Vị trí địa lý của đông nam á

- Đông Nam Á có vị trí địa – chính trị đặc biệt, là điểm xoáy chiến lược, giao thoa quyền lợi của nhiều cường quốc lớn trên thế giới như: Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ… Mỗi quốc gia

Vị trí địa lý của Đông Nam Á:

- Đông Nam Á là một khu vực nằm ở phía Đông Nam châu Á, bao gồm các nước nằm ở phía nam Trung Quốc, phía đông Ấn Độ và phía

bắc của Úc, phía Tây Papua New Guinea Khu vực này rộng

4.494.047 km² (chiếm 10.5% diện tích Châu Á và 3% diện tích đất trên Trái Đất) Phần lớn khu vực nằm ở bán cầu Bắc và nằm một chút tại bán cầu Nam Nó bao gồm 11 quốc gia được chia thành 2 nhóm:

1 Nhóm đất liền (Bán đảo Trung - Ấn): Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar và phía tây Malaysia

2 Nhóm hải đảo (Quần đảo Mã Lai): Indonesia, phía đông Malaysia, Singapore, Philipines, Đông Timor, Brunei

- Đông Nam Á là khu vực có nhiều thuận lợi về vị trí địa lý trong sự phát triển kinh tế khu vực vì có vùng biển rộng, gấp nhiều lần so với diện tích đất liền, khi nguồn tài nguyên trên đất liền ngày càng cạn kiệt thì vùng biển có ý nghĩa vô cùng quan trọng Bên cạnh đó, vùng biển Đông Nam

Á giàu tài nguyên như: Sinh vật, khoáng sản, tạo điều kiện phát triển du lịch và lĩnh vực giao thông vận tải… Ngoài ra, khu vực Đông Nam Á là giao điểm của con đường giao thông quốc tế, từ Bắc xuống Nam, từ Đông sang Tây Là cầu nối giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, lục địa Á - Âu và ÚC từ đó tạo thuận lợi cho việc phát triển các mối quan

hệ, giao lưu buôn bán quốc tế, Đông Nam Á là khu vực có tầm quan trọng hàng đầu trên thế giới

- Mặc dù có nhiều thuận lợi nhưng bên cạnh đó khu vực Đông Nam Á cũng có nhiều khó khăn Vì là khu vực có vùng biển lớn và nhiều hải đảo

do vậy, địa hình ở đây bị chia cắt mạnh vậy nên không có những đồng bằng lớn, khó khăn cho giao thông đường bộ Ngoài ra, do là trung tâm của đường giao thông quốc tế khiến cho Đông Nam Á ngay từ rất sớm

đã bị các nước bên ngoài nhóm ngó, xâm lược

- Đông Nam Á có vị trí địa – chính trị đặc biệt, là điểm xoáy chiến lược, giao thoa quyền lợi của nhiều cường quốc lớn trên thế giới như: Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ… Mỗi quốc gia có những mục tiêu chiến lược, sách lược và lợi ích riêng đối với khu vực này

 Chiến lược của Mỹ:

- Về lợi ích kinh tế, khu vực Đông Á nói chung và Đông Nam Á nói riêng là thị trường đầu tư khổng lồ, tiêu thụ lượng hàng hóa

lớn,mang lại lợi nhuận cao cho Mỹ Các nước trong khu vực chủ yếu là những nước đang phát triển, thiếu vốn và công nghệ khá lạc hậu, nhưng sức lao động rẻ, lại đang có chính sách kích thích đầu tư nước ngoài, nhất là vào các ngành công nghệ cao (sản xuất

ô tô, máy tính, điện thoại di động…) vốn là lĩnh vực thuộc ưu thế của Mỹ và các nước tư bản phát triển Hơn thế, các nước Đông Nam Á đang hình thành nên tầng lớp trung lưu khá giả càng làm gia tăng sức mua của thị trường Những quốc gia có nền kinh tế chuyển đổi trong khu vực sẽ tham gia nhiều hơn vào hệ thống phân công lao động theo chiều dọc mà “chuỗi giá trị” sản xuất ra sản phẩm có công nghệ cao do phương Tây và Nhật Bản chi phối Điều này mang lại lợi nhuận cao cho các nhà đầu tư nước ngoài và

có lợi cho người tiêu dùng trong nước

- Về lợi ích chính trị, an ninh Đông Nam Á đóng một vai trò quan trọngtrong chiến lược an ninh Châu Á – Thái Bình Dương của Mỹ Đồng thời, Đông Á còn là một trong những khu vực có lực lượng quân sự dày đặc, tiềm lực phát triển quân sự lớn và vấn đề phổ biến vũ khí hạt nhân nghiêm trọng nhất thế giới Mỹ rất lo lắng về vấn đề phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt ở châu Á, như vấn đề hạt nhân ở Triều Tiên và Iran, Ấn Độ và Pakistan Bên cạnh đó, Đông Á đã trở thành “mặt trận thứ hai” trong cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu của Mỹ Sau sự kiện 11-9-2001, Chính quyền

