- Cảm nhận được vẻ đẹp sinh động, trong sáng của bức tranh thiên nhiên Cô Tô sau cơn bão qua ngòi bút miêu tả tài hoa, tinh tế của Nguyễn Tuân và đời sống con người lao động thân thiện, [r]
Trang 1Tiết 98,99
Văn bản
CÔ TÔ
<Nguyễn Tuân>
A Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
- Cảm nhận được vẻ đẹp sinh động, trong sáng của bức tranh thiên nhiên Cô Tô sau cơn bão qua ngòi bút miêu tả tài hoa, tinh tế của Nguyễn Tuân và đời sống con người lao động thân thiện, tích cực ở vùng đảo Cô Tô.
- Thấy được nghệ thuật miêu tả cảnh sinh động, độc đáo và tài năng sử dụng ngôn ngữ miêu tả hết sức điêu luyện của tác giả.
2 Kỹ năng:
- kĩ năng bài học: Rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm văn bản, đọc –hiểu văn bản
kí có yếu tố miêu tả, trình bày suy nghĩ, cảm nhận về vùng đảo Cô Tô sau khi học xong văn bản
- Kĩ năng sống: nhận thức được vẻ đẹp của một vùng biển Tổ Quốc, giao tiếp: trình bày suy nghĩ về giá trị nội dung, nghệ thuật văn bản
3 Thái độ:
Giáo dục học sinh lòng yêu mến những con người lao động bình thường ở mọi
miền tổ quốc; tình yêu thiên nhiên, yêu tiếng mẹ đẻ giàu có, trong sáng.
B Chuẩn bị:
- Giáo viên: SGK, SGV, giáo án, bài giảng điện tử, tham khảo tài liệu có liên quan
đến bài giảng.
- Học sinh: Đọc văn bản, soạn bài theo câu hỏi SGK, tìm thêm tư liệu về tác giả
Nguyễn Tuân và đảo Cô Tô.
C Phương pháp: Phương pháp: giảng bình, vấn đáp, nêu vấn đề, hoạt động nhóm,
trò chơi.
Kỹ thuật: động não, “khăn phủ bàn”, sơ đồ tư duy
D) Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1 Ổn định lớp:1’
2 Kiểm tra bài cũ: - 2’ HS chuẩn bị bài
3 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài – 1’
Hiếm có một nhà văn nào có bút lực tài hoa như Nguyễn Tuân, tài hoa ở
cả cách sử dụng ngôn ngữ cho đến tạo lập hình ảnh Chính vì vậy, trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Nguyễn Tuân được coi là cây bút tiêu biểu Ông được coi là một
Trang 2“định nghĩa” đầy đủ nhất về người nghệ sỹ Là một cây bút tài hoa độc đáo cùng với phong cách tự do, phóng túng, Nguyễn Tuân đã tìm đến thể tùy bút và bút ký để ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên và con người, với mong muốn được bộc lộ cái tôi chủ quan, cái tôi độc đáo của mình Đọc bài ký Cô Tô của Nguyễn Tuân, chúng ta sẽ thấy
Cô Tô hiện lên nhiều vẻ đẹp qua bút lực tài hoa của nghệ sỹ ngôn từ Nguyễn Tuân Nhà văn miêu tả vùng biển Cô Tô - đảo phía đông bắc Tổ quốc Việt Nam - vô cùng tươi đẹp, giàu có, hùng vĩ vào một ngày đầu thu sau trận bão lớn.
Hoạt động 2 -9’
Hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả, tác phẩm
Phương pháp: hoạt động nhóm
Kỹ thuật: “ Khăn phủ bàn”
? Dựa vào chú thích () SGK trang 90 và phần tự tìm hiểu
thêm của các con về tác giả, các con hãy giới thiệu một vài
nét về tác giả Nguyễn Tuân?
- Chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm 4HS; phát giấy
toki,bút; nêu yêu cầu thực hiện kỹ thuật “khăn phủ bàn”( phân
công nhiệm vụ các thành viên,làm việc cá nhân đồng loạt, tích
cực -> thống nhất ý kiến trong nhóm)
Dưới đây minh họa 2 sản phẩm mong đợi:
I/ Giới thiệu chung
1 Tác giả : Nguyễn Tuân (
1910-1987) quê Hà Nội; sở trường là viết thể tuỳ bút và kí
Trang 3*GV: Giới thiệu thêm:
Nguyễn Tuân rất giàu lòng yêu nước và tinh thần
dân tộc (yêu tiếng mẹ đẻ, yêu những kiệt tác văn
chương cổ điển, yêu âm nhạc dân gian, yêu thiên
nhiên …)
Nguyễn Tuân rất tài hoa, ông am hiểu nhiều ngành
nghệ thuật và vận dụng sự am hiểu đó để sáng tác
văn chương rất độc đáo
Sự nghiệp văn chương của ông để lại rất phong phú,
độc đáo và tài hoa
? Giới thiệu về tác phẩm
Hoạt động 3 – 28' Hướng dẫn HS đọc- hiểu văn bản
PP đọc diễn cảm, vấn đáp, nêu vấn đề, thuyết trình ,
động não
- GV: Hướng dẫn HS cách đọc đoạn trích:
+ Giọng vui tuơi, hồ hởi, cần chú ý ngừng nghỉ đúng chỗ
và đảm bảo sự liền mạch của từng câu, từng đoạn
+ Chú ý đọc nhấn mạnh vào các tính từ miêu tả nhất là các
tính từ, cụm tính từ (VD lam biếc, vàng giòn, xanh mượt…),
các hình ảnh so sánh đặc sắc, mới lạ, có sự tìm tòi của tác giả
- GV đọc 1 đoạn sau đó gọi ít nhất 2 HS đọc VB
?hãy nêu thể loại, vị trí của đoạn trích?Trong bài ký rất
nhiều lần tác giả kể, tả ngôi thứ nhất, chứng tỏ điều gì?
2.Tác phẩm
Văn bản trích từ thiên kí sự cùng tên được viết trong một lần nhà văn đi thực tế ở đảo Cô Tô
II, Đọc –hiểu văn bản
1 Đọc- tìm hiểu chú thích
Trang 4Vị trí ấy chứng tỏ:
- Người viết có mặt khắp nơi
- Kể, ghi chép những điều tai nghe mắt thấy
*GV chiếu các Slides về hình ảnh các chú thích :
- Cô Tô: Giới thiệu đoạn video clip về cảnh đảo Cô Tô
- Giã đôi:
- Đá đầu sư:
- Ngấn bể:
- Hải sâm:
- Cá hồng:
? Theo emcó thể chia văn bản Cô Tô làm mấy phần? Nêu nội
dung chính từng phần?
- GV có thể khái quát hóa bằng sơ đồ tư duy
- GV chuyển ý: Phân tích văn bản theo bố cục:
+ Tiết 103: Quang cảnh Cô Tô sau cơn bão
+ Tiết 104: Hai phần còn lại
HS đọc phần 1
? Bức tranh thiên nhiên Cô Tô được tác giả ghi lại vào thời
điểm nào? Vào thời điểm đó Cô Tô có gì đặc biệt?
- Thời gian:
+ Ngày thứ năm trên đảo
+ Cô Tô sau cơn bão
- Một thời điểm cụ thể chính xác đó là đặc điểm của
thể ký
2 Thể loại- bố cục
a Thể loại: Kí
b Vị trí đoạn trích: Nằm ở phần
cuối của bài kí Cô Tô
c.Bố cục:
3 phần:
- Đoạn 1:
Từ đầu … “ở đây” Toàn cảnh Cô
Tô với vẻ đẹp trong sáng sau khi trận bão đã đi qua
- Đoạn 2:
“Mặt trời…nhịp cánh” Cảnh mặt trời mọc trên biển
- Đoạn 3:
Còn lại Cảnh sinh hoạt trên biển
3 Phân tích a.Quang cảnh Cô Tô sau cơn bão:
Trang 5Đây là một khoảnh khắc bình yên khi cơn bão đã đi qua Tại sao tác giả lại chọn thời điểm này để tả về thiên nhiên Cô
Tô, qua phần tìm hiểu tiếp theo ta sẽ lý giải
?Tác giả đã chọn vị trí nào để quan sát và miêu tả vẻ đẹp của đảo Cô Tô? Vị trí quan sát đó có tác dụng như thế nào?
