* Yếu tố ngoại cảnh cũng ảnh hưởng đến lượng hoocmon Tv do đó ảnh hưởng đến tỉ lệ hoa đực và hoa cái trên cây.. - Chiếu hình 19: Kể tên các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sự ra hoa[r]
Trang 1Ngày soạn: 8/12/2011
Tuần: 22 Tiết: 38
Bài 36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA.
I Mục tiêu bài giảng:
1 Về kiến thức:
- Nêu được khái niệm về sự phát triển của thực vật
-Biết được các nhân tố chi phối sự ra hoa
- Biết được thế nào là quang chu kì và ảnh hưởng của quang chu kì đến sự ra hoa
- Trình bày được về khái niệm hoocmon ra hoa ( florigen)
- Nêu được vai trò của phitô hoocmon trong sự phát triển của thực vật
2 Về kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng quan sát, thảo luận nhóm
3 Về thái độ: Kích thích lòng say mê, yêu thích khoa học
- Ứng dụng vào sản xuất
II Phương pháp và phương tiện dạy học:
1 Phương pháp:
+ Hỏi đáp
+ Khám phá
+ Diễn giảng
2 Phương tiện:
- SGK sinh học 11
- Hình 36.1, 36.2 SGK, hình minh họa bằng powerpoint
III Nội dung và tiến trình lên lớp:
1 Chuẩn bị:
- Ổn định lớp (2 phút)
- Kiểm tra bài cũ (4 phút)
Câu 1: Hoocmon thực vật là gì ?
Câu 2: Hoocmon thực vật được chia làm mấy nhóm? Kể tên các hoocmon đó ?
Đáp án :
Câu 1 : Hoocmôn thực vật là các chất hữu cơ được sản sinh ra từ cơ thể thực vật, với một lượng rất nhỏ nhưng có vai trò điều tiết hoạt động sinh trưởng, phát triển của cây
Câu 2 : Có hai nhóm chính là:
+ Nhóm hoocmon kích thích sinh trưởng: Auxin, gibêreelin và xitôkinin
+ Nhóm ức chế : axit abxixic,eetilen,chất làm chậm sinh trưởng và chất diệt cỏ
-Vào bài: (1 phút)
Các em có nghe câu: “tháng 1 là tháng trồng khoai, tháng 2 trồng đậu, tháng 3 trồng cà,…” Hay câu: “đêm tháng 5 chưa nằm đã sáng, ngày tháng 10 chưa cười đã tối” Những câu nói này có ý nghĩa như thế nào trong quá trình sản xuất, ta sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay
- 2.Nội dung bài mới:
Lưu ý: ra hoa là giai đoạn quan
trọng của quá trình phát triển ở
thực vật Hạt kín: Chuyển từ giai
đoạn sinh trưởng phát triển dinh
dưỡng sang giai đoạn sinh trưởng
phát triển sinh sản
I Các nhân tố chi phối sự ra hoa :
1 Tuổi cây :
- Sự ra hoa liên quan đến tuổi cây
với lượng hoocmon.
VD :Cây cà chua có được ít nhất 14
lá mới bắt đầu ra hoa
Hoạt động 1: 30 phút
- Phát triển ở TV là gì?
Cho học sinh quan sát một số hình ảnh các cây đang trổ hoa (H1-H15)
- Chiếu hình 16: Khi nào cây cà chua ra hoa? Dựa vào đâu để xác định tuổi của thực vật 1 năm?
+ Tại sao cây cà chua đạt đến 1 độ tuổi nhất định nào đó thì mới ra
- Phát triển: Là toàn bộ những biến đổi diễn ra trong chu kỳ sống của 1 cá thể, biểu hiện ở
3 quá trình liên quan: Sinh trưởng, sự phân hóa tế bào và
mô, sự phát sinh hình thái tạo nên các cơ quan: rễ, thân, lá, hoa, quả
- HS trả lời
+ Vì khi đó cây mới hội đủ
Trang 2- Cây cho nhiều hoa đực khi : có
nhiều lá, ít rễ (nhiều giberelin)
- Cây cho nhiều hoa cái khi : có
nhiều rễ phụ (nhiều xitokinin)
- Cây cho hoa đực bằng hoa cái
khi : có nhiều lá và rễ (sự cân bằng
hoocmon)
2 Vai trò của ngoại cảnh:
- Các yếu tố của ngoại cảnh như
nhiệt độ, ánh sáng, chế độ dinh
dưỡng có ảnh hưởng đến sự ra
hoa.