Mỹ đặt mục tiêu chống khủng bố vào trọng tâm chiến lược an ninh quốc gia Nước Mỹ cho rằng thế lực chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo ở Nam Á và Đông Nam Á tạo thành mối đe dọa nghiệm trọng đối với lợi ích an ninh của Mỹ ở khu vực Châu Á – Thái Bình

Dương Mặt khác, trở lại Đông Nam Á, Mỹ muốn thực hiện chiến lược chung là củng cố chặt chẽ liên minh Mỹ – Nhật – Hàn song song với việc triển khai chiến lược Châu Á – Thái Bình Dương Nhiều quốc gia tại Đông Á và Đông Nam Á là bạn bè đồng minh truyền thống của Mỹ (Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và Thái Lan) Singapore hợp tác chặt chẽ với Mỹ trên lĩnh vựcquân sự Các nước khác như Indonesia và Việt Nam có những lợi ích chung quan trọng với Mỹ và nhiều khả năng sẽ trở thành các đối tác an ninh và chiến lược gần gũi hơn trong những năm tới Trở lại Đông Nam Á, Mỹ chẳng những nối lại quan hệ cũ mà còn có thể cải thiện và phát triển quan hệ với các đồng minh mới như Ấn Độ, xây dựng được vành đai liên kết an ninh từ Đông Bắc Á xuống Đông Nam Á, vươn sang Ấn Độ Dương, xây dựng liên minh chiến lược châu Á có lợi cho Mỹ bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và ASEAN Sau Chiến tranh Lạnh, nhất là trong thập niên đầu thế kỷ

21, Trung Quốc nổi lên như một cường quốc khu vực toàn diện, một trung tâm quyền lực chính, có khả năng lớn đe dọa trật tự châu Á Việc điều chỉnh từ chính sách đối ngoại “dấu mình chờ thời” sang chủ động đề ra luật chơi, “vạch ra những đường đỏ” trong quan hệ quốc tế của Trung Quốc cùng với sự phát triển về thực lực kinh tế, quốc phòng đã tạo nên những thách thức tiềm tàng đối với Mỹ Bên cạnh đó, Nhật Bản đang theo đuổi mục tiêu

“đuổi kịp về chính trị – ngang tầm với kinh tế”, canh tân quân đội

để trở thành một “cường quốc bình thường” cũng ít nhiều khiến

Mỹ trăn trở Hơn thế, việc nước Nga từng bước phục hồi trong thập niên đầu thế kỷ 21 và đang điều chỉnh chính sách cân bằng Đông – Tây, quan tâm nhiều hơn đến các nước Châu Á, chú trọng cải thiện quan hệ với Trung Quốc, Ấn Độ, tham dự nhiều hơn vào các cơ chế hợp tác khu vực cũng là những thách thức đối với việc duy trì vị thế của Mỹ ở châu Á nói chung và Đông Nam Á nói riêng

 Chiến lược của Trung Quốc:

- Đối với Trung Quốc, trong lịch sử cũng như hiện tại, Đông Nam Á luôn là khu vực có ý nghĩa chiến lược quan trọng Trung Quốc đang tích cực tận dụng thực lực kinh tế và uy tín chính trị trong việc mở rộng mối quan hệ trên tất cả các phương diện với ASEAN Về mặt vị trí, hầu hết các đặc khu kinh tế, các

thành phố, hải cảng và vùng đồng bằng giàu có của Trung Quốc đều tập trung ở phía Đông Nam, tiếp giáp các nước

ASEAN Ngoài ra, Đông Nam Á còn là nơi làm ăn và sinh sống của đông đảo Hoa Kiều, với hơn 22 triệu người Đối với một số nước như Singapore, Malaysia, người Hoa đóng vai trò quan trọng về kinh tế thương mại, bất chấp thời gian hay sự thay đổi chế độ chính trị Đây có thể coi là lợi thế tuyệt đối của Trung Quốc ở khu vực Đông Nam Á Vì vậy, một trong những hướng

mở cửa quốc gia của Trung Quốc là khu vực Đông Nam Á, với

mong muốn xây dựng mối quan hệ kinh tế thương mại phát triển tại đây.