- HS trả lời: Vị trí quan sát: trên nóc đồn
Tác dụng: dễ bao quát toàn cảnh biển đảo Cô Tô
? Vẻ đẹp trong sáng của đảo Cô Tô sau khi trận bão đi qua
đã được miêu tả như thế nào? Con hãy tìm các từ ngữ, hình
ảnh diễn tả vẻ đẹp ấy trong đoạn đầu của bài?
- Vẻ đẹp của đảo Cô Tô:
+ Trong trẻo, sáng sủa
+ Bầu trời cũng trong sáng
+ Cây cối xanh mượt,
+ Nước biển lam biếc, đậm đà
+ Cát vàng giòn
+ Cá nặng lưới
? nhận xét gì về việc sử dụng từ ngữ (đặc biệt là các tính từ), hình ảnh diễn tả vẻ đẹp của đảo Cô Tô?
- Sử dụng những hình ảnh chọn lọc, các tính từ gợi tả màu sắc và ánh sáng vừa tinh tế vừa gợi cảm
? Tác giả còn sử dụng biện pháp tu từ nào nữa? Có gì độc đáo trong cách sử dụng ấy?
-Ẩn dụ “vàng giòn”: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác Cảm nhận được sắc vàng - khô đến độ giòn của cát - một màu sắc
ấm nóng và khoẻ khoắn
? Thông thường khi cơn bão đi qua, người ta thường nhận thấy sự đổ nát, tàn phá của nó Ở bài ký này, qua các cảm
nhận của nhà văn con có nhận thấy điều đó không?
- Hs trả lời
? Qua việc miêu tả của tác giả, con hình dung như thế nào về
cảnh đảo Cô Tô sau cơn bão?
- HS nêu cảm nhận
- GV bình chốt: Cách dùng từ (tính từ, cụm tính từ) có tính gợi tả cao kết hợp các từ chỉ mức độ để diễn tả ý nghĩa tiếp diễn tăng tiến làm cho người đọc hình dung được khung cảnh bao la và vẻ đẹp tươi sáng, của vùng đảo Cô Tô Thông thường khi cơn bão
đi qua, người ta thường nhận thấy sự đổ nát, tàn phá của nó Riêng ở bài ký này, qua các cảm nhận của nhà văn ta không nhận thấy điều đó; Thậm chí cảnh vật lại hiện lên như mang một sắc thái mới, tinh khôi, quang đãng như vừa được gột rửa, thay áo mới; cảnh vật bừng lên trong những nét đẹp đầy sức sống, như một cuộc hồi sinh kỳ diệu cho ta thấy Cô Tô đã đẹp nhưng giờ đây - sau cơn bão - nó lại hồi sinh nhanh chóng trong một sức sống mãnh liệt, cứ như là một phép màu
Trang 6
=> Thời khắc mà những sắc màu thiên nhiên thể hiện rõ nhất,
ấn tượng nhất, ngòi bút tài hoa của tác giả bộc lộ rõ nhất
Từ bức tranh này chắc chúng ta đã hiểu vì sao tác giả lại
chọn tả Cô Tô sau cơn bão?
=> Chọn được vị trí quan sát thích hợp (trên cao) và chỉ chọn vài chi
tiết tiêu biểu để tả đã làm nổi bật được đối tượng cần tả (Tích hợp
văn miêu tả)
? hãy phát hiện câu văn bộc lộ trực tiếp tình cảm của tác giả khi
ngắm toàn cảnh Cô Tô?
- HS phát hiện câu văn bộc lộ trực tiếp tình cảm của tác giả: “Càng
thấy yêu mến hòn đảo như bất cứ người chài nào đã từng đẻ ra
và lớn lên theo mùa sóng ở đây.”
? Tác giả đã có cảm nghĩ gì khi ngắm toàn cảnh Cô Tô? Qua
đó con hiểu gì về tình cảm của tác giả.
HS nêu nhận xét, cảm nhận
Yêu cầu của kỹ thuật “Động não”:
- Mỗi HS nêu 1 ý kiến Ý kiến sau không trùng ý
kiến trước GV có thể ghi nhanh các ý kiến phát biểu của HS
lên bảng.
