Việc vận dụng những phương châm hội thoại cần phù hợp với đặc điểm của tình huống giao tiếp(Nói với ai? Nói khi nào? Nói ở đâu?Nói để làm gì?).. NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PHƯƠNG C[r]
Trang 1Tụ̉ Ngữ Văn Trường THCS Nguyờ̃n Hiờ̀n-NT
Đấ̀ CƯƠNG ễN TẬP HK I – MễN NGỮ VĂN 9
A VĂN BẢN:
Bài 1 Chuyện ngời con gái nam xơng- Nguyễn dữ ( Cha rõ năm sinh và năm mất)
Câu1.Giới thiệu về tác giả Nguyễn Dữ, nêu chủ đề " Chuyện ngời con gái Nam Xơng"? Tóm tắt: “ Chuyện ngời con gái Nam Xơng” ?
Câu2 Phân tích" Chuyện ngời con gái Nam Xơng" của Nguyễn Dữ để làm nổi bật giá trị hiện thực
và giá trị nhân đạo của tác phẩm?
Câu3 Vẻ đẹp của Vũ Nơng qua "Chuyện ngời con gái Nam Xơng" của Nguyễn Dữ?
Bài2 Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh- Phạm Đình Hổ
Câu1 Giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp tác giả Phạm Đình Hổ?
Câu2 Nêu suy nghĩ của em về cuộc sống của bọn vua, quan ngày xa qua: “ Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh” của Phạm Đình Hổ?
Bài3 Hoàng Lê nhất thống chí- Ngô gia văn Phái.
Câu1 Trình bày hiểu biết của em về tác giả, tác phẩm? Tóm tắt “ Hồi thứ mời bốn”- Hoàng Lê nhất thống chí?
Câu2.Cảm nhận của em về ngời anh hùng dân tộc Quang Trung- Nguyễn Huệ qua: “ Hồi thứ mời bốn” ( Hoàng lê nhất thống chí)- Ngô gia Văn Phái?
Bài 4 Truyện Kiều- Nguyễn Du.
Câu1.Giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp tác giả Nguyễn Du, Tóm tắt " Truyện Kiều "?
Câu2 Nêu nguồn gốc, giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện ?
Câu3.Cảm nhận của em về đoạn trích " Chị em Thuý Kiều "?
Câu 4 Viết một đoạn văn giới thiệu bức chân dung của Thuý kiều?
Câu5 Nhận xét nghệ thuật tả ngời của Nguyễn Du?
Câu6 Suy nghĩ của em về đoạn trích "Cảnh ngày xuân " ?
Câu7 Cảm nhận của em về đoạn thơ: “ Ngày xuân con én đa thoi một vài bông hoa” ?
Câu8 Chép lại đoạn thơ miêu tả cảnh chị em Thuý Kiều chơi xuân trở về và nêu cảm nhận?
Câu 9 Đoạn trích: Cảnh ngày xuân là bức tranh thiên nhiên, lễ hội mùa xuân tơi đẹp, trong sáng đợc gợi lên qua từ ngữ, bút pháp miêu tả giàu chất tạo hình của Nguyễn Du?
Câu10.Phân tích bản chất của Mã Giám Sinh qua đoạn trích" MGS mua Kiều " ?
Câu11 Cảm nhận của em về đoạn trích: “ Mã Giám sinh mua Kiều” ?
Câu12 Cảm nhận của em về đoạn trích" Kiều ở lầu Ngng Bích " ?
Câu13 Chép lại đoạn trích: Kiều ở Lầu Ngng Bích và nêu nội dung, vị trí ?
Câu14 Tâm trạng của Thuý Kiều qua đoạn trích: Kiều ở Lầu Ngng Bích?
Bài 5 Truyện Lục Vân Tiên- Nguyễn Đình Chiểu
Câu1 Giới thiệu tác giả Nguyễn Đình Chiểu, tóm tắt "Truyện Lục Vân Tiên ", Nêu giá trị nội dung
và giá trị nghệ thuật của truyện ?
Câu2 Vẻ đẹp của Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga qua đoạn trích"LVT cứu KNN" ?
Câu3 Cảm nhận của em về đoạn trích: Lục Vân tiên cứu Kiều Nguyệt Nga?
