Doi moi PPDH am nhac

thÊy, sè häc sinh cã n¨ng khiÕu thùc hiÖn rÊt tèt vµ sè häc sinh Ýt cã n¨ng khiÕu h¬n còng ®· chó ý trong viÖc ph¸t huy kh¶ n¨ng cña m×nh... Nh»m ®ãng gãp vµo viÖc b¶o tån vµ lu gi÷ v¨n [r]

lời cảm ơn

với lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn cô Trịnh Thị Nhuấn đã giao

đề tài, tận tình hớng dẫn và tạo mọi điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình làm đề tài này

Quảng Ninh, ngày 30 tháng 5 năm 2009

sinh viên

Trần Thị Nguyệt

Mục lục

các phần chính Trang

Lời Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

2 Mục đích nghiên cứu

3 Đối tợng nghiên cứu

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

5 Phơng pháp nghiên cứu

6 Bố cục

Nội dung

Chơng I: Giới thiệu sơ lợc về các bài dân ca trong chơng trình ở

trờng THCS

1.1 Sơ lợc về các bài hát dân ca trong chơng trình phổ thông

1.2 Cơ sở lí luận

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.4 Thực trạng ở Trờng THCS Điền Công- Uông Bí- Quảng Ninh

Chơng II: Các giải pháp thực hiện

2.1 Đối tợng áp dụng

2.2 Các biện pháp thực hiện

2.2.1 Hớng dẫn học sinh chọn chủ đề

2.2.2 Hớng dẫn cách đặt câu

2.2.3 Hớng dẫn cách đặt lời cho khớp với nhạc

Chơng III: Kết quả và bài học kinh nghiệm qua quá trình dạy

học.

4 4 6 6 6 6 6

8

8 9 10 10 13 13 13 13 14 15 17

3.1 Kết quả cụ thể trong thời gian áp dụng và đến năm học

2008-2009

3.2 Bài học kinh nghiệm

3.3 Đề xuất với các cấp

Kết luận chung

tài liệu tham khảo

17

18 19 20 22

Lời mở đầu 1.Lí do chọn đề tài

Ngày nay, học sinh tiếp xúc với nhiều thể loại âm nhạc qua các ph ơng tiện khác nhau Hầu hết các em đã quên đi những làn điệu dân ca đậm đà bản sắc dân tộc chính vì thế trong nghị quyết trung ơng II khoá VIII của ban chấp hành trung ơng Đảng, có đề cập đến vấn đề: Cần phải giáo dục toàn diện, giáo dục“

Đức –Trí – Thể – Mĩ trong nhà trờng phổ thông Để góp phần đ” a những đờng lối, phơng hớng của Đảng vào thực tiễn giáo dục.Tôi mạnh dạn đa ra những suy nghĩ và việc làm của mình, những suy nghĩ về một phần nhỏ trong một mặt của

giáo dục toàn diện, đó là vấn đề giáo dục âm nhạc trong vấn đề giáo dục thẩm

mĩ Hơn nữa lại là âm nhạc dân gian, nhạc cụ dân gian, đó là cái hồn của dân tộc, là tài sản vô giá, là bản sắc văn hoá dân tộc

Hội nghị trung ơng V khoá VIII đã thông qua nghị quyết “ Về xây dựng và

phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc” và đây cũng là nền tảng tinh thần của xã hội chủ nghĩa và xã hội cộng sản

chủ nghĩa

Theo Hồ Chí Minh: Văn hoá văn nghệ là biểu hiện tập trung nhất của nền“

văn hoá, là đỉnh cao của đời sống tinh thần, văn nghệ phải gắn liền với thực tiễn của đời sống nhân dân, đó là cuộc sống lao động sản xuất, chiến đấu, sinh hoạt

và xây dựng cuộc sống mới Văn nghệ vừa phản ánh thực tiễn vừa hớng cho nhân dân thúc đẩy sự phát triển của thực tiễn ấy theo qui luật của cái đẹp Văn nghệ phát triển sao cho xứng đáng với thời đại mới của đất nớc và dân tộc, phải phục vụ cho quần chúng và đợc quần chúng yêu thích, đem lại những chuyển biến tích cực trong t tởng, tình cảm, tâm hồn của con ngời ”

