- Khi tổ chức bồi dưỡng – phụ đạo các đồng chí giáo viên chưa thống nhất được cách tổ chức tiết học theo hình thức dạy phân hoá đối tượng học sinh, hệ thống bài tập, câu hỏi đưa ra cho [r]
Trang 1PHƯƠNG PHÁP VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC TIẾT HỌC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
VÀ PHỤ ĐẠO HỌC SINH YẾU Ở BUỔI THỨ HAI
A Đặt vấn đề:
Từ năm học 2002- 2003 cả nước thực hiện chương trình Tiểu học 2000 Đây là chương trình giáo dục toàn diện giúp các em phát triển trí tuệ, tài năng, thể chất Để đáp ứng được điều này Bộ Giáo dục và đào tạo tổ chức cho học sinh học 2 buổi trên ngày Trong thời gian của buổi thứ hai các em được học năng khiếu, học tự chọn, tham gia các hoạt động ngoại khoá Bên cạnh đó các em còn được học bổ sung các tiết Toán, Tiếng Việt nhằm mục đích giúp học sinh yếu có thời gian nắm vững kiến thức, học sinh đại trà được rèn luyện củng cố và đặc biệt là bồi dưỡng kiến thức cho học sinh khá giỏi Song việc thực hiện dạy các tiết này còn nhiều ý kiến khác nhau nhất là đối
với môn Toán Do vậy chúng tôi mạnh dạn tổ chức chuyên đề “Phương pháp và hình thức tổ chức dạy tiết Bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo học sinh yếu ở buổi thứ hai”.
B Mục tiêu:
1/ Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là công tác mũi nhọn, là tiêu chí thi đua không thể thiếu được trong mỗi nhà trường Cùng với nâng cao dân trí,đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đây là một nhiệm vụ quan trọng cần phải được thực hiện thường xuyên, liên tục trong nhà trường
Mục tiêu chính của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là nâng cao hiệu quả giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh góp phần đào tạo những tài năng tương lai cho đất nước
2/ Tiếp tục nâng cao chất lượng toàn diện cho học sinh nên việc phụ đạo học sinh yếu kém là một nhiệm vụ cũng không kém phần quan trọng trong mỗi lớp Cụ thể là:
- Nghiêm túc thực hiện cuộc vận động “ 2 không” trọng tâm là không để học sinh ngồi nhầm lớp
- Thực hiện tốt việc phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, đặc biệt cho học sinh lớp 5
- Nâng cao chất lượng giảng dạy, thực hiện việc đổi mới PP giảng dạy, hạn chế tối
đa học sinh yếu kém
- Việc dạy buổi thứ hai có hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng học sinh yếu kém trong lớp
- Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh tạo điều kiện tốt cho việc xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”
C Đặc điểm tình hình:
a/ Tổng số học sinh toàn khối 5 là 157 em
Qua khảo sát chất lượng đầu năm môn Toán kết quả như sau:
- Học sinh giỏi: 28 em Tỉ lệ: 21,4%
- Học sinh yếu kém : 60 em Tỉ lệ: 38,4%
b/ Thực trạng:
Trang 2Trong quá trình giáo dục, để đạt hiệu quả cao thì không dễ chút nào bởi vì trong thực tế một lớp bao giờ cũng có sự chênh lệch vì trình độ, sự tiếp thu của mỗi học sinh