Câu 4 Lòng tốt của gia đình ông ng qua đoạn trích " LVT gặp nạn " ?
Bài 6 Đồng chí - Chính Hữu
Câu1 Giới thiệu tác giả Chính Hữu, và nêu hoàn cảnh ra đời bài thơ" Đồng Chí "?
Câu 2 Suy nghĩ của em về nhan đề bài thơ: Đồng chí?
Câu3 Chép lại bài thơ “ Đồng Chí” và nêu chủ đề bài thơ?
Câu4 Em hiểu nh thế nào về hình ảnh : “ Đầu súng trăng treo”?
Câu5 Hình ảnh ngời lính qua bài thơ : “ Đồng chí” của Chính Hữu?
Bài 7 Bài thơ về tiểu đội xe không kính - Phạm Tiến Duật.
Câu1.Giới thiệu tác giả Phạm Tiến Duật,nêu chủ đề " Bài thơ về tiểu đội xe không kính" ?
Câu 2 Hình ảnh ngời chiến sĩ lái xe trên tuyến đờng Trờng sơn qua “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật?
Câu3 Chép lại khổ thơ cuối :Bài thơ về tiểu đội xe không kính”của Phạm Tiến Duật và nêu cảm nhận của em?
Câu4 Hình ảnh ngời lính qua" Đồng Chí" và qua " Bài thơ về tiểu đội xe không kính" ?
Bài 8 Đoàn thuyền đánh cá- Huy Cận.
Câu1 Giới thiệu tác giả Huy Cận, có sử dụng phép liên kết ( Phép nối và phép thế)?
Câu2 Chép lại bài thơ ? Nêu chủ đề, hoàn cảnh sáng tác bài thơ"Đoàn thuyền đánh cá" ?
Câu3 Suy nghĩ của em về từ“ Hát” trong bài thơ “ Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cân?
Câu4 Cảm nhận của em về đoạn thơ: “ Câu hát căng buồm cùng gió khơi Muôn dăm phơi” ?
Câu5 Viết một đoạn văn trình bày cảm nhận của em về cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển?
Câu5 Chép lại khổ thơ cuối bài thơ: “ Đoàn thuyền đánh cá” và nêu cảm nhận của em?
Bài 9 Bếp lửa- Bằng Việt
Câu1 Giới thiệu tác giả Bằng Việt, hoàn cảnh sáng tác và chủ đề bài thơ " Bếp Lửa" ?
Câu2.Tình cảm bà cháu qua bài thơ " Bếp Lửa " của Bằng Việt ?
Trang 2Tụ̉ Ngữ Văn Trường THCS Nguyờ̃n Hiờ̀n-NT
Câu3 Viết đoạn văn nêu lên cảm nhận của em về tình cảm bà chaú qua bài thơ “ Bếp lửa” của Bằng Việt, có sử dụng các từ láy? ( Gạch chân dới các từ láy ấy)
Bài 10 Ánh trăng- nguyễn Duy
Câu1.Giới thiệu tác giả Nguyễn Duy, chủ đề và hoàn cảnh sáng tác bài thơ " ánh trăng" ?
Câu2.Cảm nhận của em về bài thơ " ánh trăng " của Nguyễn Duy ?
Câu3 Chép lại hai khổ thơ cuối trong bài thơ “ánh trăng” và nêu cảm nhận của em?
Bài 11 Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ - Nguyễn Khoa Điem.
Câu1.Giới thiệu tác giả Nguyễn Khoa Điờ̀m, chủ đề và hoàn cảnh sáng tác bài thơ "" Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ " ?
Cõu 2 Cảm nhận của em về tình mẹ con trong bài thơ ?
Bài 12 Truyện “Làng”- Kim Lân
Câu1.Giới thiệu tác giả Kim Lân, tóm tắt,nêu hoàn cảnh sáng tác và chủ đề truyện"Làng"?
Câu2 Viết đoạn văn giới thiệu về truyện “ Làng” của Kim Lân?
Câu3 Tình yêu làng, yêu nớc của ông Hai trong truện “Làng” của Kim Lân?
