghe và ghi chép bài
Học sinh : tham khảo nội dung mục I sách giáo khoa trả lời
Yêu cầu nêu được: Tiết cơ là đơn vị cấu trúc của tế bào cơ, hai tiết cơ được ngăn cách với nhau bởi đĩa Z
- Chú ý : tế bào cơ là tế bào
đa nhân
-Tiết cơ là đơn vị cấu trúc của
tế bào cơ Được giới hạn bởi hai đĩa Z hai đầu
Hoạt động 2: Tìm hiểu tính chất của cơ.
Mục tiêu :
Sau khi học xong nội dung này, học sinh cần :
- Trình bày được tính chất của cơ
- Rèn luyện khả năng tư duy, liên tưởng các vấn đề trực quan mô tả
Giáo viên :
Treo tranh phóng to hình 9.2,
mô tả thí nghiệm
Học sinh : Chú ý theo dõi
Trang 4Dụng cụ : 1 con ếch đã được
làm bất động, nguồn điện
kích thích, và dụng cụ đo
nhịp co cơ có cấu tạo như
hình vẽ
Cách làm : rạch lớp da phần
cẳng chân con ếch, để lộ bắp
cơ, sau đó dùng nguồn điện
kích thích vào phần đùi ếch
Yêu cầu học sinh dự đoán kết
quả và giải thích hiện tượng
Giáo viên yêu cầu 1 học sinh
ngồi trên ghế, thả lỏng chân,
sau đó lấy búa y tế gõ nhẹ
Yêu cầu nêu được : Hiện tượng :
- Cẳng chân ếch co lên
- Cơ giãn ra làm cần ghi kéo lên, rồi hạ xuống, đầu kim vẽ ra
đồ thị một nhịp co cơ
- Cơ hoạt động nhờ sự chỉ đạo của các dây thần kinh, khi kích thích vào các dây thần kinh này, làm cho tơ
co, lúc này tơ mảnh sẽ xuyên sâu vào vùng phân bố của tơ cơ dày làm cho tế bào cơ ngắn lại Nếu dừng kích thích, cơ trở lại trạng thái bình thường
Học sinh : liên hệ thực tế, quan sát thí nghiệm, dựa vào sách giáo khoa trả lời
Yêu cầu nêu được : Hiện tượng : phần cẳng chân
- Tính chất của cơ là sự
co và dãn cơ
- Khi cơ co, chịu ảnh hưởng của hệ thần kinh
- Ở trạng thái thả lỏng
Trang 5vào gân xương bánh chè.
Giáo viên yêu cầu học sinh
hoạt động nhóm, giải thích cơ
chế phản xạ của sự co cơ
Giáo viên đặt ra câu hỏi tình
huống :
Nếu gập cẳng tay một góc
120 độ, dùng bàn tay chặt
nhanh và mạnh vào bắp cơ ở
trước cánh tay, thấy hiện
tượng gì xảy ra?
đá về phía trước
Học sinh nêu được : Khi kích thích một tác nhân vào dây thần kinh chỉ đạo bắp
cơ thì cơ sẽ phản ứng lại bằng cách co lên Khi cơ co lên, tơ mảnh xuyên sâu vào vùng phân bố của tơ cơ dày làm cho tế bào cơ ngắn lại, xảy ra hiện tượng co cơ, khi dừng kích thích, cơ dần trở lại trạng thái bình thường
Học sinh có thể làm trực tiếp, sau đó vận dụng kiến thức trả lời
Yêu cầu nêu được : Thấy xuất hiện một khúc cuộn ở bắp cơ giống như hình con chuột
tối đa, gân xương bánh chè bị tác dụng một lực Khi đó, ngay lập tức tại bắp cơ đùi xuất hiện một dây thần kinh hướng tâm
về trung ương thần kinh tại dây sống, sau
đó, lại xuất hiện một dây thần kinh li tâm
từ tủy sống về bó cơ, làm cho bắp cơ co lại, gây ra phản xạ đá chân lên
- Khi tác dụng một lực nhanh
và mạnh, các bắp cơ sẽ co một cách tức thời, đồng thời làm xuất hiện một khúc cuộn
mà chúng ta vẫn gọi là con chuột
Hoạt động 3 : Tìm hiểu ý nghĩa của hoạt động co cơ
Mục tiêu : Sau khi học xong nội dung này, học sinh cần phải :
- Trình bày được ý nghĩa của hoạt động co cơ
- Hình thành được ý thức bảo vệ sức khỏe, và ăn uống, ngủ nghỉ hợp lí để
có một hệ cơ khỏe mạnh.
Giáo viên nói : gập cẳng tay
vào sát với cánh tay, chúng ta
thấy bắp cơ ở trước cánh tay
Học sinh : quan sát hình 9.4, giải thích
Yêu cầu nêu được :
Ý nghĩa hoạt động co cơ:
- Cơ co giúp xương cử động,
cơ thể vận động và giúp con
Trang 6nổi cuộn lên Vậy, hãy cho
biết sự co cơ có tác dụng gì?
Giáo viên nói : Vậy, hàng
ngày chúng ta phải tập luyện
cơ thương xuyên bằng cách
luyện tập thể dục thể thao, ăn
uống hợp lý và đầy đủ chất
dinh dưỡng để có hệ cơ khỏe
mạnh
Cơ cánh tay co, đồng thời làm khớp khuỷu tay chuyển động, do đó, cơ co giúp chúng ta có thể di chuyển, vận động, giúp chúng ta có thể lao động sản xuất
Học sinh : lắng nghe và tiếp thu bài
người có thể lao động sản xuất
- Trong cơ thể luôn có sự phối hợp hoạt động giữa các nhóm cơ
Giáo dục sức khỏe: Thường xuyên luyện tập thể dục thể thao, rèn luyện hệ cơ để có một hệ cơ khỏe mạnh
5 Củng cố :
Hoàn thành sơ đồ sau bằng cách điền vào chỗ còn trống :
Trang 7Hệ vận động
X
đầu X chi
Trang 8B