có khác nhau Học sinh yếu kém thường có tâm lý ít tự tin trong học tập, thụ động, còn rụt rè, ít phát biểu ý kiến Đây thực sự là gánh nặng đối với giáo viên chủ nhiệm Việc bồi dưỡng học sinh giỏi cũng cần thiết, là động cơ thúc đẩy phong trào của lớp Thường những em này mạnh dạn, tự tin hơn, phát biểu xây dựng bài tốt Để kết hợp phụ đạo 2 dạng học sinh này trong buổi thứ 2 đòi hỏi giáo viên phải nỗ lực hơn nữa, tìm tòi và nghiên cứu bài dạy, sách tham khảo để kết hợp giảng dạy đạt hiệu quả cao
Những khó khăn gặp phải khi dạy tiết Bồi dưỡng- Phụ đạo:
* Việc hiểu và dạy phân hoá đối tượng học sinh của mỗi giáo viên chưa đồng nhất Cụ thể:
- Khi tổ chức bồi dưỡng – phụ đạo các đồng chí giáo viên chưa thống nhất được cách tổ chức tiết học theo hình thức dạy phân hoá đối tượng học sinh, hệ thống bài tập, câu hỏi đưa ra cho học sinh chưa có tác dụng phát huy khả năng của học sinh (có khi quá khó, hoặc quá dễ)
- Trong cùng một thời gian ngắn phải dạy ít nhất 3 trình độ học sinh : khá giỏi, trung bình , yếu nên chất lượng chưa cao, học sinh được luyện tập ít
- Khả năng tư duy sáng tạo của các em còn nhiều hạn chế
D Nội dung và các biện pháp thực hiện:
I Về nội dung chương trình toán 5:
1 Về số và phép tính:
- Bổ sung những hiểu biết cần thiết về phân số thập phân,hỗn số để chuẩn bị học
số thập phân
- Biết khái niệm ban đầu về số thập phân, biết thực hiện 4 phép tính về số thập phân
- Biết tính giá trị biểu thức, tìm thành phần chưa biết của phép tính, tính bằng cách thuận tiện nhất, biết áp dụng tính nhẩm
2 Về đo lường:
- Biết tên gọi, kí hiệu, quan hệ giữa một số đơn vị đo diện tích, thể tích thông dụng
-Biết viết số đo độ dài, khối lượng, diện tích, thể tích, thời gian dưới dạng số thập phân
3 Về hình học:
- Nhận biết được hình thang, hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình trụ, hình cầu và một số dạng của hình tam giác…
- Biết tính chu vi, diện tích hình tam giác, hình thang, hình tròn…
- Biết tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích hình chữ nhật, hình lập phương
4 Về giải toán có lời văn:
- Biết giải và trình bày bài giải các bài toán có đến bốn bước tính, trong đó có các dạng toán điển hình như: quan hệ tỉ lệ, tổng và tỉ số, hiệu và tỉ số, tổng và hiệu, các bài về tỉ số phần trăm
5 Về một số yếu tố thống kê:
Trang 3- Biết đọc các số liệu trên biểu đồ hình quạt.
- Bước đầu nhận xét về một số thông tin đơn giản thu thập từ biểu đồ
6 Về phát triển ngôn ngữ, tư duy và góp phần hình thành nhân cách của học sinh:
- Biết diễn đạt một số nhận xét, qui tắc, tính chất… bằng ngôn ngữ (nói, viết dưới dạng công thức) ở dạng khái quát
- Tiếp tục phát triển năng lực phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, cụ thể hóa; phát triển trí tưởng tượng không gian
- Tiếp tục rèn luyện các đức tính: chăm học, cẩn thận, chính xác, tự tin, trung thực, có tinh thần trách nhiệm cao
II Phương pháp dạy học các bài luyện tập, thực hành:
Mục tiêu chung của dạy học các bài luyện tập, thực hành là củng cố nhiều lượt các kiến thức học sinh mới chiếm lĩnh được, hình thành và phát triển các kĩ năng cơ bản của môn Toán Hệ thống hóa các kiến thức đã học, góp phần phát triển khả năng diễn đạt và trình độ tư duy của học sinh, khuyến khích học sinh phát triển năng lực học toán
GV có thể tổ chức dạy học các bài luyện tập, thực hành như sau:
a/ Hướng dẫn HS nhận ra các kiến thức đã học, trong đó có dạng bài tương tự
Nếu HS tự đọc đề bài và nhận ra được dạng bài tương tự đã làm hoặc kiến thức đã học trong mối quan hệ cụ thể của nội dung bài tập, HS sẽ trình bày bài làm Nếu HS nào chưa tự nhận ra dạng bài tương tự các kiến thức đã học trong bài tập thì GV nên giúp
HS bằng cách hướng dẫn, gợi ý (hoặc tổ chức cho HS khác giúp bạn) để tự HS nhớ lại kiến thức, cách làm…GV không nên làm thay những gì HS có thể làm
Nội dung trọng tâm của toán 5 ở HKI là dạy số thập phân và phép tính số thập phân Về thực chất, nội dung này là sự mở rộng những hiểu biết về số tự nhiên và phép tính số tự nhiên
GV nên giúp HS nhớ lại:
- Cách làm dạng bài tương tự đã có khi học số tự nhiên
- Kiến thức mới học về số thập phân có liên quan trực tiếp đến việc làm bài tập đó Đây là cơ hội để học sinh củng cố các kiến thức và kĩ năng cơ bản về bốn phép tính về
số thập phân
VD: Qui tắc so sánh 2 số thập phân có đặc điểm khác với qui tắc so sánh 2 số tự nhiên là: So sánh phần nguyên trước, nếu phần nguyên bằng nhau thì so sánh tiếp phần thập phân Khi so sánh phần nguyên hoặc phần thập phân làm tương tự như so sánh số tự nhiên
b/ Giúp HS tự làm bài theo khả năng của từng học sinh:
- GV nên yêu cầu HS làm lần lượt các bài tập mà GV đã soạn sẵn (trừ trường hợp có các bài toán nâng cao dành cho HS khá giỏi)
- Không nên bắt HS phải chờ đợi nhau trong quá trình làm bài HS đã làm xong bài tập nào nên tự kiểm tra ( hoặc nhờ bạn trong nhóm hoặc nhờ GV kiểm tra) rồi chuyển sang làm bài tập tiếp theo
GV nên chấp nhận tình trạng: trong cùng một khoảng thời gian, có HS làm được nhiều bài tập hơn HS khác Gv nên trực tiếp hỗ trợ hoặc tổ chức cho HS khá giỏi hỗ trợ HS
Trang 4yếu cách làm bài, không làm thay cho HS.GV nên khuyến khích HS khá giỏi hoàn thành các bài tập nâng cao
Nói chung GV nên có kế hoạch tổ chức cho HS làm hết các bài tập do GV đã lựa chọn (trừ các dạng toán nâng cao đối với HS khá giỏi)
c/ Tạo ra sự hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các đối tượng HS:
- Nên cho HS trao đổi ý kiến (trong nhóm nhỏ, trong cả lớp) về cách giải hoặc các cách giải một bài tập
- Sự hỗ trợ của HS trong nhóm, trong lớp sẽ giúp HS tự tin vào khả năng của bản thân,
tự rút kinh nghiệm về cách học, cách làm bài của mình và tự điều chỉnh, sửa chữa những thiếu sót (nếu có) của bản thân
- Cần giúp cho HS nhận ra rằng: hỗ trợ, giúp đỡ bạn cũng có ích cho bản thân Thông qua giúp đỡ bạn, HS càng có điều kiện nắm chắc, hiểu sâu kiến thức của bài học, càng
có điều kiện hoàn thiện các năng lực của bản thân
d/ Tập cho HS có thói quen tự kiểm tra, đánh giá kết quả luyện tập, thực hành