Bài 13 Lặng lẽ sa pa- Nguyễn Thành Long
Câu1.Giới thiệu tác giả Nguyễn Thành Long, tóm tắt, nêu hoàn cảnh sáng tác, chủ đề truyện"Lặng
Lẽ Sa Pa"
Câu2 Vẻ đẹp của anh thanh niên trong truyện " Lặng Lẽ Sa Pa " của Nguyễn Thành Long ?
Bài 14 Chiếc lợc ngà- Nguyễn Quang sáng.
Câu1 Giới thiệu tác giả Nguyễn Quang Sáng Tóm tắt, nêu hoàn cảnh sáng tác, chủ đề đoạn trích truyện " Chiếc Lợc Ngà "?
Câu2 Tình cảm cha con sâu nặng qua " Chiếc Lợc Ngà " của Nguyễn Quang Sáng ?
Câu3 Cảm nhận của em về đoạn trích truyện " Chiếc lợc ngà " của Nguyễn Quang Sáng ?
Văn bản nhọ̃t dụng:
Câu1 Cảm nhận của em về văn bản" Phong cách Hồ Chí Minh" của Lê Anh Trà ?
Câu3.Cảm nhận của em về văn bản " Đấu tranh cho một thế giới hoà bình " ?
Câu4.Suy nghĩ của em về " Tuyên bố thế giới về trẻ em " ?
B.TIấ́NG VIậ́T:
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
Cú 5 phương chõm hội thoại
1/Phương chõm vờ̀ lượng:
Khi giao tiếp, cần núi cho cú nội dung, nội dung của lời núi phải đỏp ứng đỳng yờu cầu của cuộc giao tiế, khụng thiếu, khụng thừa VD: En là một loài chimcú hai cỏnh
2/Phương chõm vờ̀ chất: Khi giao tiếp, đừng núi những điờ̀u mà mỡnh khụng tin là đỳng hay khụng
cú bằng chứng xỏc thực VD: Cỏi nồi đồng to bằng cỏi đỡnh làng
3/Phương chõm quan hệ: Khi giao tiếp, cần núi đỳng vào đờ̀ tài giao tiếp,trỏnh núi lạc đờ̀
VD: Ong núi gà, bà núi vịt
4/Phương chõm cỏch thức: Khi giao tiếp, cần chỳ ý núi ngắn gọn, rành mạch, trỏnh cỏch núi mơ hồ VD: Dõy cà ra dõy muống
5/Phương chõm lịch sự: Khi giao tiếp, cần tế nhị và tụn trọng người khỏc VD: Con mời mẹ vào dựng cơm ạ
XƯNG Hễ TRONG HỘI THOẠI
Từ ngữ xưng hụ và việc sử dụng từ ngữ xưng hụ:
-Tiếng Việt cú một hệ thống từ ngữ xưng hụ rất phong phỳ, tinh tế và giàu sắc thỏi biểu cảm.VD: tớ, tụi, anh
-Người núi cần căn cứ vàođối tượng và cỏc đặc điểm khỏc của tỡnh huống để xưng hụ cho thớch hợp
CÁCH DẪN TRỰC TIẾP , CÁCH DẪN GIÁN TIẾP
1/ Cỏch dẫn trực tiếp: nhắc lại nguyờn văn lời núi hay ý nghĩcủa người hoặc nhõn vật; lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kộp VD: Cụ tổng phụ trỏch núi: “Cỏc em im lặng!”