- GV phân loại ý kiến của HS thành từng nhóm.
- Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng và thảo luận sâu
những ý kiến mang tính khái quát)
- GV: Khái quát hóa bằng sơ đồ tư duy
( Có thể sử dụng sơ đồ hình cây)
Trong trẻo,tươi sáng Sức sống mãnh liệt
Sự hồi sinh kỳ diệu
Tác giả là người yêu mến, gần
gũi, gắn bó với quê hương.
Bằng việc lựa chon các từ ngữ miêu
tả chính xác, giàu tình tạo hình bức tranh thiên nhiên trên đảo Cô Tô sau cơn bão hiện lên tươi sáng ,phong phú, độc đáo.
4 Củng cố: (1’)- GV khái quát nội dung bài học tiết 1 về tác giả, hoàn cảnh sáng tác
tác phẩm, vẻ đẹp toàn cảnh Cô Tô sau cơn bão.
5 Hướng dẫn về nhà- 3’
- Học bài, tìm được những chi tiết hình ảnh tiêu biểu, phân tích được ý nghĩa các hình ảnh so sánh trong phần 2 tác phẩm
E Rút kinh nghiệm
………
……….
Cảnh biển
Cô Tô
Trang 7Tiết 2
1 ổn định 1’
2 kiểm tra 4’
? Cảm nhận về bức tranh Cô Tô sau cơn bão trong phần đầu văn bản
3 Bài mới
Hoạt động 1: GV chuyển tiết 2 – 1’
Tiết 2 Hoạt động 2 – 22’
Hướng dẫn HS đọc- hiểu văn bản
PP đọc diễn cảm, vấn đáp, nêu vấn đề, thuyết trình , động
não
* HS đọc đoạn 2
?) Cảnh mặt trời mọc trên biển được miêu tả theo trình tự nào?
- Trình tự thời gian mặt trời mọc, trên nền cảnh không gian rộng
lớn của bầu trời, mặt biển
?) Để tả được tường tận cảnh mặt trời mọc tác giả đã làm như thế
nào? Nói lên điều gì?
- Dậy từ canh tư, ra tận đầu mũi đảo, ngồi rình mặt trời lên
?) Em hiểu “rình” là thế nào? Nhận xét thái độ của tác giả?
- Rình: chăm chú, mất nhiều thời gian => chờ đợi, bỏ công sức, rất
công phu, trân trọng => yêu mến cảnh vật thiên nhiên, say mê
khám phá cái đẹp mà tạo hoá ban tặng cho con người
?) Cảnh mặt trời mọc là một bức tranh đẹp và đầy chất thơ Em
đồng ý không? HS bộc lộ
? Tìm và phân tích những từ ngữ chỉ hình dáng, màu sắc và những
hình ảnh tác giả vẽ cảnh mặt trời mọc ( phông nền, nét vẽ trung
tâm, nét phác hoạ)
- Phông nền: chân trời, ngấn bể sạch như tấm kính lau hết mây,
hết bụi
? Một phông nền ntn hiện ra
- rông lớn, bao la, trong trio và tinh khiết
? Nét vẽ trung tâm là hình ảnh nào? biện pháp nghệ thuật và tác
dụng
- Mặt trời
+ Mặt trời nhú lên dần dần…tròn trĩnh phúc hậu… lòng đỏ quả
trứng TN đầy đặn -> hình ảnh so sánh đặc sắc vừa thực vừa như
b Cảnh mặt trời mọc trên biển đảo Cô Tô
Trang 8mơ vừa giàu sức sống là kết quả của sự quan sát tinh tế và trí
tưởng tượng phong phú
+ hồng hào, thăm thẳm, đường bệ -> 3 TT tả màu sắc ,trạng
thái, hình dáng mặt trời làm cho hình ảnh trung tâm hiên lên nổi
bật trên cái mâm bạc Hai màu sắc gợi cảm của bức tranh là màu
hồng và màu ánh bạc- nghệ thuật phối màu hài hoà
+như một mâm lễ phẩm tiến ra -> hình ảnh trang trọng uy nghi
lộng lẫy giàu chất nhân bản vì nó hướng tới con người, vì người
lao động
? Nét phác hoạ của bức tranh là cảnh nào
Vài chiếc nhạn – làm bức tranh sống động ,giàu chất thơ
?) Nhận xét gì về cách dùng từ của tác giả khi tả mặt trời mọc?
