V× vËy miÕng trÇu mang ý nghÜa giao duyªn kh«ng thÓ kh«ng cã mÆt trong sù héi ngé gi÷a nhµ vua vµ TÊm.. - NghÖ thuËt thÓ hiÖn sù chuyÓn biÕn cña nh©n vËt.[r]
Trang 1tấm cám
a mục tiêu bài học
Giúp H/S:
1 Nêu đợc ý nghĩa những mâu thuẫn, xung đột và sự biến hóa của tấm trong truyện.
2 Nắm đợc giá trị nghệ thuật của truyện
b phơng tiện thực hiện
- SGK,SGV
- Thiết kế bài học
C tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ.
2 Giới thiệu bài mới.
Đã từ lâu, cô Tấm xuất hiện trong lời kể của bà, của mẹ, trên sân khấu cuộc đời làm ta bao lần rng rng cảm động Cô Tấm đã đi vào đời sống văn hoá, trong nếp nghĩ, sự chia sẻ và cảm thông của ngời nông dân bị áp bức ngày xa Để làm rõ nội dung ấy, chúng ta cùng tìm hiểu nội dung của truyện.
I giới thiệu chung.
( H/S đọc phần tiểu dẫn SGK)
1 Tiểu dẫn
- Sách giáo khoa trong phần tiểu
dẫn đề cập tới nội dung gì ?
(H/S đọc văn bản)
GV: ví dụ:
+ Cô Lọ Lem (Pháp)
+ Con cá vàng ( Thái Lan)
+ Đôi giày vàng ( Chăm).
2 Bố cục
SGK chia đoạn rất rõ.
Em hãy tìm ý của mỗi đoạn ?
3 Chủ đề
- Em hãy xác định chủ đề của
truyện.
4 Giải nghĩa từ khó (SGK)
II Đọc – hiểu
1 Thân phận của Tấm
(Học sinh lần lợt đọc)
- Cuộc đời và số phận bất hạnh
của Tấm đợc miêu tả nh thế
nào?
- Mấy chi tiết ấy gợi cho em suy
nghĩ gì ?
- Tác giả dân gian đã miêu tả
diễn biến truyện nh thế nào để
dẫn đến xung đột giữa Tấm và
mẹ con Cám ?
- Em có nhận xét gì về những chi
tiết miêu tả để làm nổi bật mâu
thuẫn ?
- Phần tiểu dẫn trình bày nội dung.
+ Phân loại truyện cổ tích Truyện cổ tích đợc chia làm
3 loại Đó là cổ tích sinh hoạt, cổ tích loài vật và cổ tích thần kì.
+ Truyện cổ tích thần kì chiếm số lợng nhiều nhất Đó là
loại truyện có sự tham gia của nhiều yếu tố thần kì vào tiến trình phát triển của truyện (tiên, bụt, sự biến hóa thần kì, vật báu trả ơn … ) Nội dung truyện cổ tích thần kì là đề cập tới số phận bất hạnh của ngời lao động, về hạnh phúc gia đình, về công bằng xã hội, về phẩm chất
và năng lực của con ngời.
+ Truyện Tấm Cám thuộc cổ tích thần kì Truyện Tấm Cám đợc phổ biến ở nhiều dân tộc trên thế giới Theo
thống kê trên thế giới có 564 kiểu truyện Tấm Cám ở Việt Nam có 30 kiểu truyện Tấm Cám.
- Đoạn 1: Cuộc đời và số phận bất hạnh của Tấm Nhng Tấm luôn đợc bụt giúp đỡ.
- Đoạn 2: Vật báu trả ơn, hạnh phúc đã đén với Tấm.
- Đoạn 3: Cuộc đấu tranh không khoan nhợng qua những kiếp hồi sinh của Tấm để giành lại hạnh phúc.
- Miêu tả cuộc đời và số phận bất hạnh của Tấm Đồng thời thể hiện cuộc đấu tranh không khoan nhợng để giành lại hạnh phúc trong xã hội phong kiến ngày xa.