Bớc vào thế kỉ XXI khi đất nớc chuyển sang giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nền kinh tế phát triển theo kinh tế thị trờng, qua khảo sát thực tế thì thanh thiếu niên chiếm từ 50 đến 60% chỉ thích nghe nhạc ngoại, bài hát

ngoại, nhạc mới Nhng cũng có những hội diễn “Hát dân ca” của sinh viên, hội

trờng nhiều hôm chật kín ngời xem mà hầu hết là thanh niên Và đặc biệt hơn nữa trên truyền hình cũng tổ chức cuộc thi hát dân ca cũng được giới trẻ quan tâm và chú ý đến

Vậy qua các thông tin đều cho một đáp số chung là thanh thiếu niên của

chúng ta “đói âm nhạc” lại không đợc giáo dục về thị hiếu nên gặp “món gì” cũng chấp nhận Dù “món ngon” ăn mãi cũng sẽ chán nên phải có “nhiều món” nhiều cách “chế biến”, lại còn phải tuỳ thuộc vào “khẩu vị ” Giáo dục âm

nhạc trong nhà trờng phải làm cho các em biết đợc điều đó, biết đợc sự đa dạng, phong phú, tính hấp dẫn, nhiều màu, nhiều vẻ của mọi hình thức, thể loại

âm nhạc của cộng đồng Việt Nam và nớc ngoài Phải cho các em biết rằng:

Không có thể loại âm nhạc nào là “độc tôn” cũng nh không có thể loại âm nhạc nào là “thống soái ” Nhng trớc hết phải làm cho âm nhạc Việt Nam ngấm

vào máu thịt của các em, dù có nghe nhạc nào của Tây, Tầu gì đó cũng không

đợc quên âm nhạc của dân tộc Việt Nam, thể hiện tâm hồn con ngời Việt Nam Tất cả những điều đó đều phải đợc giảng dạy, đợc giáo dục ngay từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trờng Trong nền âm nhạc của mỗi nớc, mỗi dân tộc, mảng âm nhạc dân gian và nhạc cụ dân gian có một vị trí rất quan trọng, đó là bản sắc văn hoá dân tộc, tính đa dạng đợc thể hiện rõ nét trong âm nhạc và các nhạc cụ dân gian của mỗi nớc Dân ca là những bài hát do nhân dân sáng tạo

ra trong quá trình làm việc, nó đợc lu truyền từ đời này sang đời khác, đợc sàng

lọc và trở thành di sản văn hoá của dân tộc, ngoài ra bằng những công cụ lao

động nh: ống tre, nứa, trúc, quả bầu, da của các con thú… trong quá trình làm việc ngời dân đã tạo ra đợc những loại nhạc cụ mà âm thanh của nó có sức hấp dẫn, lôi cuốn ngời nghe Đó cũng là tiếng nói tình cảm, là tâm t nguyện vọng của quần chúng, nó có sức sống mạnh mẽ và đọng lại lâu bền trong tâm hồn mọi ngời và đặc biệt nó dễ đi vào lòng ngời vì vật liệu dễ kiếm, tính chân thực,

sự giản dị, mộc mạc và sức truyền cảm sâu sắc Âm nhạc dân gian góp phần tích cực trong việc xây dựng tâm hồn, tình cảm, thẩm mĩ âm nhạc và thị hiếu âm nhạc đối với mọi ngời, đặc biệt là đối với lứa tuổi thiếu niên, học sinh