2/ Cỏch dẫn giỏn tiếp:thuật lại lới núi hay ý nghĩ của người hoặc nhõn vật, cú điờ̀u chỉnh cho thớch hợp; lờidẫn giỏn tiếp khụng đặt trong dấu ngoặc kộp.VD: Cụ tổng phụ trỏch núi rằng cỏc em im lặng
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG
1/ Sự biến đổi và phỏt triển nghĩa của từ ngữ:
- Cựng với sự phỏt triển của xó hội, từ vựng của ngụn ngữ cũng khụng ngừng phỏt triển Một trong
Trang 3Tổ Ngữ Văn Trường THCS Nguyễn Hiền-NT
những cách phát triển từ vựng tiếng Việt là: phát triển nghĩa của từ ngữ trên cơ sở nghĩa gốc của chúng
- Có hai phương thức chủ yếu phát triển nghĩa của từ ngữ:phương thức ẩn dụ, phương thức hoán dụ VD: Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân(nghĩa gốc: chỉ mùa xuân)
Ngày xuân em hãy còn dài(nghĩa chuyển:ẩn dụ-> chỉ tuổi
2/ Tạo từ ngữ mới:để làm cho vốn từ ngữ tăng lên cũng là một cách để phát triển từ vựng tiếng Việt
VD: điện thoại di động
3/ Mượn từ của tiếng nước ngoài: cũng là một cách để phát triển từ vựng tiếng Việt Bộ phận
từ mượn quan trọng nhất trong tiếng Việt là: từ mượn tiếng Hán VD: sơn, hải…
THUẬT NGỮ
1/ Khái niệm: Thuật ngữ là những từ ngữ biểu thị khái niệm khoa học, công nghệ thường được dùng trong các văn bản khoa học, công nghệ
VD: Trọng lực: là lực hút của trái đất
2/ Đặc điểm: +Mỗi thuật ngữ chỉ biểu thị một khái niệm, mỗi khái niệm chỉ được biểu thị bằng một
TRAU DỒI VỐN TỪ
- Rèn luyện để nắm vững đầy đủ, chính xác nghĩa của từ và cách dùng từ
- Rèn luyện để làm tăng vốn từ: rèn luyện để biết thêm những từ chưa biết, làm tăng vốn từ là việc làm thường xuyên để trau dồi vốn từ
QUAN HỆ GIỮA PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI VA TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP
Việc vận dụng những phương châm hội thoại cần phù hợp với đặc điểm của tình huống giao
tiếp(Nói với ai? Nói khi nào? Nói ở đâu?Nói để làm gì?)
NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
- Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hoá giao tiếp
- Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn
- Người nói muốn gây một sự chú ý, để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó
TỔNG KẾT TỪ VỰNG: tự ôn
XEM LẠI TẤT CẢ BÀI TẬP SGK
C.TẬP LÀM VĂN:
1 Thuyết minh: Tác giả, tác phẩm, giá trị tác phẩm…
2.Tự sự : Kể chuyện theo ngôi thứ, có kết hợp yếu tố miêu tả, biểu cảm, nghị luận, đối thoại, độc thoại,độc thoại nội tâm
3.Đóng vai ông Hai, anh thanh niên, ông Sáu, bé Thu…kể lại chuyện.Hoặc chuyển các bài thơ Ánh trăng, Bếp lửa, BTVTĐXKH…thành một câu chuyện với vai kể khác nhau
Tham khảo:
1.Phân tích tình yêu làng quê, tình yêu nước của nhân vật ông Hai trong tác phẩm Làng của Kim Lân.
- Khi nghe tin làng theo giặc, hai tình cảm ấy dẫn đến xung đột nội tâm ở ông Hai
+ Ông bị đẩy vào tình thế tuyệt vọng khi mụ chủ nhà muốn đuổi gia đình ông đi “biết đem nhau đi đâu bây
giờ mà đi bây giờ?”
+ Ông có ý định về làng “Hay là về làng?” nhưng ngay lập tức ý nghĩ đó bị phản đối “Về làng cụ Hồ” + Ông dứt khoát lựa chọn theo cách của ông “Làng thì yêu thật nhưng làng theo Tây thì phải thù”.
→ Tình yêu nước rộng lớn hơn đã bao trùm lên tình cảm với làng quê Dù xác định như vậy nhưng ông Hai không thể không đau buồn
- Ông trò chuyện với con trai “Húc kia! đôi phần” để giãi bày nỗi lòng vào những lời thủ thỉ với con, qua
đó bộc lộ:
+ Tình yêu sâu nặng với làng chợ Dầu mà ông muốn đứa con nhỏ ghi nhớ “Nhà ta ở làng chợ Dầu ”
+ Tấm lòng thuỷ chung với kháng chiến,với cách mạng mà biểu tượng là cụ Hồ “Anh em đồng chí đơn
sai”.