- Mấy dòng mở đầu của truyện ta rút ra
- Tấm và Cám là hai chị em cùng cha khác mẹ.
- Mẹ Tấm chết khi Tấm còn nhỏ tuổi + Cha chết, Tấm ở với dì ghẻ là mẹ đẻ của Cám.
Tấm mồ côi cả cha lẫn mẹ, là đứa con riêng lại là phận gái, sống trong xã hội phong kiến ngày xa, nỗi khổ của Tấm bị đè nặng nh một trái núi Tấm đại diện cho cái thiện là cô gái chăm chỉ hiền lành đôn hậu.
- Tác giả dân gian đã miêu tả:
+ Tấm làm nụng vất vả suốt ngày, đêm lại xay lúa giã gạo trong khi Cám đợc mẹ nuông chiều, ăn trắng mặc trơn quanh quẩn ở nhà không phải làm việc nặng + Cám lừa Tấm trút hết giỏ tép để giành phần thởng chiếc yếm đỏ.
+ Mẹ con Cám lừa giết cá bống ăn thịt.
+ Mẹ con Cám không muốn cho Tấm đi xem hội đổ thóc trộn lẫn gạo bắt nhặt.
+ Khi thấy Tấm thử giày, mụ dì ghẻ bĩu môi tỏ vẻ khinh miệt.
+ Giết Tấm và giết cả những kiếp hồi sinh của Tấm.
- Mẹ con Cám bóc lột Tấm về vật chất và cả tinh thần.
+ Vật chất: lao động quần quật suốt ngày, trút giỏ cá,
bắt bống ăn thịt.
copyright by VK-MDC
copyright by VK-MDC
Trang 2- Mâu thuẫn trong truyện đại
diện cho lực lợng đối lập nào?
gia đình hay xã hội ?
- Con đờng dẫn đến hạnh phúc
của Tấm đợc miêu tả nh thế
nào ?
- Em có suy nghĩ gì về con đờng
dẫn đến hạnh phúc của Tấm?
Hạnh phúc ấy cho em cảm nhận
gì ?
2 Cuộc đấu tranh không khoan
nhợng để giành lại hạnh phúc
(Học sinh đọc phần 3 còn lại)
Tấm đã trải qua mấy kiếp hồi
sinh ?
- Phân tích từng hình thức biến
hoá của Tấm ? Quá trình biến
hoá ấy nói lên ý nghĩa gì ?
- Em có nhận xét gì về những
nhân vật hoá thân của Tấm ?
+ Tinh thần: giành chiêc yếm đỏ, không cho xem hội,
khing miệt khi thử giầy.
Không chỉ bóc lột về vật chất, tinh thần, chúng đã nhẫn tâm giết Tấm đẻ cớp đoạt hạnh phúc Chúng không chỉ giết một lần mà tới 4 lần Những kiếp hồi sinh của Tấm: Tấm chết vàng anhxoan đàokhung cửicây thị.
Tấm khổ sở và bất hạnh, mẹ con Cám ác đến tận cùng của cái ác Mâu thuẫn và xung đột càng trở lên căng thẳng.
- Bản thân của mâu thuẫn này là thể hiện sự xung đột trong gia đình chế độ mẫu quyền thời cổ, khi ngời phụ nữ giữ vai trò quan trọng Song mâu thuẫn giữa cái thiện và cái ác chủ yếu Truyện Tấm Cám mợn xung đột trong gia đình để phản ánh mâu thuẫn xã hội Cái thiện
là Tấm( chịu thơng chịu khó bắt đầy giỏ tép, chăn trâu
đồng xa, nhịn cơm để dành nuôi bống, thật thà cả tin nghe lời mụ dì ghẻ) Cái ác hiện hành qua mẹ con Cám (lừa gạt lấy giỏ tép tớc đoạt ớc mơ nhỏ bé là cái yếm đỏ, lén lút giết bống, trắng trợn trộn thóc lẫn gạo nhằm dập tắt niềm vui đợc giao cảm với đời của Tấm).