Quan hệ ASEAN – Trung Quốc bắt đầu khởi động từ năm 1991 qua việc Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc họp không chính thức với các nước ASEAN Năm 1996, Trung Quốc trở thành một bên đối thoại đầy đủ của ASEAN Trung Quốc muốn mở rộng ảnh hưởng của mình tại khu vực Đông Nam Á, còn các nước ASEAN lại muốn mình trở thành đối tác quan trọng và xâm nhập sâu rộng vào thị trường khổng lồ với hơn một tỷ dân của Trung Quốc Hợp tác kinh tế – thương mại đã trở thành con đường thuận lợi để cả hai phía đạt được lợi ích của mình Biên giới mềm (hàng hóa tiêu dùng và văn hóa tinh thần) của Trung Quốc trải dài khắp các quốc gia Đông Nam Á Cùng với sức mạnh vật chất (sức cạnh tranh hàng hóa cao, vốn dự trữ ngoại

tệ hàng nghìn tỷ USD) uy tín chính trị – ngoại giao của Trung Quốc cũng đang tăng lên nhanh chóng (luôn sẵn sàng viện trợ cho các nước khó khăn trong khu vực) Trong khi mậu dịch song phương của ASEAN với Mỹ, Nhật, EU giảm mạnh ở những năm cuối thập kỷ 90 thì quan hệ kinh tế – thương mại giữa ASEAN với Trung Quốc lại tăng đều đặn và ổn định, nhất là sau khi Hồng Kông trở về Trung Quốc Năm 2012, kim ngạch

thương mại hai chiều Trung Quốc

– ASEAN đã đạt hơn 400 tỷ USD, tăng 9,3% so với cùng kỳ Tính đến hết tháng 10-2014, tổng mức đầu tư hai chiều đạt khoảng 347tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ, mức tăng gấp hơn ba lần

so với mức tăng của ngành ngoại thương Trung Quốc(1) Trong

4 đối tác thương mại chủ yếu của Trung Quốc (Liên minh châu

Âu, Mỹ, ASEAN và Nhật Bản), mức tăng nhanh nhất là thương mại với ASEAN Dự kiếnnăm 2020, Trung Quốcsẽ tăng lượng trao đổi thương mại với các nước thành viên Hiệp hội Đông Nam Á (ASEAN) lên 2,5 lần – tức là khoảng1nghìntỷ USD

ASEAN đã trở thành điểm đến đầu tư chủ yếu của các doanh nghiệp Trung Quốc Ngoài ra, trong những năm gần đây, Trung Quốc còn lập ra các Quỹ đầu tư giá trị hàng chục tỷ USD dành cho các nước ASEAN vay với lãi suất ưu đãi nhằm phát triển cơ

sở hạ tầng, nhất là đối với các nước thuộc Tiểu vùng sông

Mêkông mở rộng (GMS) Việc phát triển mối quan hệ hợp tác nhiều mặt với các quốc gia Đông Nam Á giúp Trung Quốc tăng khả năng cạnh tranh với Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và EU trong khu vực.

 Chiến lược của Nhật Bản tại Đông Nam Á:

- Về lợi ích kinh tế: Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã làm thay

đổi một cách cơ bản các nền kinh tế lạc hậu và phụ thuộc ở Đông Nam Á, từ chỗ lệ thuộc vào phương Tây chuyển sang tự nghiên cứu và phát triển các kỹ thuật công nghệ thích ứng Với đặc trưng

là nền kinh tế hướng ngoại, xuất nhập khẩu trở thành hai lá phổi quan trọng của nến kinh tế Nhật Bản Sự mở rộng cơ hội thương mại và đầu tư tại các nước có nền kinh tế mới chuyển đổi ở Đông Nam Á, như Việt Nam, đã và đang tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Nhật Bản Các nền kinh tế này sẽ giúp Nhật Bản đổi mới công nghệ, gia tăng xuất khẩu sản phẩm có hàm lượng chất xám cao bằng cách chuyển một bộ phận nhà máy có công nghệ vừa phải ra nước ngoài và đóng vai trò là nhà cung cấp linh kiện, dây chuyền sản xuất hiện đại cho việc lắp ráp, sản xuất hàng xuất khẩu tại nước đó Trong bối cảnh gia tăng cạnh tranh kết hợp với

xu thế liên kết khu vực, nhất là sự trỗi dậy của Trung Quốc như

“một công xưởng thế giới”, thì sự bổ sung giữa nền kinh tế Nhật Bản với các nền kinh tế còn lại của Đông Á có ý nghĩa chiến lược với Nhật Bản Hơn nữa, sự khan hiếm về mặt nhiên liệu, năng lượng cũng là một bài toán khó cho Nhật Bản, buộc nước này phải tăng cường hợp tác năng lượng với các quốc gia có tiềm năng về nguồn dự trữ tài nguyên trong khu vực Chính vì vậy, chính sách

“ngoại giao kinh tế”, trong đó có “ngoại giao ODA” kết hợp với

“ngoại giao văn hóa” là hướng đi đang được người Nhật chú

trọng, nhằm không chỉ duy trì, mà còn gia tăng lợi ích chiến lược kinh tế, chính trị của Nhật Bản trên trường quốc tế