Trang 4Tổ Ngữ Văn Trường THCS Nguyễn Hiền-NT
Tình yêu làng quê, tình yêu nước và tinh thần kháng chiến của ông Hai hoà quyện thống nhất với nhau, tình yêu nước và tinh thần kháng chiến đã bao trùm lên tình yêu làng quê
2 Vẻ đẹp trong cách sống, công việc, tâm hồn, suy nghĩ của nhân vật anh thanh niên trong truyện
ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long
- Ý thức về công việc và lòng yêu nghề, thấy được ý nghĩa cao quí trong công việc thầm lặng
- Suy nghĩ đúng đắn và sâu sắc về công việc, về cuộc sống “khi ta làm việc chết mất”.
- Tìm đến những nguồn vui lành mạnh để cân bằng đời sống tinh thần:
+ Cuộc sống của anh không cô đơn, buồn tẻ vì anh có niềm vui đọc sách
+ Anh biết tổ chức, sắp xếp cuộc sống ngăn nắp, chủ động: trồng hoa, nuôi gà, nhà cửa ngăn nắp, gọn
gàng,
- Anh rất cởi mở, chân thành, rất quí trọng tình cảm của mọi người, khao khát được gặp gỡ trò chuyện, rất mến khách
+ Tình thân với bác lái xe: biếu bác củ tam thất làm quà cho bác gái mới ốm dậy
+ Vui mừng đến luống cuống, hấp tấp, thái độ ân cần chu đáo tiếp đãi khách ở xa đến thăm nhà, biếu trứng, tặng hoa
+ Đếm từng phút vì sợ mất ba mươi phút quí giá “Bác lái xe chỉ cho dưới xuôi lắm”, “năm phút nữa là
thôi”, “Trời ơi, chỉ còn có năm phút!”.
- Anh rất khiêm tốn, thành thực cảm thấy công việc và những đóng góp của mình còn nhỏ bé khi ông hoạ sĩ
muốn vẽ chân dung anh Anh không dám từ chối “để khỏi vô lễ” và nhiệt thành giới thiệu những người khác
mà anh thực sự cảm phục như ông kĩ sư vườn rau, đồng chí nghiên cứu bản đồ sét
→ Tác giả đã phác hoạ chân dung nhân vật chính với những nét đẹp về tâm hồn, tình cảm, cách sống, suy nghĩ về cách sống và công việc đáng để chúng ta học tập
3 Cảm nghĩ về nhân vật bé Thu và tình cha con trong truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng.
a Cảm nghĩ về nhân vật bé Thu qua hai thời điểm:
- Trước khi nhận cha
- Khi nhận ông Sáu là cha
→ Tình cảm mạnh mẽ, dứt khoát, rạch ròi, cá tính cứng cỏi nhưng vẫn rất hồn nhiên, ngây thơ
b Cảm nghĩ về tình cha con trong chiến tranh ở hai thời điểm:
- Khi ông Sáu về thăm nhà
- Khi ở chiến trường
→ Tình cha con sâu sắc, mạnh mẽ trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh
4
Cảm nhận về hình ảnh người lính trong hai bài thơ :
- Đồng chí của Chính Hữu: Tình đồng chí gắn bó cùng nhau chia sẻ những khó khăn, thiếu thốn, thấu hiểu
nỗi niềm, tâm sự của nhau Trong thiếu thốn, gian lao họ càng hiểu nhau hơn, thương nhau hơn, truyền cho nhau sức mạnh tinh thần vượt lên trên mọi khó khăn, gian khổ
- Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật: Hình ảnh của người lính thể hiện qua tư thế chủ
động, ung dung; thái độ lạc quan, ngang tàng; niềm vui gia đình và vẻ đầm ấm của tình đồng đội
→ Cùng chung mục đích, lí tưởng, có tinh thần đoàn kết vượt mọi khó khăn, quyết chiến, quyết thắng
5 Hình ảnh biểu tượng
Đầu súng trăng treo: Súng và trăng tạo nên một bức tranh có vẻ đẹp vừa thực tế vừa thơ mộng, vừa mang
tính chiến đấu vừa đậm chất trữ tình Trở thành biểu tượng của thơ ca kháng chiến – một nền thơ với sự kết hợp giữa hiện thực và cảm hứng lãng mạn