- con đờng dẫn đến hạnh phúc của Tấm chính là xu h-ớng giải quyết mâu thuẫn Muốn giải quyết mâu thuẫn
ấy, tác giả dân gian đã sử dụng yếu tố kì ảo trong truyện Bụt xuất hiện mỗi khi Tấm buồn, an ủi, giúp đỡ Tấm mất yếm đào, Bụt cho cá bống Tấm mất bống, Bụt cho hi vọng đổi đời Tấm bị trà đạp, Bụt cho đàn chim
sẻ đén giúp Tấm để tấm đi hội làng gặp nhà vua và trở thành Hoàng hậu.
- Từ cô giá mồ côi,Tấm trở thành Hoàng Hậu Hạnh phúc ấy chỉ có ở con ngời hiền lành lơng thiện, chăm chỉ.
Điều đó đã trở lên triết lí ở hiền, gặp lành Đây cũng “ ”
là quan niệm phổ biến trong truyện cổ tích thần kì ở Việt Nam Mặt khác trở thành Hoàng Hậu là ớc mơ , khát vọng lớn lao của ngời nông dân bị đè nén áp bức Song truyện Tấm Cám không dừng lại ở kết thúc phổ biến đó mà mở ra một hớng khác Đó là cuộc đấu tranh
không khoan nhợng giành lại hạnh phúc
Tấm trải qua bốn kiếp hồi sinh: Chim Vàng Anh xoan đào khung cửi quả thị.
Tấm bị giết hoá thành chim Vàng Anh, Vàng Anh bị giết mọc lên cây xoan đào Xoan đào bị chặt làm thành khung cửi Khung cửi bị đốt mọc lên cây thị Từ quả thị Tấm chui ra làm chuyện bất ngờ, trở lại làm ngời gặp lại Hoàng tử.
- Một cô Tấm hiền lành lơng thiện vừa ngã xuống, một
cô Tấm mạnh mẽ quyết liệt sống dậy trở về với cuộc đời
đòi đổi lại hạnh phúc Tấm hoá Vàng Anh để báo hiệu
sự có mặt của mình Vàng Anh bị giết Tấm hoá thành
cây xoan đào, khung cửi dệt tuyên chiến với kẻ thù "cót
ca, cót két, lấy tranh chồng chị, chị khoét mắt ra"
Khung cửi dệt, quả thị là những vật Tấm hóa thân cũng
là những gì bình dị, thân thơng trong cuộc sống dân dã
Đó là những hình ảnh đẹp tạo ấn tợng thẩm mĩ cho truyện.
- Những vật hoá thân cũng đều là những yếu tố kì ảo Song nó khác hẳn yếu tối kì ảo nh ông Bụt ở phần đầu của truyện ở phần đầu của Bụt hiện lên giúp Tấm mỗi lần Tấm khóc, ở đây Tấm không hề khóc, không thấy
có sự xuất hiện của Bụt Tấm phải tự mình giành và giữ hạnh phúc Cho nên vàng anh, xoan đào, khung cửi, quả thị chỉ là nơi Tấm gửi linh hồn để trở về đấu tranh quyết liệt với cái ác giành lại hạnh phúc.
Mặt khác những vật hoá thân này có thể bị ảnh hởng ở thuyết luân hồi của đạo Phật. Song đó chỉ là mợn cái vẻ
Trang 3- Nếu đôi giày là vật trao duyên
thì cái gì là vật nối duyên ? Em
hãy phân tích ?
- Ngoài nghệ thuật lựa chọn sự
việc và chi tiết, anh (chị) còn
phát hiện ra yếu tố nghệ thuật
nào ?