- Quá trình tác động diễn ra theo
sơ đồ: Nhân tố môi trường
Hoocmôn thực vật bộ máy di
truyền giới tính (đực, cái).
+ Ngày ngắn, ánh sáng xanh, nhiệt
độ thấp, hàm lượng CO2 cao, độ ẩm
cao, nhiều nitơ → nhiều hoa đực
+ Ngày dài, ánh sáng đỏ, nhiệt độ
cao, hàm lượng CO2 thấp, nhiều kali
→ nhiều hoa cái
+ Cây được cung cấp chế độ dinh
dưỡng thích hợp, tỉ lệ C/N cân đối
sẽ tạo cây khỏe, thúc đẩy sự ra hoa
3 Hoocmon ra hoa – Florigen :
a Bản chất Florigen là hoocmon
kích thích ra hoa.
Gồm : giberelin (kích thích sinh
trưởng để hoa) và antezin (kích
thích sinh trưởng mầm hoa – chất
giả thuyết)
b Tác động của Florigen :
- Lá là cơ quan tiếp nhận ánh sáng
và sản sinh
- Florigen được truyền qua chỗ
ghép 2cây để kích thích sự ra hoa
khi được chiếu sáng
4 Quang chu kì:
- Là thời gian chiếu sáng xen kẻ với
bóng tối (độ dài ngày đêm)
- Tác động đến sự ra hoa, rụng lá,
tạo củ, di chuyển của các hợp chất
quang hợp.
hoa?
- ĐK nào để cây cho nhiều hoa đực, nhiều hoa cái hoặc hoa đực bằng hoa cái?
* Yếu tố ngoại cảnh cũng ảnh hưởng đến lượng hoocmon Tv do
đó ảnh hưởng đến tỉ lệ hoa đực và hoa cái trên cây
- Chiếu hình 19: Kể tên các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sự ra hoa
- Chiếu hình 20: Hãy phân tích ảnh hưởng của ngoại cảnh đến sự ra hoa và tỉ lệ hoa đực hoa cái
- Florigen là gì? Gồm những thành phần?
- Quan sát hình 21:
* Khi ghép cành cây cảm ứng với cành cây không cảm ứng sau 1 thời gian cả 2 cây đều ra hoa
* Khi chiếu sáng vào cành cây thì cây không ra hoa Khi chiếu sáng vào lá thì cây ra hoa
- Vì sao cây không được chiếu sáng vẫn ra hoa? Có nhận xét gì về
sự liên quan giữa ánh sáng và sự ra hoa của cây?
- Hãy kể tên 1 vài loại cây ra hoa vào mùa hè và mùa đông?
- Tại sao cây ra hoa vào các mùa khác nhau, điều đó có liên quan gì đến ánh sáng không?
- Quang chu kì là gì?
- Hãy nêu những tác động của quang chu kì đến họat động STPT
các ĐK như: tỉ lệ C/N thích hợp, tương quan hoocmon thích hợp, lúc đó cây ra hoa
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
- Dựa và SGK
- + Có 1 chất nào đó được truyền từ cây được chiếu sáng sang cây không được chiếu sáng
+ Lá là cơ quan tiếp nhận ánh sáng và sản sinh ra chất đó
- Mùa hè: phượng, bằng lăng, hoàng hậu,… Mùa đông: hoa sữa, cà phê, cúc,…
- Ánh sáng ảnh hưởng đến việc ra hoa của cây
- HS trả lời
- HS trả lời
Trang 3- Có 3 loại cây theo quang chu kì :
+ Cây trung tính : Ra hoa ở cả
ngày dài và ngày ngắn (lúa, chuối,
dưa chuột, bắp )
+ Cây ngày ngắn : Ra hoa trong
điều kiện chiếu sáng ít hơn 12 giờ.
(cúc, cà phê, mía, phong lan, )
+ Cây ngày dài : Ra hoa trong điều
kiện chiếu sáng nhiều hơn 12 giờ
(rau dền, dâm bụt, lúa mì, cẩm
chướng, )
- Lưu ý thực chất của quang chu
kì là thời gian tối quyết định sự
ra hoa
5 Phitôcrôm:
- Là sắc tố enzim có ở chồi mầm và
chóp lá mầm
- Quá trình phát triển được điều
hòa bởi các phitocrom - sắc tố tiếp
nhận kích thích chu kì quang có
tác động đến sự ra hoa Phitocrom
là sắc tố sắc tố enzim tồn tại ở hai
dạng P 660 (P đ ) hấp thụ ánh sáng đỏ
(bước sang 660 nm) và P 730 (P đx )
hấp thụ ánh sáng đỏ xa (730 nm),
nó tác động đến sự nảy mầm, ra
hoa và nhiều quá trình sinh lí khác.