Nớc ta có 54 dân tộc anh em, mỗi dân tộc đều có nét dân ca và những loại nhạc cụ riêng của dân tộc mình nh: Dân ca quan họ Bắc Ninh; dân ca Mờng; hát Chầu Văn ở Nam Định; hát dặm Nghệ Tĩnh; các điệu hò, lí của miền Trung, miền Nam; ca Huế; Bài chòi; dân ca Chăm; dân ca Tày; Nùng… Dân ca Việt

Nam đa dạng và phong phú, nhng phần nhiều là dành cho ngời lớn, khó hát, không phù hợp với giọng của các em Trong chơng trình học các nhà nghiên cứu đã lựa chọn 20 đến 30% các bài dân ca để dạy cho các em

Từ các vấn đề nêu trên, trong quá trình giảng dạy và áp dụng tôi thấy cần

phải khắc sâu hơn nữa mảng “ Âm nhạc dân gian cho các em học sinh để các”

em hiểu rõ hơn nữa về bản sắc văn hoá dân tộc, một tài sản tinh thần qua đề tài

“ Giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc qua giảng dạy âm nhạc dân gian trong ch

-ơng trình trờng THCS ở đây sẽ bao gồm cả phần dạy các bài dân ca và phần”

âm nhạc thờng thức giới thiệu về dân ca và nhạc cụ dân tộc phổ biến, bài đọc

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu các bài dân ca trong chơng trình THCS qua đó giúp cho các

em hiểu rõ hơn về bản sắc dân tộc

3 Đối tợng nghiên cứu

Đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu về chơng trình âm nhạc dân gian ở trờng

THCS

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu về chơng trình, tác dụng học hát dân ca ở trờng THCS, một số bài dân ca của các vùng miền

5 Phơng pháp nghiên cứu

 Tìm kiếm thông tin

 Tham khảo tài liệu và đi tìm thực tế

6 Bố cục

Bố cục của đề tài gồm 3 phần:

Phần mở đầu

Nội dung: Gồm 3 chơng:

 Chơng I : Giới thiệu sơ lợc về các bài dân ca trong chơng trình ở trờng THCS

1.1 Sơ lợc về các bài hát dân ca trong chơng trình phổ thông

1.2 Cơ sở lí luận

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.4 Thực trạng ở trờng THCS Điền Công – Uông Bí – Quảng Ninh

 Chơng II : Giải pháp thực tiễn

2.1 Đối tợng áp dụng

2.2Các biện pháp thực hiện

 Chơng III : Kết quả và đề xuất

3.1 Kết quả thực hiện

3.2 Bài học kinh nghiệm

3.3 Dề xuất cấp trên

Kết luận

Phần II- nội dung

Chơng I Giới thiệu sơ lợc về các bài dân ca trong chơng trình ở

tr-ờng thcs.

1.1 Sơ lợc về các bài hát dân ca trong chơng trình phổ thông.

Trong 4 năm học trở lại đây tôi đã nghiên cứu và thực hiện vấn đề này, mục

đích ban đầu chỉ đơn giản là hớng cho các em có thái độ trân trọng với nền âm nhạc dân gian Nhng ngay sau đó phần lớn các em lại rất thích nghe và hát dân

ca Bởi vì dân ca đợc lựa chọn để đa vào trong chơng trình cho các em là phù hợp theo lứa tuổi và năng lực tiếp thu theo từng lớp học, cấp học Cụ thể nh sau:

Lớp 6:

 Bài –Vui bớc trên đờng xa –– dân ca Nam Bộ - đặt lời mới

 Bài –Đi cấy – – dân ca Thanh Hoá

 Sơ lợc về dân ca Việt Nam, sơ lợc về một số nhạc cụ dân tộc nổi tiếng; Bài đọc thêm: Trống đồng thời đại Hùng Vơng

Lớp 7:

 Bài –Lí cây đa– – dân ca quan họ Bắc Ninh

 Bài Đi cắt lúa – dân ca H rê“ ” ’

 Cây đàn bầu, Tiếng sáo Việt Nam, Vài nét về dân ca một số dân tộc ít ngời

Lớp 8:

 Bài –Lí dĩa bánh bò– – dân ca Nam Bộ

 Bài –Hò ba lí– – dân ca Quảng Nam

 Một số nhạc cụ dân tộc

Lớp 9:

 Bài –Lí kéo chài– – dân ca Nam Bộ

 Một số ca khúc mang âm hởng dân ca

Các bài hát trên đều là những bài hát dễ nhớ, dễ thuộc, hấp dẫn và mang tính khái quát cao, nhng điều cần phải chú ý ở đây, là lứa tuổi của các em rất dễ tiếp nhận nhng lại cũng rất dễ quên, đặc biệt các loại nhạc cụ chỉ là giới thiệu

để các em nhận biết Vì vậy trong quá trình dạy tôi có cách riêng của mình để hớng cho các em từ việc không thích, đến thích nghe và tìm hiểu về âm nhạc dân gian

Có ngời cho rằng không phải dạy các em về âm nhạc dân gian, cần dạy các em các bài hát mới, cho các em tiếp cận với các nhạc cụ phơng tây, âm nhạc dân gian chỉ để nghe là đủ Số ngời này cho rằng dân ca là cái gì đó cũ kĩ, hoài cổ Đối với bản thân tôi, tôi không phải lạc hậu hay bảo thủ, nh ng trớc sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và bớc vào nền kinh tế thị trờng, bằng các phơng tiện nghe, nhìn hiện đại, các loại âm nhạc từ nớc ngoài ồ ạt xâm nhập vào nớc ta thì việc – bảo vệ và phổ biến âm nhạc dân gian Việt Nam– lại càng cần thiết Và chính vì thế trong quá trình giảng dạy tôi thờng chú ý cho các

em nghe các bài hát mới mang âm hởng dân ca, cho các em đợc hát và sáng tạo dân ca, bằng cách đặt lời mới cho bài dân ca, nh thế các em sẽ nhớ lâu hơn

và hiểu rõ hơn về dân ca Trong phần âm nhạc thờng thức hay bài đọc thêm về nhạc cụ dân tộc tôi đều chú ý tới đồ dùng dạy học giới thiệu để các em quan sát Và từ đó các em cũng thấy rõ vai trò, trách nhiệm của các em trong việc trân trọng, giữ gìn, bảo vệ và phát triển dân ca- tài sản tinh thần vô giá của cha

ông ta để lại

1.2 Cơ sở lí luận

Trên quan điểm mở rộng vốn hiểu biết về âm nhạc truyền thống của dân tộc Việt Nam, góp phần bồi dỡng tình cảm đạo đức, trí tuệ, tạo không khí vui tơi, lành mạnh, làm phong phú thế giới tinh thần, nhằm phát triển hài hoà, toàn diện nhân cách học sinh Ưu điểm của học sinh THCS là sự sẵn sàng với mọi hoạt

động học tập, dễ thích ứng với hoạt động học tập, tìm tòi cũng nh hoạt động tập thể, dễ bị lôi cuốn theo những hoạt động có hình thức hấp dẫn, sôi nổi Ưa thích khám phá bài học bằng những hình thức mới mẻ, mà qua đó phát huy đợc tính tích cực hoạt động của t duy, tính tự lập, tự suy nghĩ

Các em có phản xạ nhanh nhạy với âm nhạc, ở độ tuổi này các em có khả năng ghi nhớ, thực hiện có chủ định, có hệ thống, hớng sự chú ý vào những

điều có nội dung, có ý thức t duy Quan trọng là các em rất thích hoạt động âm nhạc, chính ở độ tuổi này, các em có thể thu nhận những cơ sở của giáo dục thẩm mĩ, có thể giữ đợc những cảm xúc, ấn tợng về cái đẹp trong cuộc đời, hiểu biết và đánh giá nghệ thuật, hớng tới sáng tạo trong nghệ thuật, tự chế tạo các nhạc cụ dân tộc bằng vật liệu có sẵn ở địa phơng nh: Tre, nứa, vỏ dừa, quả bầu khô