III Củng cố
(Tham khảo phần ghi nhớ SGK)
- Nêu ấn tợng sau khi đọc
truyện.
bề ngoài của thuyết luân hồi để thể hiện mơ ớc, tinh thần lạc quan của nhân dân lao động Bởi theo thuyết luân hồi đạo Phật kiếp này chịu đau khổ vì tội lỗi từ kiếp trớc, sau đó tìm hạnh phúc ở cõi Niết bàn cực lạc Cô Tấm chết đi sống lại không phải tìm hạnh phúc ở cõi Niết bàn mà quyết giành và giữ hạnh phúc ngay ở cõi
đời này Đây là thể hiện lòng yêu đời và bản chất duy vật của ngời lao động khi sáng tạo truyện cổ tích.
- Nếu đôi giày là vật trao duyên thì miếng trầu kêm cánh phợng là vật nối duyên Miếng trầu cánh phợng là
thể hiện sự đảm đang của ngời têm trầu Nhờ nó, Hoàng
tử đã nhận ra ngời vợ của mình và đa Tấm hồi cung Miếng trầu cũng là hình ảnh quen thuộc trong đời sống văn hoá, gắn với phong tục hôn nhân Nhận trầu và ăn trầu là nhận lời giao ớc, kết hôn:
Miếng trầu nên dâu nhà ngời.
Miếng trầu ăn ngọt nh đờng.
Đã ăn lấy của phải thơng lấy ngời.
Vì vậy miếng trầu mang ý nghĩa giao duyên không thể không có mặt trong sự hội ngộ giữa nhà vua và Tấm.
- Nghệ thuật thể hiện sự chuyển biến của nhân vật
Tấm lúc đầu Tấm hoàn toàn thụ động "Ôm mặt khóc" (3 lần khóc) Thực ra khi khóc, Tấm đã nhận ra số phận cay đắng, đau khổ của mình Nhng sau khi bị giết ta thấy Tấm đứng thẳng dậy kiên quyết không hề rơi nớc mắt.
Truyện làm rung động lòng ngời đọc bởi nỗi niềm bất hạnh đáng thơng của cố gái mồ côi và chuyển thành cuộc đấu tranh không khoan nhợng để giành hạnh phúc Truyện phản ánh mơ ớc đổi đời, tinh thần lạc quan của ông bà ta.
E Tham khảo
Lời của Tấm
Dịu dàng là thế Tấm ơi
Mà sao em phải thiệt thòi, vì sao?
Phận nghèo hôm sớm dãi dầu Hóa bao nhiêu kiếp, ngọt ngào, đa đoan.
Ngời ngoan ở với ngời gian Dẫu hiền nh bụt cũng tan nát lòng Tin em, em cớp mất chồng
Đành làm quả thị thơm cùng nớc non.
Tởng rằng yên phận làm con Miếng trầu cánh phợng vẫn còn thơm mãi Dịu dàng cũng bấy nhiêu thôi!
Nào ai có mấy cuộc đời cho nhau.
Một lần chết mấy lần đau Cũng là xá tội cho nhau một lần Gai hồng giữ lấy hoa hồng Lại ngồi giặt áo cho chồng nh xa.
ánh tuyết
copyright by VK-MDC
Trang 4Miêu tả và biểu cảm trong bài văn tự sự
A Mục tiêu và bài học
Giúp HS:
1 Hiểu đợc vai trò và tác dụng của các yếu tố miêu tả, biểu cảm trong lời văn tự sự.
2 Biết kết hợp giữa miêu tả, biểu cảm trong văn tự sự.
B Phơng tiện thực hiện
- SGK, SGV.
- Thiết kế bài học.
C Tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ.
2 Giới thiệu bài mới.
Đọc đoạn thơ này của Tố Hữu:
Tôi lại về quê mẹ nuôi xa Một buổi tra nắng dài bãi cát Gió lộng xôn xao sóng biển đu đa Mát rợi lòng ta ngân nga tiếng hát.
Trong thơ trữ tình cũng sử dụng yếu tố tự sự và miêu tả Ta cũng đặt ra vậy trong văn
tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm không ? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta tìm hiểu bài miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự.
I Ôn tập về miêu tả và biểu cảm
trong văn tự sự ?