- GV nên khuyến khích HS tự kiểm tra bài đã làm để phát hiện, điều chỉnh, sửa chữa những sai sót (nếu có)
- Động viên HS tự nêu những hạn chế (nếu có) trong bài làm của mình hoặc của bạn và
tự đề xuất phương án điều chỉnh
e/ Tập cho HS có thói quen tìm nhiều phương án và lựa chọn phương án hợp lí nhất để giải quyết vấn đề của bài tập
- Khi HS chữa bài xong hoặc khi GV nhận xét bài làm của HS, GV nên động viên, nêu gương những HS đã hoàn thành nhiệm vụ hoặc đã có cố gắng trong luyện tập, thực hành, tạo cho HS niềm tin vào sự tiến bộ của bản thân, niềm vui vì những kết quả đã đạt được của mình, của bạn
- Khuyến khích HS không chỉ hoàn thành nhiệm vụ khi luyện tập, thực hành mà còn tìm
ra cách giải khác nhau, lựa chọn phương án hợp lí nhất để giải toán hoặc để giải quyết vấn đề trong bài tập
VD: Với bài tập “ Tính bằng cách thuận tiện nhất”:
4,2 + 3,5 + 4,5 + 6,8 Cách 1: 4,2 + 3,5 + 4,5 + 6,8
= 4,2 + (3,5 + 4,5) + 6,8
= 4,2 + 8 + 6,8
= (4,2 + 6,8) + 8
= 11 + 8
= 19 Cách 2: 4,2 + 3,5 + 4,5 + 6,8
= (4,2 + 6,8) + (3,5 + 4,5)
= 11 + 8
= 19
III Các biện pháp thực hiện:
- Tiến hành khảo sát, phân loại đối tượng học sinh ngay từ đầu năm học
- Lập kế hoạch kèm cặp giúp đỡ và bồi dưỡng các em
Trang 5- Luôn quan tâm tới từng đối tượng học sinh, phát huy khả năng học tập của từng em
- Trong mỗi tiết học ( tiết chính ) giáo viên cần phải chú ý tới các đối tượng học
sinh Học sinh yếu đưa các câu hỏi dễ nhằm tạo hứng thú và giúp các em nắm dược các kiến thức cơ bản của môn học Với học sinh khá giỏi đưa thêm câu hỏi mở rộng để phát huy khả năng sáng tạo của các em
- Tiết Bồi dưỡng – phụ đạo ở buổi thứ hai mà dạy nội dung Toán cần được GV nghiên cứu kĩ từ khâu soạn bài Bài soạn cần thể hiện rõ nội dung phân hoá đối tượng học sinh Những nội dung này được biểu hiện như sau:
1 Mục tiêu:
- Học sinh yếu, trung bình yêu cầu nắm được các kiến thức, kĩ năng cơ bản của môn học
- Học sinh khá - giỏi ngoài những yêu cầu kiến thức , kĩ năng cơ bản cần mở rộng, nâng cao theo chiều sâu trên nền kiến thức cơ bản
2 Nội dung dạy học:
Hoạt động 1: Ôn tập kiến thức
- Câu hỏi nhắc lại kiến thức – HS yếu
- Câu hỏi sáng tạo – HS khá giỏi
Hoạt động 2: Luyện tập
- Hệ thống bài tập từ dễ đến khó và yêu cầu từng nhóm hoàn thành bài Bài tập dành cho học sinh TB yếu ở dạng đơn giản Khuyến khích để các em phấn đấu làm một phần bài tập của nhóm có trình độ cao hơn Học sinh khá giỏi làm bài tập ở dạng phức tạp hơn phù hợp với khả năng phát triển của học sinh
Lưu ý: Nguồn bài tập ở SGK( mà học sinh chưa làm hết), Vở bài tập Toán,
Vở Luyện tập Toán,
Chú ý: học sinh yếu không yêu cầu hoàn thành hết bài tập
- Linh hoạt trong việc sử dụng các phương pháp dạy học: Hỏi đáp (Học sinh trung bình – yếu: câu hỏi dễ, đơn giản; Học sinh Khá, Giỏi: câu hỏi khó, khái quát hơn), thảo luận nhóm, luyện tập thực hành, trò chơi, tạo hứng thú cho các em học tập
3 Các hình thức dạy học:
- Cá nhân
- Lớp
- Thi đua theo nhóm, tổ: Nhóm khác trình độ để học sinh giỏi giúp đỡ học sinh yếu