- Độc đáo, điêu luyện
*GV: Mặt trời mọc mỗi sáng trên Cô Tô là quà tặng tạo hoá ban
cho bà con Mặt trời, nguồn sáng, nguồn sống và niềm vui của con
người Cảm hứng vũ trụ hoà quyện với cảm hứng nhân văn đã
được thể hiện: bút pháp tài hoa của tác giả trong đoạn văn Đoạn
văn tả mặt trời mọc thể hiện sự phối sắc tài tình của tác giả Đó là
màu “hồng hào” của quả trứng, màu “bạc” của mâm, màu “ngọc
trai” của chân trời, màu “hửng hồng” của nước biển
?) Em cảm nhận như thế nào về cảnh mặt trời mọc của tác giả?
* GV chuyển ý
- Bằng bút pháp tả cảnh điêu luyện qua sự quan sát tinh tế và phép so sánh mới
lạ cảnh mặt trời mọc là 1 bức tranh tuyệt đẹp, rực rỡ, tráng lệ, đầy sức sống.
HS đọc đoạn 3 - quan sát hình 93
?) Cảnh sinh hoạt và lao động của người dân đảo được miêu tả
qua những chi tiết nào, hình ảnh nào? ở địa điểm nào?
- Địa điểm: quanh cái giếng nước ngọt -> đoàn thuyền sắp ra khơi
?) Phân tích giá trị của hình ảnh so sánh “cái xe của nó vui như
một cái bến và liền”?
- So sánh ngang bằng và không ngang bằng -> diễn tả cảnh sinh
hoạt tấp nập, đông vui, đậm đà tình người
*GV: Đó là cảnh sống thanh bình với dòng nước ngọt và không
khí sáng mai mát mẻ khác với cái tấp nập, ồn ào có khi ngột ngạt
của chợ đất liền
?) Đảo Cô Tô còn là 1 nơi trù phú và người dân Cô Tô thig hăng
say lao động Em hãy chỉ rõ và phân tích?
- Nuôi hải sâm, cá mực, ngọc trai bào ngư, sò
- Bao nhiêu người gánh nước xuống thuyền chuẩn bị ra khời
?) Nổi bật nhất trong những người dân lao động ở Cô Tô là ai?
- Anh hùng lao động Châu Hoà Mãn -> giản dị, cởi mở
?) Hình ảnh cuối cùng của đoạn trích là 1 hình ảnh so sánh rất ấn
tượng Em hãy phân tích?
- Chị Châu Hoà Mãn địu con
- Biển cả là mẹ hiền
=> cuộc sống ấm no hạnh phúc yên vui của con người
c) Cuộc sống sinh hoạt của người dân đảo Cô Tô
Trang 9*GV: Nhà thơ Huy Cận cũng có 1 tứ thơ đẹp và ân tình như đoạn
văn của Nguyễn Tuân:
Biển cho ta cá như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự thuở nào
?) Nguyễn Tuân đã giúp em hình dung như thế nào về cuộc sống,
sinh hoạt của người dân đảo Cô Tô?
- Cuộc sống sinh hoạt của người dân đảo Cô Tô hiện lên vui tươi, thanh bình, yên
ả, giản dị, hạnh phúc
Hoạt động 3 -5’
Hướng dẫn HS tổng kết
PP thảo luận nhóm ,thuyết trình, động não
?) Hãy đánh giá thành công về nội dung, nghệ thuật của văn bản?
- HS thảo luận nhóm - trình bày – nhận xét, bổ sung
- GV đánh giá bổ sung ,khái quát
- HS đọc ghi nhớ
4 Tổng kết 4.1 nội dung:
Bài văn cho thấy vẻ đẹp độc đáo của thiên nhiên trên biển đảo Cô Tô,vẻ đẹp của con người lao động trên vùng biển này.Qua đó thấy được tình cảm yêu quí của tác giả với mảnh đất quê hương.