- Hai dạng phitôcrôm P đ và P đx có
thể chuyển hoá lẫn nhau dưới tác
động của ánh sáng:
Sáng, đỏ
P đ P đx
Tối, đỏ xa
- Phitocrom tác động chủ yếu đến
vận động cảm ứng, đóng mở khí
khổng, có đặc tính kích thích, tổng
của TV?
- Dựa vào quang chu kì, cây được chia thành những nhóm nào?
- Hãy phân biệt cây ngày dài, ngày ngắn, trung tính? Cho ví dụ minh họa
Quan sát hình 36.2
- Có nhận xét gì về sự ra hoa của cây trong ĐK chiếu sáng khác nhau?
- Nhân tố nào quyết định sự ra hoa?
* Hiện tượng chiếu sáng vào giữa đêm dài để rút ngắn đêm lại làm cây ngày ngắn không ra hoa gọi là
hiện tượng quang gián đoạn.
- Vào những ngày màu đông ngày ngắn và đêm dài thì cây mía sẽ ra hoa Vậy làm cách nào để cây mía không ra hoa?
- Quang chu kì có ý nghĩa như thế nào trong nông nghiệp?
- Phitocrom là gì? tồn tại ở dạng nào?
- P660 và P730 chuyển hóa lẫn nhau trong ĐK nào?
- Nêu tác dụng của ánh sáng có bước sóng 660, 730 nm?
- Phitocrom có vai trò gì đối với hoạt động sống của cây?
- HS trả lời
- HS trả lời
- Cây ngày ngắn chỉ ra hoa khi thời gian chiếu sáng < 12 giờ, nếu chiếu sáng làm gián đoạn bóng tối thì cây vẫn không ra hoa
- Bóng đêm chính là nhân tố quyết định sự ra hoa, ánh sáng chỉ là nhân tố quyết định
số lượng hoa trên cây
- Dựa vào quang chu kì để: + Bố trí mùa vụ thích hợp (câu nói ở đầu bài)
+ Kiểm soát giống nhập nội phù hợp với quang chu kì + Thực hiện quang gián đoạn
để kiềm chế ra hoa khi cần thiết
- Dựa vào thông tin SGK trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
- HS trả lời
Trang 4hợp, vận động, cảm ứng.
II Ứng dụng :
Thúc đẩy sự ra hoa của cây :
- Dùng gibêrelin tạo đk cho sự ra
hoa
- Dinh dưỡng hợp lí (tỉ lệ C/N) cây
ra hoa dễ dàng
- Dùng tia laze helium – neon
(632nm) để cây thực hiện quang
hợp nhân tạo
Lưu ý ứng dụng của phát triển:
Trong sản xuất nông nghiệp, dựa
vào nhu cầu ánh sáng để gieo
trồng đúng thời vụ, nhập nội,
chuyển vùng cây trồng; sử dụng
ánh sáng nhân tạo để kích thích
hoặc kìm hãm sự ra hoa của cây
trồng.
Hoạt động 2: 5 phút
- Đối với một số loại cây đặc biệt
là cây nhập nội cần làm gì để thúc
3 Củng cố: (2 phút)
Câu 1 Loại chất nào của cây có liên quan tới sự ra hoa?
A.Gibêrelin
D Phitôcrôm Câu 2.Quang chu kì là sự ra hoa phụ thuộc vào:
A Độ dài ngày đêm
Câu 3 Thời điểm ra hoa ở thực vật một năm có phản ứng quang chu kì trung tính được xác định theo:
A chiều cao của thân
B đường kính gốc
C theo số lượng lá trên thân
D cả A, B và C Câu 4 Sắc tố tiếp nhận ánh sáng trong phản ứng quang chu kì của thực vật là:
A Diệp lục b
B carotenoit
C Phitocrom
D diệp lục a, b và phitocrom
4 Dặn dò: (1 phút)
- Về nhà học bài
- Chuẩn bị bài 37:
Câu hỏi về nhà:
1.tìm hiểu khái niệm sinh trưởng và phát triển ở
động vật
2 Mô tả hình 37.1
3 Mô tả hình 37.2 và rút ra nhận xét về sự phát
triển của bọ cánh cứng, ếch Từ đó cho biết có
mấy kiểu phát triển ở động vật Tìm thêm 3 ví dụ
cho mỗi kiểu
Rút kinh nghiệm:
Tổ trưởng ký duyệt Giáo viên soạn
Thái Thành Tài