Nhóm cùng trình độ để các em phát huy sự sáng tạo, học sinh yếu giáo viên dễ kiểm tra
- Trò chơi học tập
4 Kiểm tra đánh giá:
- Giáo viên đánh giá học sinh; Học sinh đánh giá học sinh
- Học sinh trung bình yếu đánh giá theo hướng động viên, khuyến khích Học sinh Giỏi đánh giá theo sự sáng tạo , vận dụng vào thực tiễn của các em
5 Cách thiết kế và quy trình dạy tiết bồi dưỡng – phụ đạo
Trang 6Tên môn Tên bài
I Mục tiêu
- Kiến thức
- Kĩ năng
- Thái độ
II Chuẩn bị
- GV chuẩn bị hệ thống bài tập và các thiết bị dạy học cần thiết
III Hình thức tổ chức và phương pháp dạy học:
- Hình thức tổ chức:
- Phương pháp dạy học
IV Các hoạt động dạy học
1 Ổn định tổ chức (1-2 phút)
2 Bài mới:
a) Giới thiệu bài (1-2 phút) b) Nội dung ( 25-30 phút)
Hoạt động 1: Ôn lại lí thuyết (7-10 phút)
- Cho HS nhắc lại hệ thống kiến thức – mở rộng đối với HS giỏi
- GV chốt kiến thức
Hoạt động 2: Hoàn thành các bài tập củng cố kiến thức ( 10- 15 phút)
Lưu ý: - Hệ thống bài tập đi từ dễ đến khó: GV cần theo dõi và giúp đỡ các đối tượng HS theo cá nhân, nhóm, tổ Có thể tổ chức phong trào đôi bạn cùng tiến để phát huy khả năng của các em HS giỏi trong việc giúp bạn học tập.
Phần 1: Bài tập dành cho HS khuyết tật(nếu có) và HS yếu.
- Bài tập 1: Dành cho HS khuyết tật (nếu có)
- Bài tập 1,2: Dành cho HS yếu ( Bài tập riêng cho HS yếu củng cố kiến thức)
Phần 2: Bài tập dành cho HS có trình độ trung bình trở lên.
- Bài tập 1,2,3: Dành cho tất cả HS có trình độ trung bình trở lên
- Bài tập 4,(5): Dành cho HS khá giỏi ( Bài tập riêng cho HS phát triển tư
duy; Bài tập có sự nâng cao nhưng phải đúng với nội dung của phần kiến thức, kĩ năng đang bồi dưỡng- phụ đạo chung Không dạy nội dung kiến thức ngoài chương trình, không dạy trước chương trình, không đưa bài tập từ lớp trên xuống lớp dưới Điều quan trọng là đối với mỗi đơn vị kiến thức bồi dưỡng HS biết cách tự học, biết tư duy độc lập, biết liên hệ với thực tiễn cuộc sống xung quanh, biết cách thực hành để hiểu sâu sắc và toàn diện hơn những đối tượng HS khác trong lớp)
Hoạt động 3: Dạy phân hoá đối tượng( 5- 7 phút)
- Bài tập dành cho học sinh khá giỏi (1-2 bài) dựa vào kiến thức đã học có nâng cao
Hoạt động 4:Tổ chức chấm – chữa bài (5 phút)
- Củng cố kiến thức
III Củng cố dặn dò ( 1 phút)
E Kết quả:
Trang 7Nhiều năm tổ đã vận dụng chuyên đề này và giành được nhiều kết quả đáng kể Học sinh yếu kém qua từng đợt kiểm tra giảm dần Học sinh khá giỏi tăng lên
Cuối năm, chất lượng HS lớp 5 đạt kết quả đáng kể: Số lượng HS yếu kém không còn, số lượng HS khá giỏi tăng Xét hoàn thành chương trình tiểu học đạt 100%
HS giỏi cấp Thành phố nhiều HS khối 5 chuyển lên cấp 2 học tốt
Bằng nhận thức chủ quan của tổ, chúng tôi đã mạnh dạn viết chuyên đề này Tất nhiên là còn nhiều sai sót và bổ sung nên mong lãnh đạo nhà trường và các đồng nghiệp góp ý xây dựng chuyên đề tốt hơn
Kính chào HĐSP
Phó Hiệu trưởng Tổ trưởng
Nguyễn Thị Minh Trâm Trần Trọng Ái