1.3 Cơ sở thực tiễn

Học sinh THCS từ khối lớp 6 đến khối lớp 9, đây là lứa tuổi có nhiều thay

đổi về đặc điểm tâm sinh lý, các em bắt đầu có sự e ngại, chất giọng cũng có sự thay đổi, có em đã thể hiện giọng điệu của ngời lớn, sự hồn nhiên của trẻ em

đã có sự giảm sút, bên cạnh đó sự phát triển mạnh mẽ của các dòng nhạc trong nớc cũng nh nớc ngoài, do vậy các em còn thích âm nhạc theo cách nhìn bắt chớc ngời lớn hoặc theo các thị hiếu của thị trờng Một số em đã tỏ ra không thích hay còn e ngại khi trình bày một bài hát về thể loại dân ca, quan họ, hò,

vè… ớc tập thể hoặc những chỗ đông ngời và trớc các bạn cùng lớp cùng lứa tr

tuổi vì vậy việc này có thể đợc xem là cổ hủ hay là không cập nhật với thời đại…

Từ thực tế nh vậy tôi xin mạnh dạn trình bày về ý tởng – Gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc qua việc giảng dạy âm nhạc dân gian chơng trình âm nhạc– trờng

THCS để các thầy, cô và các bạn tham khảo

1.4 Thực trạng ở Trờng THCS Điền Công – Uông Bí – Quảng Ninh

Học sinh của địa phơng hầu hết là con em gia đình nông nghiệp thuần tuý,

có những em khi tới trờng đi học còn thiếu sách vở, quần áo xộc xệch, hay có những em học sinh lớp 6, đang còn bỡ ngỡ với sự thay đổi của cấp học Nh ng khi đợc học hát thì các em rất phấn khởi và chú ý tiếp thu, đặc biệt là các bài

dân ca, bởi dân ca có đặc điểm riêng đó là dễ nhớ, dễ thuộc ngắn gọn, lời ca chân thật, mộc mạc, giản dị, sát với cuộc sống hàng ngày của ngời dân lao

động Hay nh việc tự tạo cho mình một cây sáo trúc, một chiếc mõ, cây đàn Ring Rơng, đàn T R’ ng … mặc dù cao độ không đợc chuẩn so với thanh mẫu, nhng cũng thể hiện sự say mê âm nhạc của các em

Từ thuận lợi là học sinh a ca hát, các bài hát lại ca ngợi công việc hàng ngày của các em nh: Đi cấy, Đi cắt lúa, Hò ba lí … sau khi học hát, để các em nhớ lâu hơn giai điệu của bài và có thể ngấm luôn bài hát, tôi đã hớng dẫn các

em cách đặt lời mới cho bài dân ca đó Ban đầu thật là khó khăn, bởi các em cho rằng: –Đó là vấn đề cao siêu, các em không có khả năng, chỉ các nhạc sĩ mới làm đợc việc này– Khi tôi giải thích và bằng thực tế của bản thân, ngay trên lớp tôi đặt lời mới cho bài –Vui bớc trên đờng xa– theo Lí con sáo Gò Công – do nhạc sĩ Hoàng Lân đặt lời (năm học 2006 -2007)

Các em nhận thấy phần lời rất gần gũi, không có gì là cao siêu, là khó thực hiện

và các em đã bắt tay vào công việc sáng tạo dân ca theo ý thích của mình Thế nhng kết quả ban đầu lại không theo ý muốn đó là:

 Phần lời các em đặt chỉ xoay quanh nội dung thầy giáo đa ra

 Phần lời ca không khớp với giai điệu (cao độ) của bài

 Câu văn các em đặt quá ngô nghê, không logic trong toàn bài

Qua phần áp dụng với học sinh khối 7năm học 2007– 2008 tôi thu đ ợc kết quả nh sau:

Lớp Số học sinh tham

gia

% đạt yêu cầu % không đạt yêu

cầu

Chơng II giảI pháp thực hiện

Từ những thực tế nêu trên, tôi vừa động viên, khuyến khích các em tiếp tục

đặt lời, vừa hớng dẫn các em cách viết và sửa lời cho các em ngay tại lớp Đối với phần âm nhạc thờng thức, có 5 bài giới thiệu cho các em về một số nhạc cụ

dân tộc phổ biến trong cả chơng trình học THCS và trong số đó nhiều nhạc cụ chỉ mang tính chất giới thiệu nh: Trống đồng, Cồng, Chiêng, đàn Nguyệt, đàn Tranh… nhng vẫn có nhiều nhạc cụ các em có thể tự chế tạo đợc bằng vật liệu sẵn có xung quanh nhà, hoặc dễ su tầm nh: Sáo ngang, Sáo dọc, đàn Ring Rơng, đànT r’ ng, Mõ, Trống, đàn Bầu …Thông qua các vật mẫu do tôi tự làm và

su tầm để hớng dẫn cho các em

2.1 Đối tợng áp dụng

Đây là áp dụng mới đối với học sinh của trờng, phần lớn các em đều là con gia đình nông nghiệp, lực học của các em không đồng đều Từ việc thực hiện kì

I năm học 2008-2009, tôi nhận thấy học sinh nào học tốt các môn tự nhiên, xã hội thì sẽ có khả năng viết lời rất tốt, và vì thế năm đầu tiên này tôi đặc biệt chú

ý đến số học sinh có học lực khá, giỏi, số học sinh còn lại chỉ yêu cầu các em ở mức hát đúng lời, đúng cao độ, cảm nhận đợc tính chất âm nhạc của bài

Riêng phần tập chế tạo nhạc cụ thì đối tợng để tôi áp dụng thực hiện chủ yếu là những em học sinh hiếu động, a tìm tòi, có khả năng sáng tạo, chịu khó, cần cù, say mê lao động

2.2 Các biện pháp thực hiện

2.2.1 Hớng dẫn học sinh chọn chủ đề

Từ việc các em viết lời chỉ xoay quanh nội dung lời do cô giáo đa ra thì phần lời sẽ không phong phú mà còn gây nhàm chán và phản tác dụng, vì thế cần phải cho các em hiểu rõ Muốn viết đợc lời cần phải có chủ đề rõ ràng, đó là

ý tởng để các em sáng tạo, mỗi học sinh tuỳ thích chọn một chủ đề cho mình

Ví dụ:

 Chủ đề về thiên nhiên

 Chủ đề về quê hơng, đất nớc

 Chủ đề về mùa màng, lao động

 Chủ đề về trờng lớp, thầy cô, bè bạn

 Chủ đề về gia đình, về sinh hoạt, vui chơi

Thông qua chủ đề mà học sinh lựa chọn để sáng tạo dân ca, tôi cũng nắm

đợc tâm t, nguyện vọng của các em, để hớng các em tới những suy nghĩ và việc làm đúng đắn, mang tính hớng thiện

2.2.2 Hớng dẫn cách đặt câu

Một bài dân ca thờng chỉ là một đoạn đơn, ngắn gọn, từ một đến bốn câu Vậy phải viết thế nào để từ đầu đến cuối bài liên quan chặt chẽ, logic với nhau

nh một bài văn Có mở bài (câu một), thân bài (câu hai, ba) và kết bài (câu bốn), khi viết văn các em có thể chú ý tới từng chi tiết, từng sự việc, nhng ở đây các em cần tập trung tởng tợng, khái quát cao, theo từng chủ đề đã lựa chọn

Và để thuận tiện cho các em đặt lời tôi đã hớng dẫn, gợi mở câu đầu

Ví dụ:

 Bài Đi cấy – dân ca Thanh Hoá