4.2 Nghệ thuật
Khắc hoạ hình ảnh tinh tế, chính xác, độc đáo Sử dụng các phép so sánh mới lạ và
từ ngữ giàu tính sáng tạo.
4.3 Ghi nhớ: Sgk(91)
Hoạt động 4:8’
Củng cố bài học, liên hệ thực tế, thực hành trên cơ sở những
kiến thức vừa tìm hiểu.
Phương pháp: So sánh, đối chiếu
? Nước ta cũng có nhiều vùng biển đảo đẹp như Cô Tô? Em có thể
giới thiệu với các bạn về một vài vùng biển mà em biết được
không?
?Qua các phương tiện thông tin đại chúng, em biết gì về hiện
trạng của những cảnh đẹp đó?
- Nhiều vùng biển đang bị ô nhiễm nghiêm trọng
?Theo con lí do vì sao?
- HS: Do ý thức của con người ( vứt rác bừa bãi; chất thải công
nghiệp; )
- GV kết luận: Cô Tô vốn là một trong những vùng có rạn san hô
đẹp nhất trong rạn san hô bị cạn kiệt, khiến các loài rong, tảo
biển sống trên rạn là thức ăn của cá phát triển mạnh Rong, tảo
biển che phủ cỏc rạn san hô, làm san hô không quang hợp được và
chết Trông rạn san hô đẹp, có các loài cá kinh tế, cá cảnh… Nơi
đây có rất nhiều lợi thế để phát triển các loại hình du lịch nghỉ
III Luyện tập
- Liên hệ thực tế
- Sáng tác Giới thiệu về Cô Tô bằng một đoạn thơ do GV tự sáng tác
Cô Tô sau bão, Trong sáng lạ thường.
Trời như cao hơn, Nắng giòn bãi cát, Sóng biển vui hát, Ngợi ca quê hương.
Thêm mến, thêm thương Đảo xa Tổ quốc.
Trang 10dưỡng, chữa bệnh, sinh thái, vui chơi giải trí trên biển Nhưng theo
ông Chu Tiến Vĩnh, mặc dù có rất nhiều tiềm năng phát triển du
lịch, nhưng với thực tế hiện nay, Cô Tô đó trở thành vùng biển có
mức độ bị đe doạ cao Bói biển Cô Tô bắt đầu có nguy cơ ô nhiễm
do nề nếp sinh hoạt của người dân trên đảo và rong biển chết trôi
dạt vào bờ không được thu dọn, xung quanh khu vực dân cư có rất
nhiều rác thải, mất vệ sinh Đặc biệt, ngay phía trước nhà khách
UBND huyện và vị trí ngay trung tâm thị trấn, là một bãi tắm rất
đẹp, nhưng người dân ném các loại rác thải, chai lọ vỡ đủ loại ra
bờ biển
?Vậy chúng ta phải làm gì để những vùng biển đảo đó mãi mãi đẹp
như cảnh đảo Cô Tô trong những trang kí của Nguyễn Tuân?
- HS trả lời
GV đọc một bài thơ tự sáng tác bằng thể thơ 4 chữ cảm nhận về
bài thơ
Lòng thầm mơ ước Đến đảo Thanh Luân Mãi nhớ Nguyễn Tuân Tài hoa tay bút,
Từng giờ, từng phút Đắm say cảnh trời Tình gửi trong lời Hoạ tranh đất nước.
4 Củng cố: (1’)- sử dụng KT hỏi chuyên gia
5 Hướng dẫn về nhà- 3’
- Học bài, nhớ được những chi tiết hình ảnh tiêu biểu, hiểu được ý nghĩa các hình ảnh
so sánh - viết 1 đoạn văn học tập cách tả mặt trời mọc ở biển của Nguyễn Tuân để tả mặt trời mọc ở nơi em ở
- Chuẩn bị: Cây tre Việt Nam ( Tìm hiểu về tác giả, hoàn cảnh sáng tác, tìm đọc một
số tác phẩm khác viết về cây tre, trả lời câu hỏi hướng dẫn học bài)
E Rút kinh nghiệm