- Về lợi ích chính trị và an ninh: Nhật Bản là một trong những

nước nằm trên “vành đai địa – chính trị nhạy cảm, thiếu ổn định

về an ninh” Điều này đã và đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với lợi ích quốc gia – dân tộc của Nhật Bản cả hiện tại lẫn

tương lai Với vị trí địa – chính trị đặc biệt, án ngữ tuyến đường biển nối liền các khu vực có tiềm lực kinh tế, chính trị và quân sự lớn như Đông Bắc Á, Trung Đông, Australia và một số quốc gia thuộc khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, khu vực Đông Nam Á đóng vai trò thiết yếu trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia, trong đó có Nhật Bản Đối với Nhật Bản, Đông Nam Á được coi là bàn đạp cho mục tiêu trở thành cường quốc khu vực của Nhật Bản, đồng thời nước này coi quan hệ với ASEAN là khâu đột phá mở rộng ảnh hưởng của Nhật tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương cũng như trên toàn thế giới An ninh quốc gia của Nhật Bản phụ thuộc rất lớn vào sự an toàn trên các tuyến đường biển quốc tế chảy qua lãnh hải của các nước Đông Nam Á Không chỉ đảm nhận vai trò vận chuyển, xuất nhập khẩu hàng hóa, nhu yếu phẩm cần thiết cho đời sống và sản xuất của người dân Nhật (có khoảng hơn 80% hàng hóa nhập khẩu của Nhật đi qua khu vực Biển Đông), các tuyến đường biển ở Đông Nam Á còn là cầu nối căn cứ quân sự của Mỹ ở Okinawa với các tuyến phòng thủ do Mỹ lập ra để đảm bảo an ninh quân sự cho Nhật Bản ở Đông Á Đông Nam Á thực sự là nơi Nhật Bản có thể tìm kiếm vai trò chính trị tương xứng với sức mạnh kinh tế sau Chiến tranh Lạnh, trở thành

một “cường quốc đầy đủ” trên thế giới Trong bối cảnh đó, Chính phủ Nhật Bản xem việc phát triển quan hệ với các nước trong khu vực Đông Nam Á là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược ngoại giao

“Quay về Châu Á” của mình

 Chiến lược của Ấn Độ:

- Về kinh tế: Xét về địa lý, tiến vào Thái Bình Dương qua eo biển

Malacca là con đường đi sang phía Đông thuận lợi nhất của Ấn

Độ Đông Á cũng giàu có về nguyên liệu thô và năng lượng, những tài nguyên mà Ấn Độ rất “khát” cho sự phát triển đất nước trong tương lai Yếu tố gần gũi về văn hóa cũng là tiền đề thuận lợi cho

sự phát triển quan hệ hợp tác mọi mặt giữa Ấn Độ và Đông Nam

Á Ấn Độ tiến hành cải cách kinh tế trong bối cảnh Mỹ và Tây Âu vẫn duy trì chính sách bảo hộ thương mại mạnh, do đó, tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh và quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng tại Đông Á đã trở thành lực hút quan trọng đối với Ấn Độ Bước sang thế kỷ 21, các nước Đông Nam Á đang có bước phát triển vượt bậc về kinh tế với chính sách kích thích đầu tư nước ngoài vào các ngành công nghệ cao, viễn thông, công nghệ thông tin, công nghiệp phần mềm… vốn là lĩnh vực thuộc ưu thế của Ấn Độ Các nhà hoạch định kinh tế của Ấn Độ cho rằng, thông qua các cơ chế hợp tác với ASEAN, Ấn Độ có thể bảo đảm không bị cô lập khi

mà các thỏa thuận mậu dịch mang tính khu vực đang trở thành xu thế chung Trên thực tế, Ấn Độ hy vọng mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với ASEAN sẽ làm cầu nối giúp nước này hòa nhập vào một cộng đồng kinh tế lớn hơn bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc

- Về chính trị – an ninh, thương mại trên biển của Ấn Độ gắn trực tiếp với những eo biển nằm ở khu vực Đông Nam Á như Sun-đa, Lom-bo, đặc biệt là eo biển Malacca, nơi có lượng tàu thuyền qua lại mỗi năm gần gấp đôi lượng tàu thuyền qua kênh đào Xuy-ê và gần gấp ba lần kênh đào Panama Chú

trọng quan hệ hợp tác với các quốc gia Đông Á sẽ giúp Ấn Độ bảo vệ các hoạt động thương mại trên biển, chống lại nạn cướp biển, buôn lậu ma túy tại khu vực Tam giác vàng Trên thực tế, trong bối cảnh các quốc gia châu Á đang xích lại gần nhau, các cường quốc lớn trong và ngoài khu vực đang tìm mọi cách gia tăng ảnh hưởng về kinh tế và chính trị đối với Đông Á, sẽ là bất lợi nếu Ấn Độ đứng ngoài tiến trình này.