2 Thế nào là biểu cảm ?
3 Miêu tả và biểu cảm trong văn
Tự sự có gì giống nhau và khác
nhau với văn bản miêu tả và biểu
cảm ?
4 Căn cứ vào đâu để đánh giá hiệu
quả của miêu tả và biểu cảm trong
văn tự sự ?
Dùng các chi tiết, hình ảnh giúp ngời đọc, ngời
nghe, hình dung ra đợc đặc điểm nổi bật của một sự vật, sự việc, con ngời phong cảnh làm cho đối tợng nói đến nh hiện ra trớc mặt.
Trực tiếp hoặc gián tiếp bày tỏ t tởng tình cảm,
cảm xúc, thái độ và sự đánh giá của ngời viết đối với
đối tợng đợc nói tới.
Miêu tả trong tự sự giống miêu tả trong văn bản
miêu tả ở cách thức tiến hành Nhng khác là nó không chi tiết, cụ thể mà chỉ là miêu tả khái quát của
sự vật, sự việc, con ngời để truyện có sức hấp dẫn.
Tơng tự nh vậy biểu cảm trong văn tự sự cũng
giống biểu cảm trong văn bản biểu cảm về cách thức Song ở tự sự chỉ là những cảm xúc xen vào trớc những sự việc, chi tiết có tác động mạnh mẽ về t t-ởng, tình cảm với ngời đọc, ngời nghe.
Căn cứ vào sự hấp dẫn qua hình ảnh miêu tả để
liên tởng tới yếu tố bất ngờ trong truyện.
Căn cứ vào sự truyền cảm mạnh mẽ qua cách trực
tiếp hoặc gián tiếp bày tỏ t tởng tình cảm của tác giả.
Ví dụ: đây là ánh trăng trong đêm rừng Trờng Sơn trong truyện ngắn "Mảnh trăng cuối rừng" của
Trang 5H/S đọc đoạn văn ở câu hỏi 4
SGK)
Giải thích vì sao có thể coi đoạn
trích văn bản tự sự dới đây rất
thành công trong việc sử dụng các
yếu tố miêu tả và biểu cảm?
II Quan sát liên tởng tởng tợng
đối với miêu tả và biểu cảm trong
văn tự sự
1 Chọn điền từ (quan sát, liên
t-ởng, tởng tợng) vào các ô trống ?
Nguyễn Minh Châu: " Xe tôi chạy trên lớp sơng bồng bềnh Mảnh trăng khuyết đứng yên ở cuối trời sáng trong nh một mảnh bạc Khung cửa xe nơi cô gái ngồi lồng đầy bóng trăng".
Qua cách miêu tả này trong văn tự sự khiến ngời đọc nhận thấy ánh trăng tơi tắn trong trẻo nh mối tình rất đẹp của đôi nam nữ thanh niên trên hành trình cứu nớc Một chút liên tởng Nguyệt cũng là trăng thì
từ chỗ Nguyệt tỏa ra ánh trăng trong trẻo ấy Cách miêu tả này vừa quen thuộc mà cũng rất riêng Có
ánh trăng dẫn đờng ra trận ánh trăng hoà trong ý nghĩ lãng mạn của chàng trai về cô gái ánh trăng hoà với hình ảnh gợi cảm của ngời thiếu nữ tạo nên
vẻ đẹp huyền ảo.
- Xác định các yếu tố miêu tả và biểu cảm cùng sự
đóng góp nâng cao giá trị của đoạn trích.
Miêu tả:
* Suối reo rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa
nhỏ và văng vẳng trong không gian những tiếng sột roạt, những tiếng rung khe khẽ tởng đâu cành cây
đang vơn dài và cỏ non đang mọc.
* Một lần từ phía mặt đầm lấp lánh dới kia nổi lên
một tiếng kêu dài, não ruột ngân vang rền rền Cũng vừa lúc một vì sao rực rỡ đổi ngôi lớt trên đầu chúng tôi về cùng một hớng đó, dờng nh tiếng than vãn mà chúng tôi vừa nghe thấy kia đã mang theo một luồng ánh sáng.
* Nàng vẫn ngớc mắt lên cao, tay đỡ lấy đầu, vai
khoác tấm da cừu non nàng nh chú mục đồng của nhà trời.
Biểu cảm:
* Tôi cảm thấy có cái gì mát rợi và mịn màng tựa
nhè nhẹ xuống vai tôi.
* Còn tôi, tôi nhìn nàng ngủ, đáy lòng hơi xao
xuyến nhng vẫn giữ đợc mình vì đêm sao sáng kia bao giờ cũng đem lại cho tôi những ý nghĩ cao đẹp.
* Tôi tởng đâu một trong những ngôi sao kia, ngôi
sao tinh tú nhất, ngời sáng nhất lạc mất đờng đi đã
đậu xuống vai tôi mà thiêm thiếp ngủ.
- Yếu tố miêu tả mang lại không gian yên tĩnh của
một đêm đầy sao trên trời, chỉ còn nghe thấy tiếng suối reo, cỏ mọc, tiếng kêu của loài côn trùng Có hai ngời cô chủ và chàng trai (Mục đồng, đang thức trắng dõi nhìn sao).
- Yếu tố biểu cảm làm nổi rõ vẻ bâng khuâng xao
xuyến của chàng trai trớc cô chủ nhng anh ta vẫn giữ đợc mình Anh tởng cô gái đang ngồi cạnh anh cũng là vẻ đẹp của ngôi sao lạc đờng đậu xuống vai anh và thiêm thiếp ngủ.
Rõ ràng yếu tố miêu tả và biểu cảm tăng thêm vẻ
đẹp hồn nhiên của cảnh vật, của lòng ngời Ta nh chứng kiến cảnh đêm sao thơ mộng trên núi cao ở Prô-văng-xơ miền nam nớc Pháp cùng những rung
động khẽ khàng, say sa mà thanh khiết trong tâm hồn chàng chăn cừu bên cô gái ngây thơ xinh đẹp Nếu thiếu những yếu tố này, chúng ta không cảm thấy hết những gì tốt đẹp đó
- a điền từ liên tởng
- b điền từ quan sát
copyright by VK-MDC
Trang 62 Để làm tốt việc miêu tả trong
văn tự sự ngời làm chỉ cần quan
sát đối tợng một cách kĩ càng mà
không cần liên tởng, tởng tợng
không ?
3 Phải tìm sự biểu cảm từ đâu ?
III Củng cố
- c điền từ tởng tợng
Từ cách điền này, ta sẽ có các câu văn thể hiện một khái niệm:
Liên tởng: Từ sự việc hiện tợng nào đó mà nghĩ
đến sự việc hiện tợng có liên quan.
Quan sát: Xem xét để nhìn rõ, biết rõ sự vật hay
hiện tợng.
Tởng tợng: Tạo ra trong tâm trí hình ảnh của cái
không hề có trớc mắt hoặc còn cha hề gặp.
- Không chỉ quan sát trong miêu tả mà phải liên
t-ởng, tởng tợng mới gây đợc cảm xúc Trở lại đoạn văn của AĐô-đê, "những vì sao" ta nhận ra.
* Phải quan sát để nhận ra Trong đêm tiếng suối nghe rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa, những tiếng sột soạt văng vẳng trong không gian.
* Tởng tợng: Cô gái nom nh một chú mục đồng của
nhà trời nơi có những đám cới sao.
* Liên tởng: Cuộc hành trình trầm lặng, ngoan
ngoãn của ngàn sao gợi nghĩ đến đàn cứu lớn.
a) đúng b) đúng c) đúng d) không chính xác Vì chỉ có tiếng nói của trái tim cha đủ nó mang tính chủ quan Những suy nghĩ chân thành, sâu sắc chỉ có thể từ quan sát đến liên t-ởng và tt-ởng tợng các sự vật, sự việc xung quanh mình Nếu chỉ dựa vào nhận xét của tâm hồn mình thì cha đủ.
- Ghi nhớ (tham khảo SGK).